10 Bina Yönetim Sistemleri isgbolumu.com isg bolumu

Yorumlar

Transkript

10 Bina Yönetim Sistemleri isgbolumu.com isg bolumu
HEDEFLER
İÇİNDEKİLER
YER ALTI MADEN
İŞLETMELERİNDE İSG
• Yer altı Madenciliğinde Temel
Kavramlar
• Yer altı Madenciliğinde
İşverenlerin Yükümlülükleri
• Yer altı Madenciliğinde İSG
Tedbirleri
BİNA YÖNETİM
SİSTEMLERİ
Dr. Erkan ÇETİNER
• Bu üniteyi çalıştıktan sonra;
• Yer altı madenciliğindeki temel
kavramları kavrayabilicek,
• Yer altı madenciliğinde işverenlerin
yükümlülüklerini anlayabilecek,
• Yer altı madenciliğindeki , patlayıcı
maddeler, işçilerin taşınması, grizu
tehlikesi, kömür tozu patlaması
vb. konularındaki İSG tedbirlerini
bilebileceksiniz.
ÜNİTE
10
Yer altı Maden İşletmelerinde İSG
GİRİŞ
Bu dersin amacı, sondajla maden çıkarılan işlerin yapıldığı iş yerleri ile yer
altı maden işlerinin yapıldığı iş yerlerinde çalışanların sağlık ve güvenliğinin
korunması için uyulması gerekli asgari şartlarının öğrenilmesidir.
Yer üstü madencilikte İSG bir önceki derste incelenmiştir. Bu derste ise
özellikle yer altı madenleri ve tünel yapımında gerekli sağlık ve güvenlik
önlemlerinin öğrenilmesi hedeflenmiştir.
Konuyla ilgili 3/12/1992 tarihli ve 92/104/EEC sayılı Avrupa Birliği Direktifi
ile 3/11/1992 tarihli ve sayılı 92/91/EEC Avrupa Birliği Direktifine paralel mevzuat
bulunmaktadır.
Madenlerde İSG
sorumluluğu fennî
nezaretçilerdedir.
TEMEL KAVRAMLAR
Yer altı maden işlerinin yapıldığı iş yerleri, madenlerin yer altından
çıkarılması, madenlerin çıkarma amacıyla araştırılması, çıkarılan madenlerin
işlenmesi hariç, satışa hazırlanması işlerini ifade eder. Açık işletme, yer üstündeki
işletmeleri ifade eder.
Ateşleme, kazı işlerinde deliklere doldurulmuş olan patlayıcı maddelerin
patlatılmasını ifade eder.
Ayak, maden içerisinde iki galeri arasında cephe hâlinde üretim yapılan
yeri ifade eder.
Daimî nezaretçi, fennî nezaretçinin emir ve talimatı altında görev yapan ve
Maden Kanununun ilgili maddesine göre atanmış kimsedir.
Fennî nezaretçi, İş Sağlığı ve Güvenliği gereklerinin yerine getirilmesinden
ve işletmenin teknik esaslar çerçevesinde çalıştırılmasından sorumlu, maden
mevzuatına göre görevlendirilmiş maden mühendisini veya maden yüksek
mühendisidir.
Kendiliğinden emniyetli aygıt, içinde normal çalışması sırasında meydana
gelebilecek herhangi bir ark veya kıvılcımın ortamda bulunan yanıcı gaz veya
buharları patlatmayacağı biçimde yapılmış aygıttır.
Kişisel koruyucular, çalışanların iş kazasına uğramalarını veya meslek
hastalıklarına tutulmalarını önlemek üzere, çalışılan yerin özelliğine ve
yürürlükteki mevzuata göre çalışma süresince kullanmak zorunda oldukları gözlük,
maske, baret, koruyucu ayakkabı, eldiven, yağmurluk, emniyet kemeri vb.
koruyuculardır.
Maden ocağı, kuyuları ve giriş çıkış yollarıyla yer altındaki bütün kazıları, bu
kazılardan çıkan pasanın (madenlerin arasında çıkan taş, toprak vb. yabancı
maddelerin) çıkartıldığı yalıtımlı ve düz galerileri, diğer yolları ve üretim yerlerini,
çıkarma (ihraç), taşıma, havalandırma tesislerini, yer altında kullanılan enerjinin
sağlanmasında ve iletilmesinde kullanılan sabit tesisleri ifade eder. Kendine özgü
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
2
Yer altı Maden İşletmelerinde İSG
havalandırma tesisi bulunan her maden ocağı bağımsız bir ocak sayılır. Ancak, ayrı
havalandırma tesisleri bulunmakla birlikte, aynı işverene ait olup bir elden
yönetilen ve yer altından birbirlerine bağlı olan birden çok maden ocağı tek bir
ocak kabul edilir.
Rödövans sözleşmesi, ruhsat sahalarındaki madenlerin üretilerek
değerlendirilmesi amacıyla üçüncü kişilere veya kuruluşlara tasarruf hakkı
sağlamak üzere ruhsat sahasının tamamı ya da bir kısmı için ruhsat sahiplerinin bu
kişilerle yapmış oldukları sözleşmeleri ifade eder.
Nezaretçi, fennî nezaretçi tarafından gerekli görülen işleri yürütmek veya
bunları gözetim altında bulundurmak üzere yazılı olarak görevlendirilen, gerekli
deneyim ve teknik bilgiye sahip, en az ilkokul mezunu kişiyi ifade eder.
Fennî
nezaretçilerce,
nezaretçiler
görevlendirilebilir.
Resim 10.1. Yer altı madencilik
YÜKÜMLÜLÜKLER ve RİSKLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ
İşveren, patlama ve yangın çıkmasını ve bunların olumsuz etkilerini önlemek
üzere, patlayıcı ve sağlığa zararlı ortam havasının oluşmasını önlemek, yapılan
işlemlerin doğası gereği patlayıcı ortam oluşmasının önlenmesi mümkün değilse
patlayıcı ortamın tutuşmasını önlemek, patlama ve yangın başlangıçlarını tespit
etmek, yayılmasını önlemek ve mücadele etmek için yapılan işe uygun tedbirler
alır.
Maden işletme ruhsat sahiplerinin, ruhsat sahalarının bir kısmı veya tamamı
için üçüncü kişilerle yapmış oldukları rödövans sözleşmeleri ve bu sözleşmelerde
yapılan değişiklikler, tarafların talebi hâlinde devir ve intikal işlemlerinde
bilgilendirme amacıyla maden siciline şerh edilir. Tarafların birlikte rödövans
sözleşmesinin iptalini talep etmeleri hâlinde de bu kayıtlar terkin edilir. Genel
Müdürlük hiçbir şekilde rödövans sözleşmelerine taraf değildir.
Maden ruhsat sahiplerinin, ruhsat sahalarının bir kısmında veya tamamında
üçüncü kişilerle yapmış oldukları rödövans sözleşmelerinde, bu alanlarda yapılacak
madencilik faaliyetlerinden doğacak İş Kanunu, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili idari,
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
3
Yer altı Maden İşletmelerinde İSG
mali ve hukuki sorumluluklar rödövansçıya aittir. Ancak bu durum ruhsat sahibinin
Kanundan doğan sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.
Denetimlerde
kaleme alınan
önlemleri almak
işverenin
sorumluluğudur.
Fennî nezaretçi en az 15 günde bir, ocağın işçi çalıştırılan yerlerini
denetlemek, sonucunu, noterce onaylı fennî nezaretçi rapor defterine, öngöreceği
öneri ve önlemlerle birlikte yazıp imzalamak zorundadır. Denetimin
yapılmamasından, öneri ve önlemlerin yerine getirilmemesinden işveren
sorumludur.
Çalıştırılan işçi sayısı, 24 saatte 300’ü geçen ocaklarda, fennî nezaretçiye
yardımcı olmak üzere bir ve artan her 200 işçi için, ayrıca bir yardımcı atanır.
Bunların maden mühendisi olması gereklidir. Fennî nezaretçi görevini üstlenecek
maden yüksek mühendisi veya mühendisinin bir maden işletmesinin teknik
işlerinde, en az 5 yıllık deneyiminin bulunması zorunludur. Grizulu veya
kendiliğinden yanmaya elverişli kömür damarlarının bulunduğu işletmelerde
görevlendirilecek fennî nezaretçilerin, bu 5 yıllık süreyi, aynı nitelikteki ocaklarda
geçirmiş olmaları gerekir. Daimî nezaretçinin, sürekli olarak, işletmede bulunması
zorunludur.
Toplam gücü 100 kilovatın üstünde veya buna eşit beygir gücünde
motorların veya herhangi birinin gücü 25 kilovatı geçen makinaların yahut yüksek
gerilimin kullanıldığı işletmelerde, makina ve tesisler, bu işlerde en az 3 yıl çalışmış
bir elektrik yüksek mühendisi veya mühendisinin sorumluluğuna verilir.
Yukarıda belirlenenlerden aşağı güçteki tesisler, an az ikinci sınıf yeterlik
belgesine sahip bir elektrikçinin sorumluluğu altında bulunur. Ocak içinde,
herhangi bir işte, en az 6 ay çalıştıktan sonra, bu işi yalnız başına yapabileceklerine
ve ocağın güvenlik ve çalışma koşullarına uyum sağladıklarına yetkililerce kanaat
getirilen işçiler, deneyimli işçi sayılırlar. Deneyimi ve meslek bilgisi olmayan
kimseler, meslek bilgisi olan bir kimsenin gözetimi ve rehberliği olmadan, kendisi
veya diğer işçiler için önemli derecede tehlikeli olabilecek ocak işlerinde
çalıştırılamazlar.
Ocaklarda, yer altında ve tünellerde çalışanlar, işçi sağlığı ve iş güvenliği
bakımından, ilgili mevzuatın öngördüğü esaslara ve işverenin bunlara uygun olarak
vereceği emir ve talimata uymak zorundadırlar. Her vardiyada, en az iki kez,
ocağın her yerinde, nezaretçiler tarafından, güvenlik denetimleri yapılır. Bu
denetimlerde, zararlı ve tehlikeli gaz ve tozların ve yangın belirtilerinin bulunup
bulunmadığı, havalandırma düzeni, tahkimatın durumu, tehlikeli yerlerdeki uyarı
işaretleri, taşıma tesislerinin normal çalışıp çalışmadığı vb. hususlar incelenir.
YER ALTI MADEN OCAKLARINDA İSG TEDBİRLERİ
Ocakların giriş ve çıkış yollarının sürekli olarak açık ve bakımlı durumda
bulundurulması, çalışanlara öğretilmesi, gerekli yerlerde yolların gittiği yerleri
gösterir levha ve işaretlerin konulması ve bunların korunması zorunludur. Bağlantı
yolları birbirine yakın iki kuyudan oluşan ocaklarda, kuyular arasında, başkaca
güvenli bir yol bulunmadığı takdirde, kuyuların en derin katında bağlantı kurulur.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
4
Yer altı Maden İşletmelerinde İSG
Derinliği 50 metreden az olan kuyularda, işçilerin çıkabileceği, sağlam ve
bakımlı bir merdiven bulunması zorunludur. Dik ve eğimli çıkarma kuyularının
rösetleri, bir taraftan diğer tarafa güvenle geçmeyi sağlayacak, uygun bir geçit
yoluyla birbirine bağlanacaktır. Kuyu merdivenleri, çıkarma bölmelerinden ayrı bir
bölme içinde bulunacaktır. Kuyu merdivenlerinin basamak aralıkları 30
santimetreden, eğimleri 80 dereceden, dinlenme sahanlıkları arası 10 metreden
çok olmayacaktır.
İzin verilmemiş
kişiler, patlayıcı
madde deposuna
giremez.
Merdivenlerin başları, sahanlık ve rösetlerden en az bir metre yukarıya
kadar yükseltilecek veya tutamaklar yapılacaktır. Merdivenlerden inip çıkanlar,
beraberlerindeki malzemeyi, düşmemesi için, olanak varsa, üzerlerine tespit
ederler. Maden ocaklarında, imalat haritaları her ayın sonunda işlenir; gerekçe
raporu ve imalat defteriyle birlikte teftişe yetkili memurlara gösterilmek üzere
hazır bulundurulur.
Patlayıcı Maddeler
Patlayıcı maddelerin teslim alınması, taşınması, depolanması, dağıtılması,
geri alınması vb. işler, bu amaçla eğitilmiş ve fennî nezaretçi tarafından
görevlendirilmiş kimseler tarafından, ilgili mevzuat hükümlerine göre
yapılır. Ocakta kullanılacak patlayıcı maddeler, güvenlik önlemleri altında yetkili ve
sorumlu bir kimse nezaretinde, derhal, patlayıcı madde deposuna taşınır. Patlayıcı
maddeleri, bu amaçla eğitilmiş, fennî nezaretçi tarafından görevlendirilmiş ve en
az ilkokul mezunu, yeterlik belgesine sahip ateşleyicilerden başkasının alması ve
ateşlemesi yasaktır.
Yer altındaki patlayıcı madde depoları, bir patlama hâlinde, işçilerin çalıştığı
yerlere, yollara ve ana havalandırma yoluna zarar vermeyecek ve işçiler için
tehlike yaratmayacak uzaklıkta olacaktır. 50 kilogramdan az patlayıcı madde
bulunan depolara ana yoldan 90 derecelik bir, daha çok patlayıcı madde bulunan
depolara 90 derecelik iki dirsek oluşturan bir yolla girilecek; patlayıcı madde,
deponun son kısmına konacaktır. Bir patlama olasılığına karşı, patlayıcı madde
depolarının karşısına, dirseklerden en az üç metre derinlikte hız kesici cepler
yapılacaktır.
Deponun bulunduğu galerinin ağzından 50 metre ötesine kadar, ahır
kurulması, yanıcı ve yangına yol açabilecek maddelerin konulması yasaktır.
Patlayıcı madde dağıtımı, depo çıkışındaki özel bir cepte yapılacak buralarda statik
elektrik boşalmasına karşı gereken önlemler alınacaktır. Patlayıcı maddeler, yapım
ve ocağa geliş tarihlerine göre dağıtılacak ve kullanılacaktır.
Fennî nezaretçi tarafından görevlendirilmemiş veya izin verilmemiş
kimselerin patlayıcı madde deposuna girmesi yasaktır. Kullanılmak üzere dağıtılmış
bulunan patlayıcı maddeler, ancak, ateşleyiciler veya fennî nezaretçilerce
görevlendirilmiş kişiler tarafından, ateşleyici gözetiminde, özel sandıklar içinde
taşınır. Sandıklar tahtadan veya bu işe elverişli yalıtkan malzemeden yapılmış
olacak; özel kilit düzeni bulunacaktır. Bunların içine başka bir madde konulamaz.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
5
Yer altı Maden İşletmelerinde İSG
Yanıcı ve parlayıcı gazlar bulunan, tozların yanması ve patlaması tehlikesi
olan ocaklarda, fitille ateşleme yapılamaz. Elektrikli kapsülle ateşleme yapılan
yerlerde lağım deliklerine teknik amonyum nitratın doldurulmasında kullanılan
pinomatik ve mekanik araçlar uygun biçimde topraklanır. Ateşleyici, ateşleme
tellerini manyetoya bağlamadan, fitil kullanılmasına izin verilen ocaklarda bunları
ateşlemeden önce, lağım atılacak yere gelen bütün yol ağızlarına nöbetçi konulup
konulmadığını, işçilerin geçişlerine kapatılıp kapatılmadığını denetler.
Tahkimat
Kuyularda
havalandırma hızı
8 m/sn’yi
geçemez.
Bütün yer altı işlerinde, taş, toprak, kömür, cevher vb. maddelerin kayma ve
düşmelerini önlemek üzere, uygun ve yeterli tahkimat yapılır. Bu sırada, yıkılma ve
düşme tehlikesi bulunan askıdaki bütün maddeler düşürülür veya tahkimatla
düşmeleri önlenir. Tavanlarda ve yanlarda boşluklar varsa, bunlar sıkıca doldurulur
ve sıkıştırılır. Tahkimatın onarımı, değiştirilmesi, ileri alınması ve sökülmesi
sırasında, parça düşmelerini önleyecek özel önlemler alınır.
Bu tahkimat, fennî nezaretçilerin, işin özelliğine göre belirleyeceği teknik
esasları kapsayan yönergeye uygun olarak yapılacaktır. İşveren, tahkimat için
yeterli ve uygun malzemeyi sağlamaktan, daimî nezaretçi, bu malzemeyi iş
yerlerinde gerektiğinde kolaylıkla yararlanılabilecek biçimde sürekli olarak hazır
bulundurmaktan sorumludurlar. Ocak grizulu veya damar kendi kendine yanmaya
elverişli ise dolgulu ayaklarda, ayak arkaları ve başka nedenlerle meydana gelen
boşluklar, sıkıca doldurulur ve diğer güvenlik önlemleri alınır.
Doğal havalandırma ile sağlanamadığı yerlerde, havalandırma bir veya daha
fazla mekanik sistemle sağlanır. Havalandırmanın sürekliliğini ve kararlılığını
sağlayacak tedbirler alınır. Mekanik havalandırma sistemi kullanılan ocaklarda
hava akımı mümkünse doğal hava akımı doğrultusunda yönlendirilir.
Havalandırma sistemlerinin devre dışı kalmaması için bu sistemler devamlı surette
izlenir ve istenmeyen devre dışı kalmaları bildirecek otomatik alarm sistemi
bulunur.
Ocağın nem ve
sıcaklığı periyodik
olarak ölçülür.
Havalandırma ile ilgili değerler periyodik olarak ölçülür ve ölçüm sonuçları
kaydedilir. Havalandırma sisteminin detaylarını kapsayan bir havalandırma planı
hazırlanır, periyodik olarak güncellenir ve iş yerinde hazır bulundurulur. İnsan ve
malzeme taşımasında kullanılan kuyularda, lağımlarda, ana nefeslik yollarında,
eğimli ve düz yollarda, hava hızı, saniyede 8 metreyi geçmez. Havasında % 19’dan
az oksijen, % 2’den çok metan, % 0.5’ten çok karbondioksit, 50 ppm (%0.005)’den
çok karbonmonoksit ve diğer tehlikeli gazlar bulunan yerlerde çalışılmaz. 8 saatlik
çalışma için müsaade edilen en yüksek hidrojensülfür oranı 20 ppm (% 0,002)’dir.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
6
Yer altı Maden İşletmelerinde İSG
Resim 10.2. Yer altı madencilikte havalandırma
Taşıma halatları,
taşıma öncesi en
az 20 kez
denenmelidir.
Ana vantilatör ve aspiratörler birbirinden bağımsız iki ayrı enerji kaynağına
bağlanır. Bu enerji kaynaklarından birinin durması hâlinde diğer kaynağın ocak
havalandırmasını aksatmayacak en kısa zamanda devreye girmesi sağlanır. Ocağın
çeşitli kısımlarında, sıcaklık ve nem oranı düzenli olarak ölçülür. Nem oranı göz
önünde bulundurularak hava sıcaklığının sağlığa zararlı düzeye yükselmemesi için
gerekli tedbirler alınır. Bu düzeye yaklaşıldığında ölçme işlemi her gün gerekli
görülecek aralıklarla yapılır ve ölçme sonuçları havalandırma defterine yazılır. Söz
konusu şartların sağlık için tehlikeli olması hâlinde çalışma geçici olarak
durdurulur.
İşçilerin Yer Altında Taşınması
Olanak varsa, işçilerin gidiş gelişleri ve taşınmaları için, cevher ve malzeme
taşıma galerilerinden başka galeriler ayrılır. İşçilerin taşınmasına ve gidiş gelişine
ayrılan galeriler, yollar ve geçitler, yeter genişlikte ve yükseklikte olacak; sürekli
olarak denetlenecek ve güvenli olmaları sağlanacaktır. Ocakların girilmesi
yasaklanan kısımları, uyarı levhalarıyla belirtilir. Bu levhaların, tüm işçiler
tarafından kolayca görülecek ve anlaşılacak biçimde yapılmış ve yerleştirilmiş
olmaları gerekir. Eğimleri 3 dereceyi geçmeyen yollar, düz veya az eğimli yol
sayılır. Vinç ve varagellere, ancak, taşıma durdurulduğu zaman ve saççının izni
alınarak girilir.
İşçilerin gidiş gelişlerine izin verilen ve eğimleri 25 - 45 derece arasında olan
yollarda, tabana basamaklar yapılır veya merdivenler kurulur. Basamaklar ve
merdivenler boyunca, korkuluk olarak kullanılmak üzere, uygun malzemeden
yapılmış, sağlam bir tutamak bulundurulur. Eğim 45 dereceyi geçtiği takdirde,
merdiven, ayrıca, en az 25 metrede bir dinlenme sahanlığı yapılması zorunludur.
Eğim 70 dereceyi geçerse, dinlenme sahanlıkları arası en çok 10 metredir. Basamak
ve merdivenler, kurtarma ekiplerinin kolayca geçebilecekleri genişlikte olacaktır.
Fennî nezaretçi tarafından kuyuların bakımı için görevlendirilen yeterlikli
kimseler, makinaların dış parçalarını, kuyu kayıtlarını, moletleri, zincirleri,
kafesleri, bağlama yerlerini (koşumlar), ocaklarda işçilerin iniş ve çıkışında
kullanılan benzeri tesis ve düzeni, günde en az bir kez muayene ederek, muayene
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
7
Yer altı Maden İşletmelerinde İSG
sonuçlarını, bakım defterine yazıp imzalar ve yetkililerin denetimine hazır
bulundururlar. İşçilerin kuyulardan indirilip çıkartılmasıyla ilgili hususlar, fennî
nezaretçi tarafından yazılı olarak belirlenir ve ilgililere duyurulur.
Taşıma halatıyla kafes arasındaki bağlayıcı parçaların (koşum düzeni) maruz
kalabilecekleri dinamik çarpma ve gerilmeler de hesaba katılmış olmak koşuluyla,
yapımda uygulanacak güvenlik katsayısı, kafesin taşıyacağı en çok statik yüke
nazaran en az 12 olacaktır. Güvenlik zincirleri kullanılması gerektiğinde, zincirler,
merkez askı çubuğunun kopması olasılığına karşı, kafesin maruz kalacağı
çarpmanın olabildiğince hafif olmasını sağlayabilecek boyda olacaktır. İnsan
taşınmasındaki en ağır yük, malzeme taşınmasındaki en ağır yükün % 75’ini
geçemez. Her taşıyıcı halat, insan taşıması için hizmete konulmadan önce,
taşınması öngörülen yükle en az 20 kez taşıma deneyine tabi tutulur. Bu deneyi
izleyen muayenede, bir kusur veya arıza görülürse, insan taşıması yapılamaz.
Acil durumlarda,
nezaretçiler,
durumu derhal
fennî nezaretçiye
bildirir.
Kuyularda, rösetler ve dış rösetle vinç dairesi arasında bir işaretleşme
düzeni bulundurulur. Bir kafesin birden çok katında insan taşınmaktaysa, iç ve dış
rösetlerin her katı, esas yükleme istasyonuna bir işaretleşme düzeniyle bağlanır ve
hareket işareti, ancak, yükleme istasyonundaki indirme ve bindirme bittikten ve
kapılar iyice kapandıktan sonra verilir. Elektrikli işaretleşme düzeni, inme ve binme
bitmeden ve kapılar kapanmadan kafeslerin hareket ettirilmesine olanak
vermeyecek biçimde yapılır. Açılmakta olan kuyuların derinlikleri 20 metreyi
geçince, kuyu dibine, ağızla kuyu dibi arasındaki rösetlere ve kuyu başına uygun bir
işaretleşme düzeni konur.
İnsan taşıması yapılan kuyuların başlarında, diplerinde ve ara rösetlerinde
sürekli olarak, yetiştirilmiş çancılar bulundurulur. Çancılar, işaretlerin güvenli ve
anlaşılır biçimde verilmesinden sorumludurlar. Otomatik hız ayarlayıcısı ve molet
koruma düzeni bulundurulması zorunlu olmayan çıkarma makinalarında,
makinistten başka gerekli hâllerde makinayı durduracak, yeterlikli bir makinist
yardımcısı bulundurulur. Makinist, makinasını her terk edişinde, önce enerjiyi
keser ve makinayı frenle emniyete alır.
Havalandırma
İşçilerin çalıştırıldığı bütün yer altı iş yerlerinde, çalışma koşullarını ve
işçilerin çalışma yeteneklerini korumaya, hava sıcaklığının sağlığa zararlı düzeye
yükselmesini önlemeye, grizu ve diğer zararlı gaz ve dumanları zararsız bir orana
indirmeye yeterli, sürekli, güvenlik gereklerine uygun, temiz hava akımı sağlanır.
Bunun için üretime başlamadan önce, her ocakta, uygun bir havalandırma sistemi
kurulması zorunludur.
Otomatik hız ayarlayıcısı bulunan çıkarma sistemleriyle yapılacak insan
taşımalarında, kafeslerin hızı, saniyede 12 metreyi, otomatik hız ayarlayıcısı
bulunmayan, ancak, kafesin kuyu başına yaklaştığını bildiren sesli işaret düzeni ve
uzaklık göstergesi bulunan makinalarda ise, 6 metreyi geçemez. Makinistin
çalışırken kolaylıkla görebileceği bir yere, insan taşınmasında verilebilecek en
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
8
Yer altı Maden İşletmelerinde İSG
yüksek hızı gösteren bir levha asılarak gerektiğinde bu levhaya hızın azaltılması
gereken noktalar işaret edilir.
Resim 10.3. Madencilikte havalandırma
İnsan ve malzeme taşımasında kullanılan kuyularda, lağımlarda, ana nefeslik
yollarında, eğimli ve düz yollarda, hava hızı, saniyede 8 metreyi geçemez.
Havasında % 19’dan az oksijen, % 2’den çok metan, % 0,5’ den çok karbondioksit
ve diğer tehlikeli gazlar bulunan yerlerde çalışılamaz. Oksijen miktarı azalan veya
yanıcı, parlayıcı ve zararlı diğer gazların karışmasıyla bozulan yahut çok ısınan hava
akımları, diğer çalışma yerlerinden geçmesine meydan verilmeden, derhal ve en
kısa yoldan, ocak dışına atılır.
Bozulan hava, en
kısa yoldan dışarı
atılmalıdır.
İşçileri, havanın bozulmasından, ısınmasından ve oksijen azalmasından ileri
gelen olumsuz etkilerden korumak için, gerekirse, çalışma alanı ve zamanı
sınırlanır. Fennî nezaretçinin izni olmadan ve görevli nezaretçi ve işçiler dışındaki
işçiler dışarı çıkarılmadan, ocağın genel havalandırma sisteminde esaslı herhangi
bir değişiklik yapılamaz. Acil durumlarda, sorumlu nezaretçiler, gerekli ve zorunlu
önlemleri hemen alırlar ve durumu, derhal, fennî nezaretçiye bildirirler. Ana hava
giriş ve çıkış yolları arasında bulunan barajlar, hava köprüleri ve kapılar, bir
patlama veya yangın hâlinde kolayca yıkılmayacak sağlamlıkta yapılmış olacaktır.
Resim 10.4. Madencilikte çalışma şartları
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
9
Yer altı Maden İşletmelerinde İSG
Bütün hava geçiş yollarının yeterli kesitte yapılması ve sık sık denetlenmesi
zorunludur. Vantilatör ve aspiratörlerle dışardaki hava arasındaki kısa devreyi
önlemek için, havanın dışardan ocağa verilmesine ve ocaktan dışarı atılmasına
yarayan bütün kuyu ve yolların dışarıya açılan kısımları gerekli düzenle donatılır.
Vantilatör ve aspiratörler, yol veya kuyu ağızlarından güvenlikli uzaklıkta
bulunacaktır. Sistem bir bina içindeyse, bina, hava kanalı ve infilak kapağı, yangına
dayanıklı malzemeden yapılmış olacaktır. Vantilatör ve aspiratör, gerektiğinde,
hava akımını ters yöne çevirebilecek tipte düzenlenmiş olacaktır. Vantilatör ve
aspiratörlerde bir su manometresi ve olanak varsa, basınç değişikliklerini otomatik
olarak kaydedecek bir düzen bulundurulacaktır. Ana vantilatörlerin ve
aspiratörlerin sürekli olarak gözetim altında bulundurulmadığı yerlerde, içinde
sürekli insan bulunan bir yere, bunların çalışmasındaki eksiklikleri derhal haber
verecek bir işaret düzeni konur.
Ocaklarda yeterli sayıda hava ölçme istasyonu yapılır ve daha sıkı hükümlere
bağlanan ocaklar dışında, bu istasyonlarda, ayda en az bir kez, ana ve kısmi hava
akımlarının hızı, geçen hava miktarı ölçülür. Terkedilen veya yeterince
havalandırılamayan yerler, işçilerin girmesini önleyecek biçimde kapatılır ve
üzerlerine uyarı işareti konur. Çalışmanın bittiği yerlerle terk edilmiş katlar,
çalışılan yerlerden ve hava yollarından topuk veya gaz sızdırmaz barajlarla ayrılır.
Buna olanak yoksa, buralardan gelecek pis hava, en kısa yoldan nefesliğe verilerek
dışarı atılır.
Doğal havalandırma ile sağlanamadığı yerlerde, havalandırma bir veya daha
fazla mekanik sistemle sağlanır. Havalandırmanın sürekliliğini ve kararlılığını
sağlayacak tedbirler alınır. Mekanik havalandırma sistemi kullanılan ocaklarda
hava akımı mümkünse doğal hava akımı doğrultusunda yönlendirilir.
Havalandırma sistemlerinin devre dışı kalmaması için bu sistemler devamlı surette
izlenir ve istenmeyen devre dışı kalmaları bildirecek otomatik alarm sistemi
bulunur.
Ocağın nemi ve
sıcaklığı düzenli
olarak ölçülür.
Oksijen miktarı azalan veya yanıcı, parlayıcı ve zararlı diğer gazların
karışmasıyla bozulan yahut çok ısınan hava akımları, diğer çalışma yerlerinden
geçmesine meydan verilmeden, derhal ve en kısa yoldan, ocak dışına atılır. Hava
özelliklerinin bozulmasından, ısınmasından ve oksijen azalmasından kaynaklı
olumsuz etkilerinden çalışanları korumak için, çalışmanın zorunlu olduğu
durumlarda çalışma alanı ve zamanı sınırlandırılır.
Resim 10.5. Madencilikte oksijen
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
10
Yer altı Maden İşletmelerinde İSG
Terk edilen veya yeterince havalandırılamayan yerler çalışanların girmesini
önleyecek biçimde kapatılır ve üzerlerine uyarı işareti konulur. Çalışmanın bittiği
yerlerle terk edilmiş katlar, çalışılan yerlerden ve hava yollarından topuk veya gaz
sızdırmaz barajlarla ayrılır. Buna imkân olmadığı hâllerde buralardan gelecek kirli
hava en kısa yoldan nefesliğe verilerek dışarı atılır. Buralar sorumlu kişilerce her
vardiyada denetlenir. Havalandırma sistemi kapı ve perdelerle havayı
yönlendirecek şekilde düzenlenir. Kapı ve perdeler nakliyat esnasında
havalandırma sistemini olumsuz etkilemeyecek şekilde ayarlanır.
Ana hava giriş ve çıkış yolları arasında bulunan barajlar, hava köprüleri ve
kapılar, bir patlama veya yangın hâlinde kolayca yıkılmayacak dayanıklıkta yapılır.
Hava giriş kuyusundan kömür tozu girmesini önlemek üzere yer üstünde
gerekli tedbirler alınır. Ayrıca kuyular ve çevreleri belirli aralıklarla toz
birikintilerinden temizlenir. Tozların havaya karışmasına engel olacak tedbirler
alınmadığı takdirde ocak dışında hava giriş kuyusuna 80 metreden daha yakın
eleme ve ayıklama tesisi kurulmaz.
Grizu Tehlikesi
Ocağın bütün kısımlarında, her gün, her vardiyada, fennî nezaretçi veya bu
hususta yetiştirilmiş yetkili kimseler tarafından, emniyet lambası veya metan
dedektörüyle, grizu (metan gazı) ölçmeleri yapılır. Bu ölçmelerde, eser miktarda
bile olsa metan saptanan ocaklar, grizulu ocak kabul edilir ve buralarda, bu tür
ocaklarda alınmasını öngördüğü tüm önlemler alınır. Grizu ölçmelerinin sonuçları,
noterce onaylı emniyet defterine, ölçmeyi yapan tarafından yazılır ve imzalanır.
Bacalar, grizu bulunabilecek eski çalışma yerlerinde veya ani grizu boşalabilecek
yönlerde devam ettirildiği takdirde, ilk önce, yukarıda sözü edilen kimselerin
gözetiminde en az 25 metre boyunda kontrol sondajları yapılır. Diğer zararlı
gazların bulunduğu ocaklarda yapılacak kontrol sondajlarının boyu, 5 metredir.
Grizulu ocaklarda,
en geç 10 günde
bir hava ölçümü
yapılmalıdır.
Resim 10.6. Metan gazı patlaması sonrası maden ocağı
Kontrol sondaj deliklerinde, grizu veya diğer zararlı gazların varlığı
anlaşılırsa, iş durdurulur; işçiler söz konusu yeri terk ederler; giriş yeri kapatılır,
durum yetkililere derhal bildirilir. Ocaklar, gereği kadar bağımsız havalandırma
kısımlarına ayrılır; özellikle tehlikeli yerler, bağımsız olarak havalandırılır.
Havalandırma esas itibariyle aşağıdan yukarıya doğru yapılır. Eğimi, hiç bir kısımda
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
11
Yer altı Maden İşletmelerinde İSG
% 10’u geçmeyen, kesitinin herhangi bir noktasında grizu toplanmasına olanak
bulunmayan ve grizu birikimini önleyecek hava akımı sağlanan galeriler,
havalandırma bakımından düz sayılır.
İşveren, her havalandırma bölgesinde, emniyet lambalarına ve metan
dedektörlerine ek olarak, bilgi ve deneyimine güvenilen işçiler ve nezaretçiler
tarafından kullanılacak olan ve diğer zararlı gazları ölçen dedektörleri sağlamakla
yükümlüdür. Emniyet lambaları veya dedektörleri kullanacaklara, bunların
kullanılma yöntemleri önceden öğretilecektir. Ölçümü yapanlar, sonuçlarını,
derhal, özel cep defterlerine yazacak ve rapor defterine aynen işleyerek
imzalayacaklardır. Aynı hava akımı üzerinde bulunan ve aynı anda çalışılan yerlerin
sayısı, hava miktarına ve grizu çıkışına göre düzenlenir. Aynı hava akımından
yararlanan ayaklarda ve damar içindeki düz ve eğimli yollarda, metan oranı %
1,5’i, bunların bağlandığı hava dönüş yollarında % 1’i geçemez.
Bütün grizulu ocakların, havalandırma planında saptanan istasyonlarında,
en geç 10 günde bir hava ölçmeleri yapılır. Havada % 1’den çok metan
saptandığında, bu oran, % 1’in altına düşünceye kadar, ölçümler aralıksız
sürdürülür. Hava akımını etkileyecek yeni bir galeri delinmesi, kapılarda değişiklik
yapılması, vb. nedenlerle hava akımının ana kollarından birinin yönünde veya
miktarında önemli bir değişikliğin veya değişiklik ihtimalinin söz konusu olması
hâlinde, hava ve grizu ölçmeleri yenilenir.
Havası % 2’den çok
metan olan
ocaklarda çalışma
durdurulur.
Bacalar, ani grizu boşalabilecek yönlerde veya grizu bulunabilecek eski
çalışma yerlerinde devam ettirildiği takdirde, yapısal özellikler göz önünde
bulundurularak en az 25 metre boyunda kontrol sondajları yapılması sağlanır.
Kontrol sondaj deliklerinde, grizu veya tehlikeli gazların varlığı anlaşılırsa, iş
durdurulur; çalışanlar söz konusu yeri terk eder; giriş yeri kapatılır, durum
yetkililere derhal haber verilerek gerekli çalışmaların yapılması sağlanır.
Grizulu ocaklarda havalandırma ile ilgili değerler her vardiyada ölçülür,
metan gazı ölçümleri bu ölçümlerle beraber yapılır. Havada % 1’den çok metan
gazı tespitinde, bu oran % 1’in altına düşünceye kadar ölçümler aralıksız
sürdürülür. Üretim ünitelerinden dönüş havası içinde ve üretim yerlerindeki
gazların birikebileceği yerlerde metan gazı seviyesi sürekli olarak izlenir.
Bütün grizulu ocakların, havalandırma planında tespit edilen
istasyonlarında, en geç 10 günde bir gerekli ölçümler yapılır. Hava akımını
etkileyecek bir değişikliğin olması durumunda gerekli ölçümler yenilenir.
Havalandırma esas itibariyle aşağıdan yukarıya doğru yapılır. Eğimi hiçbir kısımda
% 10’ u geçmeyen kesitinin herhangi bir noktasında grizu toplanmasına imkân
bulunmayan ve grizu birikimini önleyecek hava akımı sağlanan galeriler
havalandırma bakımından düz sayılır.
Aynı hava akımı üzerinde bulunan ve aynı anda çalışılan yerlerin sayısı, hava
miktarına ve grizu çıkışına göre düzenlenir. Aynı hava akımından yararlanan
ayaklarda ve damar içindeki düz ve eğimli yollarda metan oranı % 1,5’i, bunların
bağlandığı hava dönüş yollarında % 1’i geçmez. Grizulu ve yangına elverişli kömür
damarlarının bulunduğu ocaklarda, tüm çalışanlar, çalışma süresince, yanlarında
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
12
Yer altı Maden İşletmelerinde İSG
karbonmonoksit maskesi veya ferdî oksijen kurtarıcıları taşır ve gerektiğinde
kullanır.
Havasında % 2’den çok metan tespit edilen ocaklarda veya ocak
kısımlarında, çalışanların kurtarılması ve grizunun temizlenmesi dışında çalışma
yapılmaz. Temizlik çalışmalarında bulunacak kişilerin konu ile ilgili özel eğitim
alması zorunludur. Metan oranının çalışma ortamında sık sık değiştiği hâllerde,
metan oranına göre ayarlı, ses ve ışık uyarısı yapan metan dedektörü bulundurulur
veya bir merkezden izlenebilecek otomatik kontrol sistemi kurulur.
Genel havasındaki metan oranı % 1,5’i geçen yerlerdeki iletkenlerin ve
elektrikli aygıtların gerilimi derhal kesilir ve şartlar düzelmedikçe yeniden verilmez.
Grizulu maden ocaklarında yalnız bu tür ocaklar için uygun olan patlayıcı maddeler
ve ateşleyiciler kullanılır. Ateşleyici grizulu ocaklarda lağım deliklerini
doldurmadan önce 25 metre yarıçapındaki bir alan içinde ve özellikle tavandaki
boşluklar, çatlaklar ve oyuklarda grizu ölçümü yapar. Bu ölçmede % 1 veya daha
yüksek oranda metan tespit edilirse lağımlar doldurulmaz.
Ateşleyici, lağımların doldurulmasından sonra ve ateşlemeden önce ölçümü
tekrarlar. Metan oranı % 1’in altındaysa lağımlar ateşlenir, üstündeyse % 1’in
altına düşünceye kadar ateşleme yapılmaz. Kömür tozu bulunan veya kömür tozu
oluşabilecek kömür damarlarının bulunduğu ocaklarda, ateşlenecek yerlerde lağım
delikleri doldurulmadan önce taş tozu serpmek, sulamak gibi koruyucu tedbirler
alınır.
Kömür Tozları ve Toz Patlamaları
Yanıcı ve boğucu
gazlar için
önlemler fennî
nezaretçi
tarafından alınır.
Fennî nezaretçi, bir ocakta patlamaya elverişli kömür tozu bulunup
bulunmadığını saptayarak gerekli önlemleri almakla yükümlüdür. Kömür
ocaklarında, gerekli görülen yerlerde, tozumayı önlemek ve tozu bastırmak üzere
su kullanılır; taş tozu serpilir veya başkaca etkili önlemler alınır. Kömür
ocaklarındaki arabalar, içlerinden kömür tozu dökülmeyecek biçimde olacaktır.
İçlerinde sürekli taşıma yapılan ve dolaşılan galerilerde, ana hava
yollarındaki tehlikeli toz birikintileri, belirli zamanlarda, ıslatılarak toplanır veya
başka yollarla yok edilir. Üretim, yükleme, taşıma, aktarma ve boşaltma yapılan
yerlerde, tozun havaya yayılmasını önlemek için, savrulan tozun çöktürülmesi için
pülverize su fisketeleri (su püskürtme elemanları) konur.
Ayrıca, kuyular ve çevreleri, belirli aralıklarla, toz birikintilerinden temizlenir.
Tozların havaya karışmasına engel olacak önlemler alınmadıkça, ocak dışında, hava
giriş kuyusuna 80 metreden daha yakın eleme ve ayıklama tesisi kurulamaz.
Kömür ocaklarında meydana gelecek patlamaların başka kısımlara
yayılmalarını önlemek için iki veya daha çok üretim panosunun bağlı olduğu ana
hava giriş ve dönüş (nefeslik) yollarının uygun yerlerine taş tozuyla durdurucu
barajlar yapılır veya galeri tavanına, patlamanın etkisiyle boşalabilecek su kapları
yerleştirilir. Durdurucu barajlar, yolun tamamen serbest bir kısmında, tavana yakın
ancak, toz yığınının tepe noktasıyla tavan arasında yeterli bir aralık kalması
sağlanacak biçimde yapılır.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
13
Yer altı Maden İşletmelerinde İSG
Yangınlar
Fennî nezaretçi, ocaklarda yangınlara karşı gerekli bütün önlemleri alır.
Bunun için gereken araç ve gereçler ocaklarda hazır bulundurulur. 24 saatte 50’
den çok işçi çalıştıran her ocakta, işçiler arasından, bir yangın ekibi oluşturulması
zorunludur. Ayrıca, fennî nezaretçi tarafından, yangın söndürme düzeninin ve
yangın söndürme ekibinin çalışma şekli ve yöntemiyle ilgili esasları kapsayan bir
yönerge hazırlanır. Çıkarma kuleleri, kuyu başı binaları ve yer altı vinç ve freno
dairelerinin yağ, kükürt, kömür tozu vb. kolay yanabilecek maddelerden
temizlenmesi zorunludur.
Kömür ve kükürt ocaklarıyla yangına elverişli ocaklarda, çalışma yapılmayan
zamanlarda bile, kendiliğinden kızışma veya yanma olup olmadığı yeterlikli bir
nezaretçi tarafından denetlenir. Tatil gibi herhangi bir nedenle çalışılmayan bir
devreyi izleyen günlerde ise, bu muayene yapılmadan çalışmaya kesinlikle
başlanamaz. İlk kazı işlemi dışında, kuyuların tahkimatı, kuyu başı tesisleri, binalar
yangına dayanıklı malzemeden yapılacaktır.
Yangında çıkan zehirleyici, boğucu, yanıcı gazlara karşı gerekli önlemler,
fennî nezaretçi tarafından alınır. İşçiler, yangın ve duman tehlikesi beliren
yerlerden hemen uzaklaştırılır ve buralara girilmesi fennî nezaretçinin iznine
bağlıdır. Yangın sahalarını terk ve tecrit edilmiş ocak kısımlarından ayıran barajlar,
düzenli olarak denetlenir.
Elektrik Tehlikesi
Çalışanların en az %
3’ü, gerektiğinde
kurtarma işleri için
eğitilir.
Ocak yönetim yerinde, elektrik şebekesini ve şebekedeki sabit aygıt ve
tesislerin yerlerini gösterir, ölçekli, ayrıntılı ve en son durumu gösterir bir plan
bulundurulur. Yetkisiz kimselerin elektrik aygıtlarını almasının ve kullanmasının
yasak olduğunu, yangın anında yapılacak işleri, elektrik çarpmasında ilk yardımı,
elektrik devresini kesmekle görevli kişilerle haberleşme biçimini ve gerekli diğer
bilgileri içeren yönerge, uygun yerlere asılır.
Elektrikle aydınlatılmakta olup ışıkların sönmesinin tehlikeli olabileceği
yerlerde, yeteri kadar, uygun yedek aydınlatma aracı bulundurulur. İnsan eliyle
kullanılan veya yönetilen elektrikli aygıtların denetlemelerinin yapılabilmesi için,
en az 60 santimetre genişliğinde, serbest, kolay ve güvenlikle dolaşılabilecek
yolların bulundurulması ve aygıtlar üzerindeki kumanda ve manevra kollarının
kolaylıkla işletilebilecek biçimde düzenlenmesi gereklidir. Yağlı transformatörler ve
yağlı devre kesiciler, ocak içinde havalandırılması sağlanmış, yangına dayanıklı, ayrı
oda, hücre veya bölmelere konur. Bu gibi yerler, bir göçük hâlinde oluşacak
tehlikeleri karşı dayanaklı yapılır ve suya karşı korunur.
Üzerinde çalışma yapılacak elektrik tesisatının besleme kaynaklarından
ayrılması ve topraklanması gerekir. Bu gibi yerlere gerilim veren devre kesicileri
açık durumda kilitlenmedikçe veya çalışılan yere gerilim verilmesi başka bir yolla
kesin olarak önlenmedikçe, çalışma yapılamaz. Arıza veya tehlike yüzünden
gerilimin her kesilişinde, derhal, yetkili elektrikçiye haber verilir ve nedenleri,
elektrik rapor defterine yazılarak imzalanır.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
14
Yer altı Maden İşletmelerinde İSG
Kurtarma ve İSG Teşkilatı
Ocaklarda meydana gelen patlama, yangın vb. önemli olaylarda,
kurtarmanın ve gerekli diğer işlerin iyi yürütülmesini sağlamak amacıyla, fennî
nezaretçi gerekli önlemleri alır. Ocaklarda çalışan işçilerin, on kişiden az olmamak
üzere, en az % 3’ü, gerektiğinde kurtarma işinde görevlendirilmek üzere, önceden
eğitilir. Bunlardan, kurtarma istasyonunda görevlendirilmeyenler, normal işlerine
devam ederler. Kurtarma istasyonunda ve ocaklardaki kurtarma ekibinde
bulunanların sayıları, adları, adresleri ve çalıştıkları vardiyaları gösteren listeler,
kurtarma istasyonlarında bulundurulur.
Kurtarma ekibi
elemanları dikkatle
seçilmelidir.
Resim 10.7. Yer altı madencilik
Kurtarma istasyonu, bir maden yüksek mühendisi veya maden mühendisiyle
kurtarma işlerinde yetişmiş ve ocak içerisinde de bu gibi işlerde en az üç yıl
uygulama görmüş bir nezaretçinin yönetim ve denetimi altında bulunur. Kurtarma
işinde yetiştirilecek elemanlar, sağlık durumları, soğukkanlılıkları, dayanıklılıkları,
bu işe yatkınlıkları, genel bilgileri, daimî kurtarıcılar ve ocaklardaki personelle iş
birliği yapma yetenekleri bakımından dikkatle seçilir. Kurtarıcılar, en az ilkokul
mezunu ve özellikle ocak içi işlerinde iki yıl veya daha çok deneyimli olacaklar ve
kurtarma istasyonu yönetimi tarafından verilmiş bir belgeye sahip bulunacaklardır.
Yılda bir kez yapılacak sağlık muayenesinde, işe elverişli oldukları tespit
edilmeyenler, kurtarıcılık görevinde çalıştırılamazlar.
Bunların maden yüksek mühendisi veya mühendisi olmaları, güvenlik
başmühendisinin en az üç, güvenlik mühendisinin ve nezaretçinin en az ikişer yıllık
ocak çalışmalarının bulunması ya da bu süre kadar güvenlikle ilgili bir görev yapmış
olmaları zorunludur.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
15
Özet
Yer altı Maden İşletmelerinde İSG
•Yer altı maden işlerinin yapıldığı iş yerleri, madenlerin yeraltından
çıkarılması, madenlerin çıkarma amacıyla araştırılması, çıkarılan
madenlerin işlenmesi hariç, satışa hazırlanması işlerini ifade eder.
Açık işletme, yerüstündeki işletmeleri ifade eder.
•Nezaretçi, fennî nezaretçi tarafından gerekli görülen işleri
yürütmek veya bunları gözetim altında bulundurmak üzere yazılı
olarak görevlendirilen, gerekli deneyim ve teknik bilgiye sahip kişiyi
ifade eder.
•Fennî nezaretçi, İş Sağlığı ve Güvenliği gereklerinin yerine
getirilmesinden ve işletmenin teknik esaslar çerçevesinde
çalıştırılmasından sorumlu, maden mevzuatına göre
görevlendirilmiş maden mühendisini veya maden yüksek
mühendisidir.
•Daimî nezaretçi, fennî nezaretçinin emir ve talimatı altında görev
yapan ve Maden Kanununun ilgili maddesine göre atanmış
kimsedir.
•Fennî nezaretçi, en az 15 günde bir, ocağın işçi çalıştırılan yerlerini
denetlemek, sonucunu, noterce onaylı fennî nezaretçi rapor
defterine, ön göreceği öneri ve önlemlerle birlikte yazıp imzalamak
zorundadır. Denetimin yapılmamasından, öneri ve önlemlerin
yerine getirilmemesinden işveren sorumludur.
•Maden işletme ruhsat sahiplerinin, ruhsat sahalarının bir kısmı veya
tamamı için üçüncü kişilerle yapmış oldukları rödövans sözleşmeleri
ve bu sözleşmelerde yapılan değişiklikler, tarafların talebi hâlinde
devir ve intikal işlemlerinde bilgilendirme amacıyla maden siciline
şerh edilir. Tarafların birlikte rödövans sözleşmesinin iptalini talep
etmeleri hâlinde de bu kayıtlar terkin edilir.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
16
Ödev
Yer altı Maden İşletmelerinde İSG
•Rödövans sisteminin avantaj ve dez avantajlarını araştırınız.
•Çevrenizde yer altı maden işletmesi bulunuyorsa, İSG şartlarını
inceleyerek bir rapor hazırlayınız.
•Hazırladığınız ödevi sistemde ilgili ünite başlığı altında yer alan
“ödev” bölümüne yükleyebilirsiniz.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
17
Yer altı Maden İşletmelerinde İSG
DEĞERLENDİRME SORULARI
Değerlendirme
sorularını sistemde ilgili
ünite başlığı altında yer
alan “bölüm sonu testi”
bölümünde etkileşimli
olarak
cevaplayabilirsiniz.
1. Madenlerin yer altından çıkarılması, madenlerin çıkarma amacıyla
araştırılması, çıkarılan madenlerin işlenmesi hariç, satışa
hazırlanması işlerine ne ad verilir?
a) Yer altı maden işlerinin yapıldığı iş yerleri
b) Yer işletmeciliği
c) Kömür işletmesi
d) Maden işletmesi
e) Rödövans sözleşme işletmesi
2. Fennî nezaretçinin emir ve talimatı altında görev yapan ve Maden
Kanununun ilgili maddesine göre atanmış kimse kimdir?
a) Maden nezaretçisi
b) Atanmış nezaretçi
c) Daimî nezaretçi
d) İşveren vekili
e) Talimatlı nezaretçi
3. İş Sağlığı ve Güvenliği gereklerinin yerine getirilmesinden ve işletmenin
teknik esaslar çerçevesinde çalıştırılmasından sorumlu, maden mevzuatına
göre görevlendirilmiş maden mühendisini veya maden yüksek mühendisi
aşağıdakilerden hangisidir?
a) Nezaretçi
b) Sürekli nezaretçi
c) Daimî nezaretçi
d) Maden nezaretçisi
e) Fennî nezaretçi
4. Fennî nezaretçi en az kaç günde bir ocağın işçi çalıştırılan yerlerini
denetlemek, sonucunu, noterce onaylı fennî nezaretçi rapor defterine,
öngöreceği öneri ve önlemlerle birlikte yazıp imzalamak zorundadır?
a) 10
b) 15
c) 18
d) 20
e) 30
5. Denitimin yapılmamasından, öneri ve önlemlerin yerine
getirilmemesinden kim sorumludur?
a) Daimî nezaretçi
b) Fennî nezaretçi
c) Sorumlu müdür
d) İşveren
e) İş Güvenliği Uzmanı
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
18
Yer altı Maden İşletmelerinde İSG
6. Günde (24 saatte) kaç işçi çalıştıran yer altı maden işletmelerinde fennî
nezaretçiye bir yardımcı atanır?
a) 50
b) 150
c) 200
d) 300
e) 500
7. Fennî nezaretçilik yapacak maden yüksek mühendisinin bir maden
işletmesinde teknik işlerde en az kaç yıllık tecrübesi olmalıdır?
a) 3
b) 5
c) 7
d) 9
e) 15
8. Deneyimli işçi sayılabilmesi için bir işçinin ocak içinde en az kaç ay
çalışması gerekir?
a) 2
b) 4
c) 6
d) 12
e) 24
9. Derinliği kaç metreden az olan kuyularda, işçilerin çıkabileceği, sağlam ve
bakımlı bir merdiven bulunması zorunludur?
a) 50
b) 60
c) 75
d) 80
e) 100
10. Kurtarma istasyonu çalışanı başmühendisin en az kaç yıllık ocak
çalışmalarında bulunmuş olması ya da güvenlikle ilgili bir görev yapmış
olması gerekmektedir?
a) 5
b) 3
c) 2
d) 1
e) 4
Cevap Anahtarı
1.A, 2.C, 3.E, 4.B, 5.D, 6.D, 7.B, 8.C, 9.A, 10.B
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
19
Yer altı Maden İşletmelerinde İSG
YARARLANILAN VE BAŞVURULABİLECEK DİĞER
KAYNAKLAR
Altan, M. F., “Kalite ve Güvence Standartları”, ZKÜ MYO Ders Notu, 2003.
Altan, M. F., “Şantiye Güvenlik Sistemi”, ZKÜ MF Ders Notu, 2005.
Altan, M. F., “Şantiye Organizasyonu”, ZKÜ MYO Ders Notu, 2004.
Altan, M. F., “Yapı Bilgisi”, ZKÜ MF Ders Notu, 2007.
Altan, M. F., “Yapı Sistemlerinde Güvenlik”, ZKÜ MF Ders Notu, 2008.
Cliff., D., “The Management OSH in Mining Industry”, Mining for Development
Centre (IM4DC), W Australia, 2012.
Dönmez, S. “İnşaatlarda İş Güvenliği”, A.Ü., ÇMYO Ders Notu, 1992.
Fairley, F., Oates, B, Ayers, G., Landers, E., Tutton, P., Manton. A. and Corney, T.,
“Safety Handbook for the Building and Construction Industry”, Incoling,
Melbourne, 2013.
Hergt, J., “Safty and Environmental Procedures and Guidelines”, VIEPS,
Melbourne, 2009.
HSE, “Electricity at Work: Safe Working”, Health and Safety Executive, HES Books,
HSG85, 2013.
HSE, “Health and Safety Construction”, Health and Safety Executive, HES Books,
HSG150, 2006.
HSE, “Managing Health and Safety Construction” L144, London, 2007.
HSE, “Your Health, Yor Saftey”, A Brief Guede for Worers, TUC, HSE Books,
INDG450, 2013.
ILO, “Encyclopaedia of Occupational Health and Safety”, ILO, Geneva, 2012.
ILO, “İnşaatta Sağlık ve Güvenlik”, İNTES, Ankara, 2005.
ILO, “Safty and Health in Constriction”, ILO, A Training Manual, Geneva, 1992.
ILO, Safety, Health and Welfare on Construction Sites”, ILO, A Training Manual,
Geneva, 1999.
Karmis, M., “Mine Health and Safety Manegement”, Society of Mining, Metalurgy
and Exploration, 2001.
Levit, N., “Chemical Safty Reference Manual”, Universty of British Columbia, Risk
Management Services, 2002.
MSHA, “Dust”, US Department of Labor, Mine Safety and Health Administration,
MSHA, Britain, 1999.
Myers, L., “Construction Safety Hand Book”, Lawrence Berkeley National, HTST,
2007.
Palmer, K. N., “Dust Explosinos ond Fires”, Chapman and Hall, London, 2003.
Queensland G., “Building and Construction Industry Workplace Health and Safety
Guide”, Brisbane, 2011.
Ramsey, H. C., “Chemical Safety for Supervisors”, American Chemical Society,
CHEM TREC, Washington DC, 2001.
Singh, Al, Hinze, J., Coble, R. J., “Implementation of Safety and Health on
Construction Sites”, CRC Perss, 1999.
Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
20

Benzer belgeler