Voynich Elyazması

Transkript

Voynich Elyazması
VOYNICH ELYAZMASI
NEYÝN NESÝ?
Voynich elyazmasý, içinde
yazýlanlar henüz anlaþýlamamýþ
gizemli bir resimli kitap.
Yaklaþýk 400 yýl kadar önce
bilinmeyen bir yazar tarafýndan,
bilinmeyen bir alfabeyle ve bugüne
dek anlaþýlamayan bir dilde
yazýlmýþ.
V
oynich Elyazmasý üzerine 1912 yýlýnda gün ýþýðýna
çýkarýldýðýndan bu yana bir çok profesyonel ve
amatör kriptolog yoðun bir mesai harcadý. Bunlar
arasýnda Ýkinci Dünya Savaþý'nýn ünlü Amerikalý ve
Ýngiliz þifre kýrýcýlarý da bulunuyor.
Ama bütün bu çabalara raðmen elyazmasýnýn tek
bir kelimesi bile hala deþifre edilemedi. Bu
baþarýsýzlýklar dizisi Voynich Elyazmasýný tarihsel kriptoloji alanýnda
epey ünlendirdi. Ama bir teoriye göre de kitap incelikli bir
aldatmacadan baþka bir þey deðil - rasgele sembollerin anlamsýz
bir þekilde ardarda dizilmesinden oluþuyor…
Elyazmasý 1912 yýlýnda Polonya kökenli bir satýcýsý olan Wilfrid M.
Voynich tarafýndan ele geçirilerek gün ýþýðýna çýkarýldý. Kitap bugün
Yale Üniversitesi Beinecke Nadir Kitaplar Kütüphanesi'nde
bulunuyor. Kitabýn ilk týpký basýmý 2005'te yayýnlandý.
Yapýlan incelemeler, kitabýn orijinalinin 272 sayfa olduðunu
gösteriyor. Ne var ki günümüze yalnýzca kitabýn 240 parþömen
sayfasý ulaþmýþ bulunuyor. Kitaba sonradan eklendiði anlaþýlan
sayfa numaralarý arasýndaki boþluklar, bu sayfalarýn, kitap
Voynich'in eline geçmeden önce kayýp olduðuna iþaret ediyor.
Metin ve figür hatlarý için tüy kalem kullanýlmýþ ve figürler,
muhtemelen sonraki bir tarihte biraz kabaca renklendirilmiþ.
Kitaptaki resimlerin özellikleri
**Elyazmasýnda bulunan resimler kitabýn
içeriðine pek fazla ýþýk tutmuyor, ama bu
resimlerden kitabýn altý bölümden
oluþtuðunu çýkarsamak mümkün. Yalnýzca
metinden oluþan son bölüm dýþýnda hemen
her sayfa en az bir resim içeriyor. Bu
resimlerden hareketle kitabýn þu
bölümlerden oluþtuðu düþünülüyor:
Þifalý bitkiler
bu bölümdeki her sayfada bir ve bazen de
iki bitki yer alýyor. Bunlar zamanýn tipik
þifalý otlarý. Bu çizimlerin bazý kýsýmlarý,
eczacýlýk bölümünde görünen resimlerin
daha büyük ve daha temiz kopyalarý.
Astronomi
Bu bölüm, bazýlarýnda güneþ, ay ve
yýldýzlarýn yer aldýðý dairesel diagramlar
içeriyor. 12 diagramlýk bir dizi oniki burcun
geleneksel sembollerini tasvir ediyor.
Örneðin, Balýk burcu için iki balýk, Boða
burcu için bir boða ve Yay burcu için elinde
tatar yayý olan bir asker çizilmiþ. Her
sembol tam olarak 30 küçük kadýn
figürüyle çevrelenmiþ. Çoðu çýplak olarak
resmedilmiþ bu kadýnlarýn herbiri birer
yýldýz tutuyor. Bu bölümün son iki sayfasý
(Kova ve Oðlak burçlarý) eksik. Öte yandan
Koç ve Boða burçlarý herbirinde onbeþer
yýldýz bulunan dört çift diyagrama ayrýlmýþ.
Bu diyagramlardan bazýlarý kitabýn eninden
büyük sayfalara yapýlýp içe doðru
katlanmýþ.
Biyoloji
Bu bölümde yoðun ve süreðen metnin
arasýna figürler serpiþtirilmiþ. Bu figürlerin
çoðu, birbiriyle ince kanallarla birbirine
baðlanmýþ havuzlarda veya küvetlerde
yýkanan çýplak kadýnlardan oluþuyor ve
kadýnlardan bazýlarý açýk bir þekilde vücut
organlarý þeklinde resmedilmiþ.
Kadýnlardan bazýlarý taç giyiyor.
Kozmoloji
Reçeteler
Bu bölümde ne olduðu belli olmayan
dairesel diagramlar bulunuyor. Bu bölümde
ayný zamanda katlama sayfalar da
bulunuyor. Bunlardan birinin eni altý sayfa
uzunluðunda ve üzerinde bir harita veya bir
diagram var - birbirine "yollar"la baðlanmýþ
dokuz "ada", kaleler ve muhtemelen bir
yanardað çizilmiþ.
Resimlenmemiþ olan bu son bölümde ise
herbirinin baþýnda çiçeðe veya yýldýza
benzeyen iþaretler bulunan birçok kýsa
paragraf bulunuyor.
Eczacýlýk
Bu bölümde kökler, yapraklar gibi bitkilerin
bazý kýsýmlarýnýn birçok çizimleri; eczacý
kavanozlarýna benzeyen ve marjinler
boyunca çizilmiþ nesneler ve az sayýda
metin paragraflarý yer alýyor.
Kitabýn Metin Özellikleri
Metin açýk bir þekilde soldan saða yazýlmýþ
ve sað marjin hafifçe girintili-çýkýntýlýlý. Uzun
bölümler paragraflara bölünmüþ. Belli bir
noktalama yok. Duktus (yani yazýnýn
yazýldýðý hýz, itina ve kývrýmsallýk, sanki
yazýcý yazdýðý þeyi anlýyormuþçasýna
yumuþak bir akýþa sahip. Elyazmasý, herbir
karakterin kaðýda geçirilmeden önce
hesaplanmýþ olduðu izlenimini vermiyor.
Metin, birbirleri arasýnda küçük aralýklar
bulunan 170 bin ayrý gliften veya harften
oluþuyor. Gliflerin çoðu bir ya da ili basit
kalem vuruþuyla yazýlmýþ. Görünüþe
bakýlýrsa bütün metin boyunca 20-30
gliften oluþan bir alfabe kullanýlmýþ. Ama
bunun yanýsýra metin boyunca sadece bir
ya da iki kez kullanýlmýþ birkaç düzine
"tuhaf" karakter de var.
Daha geniþ boþluklar metni farklý
uzunluklarda 35 bin "kelime"ye ayýrýyor.
Bunlar görünüþe bakýlýrsa, kendince fonetik
veya ortografik kurallara uyuyor. Bu
kurallara göre bazý karakterlerin her kelime
içerisinde mutlaka yer almasý gerekir
(örneðin, Türkçe'de sesli harfler böyledir);
bazý karakterler asla bir diðeriyle birlikte
kullanýlmaz; bazý karakterler ikilenebilirken
bazýlarý da ikilenmeyebilir.
Elyazmasý metnin istatistik analizi doðal
dillere benzer örüntüler ortaya koyuyor.
Örneðin, kelime sýklýklarý Zipf'in yasasýna
uyuyor ve kelime entropisi (kelime baþýna
yaklaþýk 10 birim) Ýngilizce veya Latince
metinlerinkine benziyor. Bazý kelimeler
yalnýzca belli bazý bölümlerde veya sadece
birkaç sayfada, diðerleri ise bütün
elyazmasý boyunca geçiyor. Resimlere
iliþtirilmiþ olan bin kadar "etiket"lerde ise
pek az tekrarlar sözkonusu. Þifalý bitki
bölümünde, her sayfadaki ilk kelime sadece
o sayfada geçiyor ve bunun bitkinin adý
olabileceði düþünülüyor.
Öte yandan, Voynich Elyazmasý'nýn "dili"
bazý bakýmlardan Avrupa dillerinden
oldukça farklý. Örneðin, on "harf"ten daha
uzun hiçbir kelimeye rastlanmýyor. Bununla
birlikte bir ya da iki harften oluþan çok az
kelime var. Harflerin kelime içerisinde
daðýlýmý da oldukça garip: Bazý karakterler
sadece kelimenin baþýnda, bazýlarý sadece
sonunda ve bazýlarý da her zaman ortada
geçiyor. Bu Arapça'da rastlanan ama Roma,
Yunan veya Kril alfabelerinde rastlanmayan
bir düzenleniþ.
Görünüþe bakýlýrsa metin tipik Avrupa
dillerinden daha tekrarcý; ayný ortak
kelimenin bir satýrda üç kez yer aldýðý
durumlar var. Sadece bir harfin deðiþtiði
kelimeler de alýþýlmadýk bir sýksýklýkla
tekrarlanýyor.
Elyazmasýnda, Latin yazý düzeniyle
yazýlmýþa benzeyen sadece birkaç kelime
bulunuyor. Son sayfada epeyce deðiþtirilmiþ
Latin harfleriyle yazýlmýþ dört satýrlýk bir yazý
yer alýyor. Bu yazýda sadece iki kelime
kitapta kullanýlan ana alfabeyle yazýlmýþ.
Harfler 15. yüzyýldaki Avrupa alfabelerine
benziyor, ama kelimeler hiçbir dilde bir
anlam ifade etmiyora benziyor. Ayný
zamanda "astronomi" bölümünde Mart'tan
Aralýk'a kadar on ayýn isimlerinin Latin
harfleriyle yazýldýðý bir dizi diagram
bulunuyor. Bu yazýlar Fransa veya Ýber
yarýmadasýnýn ortaçað dillerini andýrýyor.
Ne var ki, bu Latin harfleriyle yazýlmýþ olan
yazý parçalarýnýn orijinal metnin bir parçasý
mý olduðu, yoksa sonradan mý metne
eklendiði bilinmiyor.
Kitabýn tarihi
Elyazmasýnýn tarihi hala soru iþaretleriyle
dolu, özellikle de yazýldýðý dönem
bakýmýndan. Elyazmasýnýn alfabesi bilinen
herhangi bir yazýya benzemediði ve metin
hala deþifre edilemediði için kitabýn yaþý ve
orijini hakkýndaki tek kullanýþlý delil
resimler; özellikle de insan figürlerinin giysi
ve saç stilleri ve diagramlarda görülen bir
çift kale. Bunlar tipik bir þekilde Avrupa'ya
özgü ve bu delile dayanarak uzmanlarýn
çoðu kitabýn 1450 ile 1520 yýllarý arasýnda
yazýlmýþ olduðunu söylüyor. Bu tahmin
diðer ikincil ipuçlarýyla destekleniyor.
Elyazmasýnýn en eski teyid edilmiþ sahibi
17. yüzyýlýn baþlarýnda Prag'da yaþamýþ
Georg Baresch isimli pek tanýnmayan bir
simyacý. Yýllarca "kütüphanesinde gereksiz
yere yer tutan" bu "muamma" görünüþe
bakýlýrsa týpký bizim bugün olduðu gibi o
zamanda Baresch'in kafasýný kurcalýyordu.
Collegio Romano'da bir cizvit alimi olan
Athanasius Kircher'in bir Koptik sözlük
yayýnladýðýný ve Mýsýr hierogliflerini "deþifre
ettiðini" öðrenince, yazýdan örnek bir
kopyayý Roma'ya Kircher'e göndererek
ipuçlarý istedi. Kircher'e yazdýðý 1639 tarihli
mektup, elyazmasýndan söz eden bugüne
kadar bulunmuþ en eski tarihli kayýt.
Kircher'in kitabý elde etmek istemesinden
konuyla ilgilendiði anlaþýlýyor. Ne var ki
Baresch kitabý vermeyi kabul etmedi. Ama
Baresch'in ölümü üzerine elyazmasý o
sýrada Prag'daki Charles Üniversitesi'nin
rektörü olan Jan Marek Marci'ye geçti. O
da kitabý hemen çok eski arkadaþý olan
Kircher'e gönderdi. Marci'nin 1666 tarihli
önyazýsý hala elyazmasýna iliþik bulunuyor.
Sonraki 200 yýl boyunca kitaba ait herhangi
bir kayýda rastlanmýyor. Ama kitap
muhtemelen, Victor Emmanuel II'nin
birliklerinin þehri 1870'de ele geçirip Papal
Devletleri ilhak etmesine kadar Collegio
Romano'nun kütüphanesinde kaldý. Yeni
Ýtalyan hükümeti Kilise'nin birçok malýna el
koydu ve bunlar arasýnda Collegio
Kütüphanesi de bulunuyordu. Ama bu
olmadan hemen önce Üniversite
kütüphanesinde bulunan ve el koymadan
muaf tutulan birçok kitap alelacele
üniversitenin öðretim üyelerinin özel
kütüphanelerine aktarýldý. Bu nedenledir ki,
Voynich elyazmasý, o zamanlar Cizvit
tarikatýnýn baþý ve Üniversite'nin rektörü
olan Petrus Beckx'in mührünü hala taþýyor.
Beckx'in "özel" kütüphanesi, 1866'da
Cizvitler tarafýndan satýn alýnan ve Roma
yakýnlarýndaki büyük bir kýr sarayý olan Villa
Mondragone'ye taþýndý. 1912'de, para
sýkýntýsý çeken Collegio Romano
Marci'nin 1665'de Kircher'e gönderdiði mektup.
Mektuba göre kitabýn yazarý Fransisken rahip ve
çokyönlü bilimadamý Roger Bacon'dý.
kitaplarýndan bazýlarýný satmaya karar
verdi. Wilfrid Voynich buradan 30
elyazmasý satýn aldý ve bunlar arasýnda
sonradan kendi adý verilen elyazmasý da
bulunuyordu. 1930'da öldüðünde
elyazmasý, The Gadfly romanýnýn yazarý
Ethen Lilian Voynich'e geçti. O da 1960'da
öldüðünde elyazmasýný yakýn arkadaþý
Anne Nill'e býraktý. Anne Nill 1961 yýlýnda
kitabý bir diðer eski kitap satýcýsý Hans P.
Kraus'a sattý. Bir alýcý bulamayan Kraus
elyazmasýný 1969 yýlýnda Yale
Üniversitesi'ne baðýþladý.
Voynich Elyazmasýný gün ýþýðýna çýkaran ve ona
adýný veren kiþi: Ethen Lilian Voynich
Kitabýn yazarý kim?
Sýrrý hala çözülememiþ bulunan bu kitabý
kimin yazdýðý bilinmiyor. Ama elyazmasýnýn
muhtemel yazarý olarak bazý isimler
geçiyor. Bu isimlerden en ünlüleri þunlar:
Roger Bacon
Marci'nin 1665'de Kircher'e gönderdiði
önyazýda, merhum arkadaþý Raphael
Mnishovsky'ye göre kitap Bohemya Kralý II.
Rudolf (1552-1612) tarafýndan 600 düka'ya
(bugünün parasýyla 31 bin dolar kadar)
satýn alýnmýþtý. Mektuba göre, kitabýn yazarý
Fransisken rahip ve çokyönlü bilimadamý
Roger Bacon'dý (1214-1294). Marci "bu
konuda bir yorumda bulunmak
istemediðini" söylese de Voynich bu iddiayý
oldukça ciddiye aldý ve bunu teyid etmek
için epey çaba harcadý. Onun bu kannati
80 yýl boyunca çoðu deþifre giriþimlerini
güçlü bir þekilde etkiledi. Ne var ki, Voynich
elyazmasýný inceleyen ve Bacon'ýn
kitaplarýný bilen bilim adamlarý bu olasýlýðý
kesin bir þekilde reddettiler.
Jacobus Sinapius
1921 yýlýndan önce Voynich tarafýndan
Voynich elyazmasýnýn birinci sayfasýndan
alýnan bir fotostatik reprodüksiyon silinmiþ
olan soluk bir yazýnýn varlýðýný ortaya
çýkardý. Kimyasallarýn yardýmýyla bu yazýda
"Jacobj a Tepenece" ismi okunabildi. Bunun
Latince adýyla Jacobus Sinapius olarak
bilinen Tepenecli Jakup Horcicky olduðu
düþünüldü. Bitkisel týp uzmaný olan Jacobus
Sinapius Rudolf II'nin özel hekimi botanik
bahçelerinin bakýcýsýydý. Voynich ve ondan
sonra gelen birçok kiþi bu "imza"dan
Jacobus'un kendisinin elyazmasýnýn yazarý
olabileceðini düþündü. Ne var ki Jacobus'un
imzasýnýn sonradan bir belgede bulunan
imzayla uyuþmadýðý görüldü.
Birden çok yazar
Bir ABD Donanma kriptografý olan Prescott
Currier 1970'lerde elyazmasý üzerinde
çalýþtýðýnda "Þifalý bitkiler" bölümünün farklý
istatistiksel ve görünüþe göre farklý
elyazýlarýna sahip iki kýsma ayrýlabileceðini
gözlemledi. Buradan Voynich elyazmasýnýn
ayný alfabeyi kullanan iki yada daha fazla
yazar tarafýndan kaleme alýnmýþ olduðu
sonucuna vardý. Ne var ki, daha sonraki
çalýþmalar bu sonucun doðru olmadýðýný
gösterdi. Kitabý inceleyen bir elyazýsý
uzmaný bütün elyazmasýnýn sadece tek bir
el tarafýndan yazýldýðýný ortaya koydu. Bu
da, "Þifalý bitkiler" bölümündeki sözkonusu
farklýlýðýn, yazýnýn basitçe iki geniþ zaman
aralýðýnda yazýlmýþ olmasýndan
kaynaklanabileceðini gösteriyor.
Kitabýn içeriðine iliþkin teoriler
Bitkiler
Kitabýn ilk bölümü hemen tümüyle bitkiler
hakkýnda. Ama bitkileri tanýlama yolundaki
çabalar büyük ölçüde baþarýsýz olmuþ
durumda. Bu bitkiler ne gerçek bitki
örnekleriyle, ne de varolan bitkilerin stilize
çizimleriyle bir benzerlik taþýmýyor. Biri
yabani menekþe ve diðeri de baldýrýkara
olmak üzere yalnýzca iki bitki belli bir
ölçüde tanýlanabilmiþ durumda.
Farmakolojik taslaklara uyan bitki resimleri
bunlarýn temiz kopyalarýymýþ gibi
görünmekle birlikte, eksik kýsýmlar aykýrý
görünümde ayrýntýlarla tamamlanmýþ.
Gerçekte bitkilerin çoðu bileþik bir görünüm
sergiliyor: örneðin, bir türün köklerinin bir
diðerinin yapraklarýna baðlanmýþ olduðu
görülebiliyor.
Simya
Elyazmasýnýn günümüze kalan sayfalarýnýn
verdiði genel izlenim, bunun bir bitkisel
ilaçlar hazýrlama kitabý olduðu veya ortaçað
ya da erken modern dönem týbbýna iliþkin
konular içerdiði yönünde. Ne var ki
resimlerin kafa karýþtýran ayrýntýlarý kitabýn
kökenine, metninin içeriðine ve yazýlma
amacýna iliþkin bir çok teorinin ortaya
atýlmasýna sebip olmuþ durumda.
Bunlardan bazýlarý þöyle:
"Biyoloji" bölümündeki havuzlar veya
borular simya ile bir iliþkiye iþaret ediyor
olabilir. Ne var ki dönemin simya kitaplarý
ortak bir resim diline sahip; bu kitaplarda
süreçler ve materyaller belli imgelerle
(kartal, karakurbaðasý, mezarda bir adam,
yatakta bir çift v.s.) ya da standart metinsel
sembollerle (ortasýnda haç olan bir daire
v.s.) temsil ediliyor. Ve bunlarýn hiçbirine
Voynich elyazmasýnda rastlanmýyor.
Simyacýl bitki kitabý
Mikroskoplar ve teleskoplar
Antik þifalý bitkiler uzmaný olan Sergio
Toresella Voynich elyazmasýnýn bir simyacýl
bitki kitabý olabileceðini söylüyor. Buna
göre kitap þarlatan bir doktorun
müþterilerini etkilemek için hazýrladýðý ve
gerçekte olmayan bitkilerle süslediði
düzmece bir kitap. Görünüþe bakýlýrsa
Kuzey Ýtalya'da tam da bu dönemde böylesi
kitaplarýn üretildiði görülüyor. Ne var ki bu
türden kitaplar stil ve format olarak Voynich
elyazmasýndan oldukça farklý ve bunlarýn
hepsinin açýk bir dille yazýldýðý görülüyor.
"Astronomi" bölümündeki dairesel bir çizim
dört kavisli kolu olan çarpýk biçimli bir
nesneyi gösteriyor. Bazýlarý bunun ancak bir
teleskop yoluyla elde edilebilecek bir
galaksi resmi olabileceði yorumunda
bulunuyor. Diðer çizimler de bir mikroskop
yoluyla görülebilecek hücreler olarak
yorumlanýyor. Bu da kitabýn kökeninin
ortaçaðdan ziyade erken modern döneme
dayandýðýna iþaret ediyor. Ne var ki kurulan
bu benzerlikler oldukça kuþkulu: yakýndan
bakýldýðýnda, "galaksi"nin orta kýsmý daha
çok bir su havuzunu andýrýyor.
Astrolojik bitki kitabý
Astrolojik yaklaþýmlar bitki toplamada
elyazmasýnýn yazýldýðý tarihlerde yaygýn
olan diðer týbbi prosedürlerde oldukça
önemli bir rol oynuyordu. Ne var ki,
muhtemelen klasik gezegenleri gösteren
aþikar Burç sembolleri bir kenara
býrakýlacak olursa, hiç kimse, bilinen
astroloji gelenekleri içerisinde bu resimleri
yorumlamayý baþaramadý.
Kitabýn diline iliþkin teoriler
Bugüne dek Voynich elyazmasýnýn "dili"nin
ne olduðuna iliþkin sayýsýz teoriler ortaya
atýldý. Bunlardan bazýlarý þunlar:
Harf-tabanlý þifre
Bu teori, Voynich elyazmasýnýn Avrupa
dillerinden birinde yazýlmýþ anlamlý bir
metin içerdiðini ve metnin Voynich
"alfabesi"yle ve harfler üzerinde bir
algoritmanýn kullanýldýðý bir tür þifre yoluyla
bilinçli bir þekilde anlaþýlmaz kýlýndýðý
görüþüne dayanýyor. Bu, 20. yüzyýldaki
deþifre etme giriþimlerinin çoðu için bir
hipotez teþkil etti. Bunlarýn arasýnda
1950'lerin baþlarýnda William F. Friedman'ýn
baþýný çektiði Amerikan Ulusal Güvenlik
Ajansý kriptograflarýnýn oluþturduðu bir ekip
de bulunuyor. Harflerin yerine baþka harfler
konduðu basit þifreler, çözülmesi çok kolay
olduðu için bir kenara býrakýlabilirdi;
böylece deþifre çabalarý genellikle,
1460'larda Alberti tarafýndan icat edilen
çok-alfabeli þifreler üzerine yoðunlaþtý. Bu
sýnýf, boþluklar ve/ya da denk sembollerin,
harflerin yeniden düzenleniþin, yanlýþ
kelime ayrýmlarýnýn kullanýmýyla
güçlendirilmiþ olabilecek popüler Vigenere
þifresini içeriyordu. Bazýlarý þifrelemeden
önce sesli harflerin kaldýrýldýðýný öne sürdü.
Bu minval üzere çeþitli þifreleme iddialarý
ortaya kondu; ne var ki bunlardan hiçbiri
yaygýn bir kabul görmedi. Bunun baþlýca
sebebi öne sürülen deþifre algoritmalarýnýn
kullanýcýnýn birçok tahminine dayanýyor
olmasý ve bu þekilde herhangi bir rasgele
semboller dizisinden anlamlý bir metin
ortaya çýkarýlabilir olmasýydý.
Bu teori için temel argüman Avrupalý bir
yazar tarafýndan tuhaf bir alfabenin
kullanýmýnýn ancak enformasyonu gizleme
çabasýyla açýklanabilir olmasýydý. Kitabýn
yazarý olabileceði öne sürülen Roger Bacon
þifreler hakkýnda bilgi sahibiydi ve
elyazmasýnýn tahminî yazýlma tarihi bir
sistematik disiplin olarak kriptografinin
doðumuna kabaca denk düþmektedir. Ne
var ki bu teoriye karþý, çok-alfabeli þifrenin
Voynich elyazmasýnda görülen Zipf yasasý
gibi "doðal" istatistiksel yönleri normalde
bozmasý gerektiði yolunda bir gözlem
bulunuyor. Ayný zamanda, çok-alfabeli
þifrelerin 1467'de icad edilmiþ olmasýna
raðmen, bunlarýn çeþitlemeleri ancak 16.
yüzyýlda popüler hale geldi; bu da Voynich
elyazmasýnýn yazýlmýþ olabileceði tarihten
çok sonrasýna tekabül ediyor.
Kod kitabý þifresi
Bu teoriye göre, Voynich elyazmasýndaki
"kelimeler" gerçekte bir sözlük veya kod
kitabýna bakýldýðýnda anlaþýlabilecek
þifreler. Bu teorinin temel kanýtý bu
kelimelerin iç yapýsý ve uzunluk daðýlýmýnýn
þifreleme için o dönemde doðal bir seçim
olabilecek Romen rakamlarýndakine benzer
olmasý. Ne var ki kitap-tabanlý
þifrelersadece kýsa mesajlar için elveriþlidir
çünkü bunlarý yazmak da okumak da çok
zaman alýcýdýr.
Bu görüþe karþý ana argüman ise ayný
metnin olasý alternatif görsel
yorumlamalarýn çokluðu göz önüne
alýndýðýnda böylesi bir niteliksel
þifrelemenin þifre çözücünün yeteneklerine
aðýr bir yük yüklüyor olmasýdýr. Böyle
olunca ne kadarýnýn þifreleyicinin yorumunu
ve ne kadarýnýn þifre çözücünün yorumunu
yansýttýðýný ayýrmak oldukça zordur.
Görsel þifre
Mikrografi
James Finn 2004 yýlýnda yayýnlanan
Pandora'nýn Umudu (Pandora's Hope) adlý
kitabýnda Voynich elyazmasýnýn gerçekte
görsel olarak kodlanmýþ Ýbranice olduðunu
öne sürdü. Bir kez Voynich harfleri "Avrupa
Voynich Alfabesi" (EVA) kýlavuz olarak
kullanýlarak doðru olarak transkipt
edildiðinde, birçok Voynich kelimesinin
okuyucuyu þaþýrtmak için farklý
bozunumlarla tekrarlanan Ýbranice
kelimeler olduðu görülebilirdi.
Buna göre, örneðin elyazmasýndaki "ain"
kelimesi "göz" anlamýna gelen Ýbranice
kelimenin yerine kullanýlmýþtýr. Bu kelime
ayný zamanda "aiin" veya "aiiin" olarak
farklý bozunmuþ versiyonlarda karþýmýza
çýkmakla birlikte bunlar aslýnda ayný
kelimelerdir. Bunun gibi görsel þifrelemenin
diðer yöntemleri de kullanýlmýþtýr. Bu
görüþün ana argümaný, bu görüþün deþifre
etme konusunda daha matematiksel
yaklaþýmlara dayanan diðer araþtýrmacýlarýn
elyazmasýný deþifre etmedeki baþarýsýzlýðýný
açýklayabilmesidir.
1912 yýlýnda yeniden keþfedilmesinden
sonra kitabýn sýrlarýný ortaya çýkarma
yönündeki ilk çabalardan biri 1921 yýlýnda
Pensilvanya Üniversitesi'nden William
Newbold'un çalýþmasýydý. Newbold'un
hipotezi, görünür metnin anlamsýz olduðu
ama herbir "harf"in gerçekte ancak büyüteç
altýnda farkedilebilecek bir dizi küçük
iþaretler dizisinden oluþtuðunu öne
sürüyordu. Buna göre, antik Yunan
stenosuna dayanan bu iþaretler yazýnýn
gerçek içeriðini oluþturan ikinci bir yazý
düzlemini oluþturuyordu. Bu bilgiyi
kullanarak, Newbold bütün paragraflarý
çözdüðünü iddia etti. Newbold'a göre
kitabýn yazarý Bacon'du ve Leeuwenhoek'ten
dörtyüz yýl önce bir bileþik mikroskop
kullanmýþtý. Ne var ki, Chicago
Üniversitesi'nden John Manly bu teoride
ciddi kusurlar olduðunu gösterdi. Her steno
karakterin bir çok þekilde
yorumlanabileceði varsayýlýyordu ve
bunlardan hangisinin doðru olduðunu
belirlemenin güvenilir bir yolu yoktu.
edilmesine yol açtý. Bilinen örneklerin
Voynich elyazmasýndan çok sonra olmasýna
raðmen, tarih Marco Polo'nun 13.
yüzyýldaki yolculuðundan bile önce bunu
yapmýþ olabilecek yüzlerce kaþif ve
misyonerin varlýðýný kaydediyor. Voynich
elyazmasýnýn yazarý bu açýdan bakýldýðýnda
Avrupa'da yaþayan veya bir Avrupa
misyonunda eðitim görmüþ bir Doðu Asyalý
da olabilir.
Newbold'un yöntemi ayný zamanda anlaþýlýr
bir Latince üretilinceye kadar yeniden
düzenlenmesini gerektiriyordu. Sadece bu
faktörler bile sistemin mikroskobik
iþaretlerden neredeyse her þeyin
"okunabileceði" kadar esnek olduðunu
gösteriyordu.
Bir Ýbrani mikrografi geleneði olmasýna
raðmen, hiçbir yerde Newbold'un ortaya
çýkardýðý kadar karmaþýk þekiller
bulunmuyor. Yakýndan bakýlýnca bunlarýn
pürtüklü parþömen üzerinde kuruyan
mürekkebin oluþturduðu çatlaklar olduðu
görülüyor. Manly'nin bu itirazlarýyla
mikrografi teorisi bugün terkedilmiþ
bulunuyor.
Steganografi
Bu teoriye göre Voynich elyazmasýnýn metni
büyük ölçüde anlamsýz, ama göze
çarpmayan ayrýntýlarda anlamlý bir
enformasyon içeriyor. Bu örneðin, her
kelimenin ikinci harfi veya herbir satýrdaki
harflerin sayýsý olabilir. Steganografi adý
verilen bu teknik çok eski ve 1499 yýlýnda
Johannes Trithemius tarafýndan betimlendi.
Ama bu argümana yönelik eleþtiriler zaten
baþtanbaþa þifreli yazýlmýþ bir metnin, gizli
bir þifrenin varolduðunu saklama amacýný
taþýyan steganografi'nin temel amacýna
aykýrý düþtüðünü savunuyor.
Egzotik doðal dil
Dilbilimci Jacques Guy Voynich elyazmasý
metninin deðiþtirilmiþ bir alfabeyle düz
olarak yazýlmýþ bir egzotik doðal dilden
oluþtuðunu öne sürüyor. Kelime yapýsý
gerçekte birçok Doðu ve Orta Asya dil
ailesininkine benziyor. Bu dillerin çoðunda
kelimeler tek bir heceden oluþur ve heceler
tonal örüntüler de dahil olmak üzere
oldukça zengin bir yapýya sahiptir.
Bu teori tarihsel açýdan belli bir ölçüde
makul görünüyor. Genellikle kendi
alfabelerine sahip bu diller Batýlýlar için
oldukça zordu ve bu da çoðu kez Latin
harfleriyle ve bazen de uydurma harfler
kullanýlarak bazý fonetik alfabelerin icad
Bu teoriyi destekleyen ana argüman bunun
þimdiye dek test edildiði kadarýyla Voynich
elyazmasý metninin bütün istatistik
özellikleriyle uyumlu olmasýdýr. Örneðin,
Çince ve Vietnamca metinlerde bulunan
ikilenmiþ ve üçlenmiþ kelimeler Voynich
elyazmasýnda kabaca ayný sýklýkla karþýmýza
çýkmaktadýr. Bu teori ayný zamanda
görünüþte rakamlarýn ve artikel ve baðlayýcý
fiiller gibi Batý sentaktik özelliklerinin
olmayýþýný ve resimlerdeki genel
anlaþýlmazlýðý da açýklýyor. Bir diðer
muhtemel ipucu da birinci sayfada yer alan
ve yukarýdan aþaðý yazýlmýþ ve kötü bir
þekilde kopyalanmýþ Çin tarzý bir kitap
baþlýðýna benzeyen iki büyük kýrmýzý
sembol. Öte yandan yýlýn görünüþte 365
güne deðil de 360 dereceye bölünmüþ
olmasý Çin tarým takviminin özellikleri
arasýnda yer alýyor. Bu teoriye karþý ana
argüman, Pekin'deki Bilimler
Akademisi'ndeki bilimadamlarý da dahil
olmak üzere hiç kimsenin resimlerde Asya
sembolizmi ve Asya bilimine iliþkin
Yapay dil
herhangi bir açýk örnek bulamamýþ
olmalarý.
Öte yandan 2003 yýlýnda Polonya'dan
Zbigniew Banasik elyazmasýnýn Mançu
dilinde kaleme alýndýðýný öne sürerek
elyazmasýnýn birinci sayfasýnýn eksik bir
çevirisini yaptý.
Birden fazla dilin karýþýmýndan
oluþan bir dil
Leo Levitov 1987 yýlýnda yayýnlanan
Solution of the Voynich Manuscript: A
liturgical Manual for the Endura Rite of the
Cathari Heresy, the Cult of Isis adlý
kitabýnda elyazmasýnýn bir "çokdilli sözlü
dilin" transkripsiyonu olduðunu öne sürdü.
Öne sürdüðü deþifre yönteminde üç
Voynich harfi bir heceyi oluþturuyor ve
bunlar da birçok Eski Fransýzca ve Eski
Yukarý Almanca kelimeleri ödünç alýnmýþ
ortaçað Flamancasýndan oluþan bir karýþým
meydana getiriyor.
Levitov'a göre, Endura ayini ölümün
eþiðinde olduðuna inanýlan kiþilere ötenazi
uygulanmasý ritüelinden baþka bir þey
deðil. Levitov, Voynich elyazmasýndaki hayal
ürünü bitkilerin herhangi bir bitki türünü
temsil etmeyip, inancýn gizli simgeleri
olduðunu belirtiyor. Levitov'a göre incelikli
su tesisatýyla birbirine baðlanmýþ
havuzlardaki kadýnlar kanýn ýlýk suya
akýtýldýðý ötenazi ritüelinin kendisini temsil
ediyor. Göksel olanla benzerliði olmayan
burçlar ise Ýsis'in kanatlarýndaki yýldýzlarý
temsil ediyor.
Bu teori bazý bakýmlardan sorgulandý.
Öncelikle, Hýristiyan gnostisizminin bir
parçasý olan Cathar inancýnýn herhangi bir
þekilde Ýsis'le bir ilgisi yok. Ýkinci olarak bu
teori kitabýn yazýldýðý tarihi 12. veya 13.
yüzyýla kadar götürüyor. Bu da Roger Bacon
teorisini savunanlarýn inandýðýndan bile
eski bir tarih. Üçüncü olarak Endura ritüeli
kanýn akýtýlmasý deðil, oruç tutularak
gerçekleþtirilen bir ritüel.
Voynich elyazmasýndaki kelimelerin tuhaf
içsel yapýsý William F. Friedman ve John
Tiltman'ý, metnin þifresiz olarak yapay bir
felsefî dilde yazýlmýþ olabileceði sonucuna
götürdü. Bu tür yapay dillerde kelime
daðarcýðý bir kategori sistemi içerisinde
düzenlenir. Bu þekilde, bir kelimenin anlamý
harflerin ardýþýklýðýndan çýkarýlabilir.
Örneðin, modern yapay dillerden biri olan
Ro dilinde "bofo-" renklerin kategorisidir ve
bu harflerle baþlayan herhangi bir kelime
bir rengi adlandýrýr. Bu þekilde örneðin
bofoc kýrmýzý ve bofof sarý anlamýna gelir.
Felsefî dil kavramý oldukça eski. Bu ilk kez
John Wilkins'in 1668 yýlýnda yayýnladýðý
Philosophical Language adlý kitabýnda ifade
edildi. En bilinen örneklerde kategoriler
soneklerle alt bölümlere ayrýlýyor. Bunun
sonucu olarak, belli bir konudaki metin
benzer öneklere sahip birçok kelimeden
oluþuyor. Örneðin, bütün bitkiler veya
hastalýklar ayný harflerle baþlýyor. Bu durum
Voynich metninin tekrarlý bir yapýya sahip
olmasýný açýklayabilir. Ne var ki, þimdiye
kadar hiç kimse Voynich elyazmasýnda
herhangi bir önek veya soneke makul bir
anlam verebilmiþ deðil. Ve bunun da
ötesinde felsefî dillerin bilinen örnekleri
daha geç bir tarihe, 17. yüzyýla ait.
Aldatmaca
Voynich elyazmasý metninin ikilenmiþ veya
üçlenmiþ kelimeler gibi tuhaf özellikleri,
hayalî bitkiler gibi resimlerinin þüpheli
içeriði, tarihsel referansýnýn olmayýþý ve
deþifre edilmeye çok dirençli oluþu bir çok
kiþiyi elyazmasýnýn gerçekte bir
aldatmacadan baþka bir þey olmadýðý
sonucuna götürdü.
2003'de bilgisayar uzmaný Gordon Rugg
Voynich elyazmasýna benzer özellikleri olan
bir metnin bir önekler, kökler ve sonekler
tablosu kullanýlarak üretilebileceðini
gösterdi. Amabazýlarý Gordon Rugg'un
deneylerinde üretilen sözde-metinlerin
Voynich elyazmasýndaki kelimelere ve
sýklýklara sahip olmamasýndan dolayý,
bunlarýn "Voynich" diline benzerliðinin
yüzeysel olduðunu öne sürüyor.
Elyazmasýnýn otantik olduðunu
savunanlarýn temel görüþü kitabýn basit bir
aldatmaca olmak için gereðinden çok fazla
incelikli olmasý. Birçok ciddi dilbilimci ve
tarihçi elyazmasýný çok karmaþýk ve
düþündürtücü buluyor. Elyazmasýnýn
yazýldýðý tahmin edilen dönemdeki
aldatmacalar baþtansavma ve kaba olma
eðiliminde. Eðer elyazmasý bir aldatmaca
ise bunun çok incelikli bir aldatmaca
olduðunu kabullenmek gerekiyor. Ve bu
durumda bile metnin niye yazýlmýþ olduðu
belirsizliðini sürdürüyor.
Dil uzmanlarý elyazmasýnýn doðal dillerde
bulunan ve uydurma metinlerde genellikle
olmayan belli kelime istatistiklerine (Zipf
yasasý) sahip olduðunu belirtiyorlar. Öte
yandan, bazý araþtýrmalar uydurma
metinlerin bu türden özellikler
gösterebildiðine iþaret ediyor. Rugg'un
kendisi de eski teknikler kullanýlarak
Voynich'in bir aldatma olarak yazýlmasýnýn
mümkün olduðunu belirtirken, bunun illaki
Voynich'in bir aldatmaca olmasý anlamýna
gelmediðini kabul ediyor. Her ikisinin
olmasý da mümkün. Ve Voynich elyazmasý
hala gizemini bütün ihtiþamýyla korumayý
sürdürüyor.
Popüler kültürde Voynich
Voynich elyazmasý popüler kültürü etkilemiþ
görünüyor.
- Necronimicon adýndaki büyü kitabý H.P.
Lovecraft'ýn Cthulhu Miti fantazisinde yer
alýyor. Lovecraft Necronomicon'u
muhtemelen Voynich elyazmasýndan
habersiz olarak yarattý. Ama Colin Wilson
1969'da Cthulhu Miti Hikayeleri'nde yer
alan "Lloigor'un Dönüþü" adlý kýsa bir
hikaye yayýnladý ve bu hikayede hikayenin
kahramaný Voynich elyazmasýnýn büyü
kitabýnýn eksik bir nüshasý olduðunu
keþfediyordu.
- Valerio Evangelisti’nin Romanzo di
Nostradamus adlý yapýtýnda Voynich
Elyazmasý, ünlü Fransýz Astrolog
Nostradamus’un bütün ömrü boyunca
karþýsýnda savaþtýðý bir kara büyü kitabý
olarak gösterilir.
Broken Sword adlý bilgisayar oyununda
Voynich Elyazmasý, Yeni Tapýnak Þövalyeleri
ile ilgili bir entrikanýn merkezini oluþturur.
Elyazmasý, yakýn bir gelecekte Dünya’da
vuku bulacak sel ve büyük depremler gibi
büyük felaketler hakkýnda kehanette
bulunur.
Bundan sonra, hayalî bir kitap olan
Necronomicon diðer yazarlar tarafýndan sýk
sýk Voynich elyazmasýyla özdeþleþtirildi.
- Radiata Stories adlý bilgisayar oyununda,
Voynich elyazmasý Vareth Enstitüsü’nde
bulunan kitaplardan biridir.
- Voynich elyazmasý Brad Strickland'in The
Wrath of the Grinning Ghost adlý kitabýnýn
ana olay örgüsüdür. Bu kitap John Bellairs
tarafýndan yazýlmaya baþlayan Jonny Dixon
serisinin bir parçasýdýr.
-Ilium ve Olympos adlý kitaplarýnda, Dan
Simmons “voynix” olarak adlandýrýlan
baþsýz siborg benzeri yaratýklarý betimler.
- Codex Seraphinianus Voynich elyazmasý
stilinde yaratýlmýþ bir sanat yapýtýdýr.
- Popco adlý romanýnda Scarlett Thomas
ana karakterinin Voynich Elyazmasýný
deþifre etme giriþimleri yoluyla temel
kriptografiyi ortaya koyar.
Çaðdaþ besteci Hanspeter Kyburz Voynich
elyazmasýna dayanan bir orkestra parçasý
yazdý.
- “m1dy” adlý Japon tekno þarkýcýsý son
albümlerinden birine “Voynich Tracks” adýný
verdi.
Ýtalyan mimar ve endüstri tasarýmcýsý Luigi
Serafini’nin Voynich Elyazmasý’ndan esinlenerek
1976 to 1978 yýllarý arasýnda hazýrladýðý Codex
Seraphinianus adlý ilginç kitaptan bir sayfa.

Benzer belgeler