Untitled - İnşaat Mühendisleri Odası

Yorumlar

Transkript

Untitled - İnşaat Mühendisleri Odası
TMMOB İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI ANTALYA ŞUBESİ
TM M OB
İNŞ AAT MÜ HENDİ SL ERİ OD ASI
AN TAL YA Ş UBE S İ
tarafından yayınlanmıştır.
TM M OB
İNŞ AAT MÜ HENDİ SL ERİ OD ASI
AN TAL YA Ş UBE S İ
Meltem Mahallesi 3808 Sokak No:18 ANTALYA
Tel: 0242.237 57 27 (3 hat)
Faks: 0242. 237 57 31
E-posta: [email protected]
www.imoantalya.org.tr
DEPREM ve ANTALYA’nın DEPREMSELLİĞİ
ISBN: 978-9944-89-229-2
2
DEPREM VE ANTALYA’NIN DEPREMSELLİĞİ
İÇİNDEKİLER
3
ÖNSÖZ
5
1. BÖLÜM Deprem
1.1. Depremin Tanımı
1.2. Depremin Tarihçesi
1.3. Depremi Oluşturan Etkenler
1.4. Deprem Türleri
1.5. Fay Tanımı ve Çeşitleri
6
6
6
7
9
11
2. BÖLÜM Deprem Parametreleri ve Tanımları
2.1. Odak Noktası (Hiposantr)
2.2. Dış Merkez (Episantr)
2.3. Odak Derinliği
2.4. Eş şiddet (İzoseist) Eğrileri
2.5. Şiddet
2.6. Magnitüd (Büyüklük)
2.7. Deprem Dalgalarının Yayılması
2.8. Şiddet-Zemin İvmesi-Hız ve
Yapı Tiplerindeki Hasar Arasındaki İlişkiler
2.9. Deprem-Zemin İlişkisi
2.10. Deprem-Yapı İlişkisi
13
13
13
13
14
14
15
16
3. BÖLÜM Türkiye’nin Tektonik Yapısı
3.1. Türkiye’nin Tektoniği
3.2. Depremlerin Alan Dağılımı
3.3. Deprem Riski
21
21
21
23
4. BÖLÜM
Antalya’nın Jeolojisi ve Depremselliği
4.1. Antalya’nın Coğrafi Özelliği
4.2. Antalya’nın Jeolojisi ve Tektoniği
4.3. Antalya İmar Alanlarının Zemin Koşulları
4.4. Antalya’nın Depremselliği
4.5. Antalya’da Depremlerin Alan Dağılımları
4.6. 1924-2006 Tarihleri Arasında Antalya ve
Çevresinde Meydana Gelen Depremler
4.7. Antalya ve Çevresinde Tarihsel ve Aletsel Depremler
24
24
24
25
26
27
3
17
19
20
28
31
TMMOB İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI ANTALYA ŞUBESİ
5. BÖLÜM Dünya ve Türkiye’de Tarihsel ve Aletsel Depremler
5.1. Dünya’da Depremler
5.2. Tsunami
5.3. Türkiye’de Depremler
5.4. Türkiye’de Hasar Yapan Depremler
32
32
32
33
34
KAYNAKLAR
44
TEŞEKKÜR
45
4
DEPREM VE ANTALYA’NIN DEPREMSELLİĞİ
ÖNSÖZ
Türkiye, dünyanın en aktif ve önemli fay hatları üzerinde olan bir deprem ülkesidir.
Türkiye, ölçeğinin %96’sı, nüfusunun da %98’i deprem bölgesinde yer almaktadır.
Deprem, doğal afetlerin en korkuncu ve en yıkıcı olanlarındandır. Dünyanın
oluşumuyla sismik yönden aktif olan bölgelerde depremlerin ardışıklı olarak oluştuğu
ve bunların sonucunda büyük ölçüde can ve mal kayıplarının olduğu bilinmektedir.
Bilinen diğer bir gerçekte deprem zararlarının büyük ölçüde insan hatalarından
kaynaklanmasıdır. Yapım kurallarına uymayan, depreme dayanıksız yapılar;
“Deprem öldürmez, bina öldürür” sözcüğünü de kanıtlar nitelikte olmasıdır.
Yasa, yönetmelik, standart ve teknik şartname ilkelerine uyarak YAŞAMSAL
YAPILARIMIZI ve YAŞAMA ALANLARIMIZI depreme dayanıklı inşaa ederek;
Depremin, afet olmasını önleyebiliriz.
Doğal Afetleri Araştırma Komisyonu üyemiz İnş. Müh. M. Tamer Özmen’in uzun
yıllar BİB. Deprem Araştırma Dairesinde çalışmalarıyla edindiği deneyim ve
birikimleri sonucu hazırladığı bu kitap, faydalanılması amacıyla İMO Antalya
Şubesi’nin bir kültür hizmetidir.
Bu kitabı büyük bir itinayla hazırlayan İnşaat Mühendisi Sayın M. Tamer ÖZMEN’e,
İnşaat Mühendisleri Odası Antalya Şubesi adına teşekkürlerimizi sunarız.
GEÇMİŞ DEPREMLERDEN DERS ALARAK, GELECEĞE UMUTLA...
TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası
Antalya Şubesi
10. Dönem Yönetim
10. Dönem Yönetim Kurulu
Başkan
: Cem OĞUZ
Sekreter Üye : Durmuş NAR
Sayman Üye : Cahit UĞURLU
Üye
: Onur GÜNAYDIN
Üye
: Zihni KİLİT
Üye
: Haluk SELÇUK
Üye
: Tarkan VARDARYILDIZ
5
TMMOB İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI ANTALYA ŞUBESİ
DEPREM VE ANTALYA’ NIN DEPREMSELLİĞİ
1. BÖLÜM DEPREM
Deprem bir doğa olayıdır. Deprem Bilimi ise bilinen ve bilinmeyen parametreleriyle,
karmaşık ve karışık teoriler konseptidir
1.1. DEPREMİN TANIMI
Yerkabuğu içindeki kırılmalar yada yırtılmalar nedeniyle ani olarak ortaya çıkan
titreşimlerin dalgalar halinde yayılarak geçtikleri ortamları ve yer yüzeyini sarsma
olayına Deprem denir. Büyük deprem (ana şok) olduktan sonra kabukta bozulan
dengenin sağlanması için, depremin ardından Replik denilen bir süre büyüklüğü
azalarak devam eden küçük depremler oluşur. Buna Artçı Depremler denir. Bazen
büyük deprem olmadan önce küçük sarsıntılar olur. Büyük depremin habercisi olan
bu küçük sarsıntılara da Öncü Depremler denir. Öncü depremler her zaman
olmayabilir.
Depremin oluşumunu, deprem dalgalarının yeryuvarı içinde ne şekilde yayıldıklarını,
ölçü aletleri ve yöntemlerini, kayıtların değerlendirilmesini ve ilgili diğer konuları
inceleyen bilim dalına da Sismoloji denir. Depremler sismograf denilen aletlerle
ölçülür.
1. 2. DEPREMİN TARİHÇESİ
Deprem, doğal afetlerin en büyüğü ve korkunç olanlarındandır. Dünyanın
oluşumundan beri sismik yönden aktif olan bölgelerde meydana gelen depremler
büyük ölçülerde can ve mal kayıplarına neden olmuştur.
Bu büyük doğal afet karşısında insanların davranışı, dogmatik inançlarla karışık
korku halinde olmuştur
Depremlere ait ilk tarihi kayıtlar, M.Ö. 1800’e kadar uzanır. Aristo deprem
konusuyla uğraşarak sınıflandırılmasını yapmıştır. M.S. 132 de Çin’ de deprem
hareketini gösterebilen ilk araç yapılmıştır. 1760 yılında İngiltere’de John Micheell
depremlerin yer kabuğundaki dalga hareketleri ile ilgili yayınları olmuştur.1840
yılında Von Hoff dünyayı kapsayan bir deprem kataloğu yayınlamıştır.
6
DEPREM VE ANTALYA’NIN DEPREMSELLİĞİ
1857 yılında Büyük Napoli depreminden sonra İrlanda’lı mühendis Robert Mellet
depremle ilgili arazi çalışmasını yaparak hasarları haritalandırmış ve depremleri
kayıt için gözlem evlerinin kurulmasını önermiştir.
Daha sonra İtalya’da Palmieri, yakın ve uzak depremleri kayıt edebilen bir sismograf
araç yaparak sismolojinin gelişmesine katkıda bulunmuştur.
1987 de Oldham,deprem kaydedicilerinden alınan kayıtlar üzerindeki gözlemlere
dayanarak P ve S dalgalarının matematiksel teorilerini denklemlerle ortaya
koymuştur. 1923 yılında Tokyo çevresinde meydana gelen Büyük Kanto
Depreminden sonra Tokyo Üniversitesinde Deprem Araştırma Enstitüsü kurulmuştur.
Böylece, 19. yüzyılın ikinci yarısından sonra depremler bilimsel yönden incelenmeye
başlanmıştır.
1.3. DEPREMİ OLUŞTURAN ETKENLER
Depremin kaynağının, yer içi kuvvetleri ile ilgili olduğudur. Dünyanın iç yapısı
konusunda, jeoloji ve jeofizik çalışmalar sonucu elde edilen verilerin desteği ile
şekillendirilen bir yeryüzü modeli bulunmaktadır.
Bu modele göre yerküresinin dış kısmında yaklaşık 70-100 km. kalınlığında oluşmuş
bir taşküre (Litosfer) vardır. Kıtalar ve okyanuslar bu taşkürede yer alır. Litosfer ile
çekirdek arasında kalan ve kalınlığı 2900 km. olan kuşağa Manto adı verilir.
Mantonun altındaki çekirdeğin Nikel - Demir karışımından oluştuğu kabul
edilmektedir. Yeryüzünden derine gidildikçe ısının arttığı bilinmektedir. Enine
deprem dalgalarının yerin çekirdeğine yayılmadığı olgusundan gidilerek çekirdeğin
sıvı bir ortam olması gerektiği sonucuna varılmaktadır. (Şekil – 1)
7
TMMOB İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI ANTALYA ŞUBESİ
Şekil 1: Yer Kürenin Ana Katmanları
Taşkürenin altında Astenosfer denilen yumuşak üst Manto bulunmaktadır. Burada
oluşan kuvvetler, konveksiyonel akımlar nedeniyle taşkabuk parçalanmakta ve
birçok levhalara bölünmektedir. 10 kadar büyük levha, çok sayıda küçük levhalar
vardır. Kıtalarında üzerinde bulunduğu bu levhalar, Astenosfer üstünde sal gibi
yüzmekte olup insanların hissedemeyeceği bir hızla birbirlerine doğru hareket
etmektedirler.
Yer kabuğunu oluşturan levhaların birbirlerine sürtündükleri, birbirlerini
sıkıştırdıkları, birbirlerinin üstüne çıktıkları yada altına girdikleri bu levhaların
sınırları; dünyada depremlerin oldukları yerlerdir.
8
DEPREM VE ANTALYA’NIN DEPREMSELLİĞİ
Depremin oluşuna ilişkin bir çok teoriler ortaya atılmıştır. Bunlardan en geçerli olanı
1906 yılında Amerika’da San Fransisko depreminden sonra H.F. Reit tarafından
önerilen Elastik Kırılma Teorisidir.
Elastik Kırılma Teorisine göre deprem, yer içinde fay olarak adlandırılan kırıklar
üzerinde biriken biçim değiştirme enerjisinin aniden boşalması sonucunda meydana
gelen yer değiştirme hareketinin neden olduğu karmaşık elastik dalga hareketleridir.
Bu yer değiştirme miktarı depremin büyüklüğü ile doğru orantılıdır. Özellikle sığ
depremlerde belli bir büyüklükten sonra faylanma ile ilgili kırıklar yer yüzünde de
görülmektedir.
1.4. DEPREM TÜRLERİ
Depremler oluş nedenlerine göre dört gruba ayrılmaktadır.
Tektonik Depremler : Yeryüzünde meydana gelen depremlerin % 90 nı bu gruba
giren depremlerdir. Oluşumu yukarıda belirtilmiştir. Aktif fayların bulunduğu
bölgeler deprem yönünden tehlikeli olan bölgelerdir. Türkiye’de oluşan depremlerin
tümüne yakını bu gruba girer.
Çöküntü Depremler : Yeraltındaki boşlukların (Mağara). Kömür ocaklarında
galerilerin, tuz ve jipsli arazilerde erime sonucu olan boşluklarda tavan blokunun
çökmesi ile oluşan depremlerdir. Bunların yayılma alanları yerel olup enerjileri azdır.
Volkanik Depremler : Volkanik püskürmeler sırasında oluşan depremlerdir. Yerin
derinliklerindeki ergimiş maddenin, yeryüzüne çıkışı sırasındaki fiziksel ve kimyasal
olaylar sonucunda oluşan gazların yapmış oldukları patlamalarla meydana gelen
depremlerdir. Bunlar yanardağlarla ilgili olduklarından ve yereldir. Japonya ve
İtalya’ da oluşan depremlerin bir kısmı bu gruba girer.
İnsan Kaynaklı ve Doğal olmayan Depremler : Nükleer patlamalar ve benzeri
depremlerdir.
Depremler odak derinliklerine, uzaklıklarına ve büyüklüklerine göre de gruplara
ayrılmaktadır.
9
TMMOB İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI ANTALYA ŞUBESİ
Odak Derinliklerine Göre Depremler
Odak Derinliği: Depremde enerjinin boşaldığı yer içindeki noktanın, yeryüzüne olan
en kısa uzaklığıdır. Bu konu Deprem Parametreleri Bölümünde daha ayrıntılı olarak
belirtilmiştir.
• Sığ Depremler
: Odak Derinliği 0-70 km. arasında olan depremler
• Orta Derinlikteki Depremler : Odak Derinliği 71-300 km. arasında olan depremler
• Derin Depremler
: Odak Derinliği 301-700 km. arasında olan depremler
Türkiye’de olan depremler genellikle sığ odaklı depremlerdir. Derinlikleri daha çok
0-30 km. arasında değişmektedir. Ayrıca, Ege Bölgesinde Bodrum-Marmaris
arasında ve Antalya’nın Güney Batısında derinlikleri 100 km. civarında, orta
derinlikte depremler olmaktadır.
Uzaklıklarına Göre Depremler
Deprem merkezinden istasyonlara olan uzaklıklarına göre:
•
•
•
•
Yerel Deprem
Yakın Deprem
Bölgesel Deprem
Uzak Depremler
: 100 km. den daha az uzaklıkta olan depremler.
: 100-1000 km. arası uzaklığında olan depremler.
: 1000-5000 km. arası uzaklığında olan depremler.
: 5000- km. den daha uzak olan depremler.
Büyüklüklerine Göre Depremler
Depremler büyüklüklerine (mağnitüd) (M) göre :
Çok Büyük Depremler :
Büyük Depremler :
Orta Büyüklükte Depremler :
Küçük Depremler :
Mikro Depremler :
Ultra Mikro Depremler :
M > 8.0
7.0 < M < 8.0
5.0 < M < 7.0
3.0 < M < 5.0
1.0 < M < 3.0
M < 1.0
10
DEPREM VE ANTALYA’NIN DEPREMSELLİĞİ
1.5. FAY TANIMI VE ÇEŞİTLERİ
FAY TANIMI
Yer kabuğundaki deformasyon enerjisinin artması sonucunda, depremin meydana
gelmesini hazırlayan kayaçların kırılarak yer değiştirmesini sonuçlandıran
dislokasyonlara Fay denilmektedir. (Şekil-2)
A) İki yönden sıkıştırılan kaya
B) Bu kuvvet altında
zamanla şekil değiştirmesi
kayanın
C) Kaya aniden kırılarak fay oluşur
ve ortaya çıkan enerji deprem
dalgaları halinde yayılır.
Şekil 2: Fay Oluşum Teorisi
Kırılmanın meydana geldiği düzlem Fay Düzlemi olarak tanımlanmaktadır. Fay
düzleminin üzerinde kalan bloka Tavan Bloku, altında kalan bloka ise Taban Bloku
denilmektedir. Taban ve Tavan bloklarının bitişik noktalarının yer değiştirmesini
gösteren uzaklığa da Atım denilir.
Faylar, oluşumları sırasında yer değiştiren blokların düzlem üzerindeki hareket
doğrultularına göre çeşitlere ayrılırlar. (Şekil-3)
11
TMMOB İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI ANTALYA ŞUBESİ
FAY ÇEŞİTLERİ
En çok görülen fay çeşitleri
Normal Fay: Fay düzlemi eğiminin yönünde tavan bloku , taban blokuna göre
aşağıya doğru kaymasıyla oluşur. Diğer bir deyişle iki blok birbirinden uzaklaşmıştır.
Marmara Bölgesindeki depremlerde bu çeşit fayların oluştuğu görülmüştür. Bu
faylar genelde yerkabuğunun yatay çekme kuvveti sonucu oluşmaktadır.
Ters Fay: Fay düzlemi eğiminin ters yönde tavan bloku , taban blokuna göre yukarı
doğru kaymasıyla oluşur. Ters faylar yerkabuğunun yatay basınç kuvveti sonucu
oluşmaktadır
Yatay Fay (Yanal Atımlı Fay): Fay bloklarının birbirlerine göre hareketleri, fay
düzlemi boyunca, yatay olan hareketten meydana gelmiştir. İki blok birbirinden yatay
doğrultuda uzaklaşmıştır. Yatay faylanma hareketinin sağ ve sol atımlı olduğu faya
üsten bakılarak anlaşılır.Üsten bakıldığında, relatif yer değiştirme sağa doğru ise sağ
atımlı, sola doğru ise sol atımlı (yönlü) olarak tanımlanır. Yurdumuzdaki Kuzey
Anadolu Fayı (KAF) sağ yönlü doğrultu atımlı bir faydır.
Verev Fay: Blokların yatay hareketinden sonra, bloklardan biri düşey olarak hareket
etmesiyle oluşan faydır.
Fay Elemanı
Taban Blok
Normal Fay
Fay Aynası
Taban
Atım
Tavan
Ters Faylanma
Fay Düzlemi
Tavan
Tavan Blok
Sağ Yanal Atımlı
Sol Yanal Atımlı
Yatay (Yanal Atımlı) Fay
Şekil 3: Fay Çeşitleri
12
DEPREM VE ANTALYA’NIN DEPREMSELLİĞİ
2. BÖLÜM DEPREM PARAMETRELERİ VE TANIMLARI
2.1. ODAK NOKTASI (HİPOSANTR)
Odak noktası (Hiposantr) kırılmanın başladığı yer olup, depremde enerjinin açığa
çıktığı yer kabuğu içindeki noktadır. Buna iç merkezde denir. Gerçekte enerjinin
ortaya çıktığı bir nokta olmayıp, bir alandır. Pratik uygulamada nokta olarak kabul
edilmektedir. (Şekil - 4)
2.2. DIŞ MERKEZ (EPİSANTR)
Episantr, yer içindeki odak noktasının yeryüzündeki izdüşümü olarak tanımlanır.
Diğer bir ifade ile odak noktasına, en yakın olan yeryüzündeki noktadır. Burası
depremin en kuvvetli hissedildiği ve en çok hasar yaptığı noktadır. Burası bir
noktadan çok bir alandır. Depremin Dış Merkez alanı depremin şiddetine bağlı olarak
çeşitli büyüklüklerde olabilir.
2.3. ODAK DERİNLİĞİ
Deprem enerjisinin açığa çıktığı noktanın yeryüzünden olan en kısa uzaklığına
depremin odak derinliği denir. Diğer bir ifadeyle hiposantr ve episantr arasındaki
düşey uzaklıktır. Depremler odak deriliklerine göre sınıflandırılırlar. Bu konu
Deprem Türlerinde geniş olarak belirtilmiştir. Bu sınıflandırma tektonik depremler
için geçerlidir. Orta ve derin depremler daha çok bir levhanın bir diğer levhanın
altına girdiği bölgelerde olur. Derin depremler çok geniş alanlarda hissedilir. Buna
karşılık yaptıkları hasar azdır. Sığ depremler ise dar bir alanda hissedilirken bu alan
içinde çok büyük hasar yapabilir.
Şekil 4: Odak Noktası ve Dış Merkez
13
TMMOB İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI ANTALYA ŞUBESİ
2.4. EŞ ŞİDDET (İZOSEİST) EĞRİLERİ
Aynı şiddet değerlerine sahip noktaları birbirleriyle birleştirilerek elde edilen eğrilere
Eş şiddet (İzoseist) eğrileri denir. İzoseistlerin şiddet değerleri, episantrdan
başlayarak azalan bir durum ortaya koymaktadırlar. Bu izoseistleri kapsayan haritaya
depremin İzoseist Haritası denir.
2.5. ŞİDDET
Şiddet, herhangi bir derinlikte olan bir depremin, yeryüzünde bir noktadaki gücünün
ölçüsü olarak tanımlanır. Depremin şiddet değerinin belirlenmesinde: Episantra olan
uzaklığın ve yakınlığın, yerel zemin koşullarının ve farklı tipteki yapı özelliklerinin
etkisi olmaktadır. Diğer bir ifadeyle Depremin Şiddeti; onun yapılar, doğa ve insanlar
üzerindeki etkilerinin ölçüsüdür.
Depremin şiddetini belirlemek için bugüne kadar kullanılan deprem şiddet
çizelgeleri, insanların algılarına ve izlenen fiziksel hasarlara dayandığından subjektif
bir değer taşımaktadır. Halen kullanılmakta olan deprem şiddet çizelgelerine, belirli
bir periyot aralığında olmak üzere, zemin ivme değerleri ve titreşim hız değerleri de
eklenerek niceliksel bir anlam da taşımaları imkanı sağlanmıştır. Çünkü mühendislik
açısından, deprem sırasında yapılara gelen yatay kuvvetlerin bilinmesi önemli bir
konu olarak ortaya konulmaktadır. Tablo–1 de bu değerle birlikte, deprem şiddeti ve
çeşitli yapı tiplerindeki hasar durumları arasındaki ilişkiler verilmiştir.
Deprem olduğunda, bu depremin herhangi bir noktadaki şiddetini belirlemek için, o
bölgede meydana gelen etkiler gözlenir. Bu gözlemler Şiddet Cetvelinde hangi şiddet
derecesi tanımına uygunsa, depremin şiddeti, o şiddet derecesi olarak değerlendirilir.
Depremin neden olduğu etkiler; Şiddet Cetvelinde VIII şiddet olarak tanımlanan
bulguları kapsıyorsa, o deprem VIII şiddetinde bir depremdir. Depremin şiddeti,
Şiddet Cetvelinde romen rakamıyla gösterilmektedir.
Bugün kullanılan şiddet cetvelleri “ Mercalli Cetveli (MM) ve “Medvedev-SponheurKarnik (MSK) “şiddet cetvelleridir. İki cetvelde XII şiddet derecesini kapsamaktadır.
Bu cetvellere göre şiddeti V ve daha küçük olan depremler genellikle yapılarda hasar
meydana getirmezler. VI-XII arasındaki şiddetler ise depremin yapılarda meydana
getirdiği hasar ve arazide oluşturduğu kırılma, yırtılma, heyelan gibi bulgulara göre
değerlendirilmektedir.
14
DEPREM VE ANTALYA’NIN DEPREMSELLİĞİ
2.6. MAGNİTÜD (BÜYÜKLÜK)
Magnitüd, deprem sırasında açığa çıkan enerjinin bir ölçüsü olarak tanımlanmaktadır.
Enerjinin doğrudan doğruya ölçülmesi olanağı olmadığından, Amerika Birleşik
Devletlerinden Prof. C. Richter tarafından 1930 yıllarında ileri sürülen bir yöntemle
depremlerin aletsel bir ölçüsü olan Magnitüd, tanımlanmıştır. Prof. Richter.
Episantrdan 100 km. uzaklıkta ve sert zemine yerleştirilmiş özel bir sismorgrafla
(2800 büyütmeli, özel periyodu 0.8 saniye ve %80 sönümü olan bir Wood-Anderson
Torsiyon Sismograf) kaydedilen zemin hareketinin mikron cinsinden
(1 mikron
1/1000 mm) ölçülen maksimum genliğinin 10 tabanına göre logaritmasını depremin
magnitüdü olarak tanımlamıştır.
Bugüne kadar depremler istatistik olarak incelendiğinde kaydedilen en büyük
magnitüd değerinin 8.9 olduğu, 31 Ocak 1906 Colombiya-Ekvator ve 2 Mart 1933
Sanriko-Japonya depremleri ile büyüklüğü 9.5 olan 22 Mayıs 1960 Şili depremidir.
Türkiye’de ise magnitüd değeri 7.9 olan, 26 Aralık 1939 Erzincan ile 17 Ağustos
1999 Kocaeli (M 7.4) ve 12 Kasım 1999 Düzce (M 7.2) depremleridir.
Magnitüd Değerleri, aletsel ve gözlemsel olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır.
Aletsel Magnitüd, yukarıda belirtildiği üzere standart bir sismografla kaydedilen
deprem hareketinin maksimum genlik ve periyod değeri ve alet kalibrasyon
fonksiyonlarının kullanılması ile yapılan hesaplamalar sonucunda elde edilmektedir.
Aletsel magnitüd değerleri, gerek hacim dalgalarından ve gerekse yüzey
dalgalarından hesaplanılmaktadır. Genel olarak, hacim dalgalarından hesaplanan
magnitüdler (m), yüzey dalgalarından hesaplanan magnitüdler (M) ile
gösterilmektedir.
Gözlemsel Magnitüd Değeri: Gözlemsel inceleme sonucu elde edilen episnatr
şiddetinden hesaplanmaktadır. Ancak, bu tür hesaplamalarda, magnitüd- şiddet
bağlantısının incelenilen bölgeden bölgeye değiştiği göz önünde tutulmalıdır.
Depremlerin şiddet ve magnitüdleri arasında birtakım ampirik bağıntılar çıkarılmıştır.
Bu bağıntılardan şiddet ve magnitüd değerleri arasındaki bağıntı aşağıda
belirtilmiştir.
Şiddet
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
Magnitüd (Richter)
4
4.5
5.1
5.6
6.2
6.6
7.3
7.8
8.4
15
TMMOB İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI ANTALYA ŞUBESİ
2.7. DEPREM DALGALARININ YAYILMASI
Deprem dalgalarının yayılması bakımından yer kabaca, hızın derinlikle değiştiği
küresel bir ortam olarak varsayılabilir. Yer içinde bir noktada oluşan deprem
nedeniyle meydana gelen dalgalar, yer tabakalarını geçerek yer yüzeyine varırlar ve
yüzeyde yansırlar. Yer içindeki dalga hızı derinlikte arttığından, deprem ışınının
yörüngesi yukarıya doğru içbükey şeklindedir. Elastik özellikleri aniden değişen
ortamların sınır yüzeylerinde yansıma ve kırılmalara uğrarlar. Genel olarak gelen bir
tür dalgaya karşıt iki tip dalga yansır ve kırılır.
Elastisite teorisi, homojen, izotropik elastik bir ortamda ,elastik katsayılara bağlı
olarak farklı yayılma hızına sahip iki tip dalganın yayılabileceğini göstermektedir.
Bunlar, Boyuna (P) ve Enine (S) dalgalarıdır.
Boyuna Dalgalar, Partikül hareketi yayılma doğrultusuna paraleldir. (havadaki ses
dalgaları gibi). Enine Dalgalar, Partikülün hareketi yayılma doğrultusuna diktir.
(titreşen bir teldeki dalgalar gibi).
Boyuna ve Enine dalgalar, malzemelerin bünyesi içinde yayıldıklarından Hacim
Dalgaları (Body Waves) olarak da tanımlanırlar.
Yer yüzeyi gibi bir sınırın varlığı halinde, yüzey boyunca bazı dalgalar da
oluşmaktadır. Oluşan bu dalgalara Yüzey Dalgaları denilmektedir. Yüzey Dalgaları,
Rayleigh ve Love dalgaları olarak tanımlanmaktadırlar. (Şekil-5)
P Dalgası
S Dalgası
Love
Dalgası
Rayleigh
Dalgası
Şekil: 5 Deprem Dalgaları
Dalgaları
16
DEPREM VE ANTALYA’NIN DEPREMSELLİĞİ
2.8. ŞİDDET - ZEMİN İVMESİ - HIZ VE YAPI TİPLERİNDEKİ HASAR
ARASINDAKİ İLİŞKİLER
Şiddet, zemin ivmesi, hız ve çeşitli yapı tiplerindeki hasar arasında ilişkiler vardır.
Bu ilişkiler MSK skalasına göre Tablo-1 de belirtilmiştir.
Tablo-1 Şiddet, Zemin İvmesi, Hız ve Yapı Tiplerindeki Hasar Arasındaki
İlişkiler
Şiddet
Zemin
İvmesi (gal)
(0.1-0.5 sn.
periyod
aralığı için)
Yer
titreşiminin
(0,5 – 2 sn.
periyod hızı
cm/sn. aralığı
için)
Yapı Tipleri
V
12 – 25
1.0 – 2.0
VI
25 – 50
2.1 – 4.0
VII
50 – 100
4.1 – 8.0
VIII
100 – 200
8.1 – 16.0
IX
200 – 400
16.1 – 32.0
%50 Fazla Yıkıntı
X
400 – 800
32.1 – 64.0
%75 Fazla Yıkıntı
A
B
C
%5 Az Hasar
%5 Orta Hasar
%50 Az Hasar
%5 Yıkıntı
%50 Ağır Hasar
%5 Fazla Yıkıntı
%50 Yıkıntı
%5 Az Hasar
%5 Orta Hasar
%5 Az Hasar
%5 Yıkıntı
%50 Ağır Hasar
%5 Fazla Yıkıntı
%50 Yıkıntı
%50 Fazla
Yıkıntı
%5 Ağır Hasar
%50 Orta Hasar
%5 Yıkıntı
%50 Ağır Hasar
%5 Fazla Yıkıntı
%50 Yıkıntı
Tablo-1 de kullanılan terimler ile şiddet değerlerinin tanımlanması:
Yapılar üç tipe ayrılmaktadır.
A Tipi Yapılar : Kırsal konutlar (hımış,bağdadi vb.), kerpiç yapılar, kireç yada
çamur harçlı moloz taş yapılar.
B Tipi Yapılar : Tuğla yapılar, yarım kagir yapılar, kesme taş yapılar, beton briket
ve hafif prefabrike yapılar.
C Tipi Yapılar : Betonarme yapılar, iyi yapılmış ahşap yapılar.
17
TMMOB İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI ANTALYA ŞUBESİ
Yapı hasarları ise dört gruba ayrılmıştır.
Az Hasarlar: Yapılarda İnce sıva çatlaklarının meydana gelmesi ve küçük sıva
parçalarının dökülmesi.
Orta Hasar: Duvarlarda küçük çatlakların oluşması, büyük sıva parçalarının
dökülmesi, kiremitlerin kayması, bacaların ve çatı duvarlarının düşmesi, betonarme
yapıların taşıyıcı sistemlerinde ve elemanlarında küçük çatlakların oluşması ve
taşıyıcı olmayan duvarlarda yıkılmaların olması.
Ağır Hasar: Duvarlarda büyük çatlakların meydana gelmesi ve taşıyıcı duvarların
yıkılması. Betonarme yapıların yapı elemanlarında ve taşıyıcı sistemlerinde büyük ve
derin çatlakların oluşması. Donatıların; mafsallaşması, burkulup beton örtüyü
patlatarak en kesit dışına çıkması. Kolon-kiriş birleşim yerlerinde, kopma, kırılma ve
çerçeve kolonlarında burkulmanın oluşması ve yapıda burulma düzensizliğinin ve
benzer hasarların meydana gelmesi.
Yıkık : Yapıların kısmen ve tamamen yıkılması.
Tablo-1 de yer alan; az, orta, ağır ve yıkık tanımlar ortalama bir değer olarak %5,
%50, %75, oranlarını belirlemektedir.
Medvedev- Sponheur- Karnik (MSK) Şiddet değerleri.
I, II, III Şiddetindeki Depremler: Sırasıyla; duyulmayan, çok hafif ve hafif
depremlerdir.
IV Orta Şiddetli Deprem: Deprem yapı içinde çok, dışarıda ise az kişi tarafından
hissedilir. Yapılarda sıvalar çatlar ve dökülür.
V Şiddetli Deprem: Deprem yapı içerisinde ve dışarısında hissedilir. Yapı sallanır,
A tipi yapılarda hafif hasarlar olabilir.
VI Çok şiddetli Deprem: Yapı içinde ve dışarıda hissedilir. A tipi yapılarda orta ve
çok , B tipi yapılarda az hasar görülür. Nemli zeminlerde 1 cm. genişliğinde
çatlaklar olabilir. Yer kaymaları, kaynak ve yer altı sularında değişiklikler
görülebilir.
18
DEPREM VE ANTALYA’NIN DEPREMSELLİĞİ
VII Hasar Yapıcı Deprem: Yapı içinde fazla hissedilir. İnsanlar korkar ve dışarı
kaçarlar, oturdukları yerden kalkmakla güçlük çekerler. Sarsıntı araç kullananlar
tarafından da hissedilir. A tipi Yapılarda ağır hasar ve yıkık, B tipi yapılarda orta
hasar, C tipi yapılarda az hasar görülür.
Kaynak suları bunalır ve debileri değişir, yer altı suların düzeyleri değişir. Yollarda
kayma ve çatlamalar olabiliri.
VIII Yıkıcı Deprem: Korku ve panik meydana gelir. Ağaç dalları kırılıp, düşer. A
tipi yapılarda yıkık, B tipi yapılarda ağır hasar ve C tipi yapılarda orta ve ağır
hasarlar görülür. Dik şevli yol kenarlarında ve vadi içlerinde yer kaymaları olabilir.
Zeminde çatlaklar oluşabilir, göl suları bulanır ve yer altı su düzeyleri değişir.
IX Çok Yıkıcı Deprem: İnsanlarda panik, hayvanlarda kaçış ve bağırışlar olur. A
ve B tipi yapılarda yıkık, C tipi yapılarda ağır hasar ve yıkık görülür. Yollar bozulur,
demiryolu rayları bükülür. Açık alanlarda su, kum ve çamur taşmaları, zeminlerde 10
cm. genişliğe kadar çatlaklar oluşur. Kaya düşmeleri, yer kaymaları görülür ve
sularda büyük dalgalanmalar meydana gelir.
X Ağır Yıkıcı Deprem: C tipi yapılarda yıkıntı, yollarda kasisler oluşur. Baraj,
bent ve köprülerde önemli hasarlar görülür, demiryolu rayları eğrilir. Zeminde 100
cm. genişliğe kadar çatlaklar görülür. Büyük heyelanlar olur, kaya düşmeleri, deniz,
göl ve nehir sularında taşmalar görülür ve yeni göller oluşabilir.
XI Çok Ağır Yıkıcı Deprem: İyi yapılmış yapılarda, köprülerde, su bentlerinde,
barajlarda ve demiryolu raylarında tehlikeli hasarlar olur, yollar kullanılmaz hale
gelir. Yatay ve düşey doğrultudaki hareketler nedeniyle yerde; geniş ve derin
çatlaklar ve yarıklar oluşur ve yer önemli biçimde bozulur.
XII Yok Edici Deprem: Yer yüzeyi değişir. Yer altında ve üstündeki tüm yapılar
yıkılır.
2.9. DEPREM – ZEMİN İLİŞKİSİ
Depremde, yerin davranışı çok iyi bilinmelidir. Depremin enerjisinin iletilmesi
zeminin koşullarına göre farklı olur. İyi zeminlerde (granit, vb.) yutulur, kötü
zeminlerde (alüvyon, vb.) ise büyür. Buna bir skala verilecek olunursa zemin
koşulları, depremin şiddetini yaklaşık bir derece artırabilir.
Depremin şiddeti; sağlam bir zeminde yapılan yapı ile sağlam olmayan bir zeminde
yapılan yapıda çok farklı olarak hissedilir.
19
TMMOB İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI ANTALYA ŞUBESİ
2.10. DEPREM – YAPI İLİŞKİSİ
Deprem bölgelerinde inşa edilmiş yapılar, deprem kuvvetli yer hareketine maruz
kalırlar. Kuvvetli yer hareketi ivme etkisi altındaki maruz kaldığı taban kesme
kuvvetleri, yapıya deprem süresi içinde gelen gerçek deprem yükleridir. Yatay yük
altında yapı ötelenir. Her yapının, taşıyabileceği elastik limit yatay yükü vardır. Bu
sınırı aşmayan yüklerin etkisinde olan yapı sallansa da (gidip-gelse) yapıda hasar
olmaz. Yatay yük kalktığı zaman yapı önceki durumuna döner. Elastik yük sınırını
aşan yük yapıyı etkiler. Yapı, elastik limit yükünün üzerindeki yükü taşıyamaz ancak
bu yük altında itilir ve ötelenmesi artar yapıda kalıcı hasar oluşmaya başlar.
Elastoplastik davranan yapının taşıyıcı elemanlarının elasto plastik davranışla
örneğin donatıda pekleşme ile yatay yük taşıma güçleri artabilir.
Depremde gelen yükler tersinir (yön değiştiren) yüktür: Deprem yükü, yapının
elastik limit yüküne ulaştıktan sonra, aynı yönde etkimeye devam ederse, bir miktar
kalıcı ötelenme yapan yapı; depremin yükünün yön değiştirmesi üzerine ters yönde
gelmeye başlayan yatay deprem yükünün etkisi ile yatay yükünü boşaltmaya başlar.
Yatay yük sıfıra indikten, yapı yeniden düşey konumuna geldikten sonra bu kez ilk
yöne göre ters yöndeki deprem yükü altında yapı, ters yönde yüklenmeye başlar. Ters
yönde yüklenme altındaki bu davranış daha önceki yükleme yönündeki davranışla
aynıdır. Eğer ters yönde yükleme sırasında yapıya gelen yatay deprem yükü, yapının
elastik limit yük düzeyine ulaşır ve aşarsa yapı bu yönde de kalıcı olarak ötelenmeye
başlar. Deprem kuvvetinin yönü yine değişince yapının yatay yükü boşalmaya ve
tekrar ilk itilme yönünde artmaya başlar. (N. Bayülke,3)
Sonuç olarak depreme dayanıklı tasarımı ve yapımı için gerekli minimum koşulları
sağlayamayan yapılar, hasar görür veya yıkılırlar. Deprem ve zemin koşullarına göre
tasarlanmış, projelendirilmiş ve projeye uygun inşa edilmiş yapılar; deprem şiddetine
karşı gelerek deprem enerjisini tüketirler ve hasar görmezler veya can ve mal kaybını
önleyecek ölçülerde hasar görebilirler.
Türkiye’de Deprem – Zemin - Yapı İlişkilerini düzenleyen yasa, yönetmelik,
standartlar ve teknik şartnameler hazırlanmıştır. ‘Afet Bölgelerinde Yapılacak
Yapılar Hakkında Yönetmelik, Yapı Denetimi Hakkında Kanun, Yapı Denetimi
Uygulama Usul ve Esasları Yönetmeliği, ilgili Türk Standartları ve BİB. Genel
Teknik Şartnamesi.’
Deprem bölgelerinde yeniden yapılacak, değiştirilecek, büyütülecek, onarılacak ya da
güçlendirilecek resmi ve özel tüm binaların ve bina türü yapıların teknik koşulları ile
malzeme ve işçilik özellikleri; bu yasa, yönetmelik, şartname ve standartlarının
ilkelerine uyularak yerine getirilir.
20
DEPREM VE ANTALYA’NIN DEPREMSELLİĞİ
3. BÖLÜM TÜRKİYE’ NİN TEKTONİK YAPISI
3.1. TÜRKİYE’ NİN TEKTONİĞİ
Genel olarak Türkiye, Alp kıvrım sistemi üzerindedir. Topoğrafik olarak iki dağ
silsilesi, batıdan doğuya doğru ülkemizi katetmektedir. Bunlardan bir tanesi Kuzey
Karadeniz boyunca, diğeri Güney Akdeniz boyunca görülmektedir. Bu iki dağ
silsilesi arasında, yüksekliği ortalama 1000 m. olan Anadolu Platosu yer almaktadır.
Alp Orojenezinde her iki kıvrım Kratase devrinde başlamış ve Eosen devrinde son
bulmuştur. Orojenik hareketler; kuzeydeki kıvrımda kuzeyden güneye doğru,
Güneydeki kıvrımda ise, hareketler güneyden kuzeye doğru oluşmuştur. Anadolu
platosu, kristalden şist ve eski plutonik masiflerden olup bunların üzerini Eosen,
Oligosen ve Neojen devirlerine ilişkin malzemeler örtmüştür.
Orojenik hareketleri epirojenik hareketler izlemiştir. Bu tektonik düzensizlik
sonucunda Türkiye’nin Morfolojik yapısı oluşmuştur.
3.2. DEPREMLERİN ALAN DAĞILIMLARI
Türkiye, tektonik yapısına göre dört ana deprem bölgesine ayrılmıştır.
1- Kuzey Anadolu Fay Zonu (KAFZ).
Türkiye, Alp – Himalaya sismik kuşağı üzerinde yer aldığından; Kuzey Anadolu Fay
Hattı , bu tektonik kuşak üzerinde çok etkin bir bölge olarak uzanmaktadır. Kuzey
Anadolu Fay Zonu dünyanın en aktif ve önemli fay zonu olup doğuda Karlıova ile
batıda Mudurnu arasında doğu-batı doğrultusunda bir yay gibi uzanır. Uzunluğu
yaklaşık 1200 km, genişliği ise 100 m. ile 10 km. arasında değişmektedir.
2- Doğu Anadolu Fayı (DAF).
Doğu Anadolu Fayı, Antakya- Amik Ovasından başlar Karlı Ova civarında Kuzey
Anadolu Fay ile birleşmektedir.
3- Batı Anadolu Bölgesi. (Ege Graben Sistemi EGS)
4- Dağınık Deprem Episantrlarını Kapsayan Bölge.
21
TMMOB İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI ANTALYA ŞUBESİ
Türkiye’de tektonik hareketler (Şekil-6) de verilmiştir.
Şekil: 6 Türkiye’de Tektonik Hareketler
Türkiye’nin tektonik durumu ve episantr dağılımlarına göre determinist bir
yaklaşımla, T.C. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından 1996 yılında Deprem
Bölgeleri Haritası hazırlanmıştır. (Şekil-7)
Şekil: 7 Deprem Bölgeleri Haritası
22
DEPREM VE ANTALYA’NIN DEPREMSELLİĞİ
Bu Deprem Bölgeleri Haritasına göre Türkiye’nin Deprem Bölgeleri, beş dereceye
ayrılmıştır.
I.
II.
III.
IV.
V.
Derece Deprem Bölgesi.
Derece Deprem Bölgesi.
Derece Deprem Bölgesi.
Derece Deprem Bölgesi.
Derece Deprem Bölgesi.
Türkiye’de bina
yapılmaktadır.
tasarımı,
derecelendirilmiş
bu
deprem
bölgelerine
göre
3.3. DEPREM RİSKİ
Mühendislik açısından, verilen bir zaman aralığında yıkıcı depremlerin olma
olasılığının bilinmesi gereği ortaya çıkmaktadır. Deprem mühendisliği konularında
önemli bir kavram olarak nitelenen deprem riski; verilen bir süre için, belirli bir
bölge için yıkıcı depremlerin oluş olasılığı olarak tanımlanır.
23
TMMOB İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI ANTALYA ŞUBESİ
4. BÖLÜM ANTALYA’NIN JEOLOJİSİ VE DEPREMSELLİĞİ
4.1. ANTALYA’NIN COĞRAFİ ÖZELLİĞİ
Antalya, Türkiye’nin güneyinde, Akdeniz kıyısında yer almaktadır. Antalya, Burdur
ve Isparta illerinin oluşturduğu Batı Akdeniz Bölgesinin en büyük kenti ve merkezi
konumundadır.
Kıyı kenti ve turizm merkezi olan Antalya’nın körfezi, asimetrik olup güney doğuda
Gazipaşa ile güney batıda Yardımcı Burnu arasındaki uzunluğu yaklaşık 280 km. dır.
Türkiye topraklarının %2.6’sını oluşturan Antalya İlinde ülke nüfusunun %2.5’i
yaşamaktadır. Antalya İli’nin; Merkezi İlçe, Akseki, Alanya, Elmalı, Finike,
Gazipaşa, Gündoğmuş, İbradi, Kale, Kaş, Kemer, Korkuteli, Kumluca, Manavgat ve
Serik olmak üzere 15 ilçe, 19 bucak ve 545 köyü bulunmaktadır. İlin toplam
yüzölçümü 20.723 km2 dir.(4)
4.2.
ANTALYA’NIN JEOLOJİSİ VE TEKTONİĞİ
Antalya bölgesinde Prekambriye’den günümüze kadar oluşmuş kaya birimleri
yüzeylenir. Oldukça farklı ortam koşullarında gelişmiş olan bu kaya birimlerinin bir
kısmı otokton, bir kısmı ise allokton konumludur. Antalya bölgesinin batı ve kuzey
batısında Beydağları otoktonu, kuzey doğusunda ise Anamas – Akseki otoktonu
yeralır.
Beydağları otoktonun yaşlı kaya birimleri üzerinde Paleosen ve Eosen çökelekleri
bazı alanlarda sığ deniz ortamında çökelmiş karbonatlarla temsil edilirken, bazı
alanlarda daha derin deniz ortamında çökelmiş kumtaşı, kiltaşı, kireçtaşı vb. kaya
türleri ile temsil edilir. Beydağları otoktonu Daniyen’de Antalya naplarının,
Langiyen’de de Likya naplarının yerleşimine sahne olmuştur.
Anamas - Akseki otoktonun yaşlı kaya birimleri üzerinde Orta - Üst Triyas yaşlı
kumtaşı, kireçtaşı ve şeyl’ler, bu şeyl’ler üzerinde de genellikle Jura - Kretase yaşlı
kireçtaşları bulunur. Paleosen-Eosen, Anamas - Akseki otoktonunda kireçtaşı ve
kırıntılı kayalarla temsil edilir. Anamas - Akseki otoktonunu güney kenarında
Daniyen’de Antalya napları ve Alanya napı yerleşmiştir.
24
DEPREM VE ANTALYA’NIN DEPREMSELLİĞİ
Antalya bölgesinde Langiyen’de son allokton kütlelerin yerleşiminden sonra, bölge
Orta Miyosen’de deniz istilasına uğramış ve Orta ve Üst Miyosen’de bölgede
konglomera, kumtaşı, silttaşı gibi kırıntılı kayalar çökelmiştir. Miyosen sonlarında
bölge kuzeydoğu-güneybatı doğrultuda sıkışmalara maruz kalmış ve bu sıkışmalara
bağlı olarak bölgedeki kaya birimleri kuzeydoğudan güneybatıya doğru itilmiştir.
Pliyosen’de 100-120 metre kotlarına kadar tekrar deniz istilasına uğramış ve bu
dönemde kireçtaşı,kiltaşı, kumtaşı gibi kayalar oluşmuştur. Pliyosen-Kuvaterner’de
Antalya bölgesinde büyük çapta normal ve doğrultu atımlı faylar gelişmiştir. (M.
Şenel,5)
4.3.
ANTALYA İMAR ALANLARININ ZEMİN KOŞULLARI
Antalya imar alanlarında yapılacak binaların temellerinin ve zemin dayanma (istinat)
yapılarının tasarımı için zemin koşullarının belirlenmesi gereklidir.
Konyaaltı kıyı alanının kumsalı; bir lagün önü kıyı kordonu olup, Boğaçay ve bunu
meydana getiren Doyran, Çandır ve Karaman çaylarının getirdiği malzemelerle
oluşmuştur. Bariyer arkasındaki alan ise jeolojik evrim sürecinde önce lagün, sonra
sulak alan, ve sonunda tümüyle dolarak bir kıyı düzlüğü haline gelmiştir.
Oluşumunda geçirdiği lagünel çökelim evreleri nedeniyle ovanın orta bölümleri
mavi- yeşil, yumuşak kil ağırlıklıdır.
Saz Ovası ve Hurma Köyü çevresinde; yamaç sürüntüsü ve taşkın malzemelerinden
oluşan alüvyon yelpazeleri bulunmaktadır. Bu yelpazeler sığ olup bunun altında
yeniden lagünel çökeller olan kil ağırlıklı birimler devam etmektedir. Kıyı alanındaki
çökellerin kalınlığı 20-80 m. arasındadır.
Kıyı düzlüğünü çevreleyen kaya birimleri; kuzeyde ve batıda Jura-Kretase
kireçtaşları ve Üst-Kretase yaşlı ofiyolitik birim, doğuda ise Pliyo-Kuvaterner yaşlı
Tufa bulunur.
Antalya Tufası, Orta Anadolu’nun yükselmesine bağlı olan Aksu yarı graben
baseninde çökelmiştir. Yüzey alanı olarak dünyanın en geniş tufa çökeli’dir.
25
TMMOB İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI ANTALYA ŞUBESİ
Karpuzkaldıran-Acısu (Kundu) arasında kalan Lara Kıyı Alanı, Aksu ve Köprüçay
akarsularının taşıdığı sedimanlarla oluşmuştur. Bu mekanizma içinde ince taneli
malzemeler denize kadar taşınarak Lara kıyı şeridini oluşturmuştur. Düşük eğimli
taban topografyası ve denizden esen hakim rüzgarlar sonucu ‘kıyı Kumul’u oluşmaya
başlamıştır. Kuru ortamda ve herhangi bir ön yüklemeye uğramadan çökeldiklerinden
bu zeminler ‘gevşek’ yapıdadır. Çeşitli jeolojik evrelerde taşınan malzemede kil ve
silt içeriği arttığında yada gölsel ve bataklıksal çökelim söz konusu olduğundan kum
içinde kil, silt ve turba katman yada mercekleri gözlenebilmektedir. Kıyı
kumullarının oluşturduğu bariyer arkasında lagün oluşmuştur.(Yamansız Sulak
Alanı)
Antalya ve çevresinde yürütülen bataklık kurutma çalışmaları kapsamında Yamansız
Sulak Alanının bir kısmı kurutulmuştur. Sulak alanların kurutulmasıyla turba sınıfı
zemin oluşmuştur. (N. Dipova, 5)
Tufa ve Travertenlerin oluşumu: Karbonat kayaları, denizel ve karasal ortamlarda
çökelirler. Denizel ortamlarda çökelenler; plaj, gelgit düzlüğü, lagün, resif, resif önü,
havza yamacı ve havza ortamlarını karakterize ederler. Karasal karbonatlar ise kaliş,
göl, Tufa ve Travertenlerdir. (E.Atabey, 5)
4.4.
ANTALYA’NIN DEPREMSELLİĞİ
Antalya ve çevresinin sismik etkinliği: Diri fayların tarihsel ve aletsel dönemde
oluşturduğu hasar yapıcı ve yıkıcı depremler ile uzun süredir suskun olan yüksek
deprem potansiyelli sismik boşluklardır.
Antalya ve çevresi; Fethiye - Burdur Fay Zonu, Helenik - Kıbrıs Yayının Plini ve
Strabo hendekleri ile Antalya Körfezine uzanan bölümü ve Aksu Bindirmesi boyunca
uzanan faylarda meydana gelen hasar yapıcı depremlerden etkilenmektedir.
Depremler Helenik - Kıbrıs Yayının Plini ve Strabo hendekleri boyunca
yoğunlaşmaktadır. Hasar yapıcı ve yıkıcı depremler bu faylar boyunca olmaktadır.
Antalya Körfezinde yoğun mikro deprem etkinliği gözlenmektedir. Aksu Bindirme
Fayı boyunca hasar yapıcı bir deprem meydana gelmemiştir. Aksu Bindirme Fayında
1964 yılından günümüze kadar (Ms. 4.0) değerlerinde elli üç deprem oluşmuştur.
Fethiye Körfezi boyunca Termesos ve Phaselis’ e kadar uzandığı düşünülen bir fayın
olduğu belirtilmektedir. Kalıntılardaki sütunlarda blok dönmeleri olduğu için her iki
antik kentin depremlerden yıkıldığı tahmin edilmektedir. (R. Demirtaş, 5)
26
DEPREM VE ANTALYA’NIN DEPREMSELLİĞİ
4.5. ANTALYA’DA DEPREMLERİN ALAN DAĞILIMLARI
Deprem Bölgeleri Haritasına göre Antalya, batı ve kuzey-batı kesimi sismik
aktivitesi fazla olan 1.ve 2. derecede, doğu ve kuzey-doğu kesimi ise sismik aktivitesi
daha az olan 3. ve 4. derecede yer almıştır. (Şekil-8)
Şekil: 8 Antalya Deprem Bölgesi Haritası
Antalya, merkez ve ilçeleri bu haritaya göre derecelendirilmiş deprem dağılımları
dört gruba ayrılmıştır.
1. Derecedeki İlçeler
_________________
Kemer
Kumluca
Finike
Kale
Kaş
2. Derecedeki İlçeler
________________
3. Derecedeki İlçeler 4. Derecedeki İlçeler
_________________ _________________
Merkez İlçe
Serik
Manavgat
Korkuteli
Elmalı
Akseki
İbradi
27
Alanya
Gazipaşa
Gündoğmuş
TMMOB İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI ANTALYA ŞUBESİ
4.6. 1924–2006 TARİHLERİ ARASINDA ANTALYA VE ÇEVRESİNDE
MEYDANA GELEN DEPREMLER
Antalya ve çevresinde meydana gelen depremlerin listesi (Tablo-2) ve episantr
dağılım haritası (Şekil-9) BİB. Afet İşleri Genel Müdürlüğü Deprem Araştırma
Dairesi Başkanlığından temin edilmiştir. Bu liste incelenmiş ve aşağıdaki sonuçlar
elde edilmiştir.
- Depremler Cumhuriyet Döneminde kayıt edilen aletsel depremlerdir.
- Antalya ve çevresinde 1924 tarihinden günümüze kadar 153 deprem olmuştur.
- Kayıt edilen depremlerin magnitüd değeri M > 4.0 olan depremlerdir.
- Magnitüd değeri M > 5.0 olan, 25 deprem kayıt edilmiştir.
- Depremlerin derinliği 1-160 km. arasında değişmektedir.
- Kayıt edilen en büyük deprem, 01 Mart 1926 tarihinde olan Ms 6.4 büyüklüğündeki
depremdir.
- Antalya ve çevresinde zamanla öncü depremlerde olmaktadır. 05.09.1971 tarihinde
Mb 4.4 büyüklüğünde olan deprem büyüyerek devam etmiş 05.09.1971 tarihinde
Mb 4.5, 08.09.1971 tarihinde ise en büyük değere ulaşmış Mb 5.2 ve daha sonra
büyüklüğü azalmıştır. 21.09.1971 tarihinde Mb 4.8 olmuştur. Bu depremler, Öncü
Deprem – Ana Deprem – Artçı Depremlerdir.
- Antalya ve çevresinde meydana gelen depremler, Sığ ve Orta Derinlikteki
depremlerdir.
- Antalya’nın güney batısında meydana gelen bazı depremlerin derinliği 100 km.
civarında olabilmektedir.
- Antalya’da meydana gelen en son deprem, Kandilli Rasathanesi verilerine göre
29.11.2006 tarihinde derinliği 79.4 km, büyüklüğü Md 3.6 olan Antalya-Körfez ile
18.12.2006 tarihinde derinliği 5.0 km, büyüklüğü Ml 4.1 olan Antalya- Çakırlar
depremidir. Çakırlar depremi hissedilmiştir.
Bu depremlere bakıldığında Antalya’da son yüz yılda büyük ve yıkıcı bir deprem
olmamıştır.
28
Şekil: 9 Antalya ve Çevresinin Episantr Dağılım Haritası
DEPREM VE ANTALYA’NIN DEPREMSELLİĞİ
29
TMMOB İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI ANTALYA ŞUBESİ
PERGE HELLENİSTİK KAPI
Aksu Bindirme Fayının bulunduğu Aksu yerleşim merkezindeki Perge Antik Kentin,
giriş kapısı ve kulelerinin doğal afetlere karşı kendisini koruyarak ayakta kalması bir
mühendislik örneği ve tarihsel dönemlerde bu bölgede yıkıcı depremlerin
olmadığının da kanıtı olabilir. Hellenistik dönemi Perge Giriş Kapısı, silindirik
kuleleriyle birlikte MÖ. 3. yüz yılda yapılmıştır. Bu Helenistik kapı; çağın savunma
anlayışına göre, 4 katlı, 13 metre çapında silindirik, iki kule olarak inşa edilmiş ve
oval avlusu ile birlikte, tarihten günümüze intikal eden 2300 yıllık anıtsal bir yapıdır.
(Resim-1,2)
Resim:1 Perge Helenestik Kapı ve Kuleleri
Resim:2 Perge Helenestik Kulenin Duvar Örgüsü
30
DEPREM VE ANTALYA’NIN DEPREMSELLİĞİ
4.7. ANTALYA VE ÇEVRESİNDE TARİHSEL VE ALETSEL DEPREMLER
31 Ocak 1741 Rodos Depremi: Rodos açıklarında olan bu büyük depremde, Rodos
adasında kasaba ve birçok köy hasar görmüş ve yıkılmıştır. Deprem sonucu Rodos
adasında deniz çekilmiş, kıyıyı 12 defa su basmış ve adanın karşı kıyısı su altında
kalmıştır. Depremde Meis, Girit, Kıbrıs adaları etkilenmiş ve Finike’deki kale
duvarlarında hasarlar görülmüştür. (R.Demirtaş,5)
8-20 Mart 1743 Antalya Depremi: Bu depremde, limanda bir sure kurumalar
meydana gelmiş, çok sayıda evler hasar görmüş ve Konsolosluk duvarlarında
yıkılmalar olmuştur. Deprem sonucu bir çok köy yıkılmış ve Reşat Adacığının
batısında yer alan dağ suya gömülmüştür. (R.Demirtaş,5)
3 Ekim 1914 Burdur Depremi: Burdur gölü içinde, Ms 7.0 büyüklüğünde yıkıcı
bir deprem meydana gelmiştir. Depremde 4000 den fazla kişi yaşamını kayıp etmiş,
depremden sonra yangın olmuş ve oldukça büyük hasar meydana gelmiştir.
Depremde Burdur’daki evlerin %90 hasar görmüştür. Dinar, Eğridir, Denizli,
Bolvadin ve Antalya depremden etkilenmiş ve köylerinde hasar olmuştur. Depremde
Burdur gölünün güneydoğu kıyısının 23 km.lik bir bölümü çökmüştür. Deprem dışmerkezinde en büyük şiddet MSK IX olarak belirlenmiştir.(R.Demirtaş.5)
18 Mart 1926 Finike Depremi: Kastellorizo yakınında, episantrı kıyıdan uzakta ve
büyüklüğü Ms 6.8 olan bu deprem On İki Adalarda ve Finike ile Fethiye arasındaki
kıyı bölgesinde geniş ölçüde hasar yapmış, can ve mal kaybına neden olmuştur.
Deprem, Girit, Dinar, Konya, Kıbrıs ve Suriye’de hissedilmiştir. Deprem, dışmerkezinden en büyük şiddet MSK VIII olarak belirlenmiştir. (R. Demirtaş.5)
25 Nisan 1957 Fethiye Depremi: Ms 7.0 büyüklüğünde olan bu deprem
Fethiye’den 20 km. uzaklıkta ve odak derinliğinin ise 50 km. olduğu tahmin
edilmiştir. Deprem, On İki Adalarda, Fethiye, Marmaris, Datça, Muğla, Finike ve
civarlarında ağır hasara ve can kaybına neden olmuştur. Depremin en büyük şiddeti
MSK IX olarak belirlenmiştir. (R. Demirtaş,5)
14 Ocak 1969 Kastellorizo Depremi:
Türkiye’nin güney batı kıyısında,
Kastellorizo açıklarında, Ms 6.3 olan bu deprem Kaş, Kalkan ve Kastellorizo
arasında yer alan bazı yerleşim bölgelerinde hasar yapmıştır. Deprem dışmerkezinden en büyük şiddeti MSK VII olarak belirlenmiştir. (R. Demirtaş,5)
31
TMMOB İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI ANTALYA ŞUBESİ
BÖLÜM 5. DÜNYA VE TÜRKİYE’DE
ALETSEL DEPREMLER
TARİHSEL VE
5.1. DÜNYA’DA DEPREMLER
1201 Yılı Mısır yada Suriye Depremi: Can kaybı bakımından tarihsel kayıtlardaki
en büyük felaket, Mısır yada Suriye de olduğu sanılan 1201 yılındaki depremdir. Bu
depremde 1.100.000 kişinin hayatını kaybettiği sanılmaktadır.(N. Koç,6)
1556 Çin Depremi: Bu depremde 830.000 kişi hayatını kaybetmiştir. (N. Koç,6)
20 Haziran 1990 İran Depremi: Büyüklüğü M 7.7 olan depremde, 50.000 kişi
hayatını kaybetmiştir.
22 Mayıs 1960 Şili Depremi:
Bu güne kadar sismik moment büyüklüğü
bakımından, M 9.7 olan tarihin en büyük depremidir. Can kaybı 4-5.000 kişidir.
Depremden sonra oluşan Tsunami; Havai, Japonya ve Filipin’ler de pek çok kişinin
hayatını kaybetmesine neden olmuştur. (N.Koç.6)
Yirminci yüzyılın en büyük depremlerinin çoğunun Pasifik Bölgesinde olduğu
görülmektedir.
5.2. TSUNAMİ
Tsunami, Japonca’da liman dalgası anlamına gelir. Tsunami; okyanus yada
denizlerin tabanında oluşan deprem, volkan patlaması ve bunlara bağlı taban
çökmesi, zemin kaymaları gibi tektonik olaylar sonucu denizde geçen enerji
nedeniyle oluşan uzun periyotlu deniz dalgasını temsil eder.
Tsunamiden sora oluşan dalganın diğer deniz dalgalarından farkı, su zerreciklerinin
sürüklenmesi sonucu hareket kazanmasıdır. Derin denizlerde varlığı hissedilmezken
sığ sulara geldiğinde dik yamaçlı kıyılarda, körfez ve koylarda bazen 30 m. kadar
tırmanarak çok şiddetli akıntılar yaratabilen bu dalgalar doğal afet haline
gelebilmektedir.
Tsunami tanımının dünya literatürüne girmesi, 15 Haziran 1896 tarihinde Japonya’da
meydana gelen Büyük Meiji Tsunami’den sonradır. Bu tsunamide Japonya’da 21.000
kişi hayatını kaybetmiş ve dünya devletlerinden yardım istenmiştir.
32
DEPREM VE ANTALYA’NIN DEPREMSELLİĞİ
Son yılların en büyük tsunami, 26 Aralık 2004 tarihinde Endonezya’da meydana
gelmiştir. Richter ölçeğine göre M 9 büyüklüğündeki depremin merkez üssü
Endonezya’nın Sumatra adasının batı sahili açıklarında, denizin 40 km. derinliğinde
olmuştur. Deprem Singapur ve Tayland’ın kuzeyinde hissedilmiştir. Depremin
ardından oluşan tsunamiler, Endonezya, Sri Lanka, Hindistan, Tayland ve
Malezya’da ağır hasarlar oluşturmuş, 25 bin kişi hayatını kaybetmiş ve 1 milyon kişi
evsiz kalmıştır. 6-10 m. yüksekliğe ulaşan dalgalar, sahillerde ağır hasarlar meydana
getirmiştir. Depremde 1000 km. fayın kırıldığı açıklanmıştır.
Türkiye’de tsunami, meydana geldiği bilimsel olarak belirlenmemiştir. Bu konuda bir
kaynağa ve bilgiye rastlanmamıştır. Ancak, Türkiye’de tsunami riskinin olduğu
Akademik çevreler tarafından ifade edilmektedir.
5.3. TÜRKİYE’DE DEPREMLER
14 Eylül 1509 İstanbul Depremi: Küçük kıyamet olarak isimlendirilen ve şiddeti
IX olan bu depremde 5.000-13.000 arasında can kaybı olmuş ve 15.000 kişide
yaralanmıştır. Topkapı Sarayı, İstanbul Surları hasar görmüş ve depremin yarattığı
dalgalar ve su baskınları yüzünden Yenikapı ve Aksaray’da hasarlar meydana
gelmiştir. (B.Özmen,7)
22 Mayıs 1766 İstanbul Depremi: Şiddeti IX olan bu depremde, çok can kaybı ve
Büyük ve Küçük Çekmecede, Çorlu ve Burgaz Adasında ağır hasarlar olmuştur. (B.
Özmen,7)
10 Temmuz 1894 İstanbul Depremi: Bu deprem Bükreş, Girit, Yunanistan, Konya
ve Anadolu’nun bir kısmında hissedilmiştir. Can kaybı çok olmuş, pek çok bina
hasar görmüş ve yıkılmıştır. Kapalı Çarşı bu yıkılanlar arasındadır.(B. Özmen,7)
26 Aralık 1939 Erzincan Depremi: Richter ölçeğine göre büyüklüğü M 7.9 olan bu
deprem, Türkiye Cumhuriyet Tarihinin en büyük depremidir. 33.000 kişi hayatını
kaybetmiş, 117.000 konut ağır hasar görmüştür.
17 Ağustos 1999 Marmara (Kocaeli) Depremi: Büyüklüğü M 7.4 , odak derinliği
20 km. olan bu deprem çok büyük ölçüde can ve mal kaybına neden olmuştur.
Depremde, 15.000 kişi hayatını kaybetmiş, 32.000 kişi yaralanmış ve 50.000 konut
ağır hasar görmüştür. Depremin şiddeti MSK IX olarak belirlenmiştir.
33
TMMOB İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI ANTALYA ŞUBESİ
12 Kasım 1999 Düzce Depremi: Büyüklüğü M 7.2, odak derinliği 14 km. olan bu
deprem, Marmara depreminden üç ay sonra olmuştur. Depremde, 782 kişi hayatını
kaybetmiş, 2678 kişi yaralanmış ve 16334 konut ağır hasar görmüştür.
Bu depremler, Kuzey Anadolu Fay Zonu’nun ne kadar aktif olduğunun göstergesidir.
5.4. TÜRKİYE’DE HASAR YAPAN DEPREMLER
Türkiye’de hasar yapan depremler, (Tablo-3) de gösterilmiştir
Tablo: 2
01.01.1900 – 06.11.2005 TARİHLERİ ARASINDA
ANTALYA VE ÇEVRESİNDE MEYDANA GELEN
M>=4.0 OLAN DEPREMLERİN LİSTESİ
Tarih
10.09.1924
08.07.1925
09.07.1925
09.07.1925
15.07.1925
05.08.1925
18.12.1925
01.03.1926
03.03.1926
04.03.1926
19.03.1926
23.03.1926
05.06.1927
04.08.1929
11.09.1930
03.08.1936
10.08.1936
12.08.1936
29.05.1937
02.02.1951
23.09.1952
08.04.1954
25.08.1954
06.03.1958
22.04.1958
06.11.1958
28.11.1960
25.03.1961
Zaman
(GMT)
11:59:00.00
19:42:00.00
07:22:00.00
08:27:00.00
10:05:00.00
05:01:00.00
02:28:00.00
20:02:00.00
06:58:00.00
19:39:00.00
00:28:00.00
01:58:00.00
08:24:00.00
09:03:00.00
12:36:00.00
04:01:00.00
06:31:00.00
22:24:00.00
15:22:00.00
23:59:00.00
20:30:00.00
04:18:00.00
02:01:00.00
08:14:00.00
10:02:00.00
21:14:00.00
05:12:00.00
02:45:00.00
Enlem
(N)
36.8400
37.4000
37.4000
37.4000
37.4000
37.4000
37.4000
37.1500
36.8000
36.8000
36.2300
36.3700
36.1900
36.5000
37.3900
36.5000
36.6100
37.4400
36.2900
36.8300
36.9000
37.2700
37.2900
36.2200
36.5800
37.0000
36.1100
37.4000
Boylam
(E)
31.4900
30.5000
30.5000
30.5000
30.5000
30.5000
30.5000
26.6100
30.0000
30.0000
29.9300
29.9200
31.0800
31.0000
31.1800
31.0000
31.0300
29.4400
31.0500
30.5400
29.5800
29.5300
29.9600
31.4400
30.4600
31.3500
31.0900
29.4000
Derinlik
(Km)
30.0
15.0
15.0
15.0
15.0
15.0
15.0
10.0
00.0
00.0
10.0
10.0
10.0
15.0
80.0
00.0
100.0
130.0
100.0
120.0
10.0
10.0
40.0
70.0
80.0
40.0
80.0
05.0
34
Magnitüd
Mb Md MI Ms
5.0
4.9
4.8
4.7
4.5
4.9
5.1
6.4
5.0
4.8
5.2
5.3
5.5
4.9
5.9
4.7
4.9
5.0
5.0
5.4
4.7
4.8
4.9
4.4
4.8
4.8
4.8
4.0
Yer
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
DEPREM VE ANTALYA’NIN DEPREMSELLİĞİ
Tarih
12.08.1962
18.08.1962
22.11.1963
22.11.1963
30.01.1964
30.01.1964
12.06.1964
16.07.1964
22.08.1964
26.03.1965
14.03.1966
09.05.1966
21.11.1966
29.12.1966
04.04.1967
22.05.1967
01.06.1967
02.06.1967
18.06.1967
01.07.1967
05.09.1967
08.01.1968
12.02.1968
23.02.1968
13.03.1968
15.12.1968
26.01.1969
04.03.1969
12.03.1969
15.11.1969
13.12.1969
18.05.1970
17.11.1970
01.02.1971
22.02.1971
15.05.1971
16.05.1971
19.06.1971
05.09.1971
05.09.1971
08.09.1971
09.09.1971
21.09.1971
28.09.1971
09.10.1971
10.10.1971
22.01.1972
31.03.1972
12.03.1973
18.09.1973
26.01.1974
05.02.1974
29.04.1975
Zaman
(GMT)
04:49:00.00
04:29:00.00
20:26:00.00
21:41:00.00
17:45:57.00
17:52:17.00
07:46:21.00
17:40:01.00
10:14:55.00
20:29:22.00
21:25:13.00
03:51:10.00
03:46:43.00
07:41:23.00
04:39:32.00
19:46:02.00
10:39:23.00
00:50:22.00
05:28:53.00
03:24:43.00
08:31:02.00
18:45:48.00
01:57:21.00
02:41:36.00
02:26:36.00
08:01:59.00
06:56:27.00
01:47:25.00
14:54:04.00
05:50:43.00
10:03:06.00
08:37:40.00
00:24:38.00
01:12:25.00
14:27:44.00
08:11:39.00
12:05:14.00
00:27:16.00
11:46:28.00
12:19:58.00
17:01:10.00
15:10:06.00
16:48:52.00
05:10:25.00
22:29:14.00
02:10:53.00
17:17:31.00
08:16:29.00
08:31:15.00
08:47:45.00
05:19:16.00
18:23:22.00
18:45:32.00
Enlem
(N)
36.9100
36.9700
37.0700
37.0700
37.4100
37.4000
37.3400
36.1400
36.9300
36.8200
36.2700
37.0500
36.2000
36.1000
36.6800
36.5900
36.8100
36.8900
36.7800
36.2000
36.7200
36.6000
36.2500
36.9900
37.2700
36.1000
37.3000
36.9800
36.7700
37.2700
36.2000
36.2000
36.7400
37.1300
37.2400
37.4200
37.4400
37.1600
37.2000
37.2400
37.2200
37.3400
37.2700
37.2100
37.2400
37.1600
37.4100
37.0000
37.4400
36.8500
37.4100
37.3300
36.9000
Boylam
(E)
30.8500
32.5200
29.6800
29.6000
29.8900
29.7000
29.9300
30.7800
30.6000
30.9400
31.9700
30.9800
29.3000
30.7000
29.2700
29.3500
29.2600
29.3000
29.3200
31.3000
29.3300
32.0000
31.5400
30.5500
29.6700
30.0000
29.5000
31.0400
31.4300
29.4400
30.5000
31.7000
29.5500
30.2800
30.3000
30.0500
29.5800
29.6400
30.1500
30.1900
30.1200
30.1800
30.1700
30.1500
30.3300
30.1600
29.6500
31.0000
29.7900
30.3600
29.7400
29.6800
31.4700
Derinlik
(Km)
160.0
140.0
60.0
70.0
59.0
00.0
05.0
72.0
133.0
111.0
109.0
132.0
00.0
74.0
24.0
54.0
43.0
00.0
35.0
69.0
24.0
00.0
78.0
97.0
00.0
00.0
53.0
109.0
86.0
45.0
113.0
56.0
44.0
30.0
47.0
00.0
04.0
34.0
37.0
24.0
06.0
49.0
42.0
32.0
11.0
31.0
10.0
00.0
28.0
35.0
21.0
05.0
00.0
35
Magnitüd
Mb Md MI Ms
4.1
4.7
4.7
4.2
5.3
4.4
4.5
4.7
4.2
4.9
4.5
4.8
4.5
4.5
4.9
4.6
5.0
4.3
4.9
4.4
4.5
4.7
4.4
4.3
4.4
4.0
4.3
4.8
4.2
4.8
4.4
4.2
4.5
4.5
5.0
4.2
4.2
4.7
4.4
4.5
4.9
5.2
4.8
4.7
4.4
4.2
4.4
4.6
4.2
4.5
4.4
4.5
4.1
Yer
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
TMMOB İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI ANTALYA ŞUBESİ
Tarih
30.04.1975
10.06.1975
21.06.1975
12.08.1975
20.09.1975
17.08.1976
11.04.1977
01.06.1977
14.10.1977
18.09.1978
28.05.1979
14.09.1979
31.12.1979
31.12.1979
29.01.1981
30.01.1981
26.04.1981
03.05.1981
15.08.1981
11.11.1981
23.11.1981
24.03.1983
14.04.1983
07.07.1983
23.01.1984
11.02.1984
07.05.1984
31.01.1985
14.03.1985
04.07.1986
08.12.1986
14.09.1987
23.01.1988
06.05.1988
24.06.1988
08.12.1988
16.01.1989
12.07.1989
05.07.1990
17.07.1990
18.07.1990
20.08.1990
03.09.1990
12.09.1990
24.09.1990
21.11.1990
13.01.1991
15.01.1991
11.03.1991
27.07.1991
27.07.1991
27.07.1991
03.09.1991
Zaman
(GMT)
04:28:57.00
06:23:41.00
16:19:30.00
16:06:09.00
05:40:20.00
17:54:23.00
16:23:01.00
12:54:49.00
14:10:57.00
17:34:57.00
09:27:33.00
17:26:47.00
06:21:35.00
08:25:04.00
07:24:14.00
05:28:12.00
14:13:28.00
19:54:44.00
05:46:30.00
10:29:21.00
10:56:49.00
10:55:57.00
05:59:23.00
21:31:10.00
14:42:32.00
08:12:30.00
06:15:38.00
01:25:50.00
15:06:24.00
15:03:49.00
05:58:11.00
15:51:55.00
08:18:47.00
12:18:49.00
15:06:16.00
13:33:51.00
05:33:11.00
13:42:54.00
03:57:50.00
11:29:26.00
11:58:37.00
22:55:55.00
00:04:45.00
08:22:15.00
21:45:28.00
14:02:48.00
05:11:52.00
21:01:05.00
18:33:43.00
11:38:13.00
14:43:55.00
15:04:37.00
04:38:39.00
Enlem
(N)
36.1900
36.1300
36.1100
37.0400
36.1400
37.3100
36.9100
36.1600
37.3700
36.9100
36.4600
36.9900
36.2200
36.1000
36.1200
36.3600
36.5300
36.4400
37.3000
36.2500
37.0700
37.1100
37.1000
36.6900
36.7300
36.8300
36.6200
37.3600
36.9100
36.2800
36.6000
36.7400
37.2200
36.9200
37.2100
36.6200
37.1700
37.1600
36.7500
37.0000
37.0400
37.0000
37.0400
36.2200
37.4100
37.0300
37.1200
37.1200
37.0100
37.2600
37.3000
37.2900
36.1800
Boylam
(E)
30.7400
30.7400
31.1100
31.1600
30.7300
30.3200
30.7300
31.3000
31.9300
29.2800
31.7200
30.2900
31.4900
31.4400
30.7800
30.6400
30.6500
30.7000
29.5400
30.3600
29.7800
29.3500
30.9500
30.5400
31.0100
30.3000
31.3700
30.7800
31.6700
32.3500
31.7300
31.1000
30.6000
29.6400
29.9500
30.0300
30.9500
31.0900
31.2000
29.5700
29.5400
29.5900
29.5300
31.8200
30.5500
29.6000
29.5500
29.4800
30.9600
29.7000
29.7400
29.7200
31.8100
Derinlik
(Km)
61.0
40.0
34.0
107.0
40.0
00.0
90.0
68.0
10.0
29.0
111.0
32.0
93.0
79.0
65.0
67.0
76.0
52.0
10.0
66.0
21.0
10.0
101.0
07.0
82.0
83.0
101.0
49.0
16.0
10.0
130.0
111.0
10.0
24.0
01.0
77.0
132.0
125.0
87.0
26.0
11.0
36.0
20.0
98.0
10.0
19.0
07.0
01.0
113.0
24.0
01.0
28.0
113.0
36
Magnitüd
Mb Md MI
5.6
4.0
4.0
4.2
4.0
4.0
4.7
5.6
4.1
4.0
5.8
4.6
5.3
4.0
4.5
4.3
5.3
4.2
4.2
4.8
4.6
4.6
4.4
4.7
4.5
4.8
4.5
4.5
4.2
4.1
4.7
4.7
4.6
4.4
4.0
4.9
4.1
4.2
4.0
5.1
4.1
4.4
4.2
4.0
4.2
5.0
4.9
5.3
5.2
4.6
4.2
4.0
4.3
Ms
5.3
4.9
3.8
5.2
3.5
3.8
4.4
4.9
3.1
4.6
3.5
3.2
Yer
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
DEPREM VE ANTALYA’NIN DEPREMSELLİĞİ
Tarih
04.10.1991
05.12.1991
26.03.1992
23.05.1992
30.09.1992
20.10.1992
04.11.1994
25.01.1995
28.09.1995
16.03.1996
30.06.1997
06.12.1997
18.08.1998
23.04.1999
03.07.2000
09.04.2003
02.05.2003
03.05.2003
06.11.2005
Zaman
(GMT)
21:09:15.00
20:21:55.00
16:16:19.00
22:53:06.00
00:01:17.00
00:26:13.00
21:18:26.60
12:16:12.00
01:16:01.10
14:36:22.80
21:48:46.60
00:12:58.50
19:57:27.08
18:19:47.75
05:35:36.67
17:19:41.62
11:22:42.18
11:22:39.60
12:21:45.55
Enlem
(N)
36.7700
36.1300
37.3100
36.7400
37.2500
37.1900
36.6000
36.2200
36.6300
36.9000
36.6500
36.8600
36.2000
36.2800
36.2200
36.7200
37.1576
36.8400
37.0801
Boylam
(E)
30.5200
31.7900
30.9500
30.4400
29.3700
31.1600
30.0000
29.3000
29.3700
30.3500
31.4200
30.8800
31.0700
31.1600
31.8200
30.9400
31.4515
31.4900
30.2197
Derinlik
(Km)
29.0
112.0
25.0
43.0
10.0
134.0
11.0
51.0
22.0
83.0
121.0
103.0
31.4
10.6
11.1
16.1
06.5
15.8
05.4
37
Magnitüd
Mb Md MI Ms
4.0
5.0
4.6
4.0
4.7
3.5
4.1
4.1
4.0
4.4
4.4
4.5
4.4
4.4
4.0
4.6
4.0
4.6
4.5
4.6
4.1
Yer
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Türkiye
Akdeniz
Antalya Bay.
Akdeniz
Antalya açıkları
İbradı-Antalya
Manavgat-Antalya
Korkuteli-Antalya
TMMOB İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI ANTALYA ŞUBESİ
Tablo:3
Türkiye'de hasar yapan depremler
GÜN/AY /
YIL
Bü
yüklük
(Ms)
Yer
Ölü
Yaralı
Ağır
hasarlı
konut
Enlem
(N)
Boylam
(E)
09.03.1902
5.6
Çankırı
4
-
3000
40.65
33.60
-
-
28.04.1903
6.7
Malazgirt
2626
-
4500
39.10
42.50
-
IX
10.02.1903
5.8
Zara
-
-
1500
39.90
37.80
-
-
04.12.1905
6.8
Çemisgezek
-
-
15
39.00
39.00
30
-
09.08.1912
7.3
Mürefte
216
466
5540
40.60
27.20
16
-
04.10.1914
5.1
AfyonBolvadin
400
-
1700
38.00
30.00
15
-
13.05.1924
5.3
Çaykara
50
-
700
40.00
42.00
30
-
13.09.1924
6.9
Pasinler
310
-
4300
39.96
41.94
10
-
07.08.1925
5.9
Afyon-Dinar
3
-
2043
38.10
29.80
20
IX
08.02.1926
4.7
Milas
2
-
598
36.80
27.10
30
-
18.03.1926
6.9
Finike
27
-
190
35.84
29.50
10
-
22.10.1926
5.7
Kars
355
-
1100
40.94
43.88
10
VIII
31.03.1928
7
İzmir-Torbalı
50
-
2100
38.18
27.80
10
IX
18.05.1929
6.1
Sivas-Susehri
64
-
1357
40.20
37.90
10
VIII
06.05.1930
7.2
Hakkari Sınırı
2514
-
3000
37.98
44.48
70
X
19.07.1933
5.7
Denizli-Çivril
20
-
200
38.19
29.79
40
VIII
15.12.1934
4.9
Bingöl
12
-
200
38.85
40.55
-
-
04.01.1935
6.7
Erdek
5
30
600
40.40
27.49
30
IX
01.05.1935
6.2
Digor
200
-
1300
40.09
43.22
60
-
23.03.1936
4.5
Kars-Kötek
-
-
100
39.00
42.00
30
-
38
DerinŞiddet
lik
(MSK)
(km)
DEPREM VE ANTALYA’NIN DEPREMSELLİĞİ
19.04.1938
6.6
Kırşehir
149
-
3860
39.44
33.79
10
IX
16.12.1938
4.8
Kırşehir
-
-
300
39.52
33.91
10
-
22.09.1939
7.1
İzmir-Dikili
60
-
1235
39.07
26.94
10
IX
21.11.1939
5.9
Tercan
43
-
500
39.82
39.71
80
-
26.12.1939
7.9
Erzincan
32962
-
116720
39.80
39.51
20
X-XI
20.02.1940
6.7
Kayseri-Develi
37
20
530
38.40
35.30
30
VIII
13.04.1940
5.6
Yozgat
20
-
1250
40.04
35.20
30
-
10.01.1940
5
Niğde
58
-
586
38.00
34.70
-
-
10.09.1941
5.9
Van-Ercis
194
-
600
39.45
43.32
20
VIII
12.11.1941
5.9
Erzincan
15
-
500
39.74
39.43
70
-
13.12.1941
5.7
Muğla
-
-
400
37.13
28.06
30
-
23.05.1941
6
Muğla
2
-
500
37.07
38.21
40
-
15.11.1942
6.1
BigadiçSındırgı
7
-
1262
39.55
28.55
10
VIII
21.11.1942
5.5
Osmancık
7
-
448
40.82
34.44
80
-
20.12.1942
7
Niksar-Erbaa
3000
6300
32000
40.87
36.47
10
IX
11.12.1942
5.9
Çorum
25
-
816
40.76
34.83
40
-
20.06.1943
6.6
AdapazarıHendek
336
-
2240
40.85
30.51
10
IX
26.11.1943
7.2
Tosya-Ladik
2824
-
25000
41.05
33.72
10
IX-X
01.02.1944
7.2
Bolu-Gerede
3959
-
20865
41.41
32.69
10
IX-X
06.10.1944
7
AyvalıkEdremit
27
-
1158
39.48
26.56
40
IX
10.02.1944
5.4
Düzce
-
-
900
41.00
32.30
10
-
05.04.1944
5.6
Mudurnu
30
-
900
40.84
31.12
10
-
25.06.1944
6.2
Gediz-Usak
21
-
3476
38.79
29.31
40
VIII
39
TMMOB İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI ANTALYA ŞUBESİ
20.03.1945
6
AdanaCeyhan
10
-
650
37.11
35.70
60
VIII
20.11.1945
5.8
Van
-
-
1000
36.63
43.33
10
-
21.02.1946
5.6
Kadınhan-Ilgın
2
-
509
38.24
31.79
60
VIII
31.05.1946
5.7
Varto-Hınıs
839
349
1986
39.29
41.21
60
VIII
23.07.1949
7
İzmirKaraburun
1
7
824
38.57
26.29
10
IX
17.08.1949
7
Karlıova
450
-
3000
39.60
40.60
40
IX
05.02.1949
5.2
Harmancık
-
-
150
39.89
29.35
40
-
04.02.1950
4.6
Kığı
20
-
100
39.50
40.60
30
-
08.04.1951
5.7
İskenderun
6
10
13
36.58
35.85
50
-
13.08.1951
6.9
Kursunlu
52
208
3354
40.88
32.87
10
IX
03.01.1952
5.8
Hasankale
133
-
701
39.95
41.67
40
VIII
22.10.1952
5.5
Misis
10
-
511
37.25
35.15
70
-
18.03.1953
7.4
Yenice-Gönen
265
336
9670
39.99
27.36
10
IX
02.05.1953
5.1
Karaburun
-
-
73
38.51
26.55
60
-
07.09.1953
6.4
Kursunlu
2
-
230
41.09
33.01
40
VIII
18.06.1953
5.1
Edirne
-
-
323
41.55
26.55
30
-
16.07.1955
7
Aydın-Söke
23
-
470
37.65
27.26
40
IX
20.02.1956
6.4
Eskisehir
2
-
1219
39.89
30.49
40
VIII
25.04.1957
7.1
Fethiye
67
-
3100
36.42
28.68
80
IX
26.05.1957
7.1
Bolu-Abant
52
100
4201
40.67
31.00
10
IX
07.07.1957
5.1
Basköy
-
-
300
39.37
40.46
60
-
25.04.1959
5.7
Köyceğiz
-
-
59
36.94
28.58
30
VIII
25.10.1959
5
Hınıs
18
-
300
39.25
41.63
50
-
40
DEPREM VE ANTALYA’NIN DEPREMSELLİĞİ
26.02.1960
4
Bitlis
-
-
80
38.49
41.52
40
-
10.04.1960
4.4
Germencik
-
-
100
37.73
27.80
40
-
26.07.1960
4.6
Tokat
-
-
22
40.56
37.25
40
-
23.05.1961
6.5
Marmaris
-
9
61
36.80
28.70
70
-
10.02.1962
4
Mus
-
-
97
38.70
41.45
-
-
04.09.1962
5.3
Iğdır
1
22
-
39.96
44.13
40
-
11.03.1963
5.5
Denizli
-
-
54
37.96
29.14
40
-
18.09.1963
6.3
ÇınarcıkYalova
1
26
230
40.77
29.12
40
VII
22.11.1963
5.1
Denizli
-
-
298
37.07
29.68
60
-
24.03.1964
4
Siirt
1
-
100
37.95
42.00
-
-
14.06.1964
6
Malatya
8
36
678
38.13
38.51
3
VIII
06.10.1964
7
Manyas
23
130
5398
40.30
28.23
24
IX
13.06.1965
5.7
Denizli-Honaz
14
217
488
37.85
29.32
33
VIII
31.08.1965
5.6
Karlıova
-
-
1500
39.30
40.79
33
-
07.03.1966
5.6
Varto
14
75
1100
39.20
41.60
26
VIII
12.07.1966
4
Varto
12
-
90
39.17
41.56
-
-
19.08.1966
6.9
Varto
2394
1489
20007
39.17
41.56
26
IX
07.04.1966
4.8
Adana-Bahçe
-
-
100
37.00
35.30
-
-
22.07.1967
7.2
Adapazarı
89
235
5569
40.67
30.69
33
IX
26.07.1967
6.2
Pülümür
97
268
1282
39.54
40.38
30
VIII
30.07.1967
6
Akyazı
2
40
-
40.70
30.40
18
-
07.04.1967
5.3
Adana-Bahçe
-
-
91
37.40
36.20
32
-
24.09.1968
5.1
Bingöl-Elazığ
2
40
-
39.20
40.20
8
-
41
TMMOB İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI ANTALYA ŞUBESİ
03.09.1968
6.5
AmasyaBartın
29
231
2073
41.81
32.39
5
VIII
14.01.1969
6.2
Fethiye
-
-
42
36.11
29.19
22
-
03.03.1969
5.7
Gönen
1
-
20
40.08
27.50
6
-
23.03.1969
6.1
Demirci
-
-
1100
39.10
28.40
9
VII
25.03.1969
6
Demirci
-
-
1826
39.25
28.44
37
-
28.03.1969
6.6
Alasehir
41
186
4372
38.55
28.46
4
VIII
06.04.1969
5.6
Karaburun
-
3
443
38.50
26.40
16
-
28.03.1970
7.2
Gediz
1086
1260
9452
39.21
29.51
18
IX
19.04.1970
5.9
ÇavdarhisarKütahya
-
2
41
39.10
29.70
18
-
23.04.1970
5.7
Demirci
-
43
150
39.10
28.70
28
-
02.07.1970
4.8
Gürün
1
-
150
38.80
36.70
19
VIII
12.05.1971
6.2
Burdur
57
150
1389
37.64
29.72
30
VIII
22.05.1971
6.7
Bingöl
878
700
5617
38.85
40.52
3
VIII
26.04.1972
5
Ezine
-
-
400
39.50
26.30
25
-
22.03.1972
4.7
Sarıkamış
-
4
100
40.40
42.20
2
-
16.07.1972
5.2
Van
1
-
400
38.30
43.30
46
-
01.02.1974
5.2
İzmir
2
20
47
38.55
27.22
31
VI
06.09.1975
6.9
Lice
2385
3339
8149
38.47
40.72
32
VIII
25.03.1975
5.1
Kars-Susuz
2
26
762
40.95
42.96
25
VI
19.08.1976
4.9
Denizli
4
28
887
37.67
29.17
-
VII
24.11.1976
7.2
ÇaldıranMuradiye
3840
497
9552
39.12
44.16
10
IX
02.04.1976
4.8
Doğu Beyazıt
5
13
236
39.91
43.76
14
VI
30.04.1976
5
Ardahan
4
-
300
41.20
42.60
-
-
42
DEPREM VE ANTALYA’NIN DEPREMSELLİĞİ
210
38.58
40.03
29
-
26
842
39.34
43.50
25
-
-
-
11
38.56
27.47
-
-
İzmir
-
-
40
38.40
27.19
24
-
5.9
Foça
-
-
22
38.92
26.89
-
-
30.06.1981
4.4
Antakya
-
-
2
36.17
35.89
63
-
27.03.1982
5.2
Muş-Bulanık
-
-
424
39.23
41.90
38
-
05.07.1983
4.9
Biga
3
-
85
40.33
27.21
7
-
30.10.1983
6.8
Erzurum-Kars
1155
1142
3241
40.20
42.10
16
VIII
18.09.1984
5.9
ErzurumBalkaya
3
35
187
40.90
42.24
10
-
05.05.1986
5.8
Malatya-Sürgü
8
24
824
37.95
37.80
10
VII
06.06.1986
5.6
Sürgü-Malatya
1
20
1174
38.01
37.91
11
-
07.12.1988
6.9
Kars-Akyaka
4
11
546
40.96
44.16
5
-
13.03.1992
6.8
ErzincanTunceli
653
3850
6702
39.68
39.56
27
VIII
01.10.1995
5.9
Dinar
94
240
4909
38.18
30.02
24
VIII
14.08.1996
5.4
ÇorumAmasya
-
6
707
40.73
35.28
12
VI
27.06.1998
5.9
AdanaCeyhan
146
94-0
4000
36.85
35.55
23
-
17.08.1999
7.4
17 Ağustos
Kocaeli
15000
32000
50000
40.70
29.91
20
IX
25.03.1977
4.8
Lice
8
26.03.1977
5.2
Palu
8
09.12.1977
4.8
İzmir
16.12.1977
5.3
14.06.1979
17
43
TMMOB İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI ANTALYA ŞUBESİ
KAYNAKLAR
1- Deprem ve Parametreleri 1975 Ankara. İmar ve İskan Bakanlığı Deprem
Araştırma Enstitüsü Yayını.
2- Deprem Nedir? Ankara 2000 BİB. Afet İşleri Genel Müdürlüğü Yayını.
3- İMO Ankara Şubesi Bülteni. Ağustos 2005
4- Antalya İçme Suyu ve Sorunları Sempozyumu. 15-16 Haziran 2006 Antalya.
5- Antalya’nın Jeolojisi ve Doğal Afet Konferansları. 2-3 Aralık 2004 Antalya.
TMMOB. Jeoloji Mühendisleri Odası Yayını:87
6- Afet İşleri Genel Müdürlüğü Deprem Araştırma Dairesi Laboratuarlar Şube
Müdürlüğü CD kaydı.www.deprem.gov.tr
7- Afet İşleri Genel Müdürlüğü Eğitim-Haber-Bilim Dergisi. 2002 Sayı:3
8- Antalya Turkey’s Southern Coast.
9- http://tr.wikipedia.org/wiki/Tsunami
10-http://www.gezegenimiz.com/NewsTopic.asp?KategoriAdi=
Tsunami&idKategori=30
11- http://angora.deprem.gov.tr/yikicidepremler.htm
12- www.sayisalgrafik.com.tr
44
DEPREM VE ANTALYA’NIN DEPREMSELLİĞİ
TEŞEKKÜR
Bu çalışma için destek veren İMO Antalya Şubesi Yönetim Kurulu Üyeleri; Cem
Oğuz, Durmuş Nar, Cahit Uğurlu, Onur Günaydın, Zihni Kilit, Haluk Selçuk, Tarkan
Vardaryıldız, Rıza Arslanbay ve çalışmada emeği geçen kütüphane sorumlusu Zekiye
Tuna ve kızım E. Özge Özmen’e teşekkürlerimi sunarım.
İnş. Müh. M. Tamer ÖZMEN
45

Benzer belgeler