elma yetiştiriciliğinnde kullanılan anaçlar

Yorumlar

Transkript

elma yetiştiriciliğinnde kullanılan anaçlar
ELMA YETĠġTĠRĠCĠLĠĞĠNDE KULLANILAN ANAÇLAR
Modern meyve yetiĢtiriciliğinde; çeĢidin toprak ve iklim Ģartlarından kaynaklanan
olumsuz etkenlere, hastalık ve zararlılara karĢı mukavemetini sağlamak, adaptasyon
kabiliyetini geniĢletmek, meyve verim ve kalitesini artırmak, ağacını bodurlaĢtırmak gibi
nedenlerden dolayı anaç kullanımı bir zorunluluktur. Kullanılacak anaçlarda bir takım
özelliklerin bulunması gerekir. Bu özelliklerden en önemlileri; anaç tohumla veya vegetatif
olarak kolay çoğaltılabilmeli, kolay aĢılanmalı, farklı çeĢitlerle aĢı uyuĢması iyi olmalı; anaçkalem uyuĢmazlığı olmamalıdır, üzerine aĢılanan çeĢitler erken meyveye yatmalı, önemli
hastalık ve zararlılara karĢı dayanıklı ve farklı iklim ve toprak Ģartlarına kolay adapte
olmalıdır.
Elma Klon Anaçları
M 9: Pratikte sık dikim yetiĢtiricilik için en yaygın kullanılan bodur elma klon
anacıdır. Çöğür anaçlarının % 35-40‟ını büyüklüğünde ağaçlar oluĢturur. Üzerine aĢılanan
çeĢidin erken meyveye yatmasını sağlar. Bunun yanında meyve iriliği üzerine olumlu etkisi
vardır. Köklerinin fazla derine gitmemesi nedeniyle bu anaçla kurulacak bahçelerde,
fidanların bir herekle desteklenmesi, bahçede damla sulama sisteminin kurulması gerekir. M 9
anacı üzerine aĢılı elma bahçelerin de 3. yıldan itibaren ekonomik ürün alınmaya baĢlanılır.
Kök boğazı çürüklüğüne (Phttophthora) dayanıklı, ateĢ yanıklığına ve pamuklu bite hassastır.
Bu anaç üzerine aĢılı çeĢitlerle kurulacak bahçelerde dikim aralık ve mesafeleri 1.5 m x 3.5 m,
ya da 2.m x 3.5 m olmalıdır. M 9 anacı üzerinde Starkrimson, Starkspur Golden gibi yarı
bodur geliĢen "Spur"çeĢitlerin aĢılanmaması gerekir. AĢılandığı taktirde çalı formunda ağaçlar
oluĢur. M 9 anacı ile kurulan bahçelerin ömrü 15-20 yılla sınırlıdır. Bu anaç ile kurulan
bahçelerde dekara 6-8 ton ürün alınması mümkündür. M 9 anacı üzerine aĢılı çeĢitlere “ Ġnce
Ġğ” terbiye Ģekli uygulanabilir. Bu terbiye sisteminde sürgünlerde uç kesimi yapılmaz,
sürgünler ya tamamen çıkartılır ya da ağırlık asılarak dikine büyümelerine engel olunur.
MM 106: Pamuklu bite (Eriosoma lanigerum) dayanıklı, kök boğazı çürüklüğüne ise
hassas olarak bilinmektedir. Bu nedenle mantari hastalıkların bulaĢık olduğu yerlerde bu anaç
kullanılmamalıdır. Ağır toprak Ģartlarına adaptasyonu iyidir. Yarı bodur özelliği taĢıyan MM
106 anacı, çöğür anaçlarının %50-60‟ı kadar ağaçlar oluĢturur. Hem zayıf geliĢen spur
çeĢitler hem de kuvvetli geliĢen çeĢitler için anaç olarak kullanılabilir. Bu anaç üzerinde
kurulacak bahçelerde 3 m x 5 m veya 3 m x 6 m, yarı bodur geliĢen çeĢitlerle ise; 2.5 m x 4 m
veya 3 m x 4 m aralık ve mesafelerinde dikim yapılabilir. MM 106 anacı ile kurulan
bahçelerde değiĢik doruk dallı (Modifiye Lider) terbiye Ģekli uygulanır. Esası bir lider ve
onun etrafında 15-20 cm mesafelerle sıralanan 4-5 ana daldan oluĢturulan bir sistemdir.
Ancak bu anaç üzerine yarı bodur çeĢitler (Spurlar) aĢılanırsa bir lider ve onun etrafında çok
sayıda yan dalın bulundurulduğu çam Ģekli terbiye sistemi uygulanabilir.
MM 111: Kuvvetli geliĢen, bir anaçtır. Çöğürlerin % 70-80 i kadar hacimde ağaçlar
oluĢturur. Bu anaç üzerinde kuvvetli geliĢen (Standart) Starking Delicious, Golden Delicious
ve Grany Smith kuvvetli geliĢen çeĢitlerde 3.5 m x 6 m, zayıf geliĢen spur çeĢitlerde 3 m x 4
m veya 3 m x 5 m aralık ve mesafelerinde bahçe kurulabilir. MM 111 farklı toprak Ģartlarına
iyi adapte olabilen, herek gerektirmeyen, diğer klon anaçlara göre kurağa daha dayanıklı bir
anaçtır.
EMLA 26: GeliĢme kuvveti bakımından EMLA 7 ile M 9 anaçları arasında yer alır.
Ağaçların özellikle dikimin ilk yıllarında destek hereğine ihtiyacı vardır. Kök boğazı
çürüklüğüne ve ateĢ yanıklığına hassastır.
EMLA 7: GeliĢme kuvveti EMLA 7 ile MM 106 anaçları arasındadır. Soğuğa
dayanıklı elma anacı olarak bilinmektedir. Kök kanserine dayanıklı olan bu anaç, kök boğazı
çürüklüğüne orta derecede dayanıklıdır.
ġimdiye kadar çok bodurdan çok kuvvetliye kadar değiĢen farklı büyüklükte ağaç meydana
getiren birçok klon anacı yetiĢtirilmektedir. Bunların hepsi M.Pumila (syn. M.sylvestris)
türüne girmektedir. Mevcut elma klon anaçları Ģu veya bu özellikleri bakımından eksiklik
gösterirler. KıĢa, birçok hastalık ve zararlıya dayanıklı anaç geliĢtirilmesine ihtiyaç vardır. Bu
yönleriyle dünyanın elma üreten ülkelerinde mevcutların yerine geçebilecek bodur, yarı bodur
ve kuvvetli yeni klon anaçlarının geliĢtirilmesi için çalıĢmalar devam etmektedir.
Yılardır anaçlar üzerinde ıslah programları yürüten bazı ülkeler olarak Kanada, Polonya,
Sovyet Rusya, Amerika BirleĢik Devletleri ve Ġngiltere sayabiliriz. Bunların ürettikleri
anaçlarda kullanılan semboller aĢağıdaki tabloda verilmiĢtir. Virüssüz Malling ve MallingMerton anaçları East Malling and Long Ashton araĢtırma istasyonunda üretilir ve ilk harfleri
EMLA ile birlikte mesela M.9 EMLA Ģeklinde yazılır.
Tablo 1: Belli baĢlı anaç üreten ülkeler ve bunların ürettiği anaçlar.
Ġsmi
Kısaltması Örnek
numaraları
Kaynağı
Antonovka
A.
313
Sovyet Rusya
Budagovsky
Bud.
9, 146, 490,
491
Sovyet Rusya
Cornell-Genova
CG.
10, 24
New York,
ABD
Geneva
G.
65
New York,
ABD
Malling
M.
2, 4, 7, 9, 26,
27
Ġngiltere
Malling-Merton
MM.
104, 106, 111
Ġngiltere
Michigan Apple Clone
MAC.
1, 9, 24, 39
Michigan, ABD
Oregon Apple
Rootstock
OAR.
1
Oregon
Ottowa
O.
3
Kanada
Polish
P.
1, 2, 16, 18, 22
Polonya
Vineland
V.
5-1, 5-2, 5-3
Kanada
Kaynak: Barrit, 1992.
Tablo 2: Dünyada ticari önemi olan bazı klon anaçları ve bunların tohum
anacına oranları (Tohum anacı %100 kabul edilmiĢtir.)
Süper
Bodur
(< % 30)
Bodur
(%30-55)
Yarı Bodur
(% 55-65)
Yarı
Kuvvetli
(%65-85)
Kuvvetli
(>%85)
M.27
P.2
V5-2
MM.106
M.25
M.9
CG.10
CG.24
Bud.490
MM.104
P.16
M.9 Emla
M.7
M.2
MM.109
V.5-3
V.5-1
P.1
M.4
MAC.24
P.22
Bud.9
OAR.1
MM.111
Novole
tohum
Bud.146
O.3
V.5-4
P.18
Anacı
Bud.491
Mac.39
A.313
Mark (Mac
9)
C.6
Bud.118
M.26
V.5-7
Kaynak: Barrit, 1992.
Elmada kullanılan muhtelif anaçların önemli özellikleri Tablo 4'de ve üzerine aĢılanan
ağaçların nispi büyüklükleri ġekil 1'de verilmiĢtir.
Tablo 3: Anaçların dikim sıklığını gösterir tablo
Sıradaki ağaçlar arası mesafe
Anaçlar
Feet olarak
Metre
olarak
Çöğür
18-25
5.5-7.6
MM.111
14-18
4.3-5.5
MM.106
12-16
3.7-4.9
M.7a
10-14
3.0-4.3
M.26
8-12
2.5-3.7
Mark
6-8
1.8-2.4
M.9
4-8
1.2-2.4
BODUR ANAÇLAR
M.27 :
1971 yılında East Malling ıslah programınca aĢırı derecede bodur bir anaç olarak elde edildi.
M.9 ve M.13 melezidir. M.27 anacı; M.9 EMLA üzerine aĢılı bir ağacın yarısından daha az
büyüklükte bir ağaç meydana getirir. Bugüne kadar ki mevcut Malling anaçlarının en boduru
olup yaklaĢık 1,2 m. yüksekliğinde ve M.9un yarısı kadar büyüklükte ağaç yapar. Çok
erkencidir. Mahsul verimi M.9 EMLA'dan küçük olmasına rağmen yüksektir. M.27 anacı
destek ister. Kök sürgünleri üretmez ve toprak üstü sürgünü yoktur. M.27 tepe daldırması ile
kolaylıkla üretilir. Kök boğazı çürüklüğüne dayanım testleri değiĢen neticeler vermektedir.
AteĢ yanıklığına hassastır ama M.9 ve M.26 dan daha az hassastır. M.27 elma pamuklu bitine
hassastır. KıĢa dayanımı M.9 a benzer yaklaĢık aynıdır. Son zamanlara kadar ticari dikimler
için oldukça bodur olduğu düĢünüldü. Bununla birlikte Ģimdi Avrupa'da birkaç slender
spendle meyve bahçesinde, güçlü topraklarda kuvvetli çeĢitlerle mesela Jonagold gibi çok sık
dikim meyve bahçelerinde kullanılıyor.
M.8 :
BodurlaĢtırıcı özelliği M.9a benzer(Fransız Paradisi). Fidanlarının hereklenmesi gerekir.,
çünkü kök sistemi ince ve zayıftır, toprağa sağlamca tutunamaz. Ara anaç olarak kullanılması
en iyi kullanma Ģeklidir. Böylece zayıf kök sisteminin sınırlayıcı etkisi ortadan kalkar fakat
bodurlaĢtırıcı etkisi devam eder. Bu anaç ABD'de uzun yıllardan beri Clark Dwarf olarak
bilinmektedir. Soğuklara oldukça dayanıklı görünmektedir.
P.16 :
M.9 EMLA ile M.27 arasındaki büyüklükte ağaç üreten çok bodur bir Polonya anacıdır.
Orijini M.9 x Common Antonovka nın bir melezidir. P.16 etkenci ve çok yüksek mahsul
verimine sahiptir. Kök boğazı çürüklüğüne dayanıklıdır ama ateĢ yanıklığı ve elma pamuklu
bitine hassastır. P.16, M.9 gibi tepe daldırması ile üretmek oldukça güçtür. KıĢ Ģartlarına
dayanımı M.9 a benzer ama M.26, Bud.9 ve P.22den daha azdır. P.16 ağaçları çok gevrek
kökleri vardır ve desteğe ihtiyaç duyar. Toprak üstü sürgünü yoktur ama kök sürgünü
üretmeye meyillidir.
V.5-3 :
Vineland 605-3; Vineland, Ontorio, ıslah programından yeni bir bodur anaçtır. Kerr yaban
elmasının (Dolgo x Haralson) açıkta tozlanmıĢ bir çöğürüdür. Çiçek tozu ebeveyninin M.9
olduğuna inanılır. V.5-3; M.9 ve M.27 arasında büyüklükte bir ağaç üretir. Erkencidir ve
mahsul verimi M.9 la mukayese edilebilir, çok yüksektir. Desteğe ihtiyaç duyar. KıĢa
Ģartlarına, hastalık ve zararlılara dayanıklıdır. Toprak üstü sürgünü ve kök sürgününün etkisi
bilinmiyor.
P.22 :
Orijini M.9 x Common Antonovka melezlemesi Polonya ıslah programından elde edilen çok
bodur bir anaçtır. M.27 ve M.9 EMLA arasında büyüklükte bir ağaç oluĢturur. P.22 erkenci ve
çok yüksek, M.9a benzer mahsul verimi vardır. Desteğe ihtiyaç duyar. Çok sert kıĢa
dayanıklı, M.26, O3, Bud.9 ve P.2 ile mukayese edilebilir ve her halükârda M.9 ve M.7 den
daha iyi dayanır. Tepe daldırması ile M.9 ve Bud.9a benzer Ģekilde oldukça zor üretilir. Kök
sürgünü veya toprak üstü sürgünü yoktur. Kök boğazı çürüklüğüne dayanıklı ama ateĢ
yanıklığı ve elma pamuklu bitine hassastır. P.22 kıĢ Ģartlarına uygun, bodur, ümit verici bir
anaçtır.
Bud.146 :
Budagovsky 54-146, çok bodur bir Sovyet Rusya anaç türüdür. Bud.146; M.27 ve M.9
arasında büyüklükte bir ağaç üretir. Erkencidir ve M.9 benzer mahsul verimi vardır. çok
gevrek köklüdür ve desteğe ihtiyaç duyar. Tepe daldırması ile çok iyi üretilir. Bud.146nın kıĢa
dayanımı çok iyidir. AteĢ yanıklığına ve elma pamuklu bitine hassastır. Kök boğazı
çürüklüğüne hassasiyeti bilinmiyor. Bud.146 ümit verici görünmüyor.
Bud.491 :
Budagovsky 57-491 çok bodur, Sovyet Rusya kaynaklı bir anaç türüdür. KıĢ Ģartlarına
dayanır. Bud.491 tepe daldırması ile kolaylıkla üretilebilir. Çok sayıda piç üretir. AteĢ
yanıklığı ve elma pamuklu bitine hassastır. Desteğe ihtiyaç duyar.
G.65 :
Geneva 65, 1991 de Geneva, New York, Cornell üniversitesi ıslah programınca elde edilen
çok bodur yeni bir anaçtır. M.27 x Beauty Crab melezlemesinden elde edilmiĢtir. Erkenci ve
verimli olan G.65, M.9 dan daha küçük bir anaç üretir. Desteğe ihtiyaç duyar. kök boğazı
çürüklüğü ve ateĢ yanıklığına dayanıklı ve elma pamuklu bitine orta hassastır. Toprak altından
ve toprak üstünden birkaç sürgün verir.
Mark(MAC.9):
1979 yılında Michigan üniversitesi tarafından elde edilen bir anaçtır(MAC.9). M.9un açıkta
tozlanan bir çöğürüdür. Mark, M.9 EMLAdan yaklaĢık %30 daha küçük bir ağaç üretir (ağaç
büyüklüğü M.9EMLA=100, Mark=70). Mark çok erkenci, M.9 gibi mahsul verimi yüksektir.
Yeteri kadar seyreltilmezse genç ağaçların üzerindeki ürün ağırlığı eğilmeye sebep olabilir.
Mark üzerindeki ağaçlar desteğe ihtiyaç duyarlar. Tepe daldırması ile iyi üretilir. Mark kök
boğazı çürüklüğüne dayanıklıdır ama ateĢ yanıklığı ve elma pamuklu bitine hassastır. M.26
daki gibi Mark'ta da toprak üstünde sürgünler meydana gelir. Bu nedenle meyve bahçesinde
toprak hattı üzerinde çok az anaç görünmelidir. Mark'ta ki ağaçlar toprak altı sürgünleri
üretmezler. Bazı durumlarda; ağaç kuvvetinin eksikliği ve tek düzelik kuraklık stresi
yüzünden olmaktadır. Mark anaçlarının toprak hattı yüzeyindeki kısmını tümör gibi bir ĢiĢlik
çevreler. Toprak hattındaki bu ĢiĢkinliğin nedeni bilinmiyor. Belki mark anacının doğal bir
büyüme karakteristiğidir. Ağaç üzerindeki büyümeye ve verime etkisi kesin değildir. Bu
toprak hattındaki büyüme, göz aĢısı ile üretmedeki anaç/çeĢit bileĢiminde çoğu bodur
anaçlarda oluĢan çeĢit ĢiĢkinliği ile karıĢtırılmamalıdır.
P.2 :
P.2 anacı M.9 x Common Antonovka nın melezinden derlenen Polonya ıslah programından
bodur bir anaçtır. P.2, M.9 EMLA büyülüğüne benzer bir anaç üretir. Erkencidir ve M.9a
benzer yüksek mahsul verimlidir. Desteğe ihtiyaç duyar. P.2; P.22, O.3, Bud.9, ve M.26 gibi
kıĢa dayanıklı, M.9dan daha iyi kıĢa dayanır. Kök boğazı çürüklüğüne dayanıklı, ateĢ
yanıklığı ve pamuklu bite hassastır. Tepe daldırması ile üretmek M.9dan daha zordur. Kök
sürgünleri üretmez, toprak üstünden birkaç sürgün (piç) verir. P.2 anacının zayıf olan
üretilebilme kabiliyeti imkanlar dahilinde giderilebilirse M.9 büyüklüğü ayarında kıĢa
dayanıklı, kıymetli bir anaçtır.
CG.10 :
Geneva, New York ta Cornell üniversitesi ıslah programının bodur bir anacıdır. Çok bodur
olan M.8 anacının açıkta tozlanan bir çöğürüdür. CG.10; M.9 EMLA büyüklüğüne benzer bir
ağaç üretir. Erkencidir ama M.9dan daha düĢük mahsul verimine sahiptir. Desteğe ihtiyaç
duyar. Kök sürgünleri vardır ve ateĢ yanıklığına hassastır. Kolay üretilebilir ve toprak üstü
(piç) sürgünleri biraz vardır. CG.10; M.9un yerine konacak bir potansiyel olarak
görünmemektedir.
M.9 :
Orijinal Malling serilerinden bodur bir anaçtır.(bilinen tipleri Type IX, EM IX, EM 9, M.9
EMLA ve Jaune de Metz). M.9 EMLA klonu M.26 dan yaklaĢık %35 daha küçük bir ağaç
üretir (Ağaç büyüklüğü M.26=100 ise M.9 EMLA=65). Bugün tepe daldırması ile kolay
üretmek için seleksiyon ve orijinal virüslerini ısıtma uygulaması ile klondan ayırmak için
M.9un birçok yan klonu mevcuttur. ÇeĢide göre değiĢen bodurluk derecesinde klonlar bir
dereceye kadar değiĢime uğrar ama tüm ağaç üretimleri M.26dan daha küçük ve M.27den
daha büyüktür. Virüslü olan orijinal M.9 klonu virüssüz M.9 EMLA dan yaklaĢık %30 daha
küçük bir ağaç oluĢturur. M.9 üzerine aĢılı ağaçlar 2,7 m.yi geçmez ve çöğür üzerine aĢılı
olanların %20-40ı kadar olur. Fransız Pajam 2 (cepiland) kısmen kuvvetli, pajam 1(lancep) ve
Hollanda‟nın NAKB T337 orta ve Fleuren 56 daha az kuvvetli bir klondur.
M.9 çok erkenci ve yüksek mahsul verimine sahiptir. Anacın meyve büyüklüğüne etkisi
küçük olmakla beraber bazı denemelerde M.9 diğer anaçlardan biraz daha büyük meyve iriliği
oluĢturur. Tepe daldırması ile üretmek nispeten zordur. Biraz kök sürgünü (toprak altı) verir
ama Mark ve M.26dan daha azdır ve birkaç toprak üstü sürgün(piç) üretir. M.9 kök boğazı
çürüklüğüne çok dayanıklı ama ateĢ yanıklığı ve elma pamuklu bitine hassastır. Polonya ve
Sovyet Rusya gibi çok düĢük kıĢ sıcaklıklarında M.9 düĢük sıcaklık(don) zararı gösterir.
Bununla birlikte, kuzey Amerika'daki çoğu meyve yetiĢen alanlarda zararlanma daha az
görülür ve kıĢa dayanım ihtiyacı dikkate alınarak geniĢ bir Ģekilde M.7 dikilen alanlardan
daha fazla zararlanma göstermez. M.7 yetiĢtiriciliğinin baĢarılı olduğu alanlarda M.9un kıĢa
dayanımı yeterli görünmektedir.
M.9 dünya yüzeyinde çok yaygın olarak diklen bir anaçtır. Bu anaçla sık dikim meyve
bahçesi yapmak mümkündür. Batı Avrupa'da dikilen tüm ağaçların %90ının üzerinde M.9
kullanılır. Kuzey Amerikanın muhtelif meyve alanlarında sık dikim meyve bahçesinde M.9un
popülaritesi artıyor.
V.5-1 :
Vineland 605-1, Vineland Ontario ıslah programından bir anaçtır. Kerr yabani elma çeĢidinin
açıkta tozlanan bir çöğürüdür(Dolgo x Haralson). Erkek tozu atasının M.9 olduğuna inanılır.
V.5-1 üzerindeki ağaçlar M.9 EMLA büyüklüğüne benzerdir ve M.9 gibi yüksek mahsul
verimi ile erkencidir. V.5-1 ağaçları desteğe ihtiyaç duyar. KıĢ zararına, hastalığa ve
zararlılara dayanıklı, kök sürgünü ve toprak üstü sürgününe etkisi bilinmiyor.
J.9 :
M.9un bir çöğürü olan Jork 9 Almanya'nın bodur bir anacıdır ve M.9dan biraz daha büyük bir
ağaç üretir. M.9 gibi erkenci ve verimlidir. M.9 dan daha kolay üretilir ve kıĢa dayanımı daha
büyüktür. Çok sayıda toprak üstü sürgünü verir ve aĢırı derecede ateĢ yanıklığına hassastır.
Bud.9 :
Budagovsky 9; Sovyet Rusya'da M.8 x Red standart çeĢidinin melezlemesinden bodur bir
anaçtır. B.9, Red-Leafed Paradise 9 ve Paradizka Krastnolistnoya 9 olarak ta bilinir.
Yaprakları kırmızıdır. Bud.9un ağaç büyüklüğü M.9 EMLA ve M26 arasındadır ama
genellikle M.9 EMLAnın büyüklüğüne daha yakındır. Yüksek mahsul verimi ile erkenci bir
anaçtır. Desteğe ihtiyaç duyar. Bud.9 kök boğazı çürüklüğüne dayanıklı ve ateĢ yanıklığı ve
elma pamuklu bitine hassastır. M.9 ve P.22 gibi tepe daldırması ile üretmek zordur. Bud.9un
kıĢa dayanımı mükemmeldir. M.26, O.3, P.2, ve P.22 bu anaca kıĢa dayanım yönünden benzer
ancak M.9 dan daha iyi kıĢa dayanır. Bud.9 kök sürgünü veya toprak üstü sürgünü (piçi) az
üretir. KıĢa dayanıklı, bodur ve ümit verici bir anaçtır.
O.3 :
Ottowa 3, Ottowa, Kanada'da, Robin yabani elması ile M.9un melezlemesinden elde edilmiĢ
bodur bir anaçtır. O.3; M.9 EMLA büyüklüğünde veya biraz daha büyük bir anaç üretir ama
M.26 dan daha küçüktür. O.3 desteğe ihtiyaç duyar, erkencidir. Tepe daldırması ile üretmek
aĢırı derecede zordur. Çok genç doku kültürü materyaline alınmasıyla bu özelliği ıslah
edilebilmesine rağmen O.3ü tepe daldırması ile üretmek aĢırı derecede zordur. O.3 kıĢ
Ģartlarına çok dayanıklıdır. Kök boğazı çürüklüğüne dayanıklı ama ateĢ yanıklığı ve elma
pamuklu bitine hassastır. O.3 birkaç toprak üstü sürgün veya kök sürgünleri verebilir.
MAC.39 :
Michigan Apple Clone 39, Michigan Devlet üniversitesi ıslah programından bodur bir anaçtır.
M.11in bir çöğürüdür. MAC.39; M.9EMLA ve M.26 büyüklüğü arasında bir ağaç üretir.
Erkencidir ama genç ağaçlar için mahsul verimi M.9 EMLAdan yüksek değildir. Desteğe
ihtiyaç duyar ve kök sürgünü üretmez.
C.6 :
C.6; M.26 ağaç büyüklüğüne benzer bodur bir anaçtır. C.6, Stark Bro's Nurseries ve Orchards
Co. tarafından bodur ara anaç olarak getirilen orijinal M.8in açıkta tozlanmıĢ bir çöğürüdür.
C.6nın mahsul verimi M.26ya benzer ve M.9 EMLAdan daha azdır. ateĢ yanıklığına hassastır.
M.26 :
M.9 x M.16 melezlenmesi sonucu 1959da East Malling tarafından ortaya çıkarılan bodur bir
anaçtır. M.26; M.7 den yaklaĢık %25 daha küçük ve M.9 EMLAdan yaklaĢık %50 daha
büyük bir ağaç üretir. (ağaç büyüklüğü M9 EMLA=100, ise M.26=150). M.26 EMLA ısıtma
uygulanmıĢ virüssüz klondur, orijinal M.26 klonu büyüklüğüne benzer ağaçlar üretir. M.9dan
daha az erkenci olmasına rağmen M.26 da erkencidir. Bazı durumlarda M.26 üzerindeki
ağaçlar serbest olarak (desteksiz) ayakta kalabilir. Bununla birlikte özellikle erken ürün
vermesi isteniyorsa merkezi liderli budamaya yardım için ve kırılma veya eğilmeyi önlemek
için M.26 ağaçlarına destek vermek tedbirdir.
M.26 kök sürgünü vermez. Toprak hattı ve göz bileĢimi arasındaki anaç gövdesi üzerinde
toprak yüzeyi sürgünü (piç) yaygındır. Bu nedenle aĢı noktası toprak hattına yakın
yerleĢtirilmeli ama çeĢidin kök meydana getirmemesi için toprak hattına oldukça yakın
olamamalıdır. M.26 oldukça yüzeysel köklüdür ve kuraklıktan sakınmak için sulama
idaresinde itinalı bakımda yarar vardır. Ağır ve drenajı kötü yerler için uygun değildir. Kök
boğazı çürüklüğü probleminden açık ve nemli topraklarda fazla sulama yapmaktan
kaçınılmasına rağmen M.26 kök boğazı çürüklüğüne orta hassastır. KıĢ Ģartlarına M.9 ve
M.7den daha iyi dayanan bir anaçtır ve kıĢa dayanımı P.22, P.2 ve O.3e kıĢa dayanımı
benzerdir. M.26 tepe daldırması ile M.9dan daha iyi üretilir. Odun çeliği ve yeĢil çelikle
kolaylıkla çoğaltılır.
M.26 Kanada ve Amerika BirleĢik Devletlerinde geniĢ bir Ģekilde yetiĢtirilen bodur bir
anaçtır. M.9un daha bodur olması ve sık dikime daha uygun olması nedeniyle Avrupa'da
yaygın olarak kullanılmamaktadır. Kuzey Amerika'da ki çoğu meyve alanlarında M.9un
meyve bahçelerinde daha sık dikimi arttırması nedeniyle M.26 itibarını kaybetmektedir.
V.5-7 :
Vineland 605-7, Vineland, ontorio ıslah programından yeni bodur bir anaçtır. Kerr yabani
elma çeĢidinin açıkta tozlanan bir çöğürüdür.(Dolgo x Horolson). Çiçek tozu ebeveyninin M.9
olduğuna inanılır. V.5-7in mahsul verimi altı yaĢındaki M.26ya benzemekle beraber ağaç
büyüklüğünde M.26 ya benzer ağaç üretir. Desteğe ihtiyacı var, kıĢa dayanıklı, hastalığa ve
zararlılara dayanıklı, kök sürgünü ve toprak sürgünlerine etkileri bilinmiyor. Çünkü o yeni bir
anaçtır.
Bemali :
M.26 büyüklüğüne benzer bir ağaç üreten bodur bir anaçtır. Mank's Codlin x M.4 melezinden
Ġsveç'te seçildi ve ıslah edildi. Erkenci ve verimli ve tepe daldırması ile kolay köklenir. Elma
pamuklu bitine ve ateĢ yanıklığına dayanır. Amerika BirleĢik Devletlerindeki denemelerde
değerlendirilmedi.
V.5-2 :
Vineland 605-2; Vineland, Ontorio ıslah programından yeni bir bodur anaçtır. Açıkta tozlanan
Kerr yabani elma çeĢidinin çöğürüdür.(Dolgo xHoralson). Çiçektozu ebeveyninin M.9
olduğuna inanılır. V.5-2, M.26 ve M.7 arasında büyüklükte orta bir ağaç üretir. Mahsul verimi
M.26ya benzerdir. KıĢa dayanıklı, hastalık ve zararlılara dayanıklı, kök sürgünü ve toprak
üstü sürgününe etkisi bilinmiyor.
CG.24 :
New York, Genevada Cornell üniversitesi ıslah programından yarı bodur bir anaçtır. CG.24
çok bodur M.8 anacının açıkta tozlanan bir çöğürüdür. M.7ye benzer büyüklükte ağaç üretir.
CG.24; M.7 ve M.26 dan daha az verimlidir. AteĢ yanıklığına hassastır. Ümitvar olarak
görülmedi.
ġekil 1: DeğiĢik anaçlar üzerine aĢılanmıĢ elma ağaçlarının yaklaĢık nispi büyüklükleri
(Westwood, 1993).
YARI BODUR ANAÇLAR
M.7 :
Malling anaçlarının orijinal serilerinden yarı bodur bir anacıdır. (Bilinen diğer isimleri Type
VII, EM.VII, EM.7, M.7a, M.7 EMLA ve Doucin). Malling 7a'daki (a) harfi M.7'nin
orijinalinde mevcut bazı virüslerden Ari klonunu ifade etmektedir. M.7 ağacı çöğür ağacının
%50-65 büyüklüğünde ve M.26 ağacından yaklaĢık %30 daha büyüktür.(ağaç büyüklüğü
M.26=100, M.7=130). Mesela spur delicious gibi zayıf çeĢitler için hariç tutulabilir, sık dikim
için genelde oldukça kuvvetli bir anaçtır. Amerika BirleĢik Devletlerinde geçen 30 yıl
boyunca M.7 klonal anacının çok geniĢ dikimi yapılmıĢtır. Verimlidir ve toprak tipleri ve
iklim bakımından geniĢ bir alana uyumludur. Tepe daldırması ve yeĢil çelikle kolaylıkla
çoğaltılabilir. Mahsul verimi ve erkenciliği çok bodur olan örneğin M.9dan daha azdır.
Toprak üstü sürgünleri vardır. Çoğunlukla kullanılan diğer anaçlardan daha çok kök sürgünü
verir. Elma pamuklu bitine hassastır. Kök boğazı çürüklüğüne hassas olmasına rağmen tarla
seviyesinde orta düzeyde dayanıklıdır. AteĢ yanıklığına orta derecede dayanıklıdır. M.7 nin
kıĢa dayanımı M.9a benzemekle beraber Kuzey Amerika meyve alanlarının çoğunda kafi
derecede dayanıklı olduğu ispatlandı. Rüzgarlı alanlarda M.7 ağaçları ürün ağırlığı nedeniyle
sık sık eğilebilir. Çoğu yerlerde erken yaĢlarda 90 cm. civarındaki bir yükseklikte destek
tavsiye edilebilir.
P.1 :
M.4 x antonovka melezlemesinden elde edilmiĢ Polonya ıslah programının yarı bodur bir
anacıdır. Yakın zamanda yapılan Kuzey Amerika'daki denemelerde P.1; M.7 büyüklüğüne
benzer ağaçlar üretir. Bununla birlikte Avrupalı araĢtırıcılar P.1in M.9-M.26 arasında bir ağaç
büyüklüğü elde etmiĢlerdir. P.1in Kuzey Amerika'daki mahsul verimi M.9dan düĢüktür ve
M.26 ve M.7ye benzer mahsul verimi vardır. P.1 kolaylıkla üretilebilir ve biraz kök sürgünü
verir. Çok küçük kök sürgünlerinin bir halkası genellikle aĢı noktası altına açılır ve ciddi bir
problem olabilir. KıĢ Ģartlarına dayanımı M.9, M.7 ve M.16ya benzer ve P.2, P.22, Bud.9, O.3
ve M.26dan daha az dayanıklıdır. P.1 kök boğazı çürüklüğüne dayanıklı ama ateĢ yanıklığı ve
elma pamuklu bitine hassastır.
OAR.1 :
Oregonda yarı bodur bir Ģans tohumu olarak ortaya çıkarıldı. M.7 büyüklüğüne benzer ağaç
üretir. Meyve büyüklüğü ve mahsul verimi M.26 ve M.7 mukayesede çok düĢüktür. Tepe
daldırması ile üretimi zordur. OAR.1 birkaç kök sürgünü veya toprak üstü sürgünü üretir.
AteĢ yanıklığı ve elma pamuklu bitine hassastır. OAR.1 ümit verici bir anaç değildir.
V.5-4 :
Vineland 605-4 yarı bodur yeni bir anaçtır. Kerr yaban elmasının açıkta tozlanan bir
çöğürüdür.(Dolgo x Haralson). Çiçek tozu ebeveyni M.9 olduğuna inanılır. M.7 büyüklüğüne
benzer bir ağaç üretir, yeni bir anaç olarak desteğe ihtiyacı vardır, kıĢa dayanıklı, hastalık ve
zararlılara dayanıklı ve kök sürgünü ve toprak üstü sürgününe etkisi bilinmiyor.
MM.106 :
Norton Spy ve M.1 melezidir. 1960 larda sadece denemeler için tavsiye edilirken, sık dikime
eğilimin artması ve verim yönünden iyi performans göstermesi sebebiyle hızla yaygınlaĢarak
kısa zamanda en popüler anaçlardan biri olmuĢtur.
Çöğür anacının %50si ve yaklaĢık M.7 anacı kadar büyüklükte ağaç yapar. ABD ve
Ġngiltere'de en çok kullanılan elma klon anacıdır. Ağaçları hafif ve kuruca topraklarda daha
küçük, iyi topraklarda daha büyük olur. Herek gerektirmez. AteĢ yanıklığından
etkilenmemiĢtir. Odun çeliği ve yeĢil çelikle kolayca köklenebilir; daldırmada da iyi sonuç
verir.
KUVVETLĠ ANAÇLAR
M.2(Düsen, Ġngiliz paradisi) :
Önceleri Ġngiltere'de en çok kullanılan anaç olmakla beraber yerini MM.111 almıĢtır. Oldukça
kuvvetli büyür, verimlidir. Çöğürdekinden daha küçük ağaç yapar. Çelikle çoğaltılması
oldukça zordur. Tepe daldırması ile çoğaltılır.
MM.111 :
Northern Spy ve Merton 793 melezi olarak John Innes Bahçe Kültürleri AraĢtırma
Enstitüsünde elde edilmiĢtir. M.2 kadar büyüklükte ağaç yapar. Ancak ondan daha verimli
olduğu ve daha erken meyveye yattığı için M.2 yerine kullanılmaktadır. Tepe daldırması ile
kök sistemi geliĢtirilerek oldukça kolay çoğaltılır.
MM.104 :
M.2 ve Northern Spy melezi olarak East Malling araĢtırma istasyonunda elde edilmiĢtir. Bu
ağaca aĢılı ağaçlar kurağa dayanıklı ve toprağa iyi tutunmakla beraber drenajı kötü olan
topraklara tolere etmez. Ayrıca kök boğazı çürüklüğüne de hassas olduğundan sınırlı ölçüde
faydalanılabilmektedir. Çöğür anacına yakın büyüklükte ağaç yapar. Artık pek
kullanılmamaktadır.
ÇOK KUVVETLĠ ANAÇLAR
M.16 (Ketziner Ideal) :
Toprağa iyi tutunur, ağaçlarını çöğürünki kadar geliĢtirir. Tepe daldırması ile çoğaltılabilir.
Pamuklu bite hassastır. ABD'de artık kullanılmamaktadır.
M.15 :
Erken meyveye yatması bakımından M.16dan üstün olduğu kanıtlanmıĢ olup Ġngiltere'de
M.16 yerini almaktadır.
MM.109 :
M.2 ve Northern Spy melezi olarak John Innes'de elde edilmiĢtir. Ağaçları çöğürün ki kadar
büyür. Pamuklu bite dayanıklı olup erken meyveye yatar. Su tutan topraklara çok hassastır.
Ayrıca büyük ağaç yaptığından dolayı artık kullanılmamaktadır.
M.25 :Northern Spy ve M.2 melezi olarak East Malling de elde edilmiĢtir. Toprağa iyi
tutunur. Kuvvetli ağaç yapar. Erken meyveye yatarsa da pek tercih edilmemektedir. Büyük
ağaçlarla bahçe tesis etmek gerekirse M.25'i kullanmak daha iyidir.
Alnarp 2 :Ġsveç'te geliĢtirilmiĢ bir anaç olup orada soğuğa dayanıklı özelliğinden dolayı
kullanılmaktadır. Tepe daldırması, odun çeliği ve yeĢil çelikle çok kolay üretilebilmektedir.
M.25 kuvvetinde ve erkenciliğinde ağaç yapar.
Robusta No.5 :Malling serisi klon anaçları, Kanada gibi kıĢları çok Ģiddetli geçen yerlerde
tepe daldırması ile çoğaltmaya uygun değildir. Bu ihtiyacı gidermek için Kanada Ottowa'da
M.baccata x M.floribunda melezi olan M.robusta'dan (cherry crab apple) geliĢtirilmiĢtir. AteĢ
yanıklığına ve kök çürüklüğüne dayanıklı olup elma çeĢitlerinin pek çoğu ile uyuĢmaktadır.
Daldırma ile çoğaltılabilir. Kanada'da çok kullanılmaktadır. AĢırı kıĢlara dayanıklılık söz
konusu olduğunda kullanılacak en iyi anaçtır. Fakat kıĢ soğuklama ihtiyacı düĢüktür. KıĢ
sonlarında 3-4 günlük ılık bir periyottan sonra büyümeye baĢlayabilir.
Tablo 3: Önemli bazı klon anaçları ve bunların özellikleri:
Özellikler
M.27
M.9
M.26
M.7
MM.106
MM.111
M.25
Toprak
isteği
-
DeğiĢik toprak
tiplerine uyabilir.
Ağır ve drenajı kötü
toprakları sevmez
AĢırı toprak
nemine tolere eder
DeğiĢik toprak
tiplerine uyabilir
DeğiĢik toprak
tiplerine uyabilir
DeğiĢik toprak
tiplerine uyabilir
Gelişme
kuvveti
En bodur,
M9 un 1/2
„si
Bodur, çöğürün
%20-40 kadar
Bodur, M.9 ile
MM.106 arası
Yarı bodur,
çöğürün %50si
Yarı bodur, çöğürün
%50si
Kuvvetli, çöğürden
daha küçük
Çok kuvvetli,
çöğür kadar
Kök durumu
Çok zayıf,
herek ister
Zayıf, herek ister
M.9 dan iyi, herek
ister
M.9 dan iyi ilk
birkaç yıl herek
ister
Ġyi, herek istemez
Ġyi
Ġyi
Çoğaltma
yöntemi
Tepe
daldırması
Tepe daldırması
YeĢil çelikle ve odun
çeliği ile
YeĢil çelikle ve
tepe daldırması
YeĢil çelik, odun
çeliği ve tepe
daldırması
YeĢil çelik, odun
çeliği ve tepe
daldırması
Tepe daldırması
Kışa
dayanımı
Hassas
Hassas
Orta derecede
dayanıklı
Hassas
Hassas
M.7 ve MM106
dan daha dayanıklı
-
Ateş
yanıklığı
-
Hassas
-
-
Dayanıklı
-
Dayanıklı
Elma
pamuklu biti
Hassas
Hassas
Hassas
Hassas
Dayanıklı
Dayanıklı
Dayanıklı
Kök boğazı
çürüklüğü
-
Dayanıklı
Hassas
-
Hassas
-
-
M-9: Çok bodur ve bodur sınıfa giren elma klon anaçlarından dünyada ve ülkemizde en çok
kullanılanıdır. Dikimden itibaren ömrü boyunca desteğe ihtiyaç gösterirler. Dikimin ertesi yılı
meyve vermeye baĢlarlar, en iyi koĢullarda bile boyu 2,50-2,70 m‟yi geçmez M-9 anacı
üzerine Starking delicious, Golden delicious ve Granny smith gibi kuvvetli geliĢen çeĢitler
aĢılanmalıdır.
M 9 boğaz çürüklüğüne dayanıklı fakat, ateĢ yanıklığı ve pamuklu bite hassastır. Bahçede
ağaçlar “ince iğ Ģekli” terbiye sistemine göre Ģekillendirilir ve budanırlar. Verilecek dikim
aralıkları toprak verimliliğine göre 1,5 m x 3,5 m veya 2.0 m x 3.5 m olmalıdır. Ekonomik
verim süresi 15-20 yıldır.
M-27: M 9‟un yarısı kadar geliĢir. 120 cm yüksekliğinde ağaç yapar. Pratikte pek
kullanılmaz. Daha çok ara anaç olarak kullanılır. Dekara 800 - 1000 adet ağaç hesabıyla
dikim yapılır, verim 5-6 ton/da‟dır.
M-26: Toprağa bağlantısı M-9‟dan daha iyidir. Ġyi drene edilmiĢ toprakları sever-Erkenciliği
ve çöğürlere göre %40-50 oranında bodurlaĢma sağlaması nedeniyle rağbet gören
anaçlardandır.
MM-106: Pamuklu bite dayanıklı, ancak kök boğazı çürüklüğüne hassas olarak bilinmektedir.
Bu bakımdan, daha önce kök boğazı çürüklüğüne neden olan mantari hastalıkla bulaĢık
yerlerde MM 106 anacı kullanılmamalıdır. Ayrıca toprak iyi drene edilmeli, sırta dikim
yapılmalı yada damla sulama sistemi uygulanmalıdır.
Kök sistemi kuvvetli olduğundan desteğe ihtiyaç duymazlar. Yarı bodur geliĢen ağaçlar
oluĢtururlar ve dikimi izleyen 2-3‟üncü yıllarda önemli ölçüde meyveye yatarlar. Ağaçları
kök sürgünü yapmazlar. Hem yarıbodur (Spur), hemde kuvvetli geliĢim gösteren çeĢitler için
uygun bir anaçtır.
MM 106 üzerine kuvvetli çeĢitler aĢılandığında dikim aralığı 3 m x 5 m veya 3 m x 6 m, yarı
bodur (Spur) geliĢen çeĢitler aĢılandığında 2,5 m x 4 m yada 3 m x 4 m olmalıdır.
Üzerine kuvvetli çeĢitler aĢılandığında değiĢik doruk dallı (Modifiye-lider), yarı bodur çeĢitler
aĢılanınca çam Ģekli (bir lider) terbiye sistemi tavsiye edilir.
MM-111: Kuvvetli ve dik geliĢen bir anaçtır. Köklenmesi çok iyidir. Az kök sürgünü
oluĢturur. MM-111 üzerine aĢılı çeĢitler yarı kuvvetli ağaçlar meydana getirirler. Üzerine
kuvvetli geliĢen standart çeĢitler aĢılandığında verilecek dikim aralığı 3,5 m x 6 m., spur
çeĢitler aĢılandığında toprağın verimliliğine göre 3 m x 4,5 m. veya 3 m x 5 m. olmalıdır.
TOHUM (ÇÖĞÜR) ANAÇLARI: Çok kuvvetli geliĢen bu anaçlar geleneksel olarak uzun
yıllardan beri kullanılmaktadır. Üzerine kuvvetli geliĢen çeĢitler aĢılandığında 5-6 m
boylanırlar ve dekara ancak 15-25 adet fidan dikilebilir. Bu ağaçlarda budama ilaçlama ve
hasat iĢlemleri zor olmakta, kuvvetli geliĢtiklerinden gölgelenmeden dolayı meyve iriliği ile
renklenme iyi olmamaktadır.

Benzer belgeler