Kozmetik Ürünlere Bağlı İstenmeyen Etkiler

Yorumlar

Transkript

Kozmetik Ürünlere Bağlı İstenmeyen Etkiler
2007/1
Kozmetik Ürünlere Baðlý Ýstenmeyen Etkiler
Uzm. Dr. Yeþim Kaymak*, Doç. Dr. Figen Týrnaksýz**
* Gazi Üniversitesi Mediko Sosyal Saðlýk Merkezi
** Gazi Üniversitesi Eczcacýlýk Fakültesi, Farmasötik Teknoloji Anabilim Dalý
Özet
Kozmetik ürünler, temizlemek, korumak, görünümünü güzelleþtirmek ve koku vermek amacýyla, insan vücudunda
baþta deri olmak üzere, saçlara, kýllara, diþlere, müköz membranlara uygulanan ürünlerdir. Kozmetik ürünler
oldukça karmaþýk yapýya sahiptirler. Aktif madde grubu olarak; yaþlanma etkilerini geciktiren (anti-ageing) ajanlar,
antiinflamatuvarlar, immünoregülatörler, sebore düzenleyiciler, depigmentasyon saðlayanlar, güneþten koruyucular
bulunmaktadýr. Bu maddelerin büyük kýsmý uzun sürelerden bu yana kullanýlmaktadýr ve güvenli ya da düþük
toksik etkiye sahip olduklarý bilinmektedir. Kozmetik ürünlere baðlý istenmeyen etkiler; kozmetik intolerans sendromu,
kontakt dermatitler, fotokontakt dermatit, kontakt ürtiker, akne/follikülit, deri ve eklerinde renk deðiþikliði ve
sistemik etkilerdir.Dermatose 2007; 6(1):39-48
Summary
Side Effects Related to Cosmetic Products
Cosmetic products are commonly used for purposes related to clearing, protection, improving appearance and
smell. They are commonly applied to skin, hair, theeth and mucosa. Cosmetic products have complex structure.
They include anti-ageing, antiinflammatory, immune regulatory, anti-seborrhea, depigmenting, and sun protective
agents as active compounds. Since most of these products have been used for long periods and they are known
to be safe or have low toxicity. Side effects related to cosmetic products are cosmetic intolerance, contact
dermatitis, photocontact dermatitis, contact urticaria, acne/folliculitis, color changes in skin and appendages and
systemic effects.Dermatose 2007; 6(1):39-48
Kozmetik ürünler, temizlemek, korumak, görünümünü
güzelleþtirmek ve koku vermek amacýyla, insan vücudunda
baþta deri olmak üzere, saçlara, kýllara, diþlere, müköz
membranlara uygulanan, tedavi edici etkisi olmayan
ürünlerdir.1 Bu taným, basit nemlendiricilerden, güneþten
koruyucular gibi belli bir etkiye sahip ürünlere kadar geniþ
bir yelpazeyi içermektedir.2
Kozmetik ürünler neredeyse insanlýðýn varoluþundan beri
kullanýlmaktadýr. Bu ürünler hernekadar, renklendirmek, koku
vermek, ruh halini düzeltmek, moda oluþturmak için
geliþtirildiyse de, son dönem kozmetik ürünler bunlara ek
olarak hasarlý derinin tamiri, yaþlanmanýn görünen etkilerinin
geri döndürülmesi, ultraviyole ýþýnlarýndan (UV) korumak ve
derinin bariyer fonksiyonunun arttýrýlmasý gibi etkilere sahiptir.
Kozmetik ürün tüketimi, yaþa, cinsiyete, sosyoekonomik
statüye ve altta yatan hastalýða (örn; kserotik, atopik, senil
hastalarda nemlendirici kullanýmý artmýþtýr) göre deðiþmekte
olup, günümüzde kadýn ya da erkek pek çok hasta, aknenin
tedavisi, ince, hassas derinin nemlendirilmesi, lekelerin yok
edilmesi, yaþlanma belirtilerinin yavaþlatýlmasý ve çevresel
etkenlerin deri üzerindeki olumsuz etkilerinin minimuma
indirilmesi gibi pek çok týbbi ve estetik nedenden dolayý,
Anahtar kelimeler: kozmetik ürünler, yan etki
Key words: cosmetic products, advers effect
pratisyen hekimlere, dermatologlara ya da güzellik
uzmanlarýna baþvurmaktadýr.3
39
2007/1
Kaymak, Týrnaksýz.: Kozmetik Ürünlere Baðlý Ýstenmeyen Etkiler
Kozmetik ürünler oldukça karmaþýk yapýya sahiptirler. Hem
formülasyonu oluþturan çok sayýdaki madde grubunu hem
de deri üzerinde özel etkiye sahip aktif maddeleri içerirler.
Aktif madde grubu olarak; yaþlanma etkilerini geciktiren
(anti-ageing) ajanlar, antiinflamatuvarlar, immünoregülatörler,
sebore düzenleyiciler, depigmentasyon saðlayanlar, güneþten
koruyucular ve incelticiler bulunmaktadýr. Kullanýlan diðer
maddeler; bu etkili maddeleri taþýyan karýþýmý oluþtururlar.
Bu maddelerin büyük kýsmý uzun sürelerden bu yana
kullanýlmaktadýr ve güvenli ya da düþük toksik etkiye sahip
olduklarý bilinmektedir.2
Kozmetik ürünler genel olarak güvenlidir ve iyi tolere edilir.
Bütün büyük kozmetik firmalarý, ürünlerini, marketlerde satýþa
sunulmasýndan önce, pek çok gönüllüde test etmektedirler.
Ancak tüm bu dikkatli davranýþlara raðmen, bu ürünlere
baðlý istenmeyen etkiler görülebilmektedir.1
Kozmetik ürünlere baðlý istenmeyen etkiler þu þekilde
sýnýflandýrýlabilir4-6;
A. Kozmetik intolerans sendromu (Hassas-reaktif deri)
B. Kontakt dermatitler (Temas dermatitleri)
a-Ýrritan kontakt dermatitler
b-Allerjik kontakt dermatitler
C. Fotokontakt dermatit (fotosensitivite)
D. Kontakt ürtiker
E. Akne/follikülit
F. Deri ve eklerinde renk deðiþikliði
G. Diðer lokal yan etkiler
H. Sistemik yan etkiler
A. Kozmetik Ýntolerans Sendromu (Hassas-Reaktif Deri)
Henüz nedeni ve fizyolojisi tam anlaþýlamayan bu sendromun,
son istatistiklere göre kadýnlarýn %62’si, erkeklerin %32’sinde
gözlendiði bildirilmektedir. Klinik olarak, sýzlama, yanma,
batma ve gerginlik gibi subjektif semptomlar sýklýkla varken,
kaþýntý nadirdir. Objektif semptomlar ise deri kuruluðu, ince
deskuamasyon ve lekelenme þeklindedir. Kozmetik intolerans
sendromundan en çok sabun ve þampuanlar sorumlu
tutulmuþlardýr.7,8
Anksiyeteli, stresli kadýnlarda, cildini çok sýk aralýklarla
temizleyen kiþilerde, ince ve kuru cildi olanlarda sýklýkla
40
izlenen bu sendrom, tek bir antite olmayýp endojen ve ekzojen
faktörlere baðlý bir semptom kompleksidir. Bu hastalarda gizli
allerjik kontakt dermatit, fotoallerjik kontakt dermatit, kontakt
ürtikeryal lezyonlar, seboreik dermatit, rozasea diyatezi, atopik
dermatit gibi endojen hastalýklar bulunabilir. Hastalýðý çeþitli
dýþ faktörler tetikleyebilir. Deri tipine uygun olmayan hijyen
ürünlerinin, sabunlarýn, kozmetiklerin, güneþ ürünlerinin
kullanýmý, çevresel soðuk, sýcak, güneþ, kirlenme, acý yiyecekler,
stimulanlar, alkol, stres, önceki lokal travma, güneþ yanýðý,
fototerapi, UV-A, rezorsinol, alfa hidroksi asitler (AHA),
trikloroasetik asit (TCA) gibi kimyasal soyucu ürünlerin
uygulanýmý, dermabrazyon, lazer-abrazyon, yüz gerdirme
ameliyatlarý gibi kozmetik cerrahilerin biri ya da birkaçýnýn
biraraya gelmesi kutanöz reaktiviteyi arttýrýr. Bu rahatsýzlýk
hissi, kozmetik ürünün her uygulanmasý sonrasý oluþabilir,
deðiþen sürelerle (dakikalar, saatler) devam edebilir, bazen
de kalýcý ve dayanýlmaz olabilir.4-6,9
Fizyopatolojisi: Kozmetik intoleransýn oluþumunda allerjik
mekanizmadan çok, inflamatuvar reaksiyon söz konusudur.
Fizyopatolojik mekanizmasý çok açýk deðildir. Atopik dermatit,
seboreik dermatit gibi altta yatan hastalýklarýn derinin
yapýsýndaki korneositler arasýnda yeralan koruyucu lipid
bariyerin bozulmasý sonucu derinin irritanlara ya da dýþ
uyaranlara karþý toleransýný azaltabileceði ya da nörolojik
hastalýk varlýðýnýn, immünolojik nörotransmiter (substance
P, MSH alfa 1) yoluyla kutanöz inflamatuvar yanýtý ve aðrýyý
arttýrabileceði düþünülmektedir.1
Tedavi: Herhangi bir özel tedavi yöntemi yoktur. Hastalarýn
öyküsünden, intoleransý baþlatan ya da tetikleyen faktörleri
(soðuk, güneþ, sýcak içecekler gibi) saptayýp, bunlardan uzak
durmayý yaþam biçimi haline getirmeleri istenebilir. Öncelikle
hastalarýn kullandýðý tüm kozmetik ve cilt bakým ürünleri
gözden geçirilmelidir. Tüm kozmetik ürünlerin belirli bir süre
kesilmesi, daha sonra kozmetiklerin teker teker eklenmesi
önerilmektedir. Hassas derisi olan hastalar kullandýklarý tüm
kozmetik ürünleri kesme konusunda istekli olmayabilirler. O
zaman bu hastalara kullandýðý ürünleri býrakýp yeni ürünler
kullanýlmasý önerilebilir. Dismorfofobisi olan hastalarda ise
psikiyatrik tedavi gerekebilir.10,11 Deri bakýmýna sýnýrlama
getirilmeli, sabun ve deterjan kullanmadan su ile yýkama
önerilmelidir. Yüz pudralarý ve nemlendirici olarak sadece
gerektiðinde gliserin ve gül suyu karýþýmýnýn kullanýmýna izin
verilmelidir.12 Kortikosteroidli pomadlar kullanýlmamalý ya
da kullaným süresi kýsa tutulmalýdýr. Bu ürünlerin uzun süre
kullanýlmasý deriyi ince ve daha kolay hasar görebilir hale
2007/1
Kaymak, Týrnaksýz.: Kozmetik Ürünlere Baðlý Ýstenmeyen Etkiler
getirebilir. Ayrýca damarlarýn ve kýl yoðýnluðunun artmasýna
neden olabildikleri gibi, hastanýn tüm kozmetik ürünlere
hassasiyeti de artabilir.4
Bu reaksiyona neden olan bazý maddeler irritan kabul
edilmezler ve hassas olmayan kiþilerde irritasyona bile neden
olmazlar. Bu maddelere örnek olarak dimetil sülfoksit, benzoil
peroksit, salisilik asit, propilen glikol, amildimetil amino
B. Kontakt Dermatitler (Temas Dermatitleri)
benzoik asit, 2 etoksietil metoksisinnamat sayýlabilir.5
Kozmetik ürünlere baðlý dermatitler, irritan ve allerjik olmak
üzere iki klinik tablo þeklinde izlenirler. Ýrritan dermatitler;
immünolojik mekanizma olmaksýzýn geliþir ve duyarlanmanýn
olmasý için genelde yüksek dozlar gerekmektedir. Allerjik
dermatitler ise immünolojik mekanizmanýn rol oynadýðý, geç
tip hücre baðýmlý hipersensitivite nedeniyle oluþur ve
duyarlanma için, çok küçük dozlar bile yeterlidir. Duyarlanma,
allerjenin direk temasý, elle ya da hava ile vücudun diðer
bölgelerine taþýnmasý, üçüncü þahýslardan geçmesi veya
fotoduyarlanma þeklinde oluþabilmektedir.13
Objektif irritasyon: Derinin nonimmünolojik inflamasyonu
a. Ýrritan Kontakt Dermatitler
Ticari firmalar, piyasaya çýkaracaklarý kozmetik ürünün
Kozmetik ve deri bakým ürünlerinin neden olduðu en sýk
görülen reaksiyondur. Kozmetiklerin neden olduðu yan etkilerin
%90’ý irritasyona baðlýdýr.14,15,16 Bu dermatitler, açýk tenli, çil
ya da leke oluþturmaya yatkýn kiþilerde daha sýk izlenir. Ýrritan
olup, genellikle deride hafif bir eritem ve deskuamasyon
þeklinde görülür. Bazen daha belirgin bir dermatit de geliþebilir
ve ileri olgularda mikrovezikülasyon gözlenebilir. Burada
immünolojik reaksiyon olmaksýzýn, stratum korneum hasarý
söz konusudur. Hasarlý stratum korneum, koruyucu bariyer
görevini yerine getiremediði için, uygulanan kozmetikler daha
fazla irritasyona neden olmaktadýr. Bu nedenle atopik dermatit,
kserotik ekzema ve nörodermatitli hastalarda sýk
gözlenmektedir.
formülasyonunda kuvvetli irritanlarý kullanmamaktadýrlar.
Saðlýklý deride etkisiz olan zayýf irritanlar, önceden hasarlanmýþ
deri üzerine uygulandýðý zaman irritan dermatitlere yol
açmaktadýrlar.
kontakt dermatitler, nadiren tek bir uygulamadan sonra
görülebilir, bunun için oldukça kuvvetli irritanlarla temas
Ýrritan kontakt dermatitin en fazla görüldüðü bölgelerden
gerekir. Daha sýk görülen þekli kronik kümülatif irritasyon
biri yüzdür. Göz kapaklarý ve periorbital bölge özellikle tutulur.
sonucu oluþan dermatitlerdir. Tek bir temas sonucu irritasyon
Hava ile yayýlan ya da kafa derisine, yüz ya da ellere uygulanan
oluþturan kimyasal madde ya da ürünlere akut ya da primer
ürünler, göz kapaklarýna sürülmese de, göz kapaklarýnda
irritan denirken, tekrarlayan uygulamalar sonucu reaksiyon
irritan kontakt dermatite neden olabilir. Göz kapaklarýnda
oluþturan maddelere kümülatif irritan denilmektedir. Ýrritan
epidermis ince, hassas ve dýþa açýk bir alan olduðu için sabun,
kontakt dermatitin geliþimi; kimyasal maddenin yapýsý,
þampuan gibi irritanlara karþý daha duyarlýdýr. Klinik olarak
yoðunluðu, konsantrasyonu, temas süresi, derinin duyarlýlýðý,
eritem ve/veya ödem, gerginlik, yanma hissi, bazen kaþýntý
çevresel etkenler (hava) gibi çeþitli faktörlere baðlýdýr.17 Sabun
ve ince deskuamasyon gözlenebilir. Özellikle; yýkama ürünleri
ve þampuan gibi kiþisel temizlik ürünleri en önemli irritanlardýr.5
(sabun ve þampuanlardaki yüzey aktif ürünler), a-hidroksi
Parfüm kullanýmýna baðlý irritan kontakt dermatite de sýklýkla
asitler (AHA) ve tretinoin içeren kremler, ‘antiaging’ tedaviler,
rastlanmaktadýr.5
keratolitik ve kimyasal soyucu maddeleri içeren kozmetik
ürünler (trikloroasetik asit (TCA), salisilik asit, kojik asit, fitik
Ýrritan kontakt dermatitlerde subjektif ve objektif semptomlar
asit) irritan dermatite neden olurlar.1
izlenmektedir;
Ellerde de, daha kalýn stratum korneuma sahip olmalarýna
Subjektif irritasyon: Kozmetik ürünün uygulanmasý ile deride
raðmen, irritan kontakt dermatit görülebilir. Kimyasal uyaranýn
görünür lezyon ve inflamasyon belirtisi olmaksýzýn yanma,
tekrarlamasý sonucu (þampuanlar, yalancý týrnak yapýþtýrýcýlarý
batma, kaþýntý gibi rahatsýzlýklarýn bulunmasýdýr. Yanma ve
gibi) epidermis ince, kuru ve kolay çatlayan duruma dönebilir.
batma hissi genellikle 10 dakikadan az sürmektedir. Tüm
El ve parmaklarýn sýrtýnda, iyi sýnýrlý, eritemli-ödemli dermatit
kozmetik kullanýcýlarýnýn %1-10’unda görüldüðü ve
ya da sýklýkla eritemli-keratotik ve/veya fissürlü dermatit
yakýnmalarýn özellikle yüz derisinde olduðu bildirilmektedir.
izlenebilir, bazen bu duruma ungual lezyonlar da eþlik edebilir.1
41
2007/1
Kaymak, Týrnaksýz.: Kozmetik Ürünlere Baðlý Ýstenmeyen Etkiler
Tüm vücut derisinde görülen irritan kontakt dermatit belirtileri
ise kuruluk, deskuamasyon, gerginlik, sýzlama, bazen eritem
ve hafif kaþýntýdýr. Nedeni; duþ jeli ya da sabunlarla fazla
yýkanma, yüksek konsantrasyonda üre ya da amonyum laktat
içeren nemlendiriciler, özellikle atopik derililerde ve iktiyotik
derililerde salisilik asit uygulanmasý, iç çamaþýrlarýn yýkandýktan
sonra iyi durulanmamasý, tüylü giysilerin giyilmesi, inguinal
ve aksiller bölgede ise alkol içeren deodorant ve antiperspirant
spreylerin kullanýlmasý olabilir.1,13
de anüs ya da vulva çevresinde gözlenir.19,20 Dudaklarda ve
perioral bölgelerdeki reaksiyonlardan genellikle diþ
macunlarýnýn içindeki tatlandýrýcýlar sorumludur.2 Sabun,
þampuan, duþ jeli, banyo köpüðü gibi seyreltilerek kullanýlan
ürünler ise nadiren allerjik kontakt dermatite neden olurlar.
Bu genel kuralýn tek istisnasý duþ jelleri ve þampuanlarda
bulunan, hem tüketicilerde, hem de kuaförlerde dermatite
neden olan sürfaktan özelliðindeki ‘kokoamidopropil
betain’dir.5
Fizyopatolojisi: Pro-inflamatuvar sitokinler (IL-1, TNF alfa),
kemotaktik sitokinler ve araþidonik asit metabolitlerinin
salýnmasý sonucu, inflamatuvar reaksiyonun oluþtuðu, deri
bariyerinin bozularak, keratinosit hasarýnýn gözlendiði
bildirilmiþtir.5
Allerjik kontakt dermatite neden olan allerjenlerin21,22 baþýnda
kokular ve koruyucular gelmektedir. Bunlarý p-fenilendiamin,
tosilamid/formaldehid resin, lanolin ve türevleri, gliseril tioglikat
ve propilen glikol izlemektedir.2
Tedavi: Suçlanan kozmetik ürün kesilmeli, eðer göz
kapaklarýnda tutulum varsa tüm kozmetik ürünlerin kullanýmý
sonlandýrýlmalýdýr. Deri termal su ve nötral temizleyicilerle
temizlenmeli, nazikçe kurulanmalýdýr. Ýrritasyonun tipine göre
aloe vera, vitamin A, vitamin E, esansiyel yað asitleri, seramidler
ve allantoin içeren kremler kullanýlmalýdýr. Güneþten
koruyucular önerilmelidir. Kortizon içeren kremlerin
kullanýmýndan kaçýnýlmalý ya da kullanýmlarý çok kýsa
tutulmalýdýr.5
b. Alerjik Kontakt Dermatitler
Kozmetik ürünlere baðlý allerjik reaksiyonlarýn %50’si yüzde
yerleþir ve bu olgularýn %79’u kadýnlarda görülür. Sýk görüldüðü
diðer bölgeler boyun, kollar ve ellerdir. Ancak bu durumdan
tüm vücut da etkilenebilir.4,5 Bu dermatitlerde eritem, hafif
ödem, deskuamasyon ve papüller görülür. Sulantýlý, veziküler
ekzema ise oldukça nadirdir.18 Dijital pulpitis, ellerde dishidroz
ya da ungual lezyonlar da izlenebilir. Psödolupoid,
psödolemfomatoid reaksiyonlar ya da fotoduyarlanma
reaksiyonlarý gözlenebilir.
Alerjik kontakt dermatite neden olan ürünlerin çoðu, kiþisel
bakým ürünleri ( nemlendiriciler, temizleme kremleri, losyonlar,
sütler, tonikler), saç kozmetikleri (saç boyalarý), týrnak
kozmetikleri (týrnak boyalarý ve sertleþtiriciler), deodorantlar,
parfümler ve renkli makyaj ürünleridir.
Kalýcý saç boyalarý, saçlý deriden ziyade yüzde ve kulaklarda
daha belirgin olan þiddetli reaksiyonlara yol açabilirler. Ojelere
baðlý allerjik dermatit parmaklarda görülebilir ama çoðu
zaman belirtiler göz kapaklarý, kulak arkalarý, boyun ve bazen
42
Kuzey Amerika Kontakt Dermatit Grubu’nun çalýþmasýna
göre yama testi uygulanan hastalarýn %5.4’ünde kozmetik
ürünlere baðlý allerjik reaksiyon saptandýðý, bu reaksiyonlarýn
%37’sinin yüzde, %13’ünün göz çevresinde, %11’inin ön
kollarda, %8’inin ise koltuk altýnda gözlendiði bildirilmiþtir.
En çok cilt bakým ürünlerinin, ikinci sýklýkta saç ürünlerinin
ve üçüncü sýklýkta da makyaj ürünlerinin allerjik reaksiyonlara
neden olduðu belirlenmiþtir.14
Bazý olgularda geç dönem allerjik ve irritan kontakt dermatit
klinik ve histolojik olarak ayrýlmayabilir. Her ikisinde de
eritematöz plak vardýr ancak allerjik kontakt dermatit de
daha fazla vezikülasyon görülmektedir. Allerjik reaksiyonlar
az ya da çok mutlaka kaþýntýlýdýr. Eritem yoðundur, ödem,
vezikül, deskuamasyon gibi diðer klinik semptomlar kliniðe
göre deðiþir ve lezyon, baþlangýç alanýndan diðer bölgelere
yayýlýr.2
Allerjik kontakt dermatite neden olan madde gruplarý
(allerjenler); koku verici maddeler, koruyucular, formülasyon
için kullanýlan bazý yardýmcý maddeler, antioksidanlar, saç
boyalarý, reçineler, güneþten koruyucular þeklinde
sýnýflandýrýlabilir. Bu gruplar ve bazý örneklere aþaðýda
deðinilmiþtir:
Koku verici maddeler: Koku verici maddelerin kozmetik
ürünlere baðlý allerjik dermatitlerin %30’undan sorumlu
olduðu saptanmýþtýr.7,14,23 Kozmetik amaçla kullanýlan koku
verici maddeler, parfümler, kolonyalar, traþ sonrasý ürünlerinde,
deodorantlarda ve el veya vücut temizleyicilerinde yüksek
konsantrasyonlarda kullanýlmaktadýr. Duyarlanma genellikle par füm ve deodorantlar, daha az olarak da
2007/1
Kaymak, Týrnaksýz.: Kozmetik Ürünlere Baðlý Ýstenmeyen Etkiler
temizleyici ajanlar ve el losyonlarýnýn kullanýmý sonrasý
olmaktadýr. Koku verici maddelere baðlý dermatitler, genellikle
yüzde, ellerde ve aksillada görülür.24
Koku verici maddelere karþý oluþabilecek alerjik kontakt
dermatitin tespitinde fragrance-mix, peru balsamý ve kolofoni
standart madde olarak kullanýlmaktadýr.
Fragrance-mix, her biri %1’lik sekiz aromatik yapýnýn (aamilsinnamik aldehid, sinnamik alkol, sinnamik aldehid,
eugenol, geraniol, hidroksisitronelal, isogeunol, oak moss)
karýþýmýndan oluþmuþtur. Koku maddelerine karþý duyarlýlýðý
belirlemek üzere tarama testi olarak kullanýlmaktadýr.24 Kuzey
Amerika Kontakt Dermatit Çalýþma Grubu’nun 1998’de
yayýnladýðý makalede yama testi yapýlan yaklaþýk 3000 hastada
fragrance mix duyarlýlýðý %14 olarak saptanmýþtýr. 25
Çin’de yapýlan bir çalýþmada polikliniðe ekzema nedeniyle
baþvuran 378 hastaya Avrupa standart serisi ile yama testi
yapýlmýþ ve hastalarýn %15.9’unda fragrance-mix’e karþý
pozitiflik saptanmýþtýr. Bu oran kadýnlarda %18.2, erkeklerde
%10.8 olarak bulunmuþtur.26
Peru balsamý (Myroxylon pereirae) kokulu bir reçinedir.
Sinnamik asit, benzoik asit ve esterleri, vanilin ve terpenik
reçineler gibi potansiyel allerjenik moleküller içermektedir.
Vazelin içindeki %25’lik karýþýmý test amacýyla kullanýlmaktadýr.
Kolofoni (Colophonium) çam sakýzý ve esterlerinden oluþur.
Depilatuar ürünler, briyantinler, su geçirmeyen maskaralar,
fondöten kremler, göz farlarý, dudak boyalarý, sabunlar, týrnak
cilalarýnda yer almaktadýr. Vazelin içindeki % 20’lik karýþýmý
ile test yapýlmaktadýr.26
Koruyucular: Koku verici maddelerden sonra en sýk allerjik
reaksiyona neden olan madde grubu koruyuculardýr.
Koruyucular kozmetik ürünlere patojen ve nonpatojen
mikr oor ganizmalarýn çoðalmasýný önlemek için
konulmaktadýr.2,4,5 Bu maddelere karþý geliþen duyarlanmanýn
derecesi, uygulama sýklýðýna ve farklý ülkelerde farklý
koruyucular kullanýlmasýna baðlý olarak deðiþmektedir.27
Bunlara bazý örnekler aþaðýda verilmiþtir:
• Kathon CG (metil(kloro)izotiyozalinon): Þampuan, sývý
sabun ve duþ jellerinde kullanýlmaktadýr.
• Euxyl K 400 (metildibromo glutaronitril): Cilt bakým
kremleri, sütler, þampuanlar, jeller, banyo köpükleri, güneþ
ürünlerinde kullanýlmaktadýr.
• Parabenler (parahidroksibenzoik asit esterleri): Paraben
duyarlýlýðý olarak bildirilen olgularýn çoðunda eass neden,
ekzematöz deri lezyonu ya da bacak ülserleri için kullanýlan
topikal ilaçlara baðlýdýr.2,4,5
• Formaldehid (formol): Þampuanlarda ve sabunlarda
bulunurlar. Allerjik kontakt dermatit düþünülerek yama
testi yapýlan hastalarda formaldehid duyarlýlýk oraný %3
olarak bildirilmektedir.25
• Formaldehid oluþturanlar (quaternium 15, imidazolidinil
üre, diazolidinil üre, bronopol, DMDM hidantoin): Sulu
ortamda formaldehit oluþtururlar. Çok daha sýk kullanýlýrlar.
Antibakteriyel ve antifungaldirler.
• Diðer: Klorasetamid, klorheksidin, benzalkolyum klorid,
sorbik asit, triklosan, benzil alkol.
Formülasyon için kullanýlan bazý yardýmcý maddeler:
• Lanolin: Koyun yününden elde edilir. Sterol ve yað
asitlerinden oluþur, nemlendirici ve emolient olarak
kozmetik ürünlerde kullanýlýr. Nemlendirici kremler, traþ
sonrasý ürünler, güneþ koruyucular, rujlar ve dudak
balmlarýnda bulunurlar.
• Propilen glikol: Koruyucu ya da penetrasyonu arttýrýcý
olarak kullanýlýrlar. Hem allerjik, hem irritan reaksiyonlara
neden olurlar.7,28,29
• Dimetilaminopropilamin (DMAPA): Surfaktan olarak
þampuanlarda, duþ jelleri, banyo köpükleri, sývý sabunlar,
lens solüsyonlarý, deodorantlar ve cilt temizleyicilerinde
yer alýrlar.
Antioksidanlar: Kozmetik ürün formülasyonunda kullanýlan
maddelerin oksidasyonunu önlemek için kullanýlan
maddelerdir. Antioksidanlara bazý örnekler aþaðýda verilmiþtir:
• Butilhidroksianizol, bütilhidroksitoluen
• Gallatlar: Dudak boyalarýnda yer alýrlar ve keilite neden
olurlar.
• Sodyum metabisülfit: Ayný zamanda antifungal ve
antibakteriyel özelliklere sahiptir.
• Etilendiamintetraasetikasit (EDTA): Þelat oluþturucu bir
maddedir.
• Tokoferoller: Her türlü kozmetik üründe sýklýkla
kullanýlmaktadýr.
Saç boyalarý: Saç boyama amacýyla kullanýlan kozmetik
ürünlerde çok sayýda boya maddesi kullanýlmaktadýr. Bunlar
içinde PPD olarak bilinen parafenilendiamin allerjik kontakt
43
2007/1
Kaymak, Týrnaksýz.: Kozmetik Ürünlere Baðlý Ýstenmeyen Etkiler
dermatite neden olan en önemli madde olarak bilinmektedir.
Saç boyalarý ciddi allerjik kontakt dermatite neden olmaktadýr
ve saç boyalarýnýn allerjisinde belirleyici madde olarak PPD
kullanýlmaktadýr.30 Bu madde kafa derisi, boyun, retroauriküler
bölge ve göz kapaklarýnda ciddi allerjik reaksiyonlara neden
olur. 31,32 Avrupa Birliði tarafýndan önerilen maksimum
konsantrasyon serbest baz olarak %6’dýr.33
Reçineler:
• Para-toluen sülfonamid formaldehid (PTSF): Týrnak
cilalarýnda bulunur. Týrnak çevresinde lezyonlara neden
olur. Göz kapaklarý, boyun gibi uzak lezyonlara da neden
olabilir.25
• Akrilik reçineler: Bunlar yalancý týrnaklarýn yapýþtýrýlmasýnda
kullanýlan maddelerdir. Bunlar metilmetakrilat,
siyanoakrilat, paratertiar y formaldehid ve epoksi
reçinelerdir.
Güneþten koruyucular (UV filtreleri): UV filtreleri, güneþ
ýþýnlarýnýn zararlý etkilerinden korunmak amacýyla kullanýlýrlar.
Allerjiye ve fotoallerjiye neden olabilirler. Akut yanma hissi,
gerginlik ve kaþýntý gibi belirtileri oluþtururlar.5 Bu gruba örnek
olarak paraaminobenzoik asit (PABA), PABA esterleri,
sinnamatlar, salisilatlar, benzofenonlar ve dibenzoilmetanlar
verilebilir.
Yukarýda bildirilen allerjenler kullanýlarak yapýlan çok sayýda
çalýþma bulunmaktadýr. Avrupa’da yapýlan geniþ katýlýmlý bir
çalýþmada, yama testi yapýlan 20791 hastada fragrance mix
(%7), peru balsamý (%5.8), kolofoni (%3.4), para fenilendiamin
(%2.8), lanolin alkolleri (%2.8), formaldehid (%2.2), parabenler
(%1.1) ve kuartenyum15 (%0.9) duyarlýlýklarý saptanmýþtýr.34
Ýngiltere’de yapýlan baþka bir çalýþmada da 1993-2003 yýllarý
arasýnda yama testi yapýlan 191 çocuk hastanýn %41’inde
bir ya da daha fazla allerjene karþý pozitiflik saptanmýþ, bunlar
içinde fragrance-mix duyarlýlýðý %9, PPD %6, peru balsamý
%5 olarak bulunmuþtur. PPD duyarlýlýðýndan siyah kýna
dövmesi sorumlu tutulmuþtur. 35 Akyol ve ark.larýnýn
çalýþmasýnda 1992-2004 yýllarý arasýnda kontakt dermatitli
1038 hastaya yama testi yapýlmýþ, 336 (%32.3) hastada bir
yada birden fazla allerjene karþý pozitiflik saptanmýþtýr. Bu
çalýþmada fragrance-mix (%2.1), peru balsamý (%2.1)
duyarlýlýklarý saptanmýþtýr.36 Finlandiya’da yapýlan bir çalýþmada
ise 1995-1997 ve 2000-2002 yýllarý arasýnda kozmetik
ürünlere baðlý yama testi sonuçlarý karþýlaþtýrýlmýþ, duyarlýlýk
artýþýnýn en fazla peru balsamý ve propoliste gözlendiði
44
bildirilmiþ, saç boyalarýna karþý yükselen bir duyarlanma
olduðu ve fragrance-mix duyarlýlýðýnýn ayný kaldýðý
saptanmýþtýr.37
C. Fotokontakt Dermatit (Fotosensitivite)
Deriye uygulanan kimyasal madde ya da ürünün yapýsýnýn,
güneþ gören yerlerde, UV ýþýnýna maruziyet ile deðiþmesi
sonucu ortaya çýkar. Fototoksik ve fotoallerjik olmak üzere
iki grup klinik bulgu izlenmektedir;
Fototoksik reaksiyonlar: Nonimmünolojik mekanizmalarla
gerçekleþir. Klinik olarak, eritem, hiperpigmentasyon ve
deskuamasyon basamaklarý vardýr. Güneþ yanýðý en sýk
rastlanan fototoksik reaksiyondur. Güneþ yanýðý tipinde eritem,
bazen büller gözlenir. Pigmentasyon artýþý izlenebilir, nadiren
fotoonikoliz ya da psödoporfiri gözlenebilir. UV dalga boyu
ve kimyasal maddenin konsantrasyonunun yeterli olduðu
ortamlarda, duyarlýlýk kazanmaya gerek olmadan oluþabilen
reaksiyonlardýr. En sýk parfümler, traþ losyonlarý, meþe yosunu
reçinesi, 6-metilkumarin, bergamot yaðý ya da peru balsamý
neden olmaktadýr.38
Fotoallerjik reaksiyonlar: Tip 4 hücresel immünitenin rol
aldýðý fotoimmünolojik reaksiyondur. UV’nin etkisi altýnda
fotoantijen ortaya çýkar ve langerhans hücrelerine
sunulduðunda klasik geç tip hipersensitivite reaksiyonu
gözlenir. Fotoallerjik reaksiyonlarda, duyarlýlýk kazanma
periyoduna gereksinim vardýr.39 Klinik olarak basit kaþýntýlý
ekzemadan, büllü lezyonlara kadar deðiþen reaksiyonlar
izlenmektedir. Fotoallerjik reaksiyona en çok güneþ koruyucular
neden olmaktadýr. UVA ve/veya UVB filtreleri bazen ciddi
reaksiyonlara yol açarlar. Benzofenon-3, dibenzoil-metan,
PABA, PABA esterleri, parsol 1789 ve sinnamatlar ya da
dimetilbenziliden kamfor akut ekzamayý arttýrmaktadýr.2,38
Tedavisi için güneþten tam korunma, kimyasal güneþ
koruyucularý içeren kozmetik ürünlerin kullanýlmamasý ve
bunlarýn yerine fiziksel koruyucularýn kullanýlmasý önerilmekte
ve lezyonlarýn morfolojik görünümlerine göre tedavi yapýlmasý
gerekmektedir. Fototoksik dermatit lezyonlarý hýzla düzelir,
bazen pigmentasyon býrakýr. Fotoallerjik reaksiyonlar ise daha
yavaþ iyileþirler, ancak bunlarda da kalýcý duyarlanma geliþebilir.
D. Kontakt Ürtiker
Topikal uygulanan ürünlere karþý, ödem ve eritem yanýtýnýn
geliþmesiyle karakterizedir. Klinik spektrum, kaþýntý ve
2007/1
Kaymak, Týrnaksýz.: Kozmetik Ürünlere Baðlý Ýstenmeyen Etkiler
yanmadan, generalize ürtiker ve anafilaksiye kadar
deðiþmektedir. Parfüm, þampuan, saç boyalarý, saç spreyleri
gibi kozmetik ürünlerin içinde bulunan çeþitli kimyasal
maddelere baðlý olarak immünolojik, nonimmünolojik ve
bilinmeyen mekanizmalarla kontakt ürtiker oluþabilir. Kontakt
ürtikere neden olan maddelere örnek olarak, sorbik asit,
benzoatlar ve sinnamik aldehid verilebilir.4
E. Akne / Follikülit
1972 yýlýnda Kligman ve Mills’in tanýmladýðý “akne kozmetika”;
20-50 yaþlarý arasýndaki kadýnlarda kozmetik ürün kullanýmýna
baðlý olarak geliþen alt yanak ve çenede akneiform erüpsiyon
ile karakterize klinik tablodur.40 Döküntü sýklýkla kadýnlarda
görülmekte ve özellikle yüz kremlerine baðlý olarak
geliþmektedir.4,5 Özellikle izopropil miristat ve analoglarý,
vazelin, lanolin ve türevleri, deterjanlar, bazý kýrmýzý boyalar
ve sývý parafin gibi petrolden elde edilen sývý yað içeren
kozmetik ürünler akne ve follikülite neden olabilirler. Kozmetik
aknesi büyük ölçüde kapalý komedonlardan oluþmaktadýr.
Bazen yanak ve çene üzerinde papülopüstüler lezyonlar
görülebilir.
F. Deri ve Eklerinde Renk Deðiþikliði
Kozmetik ürün kullanýmýna baðlý olarak bazen deri, týrnak ve
saçlarda istenmeyen renk deðiþimi görülebilmektedir.
Pigmente kontakt dermatit, inflamatuvar komponentin az
gözlendiði ve pigmentasyonun baskýn olduðu klinik tablodur.41
Eritem, papül, ödem ve kaþýntý gözlenmeksizin, sýklýkla
hiperpigmentasyonla karakterizedir Dihidroksiaseton,
glutaraldehid, monobenzone, rezorsinol ile bu etki
oluþmaktadýr. Güneþe çýkmadan derinin bronzlaþmasýný
saðlayan dihidroksiaseton sadece deriyi boyar, melanositlere
herhangi bir etkisi yoktur. Zaten bu istenen bir durumdur.
Kokular "Berloque dermatiti" þeklinde hiperpigmentasyona
neden olabilmektedir. Bu durum koyu tenli kiþilerde daha sýk
görülmektedir. Benzil salisilat, ylang-ylang yaðý, kananga
yaðý, yasemin özü, hidroksisitronellal, metoksisitronellal,
sandal aðacý yaðý, benzil alkol, sinnamik alkol, lavanta yaðý
hiperpigmentasyona yol açabilen maddelerdir. Hidrokinon
içeren kremler, bazen hipopigmentasyonun yaný sýra
hiperpigmentasyona da yol açabilmektedir. Diþ macunlarýnda
bulunan sinnamik aldehid perioral lökodermaya neden
olabilmektedir.4,5
G. Diðer Lokal Yan Etkiler
Kozmetik ürünlere baðlý ve nadiren görülen bazý yan etkiler
de bildirilmiþtir. Bu konu hakkýnda bazý örneklere deðinilecektir.
Kadýnlarda genital bölgede aþýrý sabun kullanýlmasý dizüriye
neden olmaktadýr. Þampuanlardaki setrimonyum bromür,
saç kýllarýnda geridönüþümsüz matlaþmaya yol açmaktadýr.
Selenyum sülfid içeren þampuanlar ise geridönüþümsüz saç
kaybýndan sorumlu tutulmaktadýr. Perma ve saç düzleþtirici
ürünlerin yetersiz nötralizasyonu saçlarýn kýrýlmasýna neden
olmaktadýr. Saç boyalarýna baðlý olarak saçlý deride allerjik
kontakt dermatit geliþen hastalarda daha sonra telogen
dökülme görüldüðü bildirilmiþtir. Týrnak kozmetiklerinde
bulunan formaldehid, fenolformaldehid reçinesi ve
tosilamid/formaldehid reçinesi, paroniþi, subungual
hiperkeratoz, subungual hemorajiler, lökoniþi ve onikolizis
gibi týrnak bozukluklarýna neden olmaktadýr. Akrilik týrnaklarýn
kullanýmýna baðlý olarak týrnak kaybý ve kalýcý paresteziler
görülmüþtür. Deri beyazlaþmasý için uygulanan hidrokinona
baðlý okronozis ve kolloid milia geliþimi bildirilmiþtir.
Klorheksidin içeren aðýz gargaralarý ise tat bozukluklarýna,
oral mukoza ülserasyonlarýna ve parotid bezlerinde reversibl
þiþliðe yol açabilir. Göz kapaklarýnýn konjonktival tarafýna
uygulanan göz kalemine baðlý konjonktival pigmentasyon ve
pseudomonas ile kontamine maskaralarýn kullanýlmasý sonucu
korneal ülserler meydana geldiði bildirilmiþtir.4,5,42
H. Sistemik Yan Etkiler
Kozmetik maddelerin perkutanöz absorbsiyonuna baðlý
sistemik reaksiyonlar nadirdir. Ancak kozmetik ürün kullanýmýna
baðlý ciddi sistemik yan etkiler bildirilmiþtir. Bunlar içinde en
bilinenleri heksaklorofen, PPD ve zirkonyum kompleks içeren
ürünlerdir. Özellikle ter kesici ürünlerde kullanýlan zirkonyum
kompleksinin aeresol þeklinde kullanýmý ile akciðerde granülom
oluþumuna neden olduðu bildirilmiþ ve bu maddenin aerosol
þeklinde kullanýmý yasaklanmýþtýr.4,5
Kozmetik Ürünlere Baðlý Ýstenmeyen Etkilerin
Tanýsý
Kozmetik ürünlere baðlý alerjik kontakt dermatit özellikle
yüzünde, göz kapaklarýnda, dudaklarýnda ve boynunda
dermatiti olan hastalarda düþünülmelidir. Kozmetik ürünlere
baðlý allerjiler saðlam deride geliþebileceði gibi önceden
hasarlý deride de geliþebilir.2,4,5
45
2007/1
Kaymak, Týrnaksýz.: Kozmetik Ürünlere Baðlý Ýstenmeyen Etkiler
Taný testleri
Kozmetik ürünlere baðlý olarak geliþen istenmeyen etkilerin
tanýsý için kullanýlan testler
• Açýk testler
Hýzlý okuma için açýk testler
Geç okuma için açýk testler
• Prick testi
• Patch testi (yama testi)
• Foto-yama testi
• Re-test
• Tekrarlayan açýk uygulama testi
• Kullaným testi
olarak sýralanabilir.
Hýzlý okuma için açýk testler: Kontakt ürtiker düþünülen
olgularda allerjen ya da ürün, ön kol volar yüzüne pamuklu
çubukla uygulanýr, 15 dakika ve 1 saat sonra deðerlendirilir.
Uygulama alanýnýn çevresinde ödem ve eritem olmasý pozitif
olarak deðerlendirilir. Nadir olarak geç kontakt ürtiker
görülebilir.2,4,5,33
Geç okuma için yarý-açýk testler: Yukarýdaki uygulamayý
takiben akut reaksiyon oluþmamýþsa,
kapatýlýr. Yama testi gibi okuma 48 ve 96. saatlerde yapýlýr.
Eritem, ödem ya da vezikül varsa pozitif kabul edilir.
Prick testi: Açýk testlerden net yanýt alýnamadýysa uygulanabilir.
Ön kolun volar yüzüne, özel ekipmanýyla açýlan deliklerden,
sývý maddenin bir damlasý damlatýlýr. 15-60 dakika sonra
eritem, ödem, kaþýntý görülmesi pozitif kabul edilir.
Patch testi (yama testi): T-hücresine baðlý alerjinin tanýsýnda
en çok kullanýlan deri testidir. Son 10 yýl içinde standardize
edilmiþtir ( allerjenlerin tipi ve konsantrasyonu, normal deriye
uygulanacaðý, nereye uygulanacaðý, testin okunmasý ve
skorlanmasý). Test stripleri paralel olarak sýrta yapýþtýrýlýr. Bu
bölgede akne, dermatit gibi hastalýklarýn olmamasý gerekir.
Test stripleri 48 saat sonra çýkarýlýr; 30. dakikada ve 72.
saatte deri reaksiyonu incelenir. Testin sonuçlandýrýlmasýnda
46
Foto-yama testi: UV ýþýðý saðlayan lambalar kullanýlýr ve
pahalýdýr. Suçlanan kimyasalýn yer aldýðý iki ayrý yama testi
hazýrlanýr ve bir tarafa UV ýþýðý verilir. 24 ve 48. saatlerde
okunur. Kozmetik ürünler içinde fotosensitiviteye neden olan
6-metil kumarin, musk ambrette, PABA esterleri test olarak
kullanýlýr.18
Re-test: Yeni bir uygulamadýr. Test ayný bölgeye 3 hafta sonra
tekrar uygulanýr. 4 saat sonra okunur, hafif bir pozitiflik bile
varsa reaksiyonun allerjik olduðu, ir ritasyondan
kaynaklanmadýðý söylenir.
ön kol ürün
uygulandýktan yarým saat sonra non-okluzif bir adheziv ile
özel bir skorlama kullanýlýr.
Yama testi, standart ve kozmetik serilerle yapýlýr. Bugün
kullanýlan Avrupa standart serisinde peru balsamý, formaldehid,
kuaternium 15, Kathon CG, parabenler, kolofoni, para
fenilendiamin ve lanolin alkolleri yer almaktadýr. Bunlara kaþý
geliþen pozitif reaksiyon allerjik kontakt dermatit tanýsý
açýsýndan son derece önemlidir. Ancak yama test sonuçlarýnýn
dikkatle deðerlendirilmesi gerekir. Yalancý negatif reaksiyonlar
bazý allerjenlerin düþük konsantrasyonlarýna ve hastanýn zayýf
duyarlanmasýna baðlý olabilir. Yalancý pozitif reaksiyonlar ise
özellikle deterjan ya da sürfaktan içeren þampuan, sabun
gibi ürünlere baðlý olarak görülebilir. Bu nedenle bu ürünlerin
% 1 oranýnda su ile seyreltilerek test edilmesi önerilmektedir.
Bu þekilde hafif bir irritan reaksiyon görülebileceði gibi, ürünün
dilüe edilmesi ile aslýnda allerjik olan kiþide yalancý negatif
sonuç da alýnabilir.2,4,5
Tekrarlayan Açýk Uygulama Testi (TAUT): Kozmetik allerjisinin
kuvvetle düþünüldüðü ancak yama testlerin negatif olduðu
olgularda TAUT yapýlýr. TAUT'da ürün, maksimum 14 gün
boyunca antekubital fossaya günde 2 kez uygulanýr. Ýki hafta
sonra reaksiyon yoksa duyarlýlýk olasý deðildir. Bu test deterjan
içeren sabun, þampuan, duþ jelleri gibi ürünlerle yapýlmaz.2,4,5
Kullaným testi: Ürünün 3 hafta süreyle kullanýlmasý yasaklanýr,
sonra üçer günlük aralarla tekrar kullanýlýr ve allerji geliþip,
geliþmediði gözlemlenir.
Sonuç
Günümüzde kozmetik ürünler ve kiþisel bakým ürünleri, hem
günlük bakýmýn hem de giyim-kuþamýn vazgeçilmez birer
parçasý olmuþlar dýr. Kozmetik ürün kullanýmýný
terkedemeyeceðimize göre bu ürünlerin istenmeyen bazý
etkilerinden sakýnabilmek için nelere dikkat etmemiz gerektiði
aþaðýda belirtilmiþtir.1
2007/1
Kaymak, Týrnaksýz.: Kozmetik Ürünlere Baðlý Ýstenmeyen Etkiler
•
•
•
•
•
•
•
Ürün kullanýldýktan sonra sýkýca kapatýlmalýdýr
Ürün güneþ ýþýnlarýndan korunmalýdýr
Göz enfeksiyonu varsa ürün kullanýlmamalýdýr
Ürüne asla bir sývý eklenmemelidir
Ýki ürün birbiri ile karýþtýrýlmamalýdýr
Ürün asla paylaþýlmamalýdýr
Üründe renk, koku ve kývam deðiþimi varsa
kullanýlmamalýdýr
• Aeresol ürünler ateþ yanýnda ve sigara içerken
kullanýlmamalýdýr
• Saç spreyleri ve pudralarýn inhalasyonundan kaçýnýlmalýdýr.
Bu hususlara dikkat edilerek kozmetik ürün kullanýmý, en
azýndan kullanýmdan kaynaklanabilecek istenmeyen etkilerin
görülme sýklýðýný azaltacaktýr.
12.
Amin S, Maibach HI. Cosmetic intolerance syndrome:
pathophysiology and management. Cosmetic Dermatol. 1996;
9(1): 34-42.
13.
Pons-Guiraud A., Vigan M. Spesific locations of contact allergies
to cosmetics. Allergies and Cosmetics. Ed. A. Pons-Guiraud,
M. Vigan. Paris, Expansion Scientifique Française. 2004; 81117.
14.
Eiermann H, Larsen W, Maibach H, Taylor J. Prospective study
of cosmetic reactions: 1977-1980. North American Contact
Dermatitis Group. J Am Acad Dermatol 1982; 6: 909-17.
15.
De Groot A, De Nater J, Van der Lente T, et al. Adverse effects
of cosmetics and toiletries: A retrospective study in the general
population. Int J Cosm Sci 1987; 9: 255-259.
16.
Broeckx W, Blondeel A, Dooms-Goossens A, Achten G. Cosmetic
intolerance. Contact Dermatitis. 1987; 16: 189-194.
17.
Agner T. Noninvasive measuring methods for the investigation
of irritant patch test reactions. Acta Derm Venereol 1992;
Kaynaklar
1.
Pons-Guiraud. Intolerance to cosmetics. Allergies and Cosmetics.
Ed.A. Pons-Guiraud, M. Vigan. Paris, Expansion Scientifique
Française. 2004; 37-80.
2.
De Groot AC, White IR. Cosmetics and skin care products.
Textbook of contact dermatitis. Ed. Rycroft RJG, Menne T,
Frosch PJ, Lepoittevin JP. 3rd ed. Berlin, Springer-Verlag. 2001;
661-685.
3.
Barel AO, Paye M, Maibach HI. Handbook of Cosmetic Science
173: 1-26.
18.
NY, Churchill Livingstone. 1995; 267-277.
19.
Rietschel RL, Fowler JF. Allergy to preservatives and vehicles
in cosmetics and toiletries. Fisher's contact dermatitis. 5 th ed.
20.
Amin S, Engasser PG, Maibach H. Adverse cosmetic reactions.
Textbook of cosmetic dermatology. Ed. Baran R, Maibach HI.
Berndt U, Elsner P, Marks JG. Cosmetic intolerance. Handbook
of contact dermatitis.Ed.Martin Dunitz. 1st ed. 2000; 115-
cosmetics. Arch Dermatol. 1988; 124: 1525-1529.
23.
8.
9.
10.
11.
Guin J, Berry V. Perfume sensitivity in adult females. A study
of contact sensitivity to a perfume mix in two groups of student
nurses. J Am Acad Dermatol. 1980; 3: 299-302.
24.
Scheinman PL. The foul side of fragrance free products: What
every clinician should know about managing patiens with
fragrance allergy. J Am Acad Dermatol. 1999; 41:1020-1024.
25.
Marks JG, Belsito DV, DeLeo VA, et al. North American Contact
Dermatitis Group patch test results for the detection of delayed
type hypersensitivity to topical allergens. J Am Acad Dermatol.
Adams R, Maibach H. A five-year study of cosmetic reactions.
J Am Acad Dermatol. 1985; 13: 1062-1069.
De Groot A. Contact allergy to cosmetics: Causative ingredients.
Contact Dermatitis. 1987; 17: 26-34.
Amin S, Engasser PG, Maibach H. Sensitive skin: what is it?
Textbook of cosmetic dermatology. Ed. Baran R, Maibach HI.
2 nd ed. London, Martin Dunitz. 1998; 343-349.
Rietschel RL, Fowler JF. Regional contact dermatitis. Fisher's
contact dermatitis. 5th ed. Philadelphia, Lippincott
Williams&Wilkins. 2001; 51-69.
Draleos ZD. Treating the patient with multiple cosmetic product
allergies. Postgrad Med. 2000; 107 (7): 70-77.
De Groot AC, Bruynzeel DP, Bos JD, van der Meeren HLM,
van Joost T, Jagtman BA, Weyland JW. The allergens in
118 .
7.
Adams RM, Maibach HI. A five year study of cosmetic reactions.
J Am Acad Dermatol. 1985;13: 1062-1069.
22.
2 nd ed. London, Martin Dunitz. 1998; 709-746.
6.
Lazarov A. Perianal contact dermatitis caused by nail lacquer
allergy. Am J Contact Dermat. 1999;10(1): 43-44.
21.
Philadelphia, Lippincott Williams&Wilkins. 2001; 211-259.
5.
Baran R. Nail cosmetics: allergies and irritations. Am J Clin
Dermatol. 2002; 3(8): 547-555
and technology. New York, Marcel Dekker, Inc. 2001.
4.
Draelos, ZD. Contact Dermatitis.Cosmetics in Dermatology.
1998; 38: 911-918.
26.
Lu X, Li L, Wang W, Wang J. A clinical and patch test study
of patients with positive patch test reactions to fragrance mix
in China. Contact Dermatitis. 2005; 52: 188-191.
27.
Rastogi S, Schouten A, De Kruijf N, Weijland J. Contents of
methyl-, ethyl-, propyl-, butyl- and benzylparaben in cosmetic
products. Contact Dermatitis. 1995; 32: 28-30.
28.
Funk J, Maibach H. Propylene glycol dermatitits: Reavaluation
of an old problem. Contact Dermatitis. 1994; 31: 236-241.
29.
Catazaro J, Smith JJ. Propylene glycol dermtitis. J Am Acad
Dermatol.1991; 24: 90-95.
47
2007/1
Kaymak, Týrnaksýz.: Kozmetik Ürünlere Baðlý Ýstenmeyen Etkiler
30.
Sosted H, Basketter A, Estrada E, Johansen JD, Patlewicz GY.
36. Akyol A, Boyvat A, Peksarý Y, Gürgey E. Contact sensitivity to
Ranking of hair dye substances according to predicted
standart series allergens in 1038 patients with contact dermatitis
in Turkey. Contact Dermatitis. 2005; 52: 333.
sensitization potency: quantitative structure- activity relationships.
Contact Dermatitis. 2004; 51: 241-254.
31.
37.
Sosted H, Menne T. Allergy to 3-nitro-p-hydroxy-
in Finland – a multicentre study. Contact Dermatitis. 2005;
53: 40-45.
ethylaminophenol and 4-amino-3-nitrophenol in a hair dye.
Contact Dermatitis 2005; 52: 317-319.
32.
38.
Ho SGY, White IR, Rycroft RJG, McFadden JP. Allergic contact
dermatitis from paraphenylenediamine in Bigen® powder hair
dye. Contact Dermatitis. 2005; 52: 317-319.
33.
27: 469-481.
34.
De Groot AC. Labelling cosmetics with their ingredients. Br
Med J. 1990; 300: 1636-1638.
35.
39.
Lewis VJ, Statham BN, Chowdhury MMU. Allergic contact
dermatitis in 191 consecutively patch tested children. Contact
Dermatitis. 2004; 51(3):155-156.
48
Rietschel RL, Fowler JF. Photocontact dermatitis. Fisher's
contact dermatitis. 5th ed. Philadelphia, Lippincott
Williams&Wilkins. 2001; 397-411.
Öztaþ P, Önder M. Kozmetik ürünlerin güvenilirliði. Kozmetik
Bilimi. Ed.(Yazan Y). Ýstanbul, Nobel Týp Kitabevleri. 2004;
307-309.
Larsen WG, Jackson EM, Barker MO, Bednarz RM, Engasser
PG, et al. A primer on cosmetics. J Am Acad Dermatol 1992;
Hasan T, Rantanen T, Alanko K, Harvima RJ et al. Patch test
reactions to cosmetic allergens in 1995-1997 and 2000-2002
40.
Kligman A, Mills O. “Acne cosmetica”. Arch Dermatol. 1972;
106: 843-850.
41.
Wolf R, Wolf R, Tüzün B, Tüzün B. Contact dermatitis to
cosmetics. Clinics in Dermatology. 2001;19: 502-515.
Tosti A, Piraccini BM, van Neste DJ. Telogen effluvium after
allergic contact dermatitis of the scalp. Arch Dermatol. 2001;
137(2): 187-190.
42.

Benzer belgeler