futbol müsabakalarına izleyici olarak katılımı etkileyen güdüler

Yorumlar

Transkript

futbol müsabakalarına izleyici olarak katılımı etkileyen güdüler
FUTBOL MÜSABAKALARINA İZLEYİCİ OLARAK KATILIMI
ETKİLEYEN GÜDÜLER: ESKİŞEHİRSPOR TARAFTARLARI ÜZERİNE
BİR ÖN ÇALIŞMA
MOTIVATIONAL FACTORS INFLUENCING SPECTATOR INVOLVEMENT
AT FOOTBALL MATCHES: A PRELIMINARY STUDY ON
ESKİŞEHİRSPOR SUPPORTERS
Arş. Gör. Çağdaş AYDIN:1 Anadolu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü,
Yunus Emre Kampüsü,26470, Eskişehir. Tel: (0222) 335 0580-1273. E-posta:
[email protected],
Yrd. Doç. Dr. Çağıl Hale ÖZEL: Anadolu Üniversitesi, Turizm Fakültesi, Turizm
İşletmeciliği Bölümü, Yunus Emre Kampüsü, 26470, Eskişehir. Tel: (0222) 335
0580-2124. E-posta: [email protected]
1
Sorumlu Yazar / Corresponding Author: Ç.AYDIN.
FUTBOL MÜSABAKALARINA İZLEYİCİ OLARAK KATILIMI
ETKİLEYEN GÜDÜLER: ESKİŞEHİRSPOR TARAFTARLARI ÜZERİNE
BİR ÖN ÇALIŞMA
MOTIVATIONAL FACTORS INFLUENCING SPECTATOR INVOLVEMENT AT
FOOTBALL MATCHES: A PRELIMINARY STUDY ON ESKİŞEHİRSPOR SUPPORTERS
Arş. Gör. Çağdaş AYDIN2
Yrd. Doç. Dr. Çağıl Hale ÖZEL3
Özet
Teknolojik gelişmelere bağlı olarak çalışma saatlerinin kısalması, bireylerin boş zamanlarında
artışa neden olmuştur. Ayrıca, bireylerin gelir seviyesinin yükselmesi ve iletişim araçlarının
kullanımı gibi faktörler, bireylerin boş zamanlarını nitelikli bir şekilde değerlendirme isteklerini
artırmıştır. Türkiye’de katılımın kitlesel olarak gerçekleştiği boş zaman aktivitelerinin başında
futbol
müsabakaları
gelmektedir.
Bu
çalışmada,
Eskişehirspor
taraftarlarının
futbol
müsabakalarına hangi güdülerle izleyici olarak katıldığının ortaya çıkarılması amaçlanmıştır.
Böylece, bu çalışma neticesinde elde edilen güdülerle alanyazındaki güdülerin bir araya getirilmesi
yoluyla gelecekte yapılacak kapsamlı bir çalışmanın da temeli atılmıştır. Bu kapsamda,
Eskişehirspor-Kayseri
Erciyesspor
(23.11.2014)
ve
Eskişehirspor-İstanbul
Başakşehir
(07.12.2014) müsabakalarının öncesinde, devre arasında ve müsabaka sonunda izleyicilerle veri
toplama amaçlı yüzyüze görüşmeler yapılmıştır. Bu görüşmeler sonucunda izleyicilerin
demografik bilgilerinin yanında taraftarları Eskişehirspor müsabakalarına çeken 26 farklı güdüye
betimsel analiz yoluyla ulaşılmıştır. Alanyazındaki önceki çalışmalardan farklı olarak Eskişehir
taraftarına özgü yedi farklı güdünün mevcut olduğu tespit edilmiştir. Bu güdüler; evden
uzaklaşmak, eşitliği hissetmek, kendi mülkünü ziyaret etmek, Bando Es-Es’le maç izlemek, espri
ve kaba mizah ortamını yaşamak, alışkanlığını yerine getirmek ve kargaşa ortamından
hoşlanmaktır. Bu ön çalışma neticesinde elde edilen bulgularla desteklenen gelecekteki çalışmanın
Eskişehirspor taraftarının güdülerini eksiksiz biçimde yansıtacağı düşünülmektedir
Anadolu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yunus Emre Kampüsü, 26470, Eskişehir. Tel:
(0222) 335 0580-1273. E-posta: [email protected]
3
Anadolu Üniversitesi, Turizm Fakültesi, Turizm İşletmeciliği Bölümü, Yunus Emre Kampüsü,
26470, Eskişehir. Tel: (0222) 335 0580-2124. E-posta: [email protected]
2
Abstract
As a result of the decrease in today's working hours due to technological advances, people of our
time have more spare time to spend in their daily lives. Factors such as using communication tools
and increase in incomes also enhanced individual’s desire for quality leisure behaviour. In Turkey,
football is one of the primary leisure time activities done by huge masses. This paper aims to
uncover the truth behind the motives of Eskişehirspor followers in attending football matches.
Thus, a base for a more comprehensive future study is constructed by combining the motives
obtained in this study with the previously delineated motives. To this end, meetings were arranged
in Atatürk stadium, on the dates of matches Eskişehirspor-Kayseri Erciyesspor (23.11.2014) and
Eskişehirspor-İstanbul Başakşehir (07.12.2014) with spectators before the match, during the break
and after the match. By the help of these face to face interviews, 26 motives that push spectators to
watch the matches in the stadium have been determined by using a descriptive analysis in addition
to the demographic characteristics of spectators. Seven new motives have been determined that are
unique to the Eskişehirspor followers and was not mentioned in any previous research. These are;
Escaping from home, feeling the equality, visiting their own property (they see the stadium as their
own property), watching the game with Bando Es-Es, experiencing the funny and humorous
environment, fulfilling their habits and loving the chaotic environment. With the help of this
preliminary research's findings and the findings of the comprehensive future research, it is thought
that the motives of Eskişehirspor spectators will be deeply understood.
GİRİŞ
Günümüzde insanlar, yoğun iş yaşamlarının yorgunluğunu atabilmek, gün içinde
yaşamış olduğu stres düzeyini azaltarak rutin hayatından kaçabilmek, heyecan
duygusu yaşayabilmek ve sosyalleşebilmek için serbest zamanlarını çeşitli serbest
zaman aktivitelerine katılarak değerlendirmektedir. Serbest zaman, insanların
yaşamlarını devam ettirebilmek için yapması gereken zorunlu işlerden kurtulduğu
bir zaman dilimini ifade etmekte ve insanların özgür iradesiyle katılmış oldukları
rekreatif faaliyetleri içermektedir (Baud-Bovy ve Lawson, 2002). Türkiye’de
yoğun katılımın sağlandığı rekreatif faaliyetlerin başında spor organizasyonlarına
izleyici olarak katılım gelmektedir.
Spor organizasyonlarının en önemli unsurlarından biri olan izleyiciler, boş
zamanını değerlendirmek için spor organizasyonlarına pasif olarak katılan, bu
organizasyonları izleyen ve buna zaman ayıran bireyler olarak tanımlanabilir
(Trail, James ve Fink, 2000). İzleyiciler, oyunculara tribünden destek vererek
onların daha üst düzey performans göstermesini sağlamalarının yanında, takip
ettikleri spor organizasyonlarına veya taraftarı oldukları spor kulüplerine
yaptıkları harcamalarla kaynak da sağlamaktadırlar. Bu nedenle, izleyiciler spor
kulüpleri için kilit aktörlerdir ve spor kulüpleri gün geçtikçe daha fazla izleyiciyi
tribünlere çekmek istemektedir. Daha fazla taraftarın tribünlere çekilebilmesi ise
taraftarları spor müsabakalarını izlemek için stadyuma gelmeye iten nedenlerin,
diğer bir ifade ile güdülerin anlaşılması ile mümkün olabilecektir. İzleyicilerin
spor müsabakalarına katılmalarını etkileyen güdülerin belirlenmesi bu nedenle
önem arz etmektedir.
Yukarıdaki belirlemeden hareketle bu çalışmanın amacı, Eskişehirspor’un
müsabakalarına izleyici olarak katılan taraftarların hangi güdülerle stadyuma
izleyici
olarak
geldiklerinin
ortaya
çıkarılmasıdır.
Ayrıca
bu
çalışma,
Eskişehirspor taraftarlarına özgü olduğu tespit edilen güdüler ile alanyazında
önceki araştırmalarda belirlenen güdülerin bir araya getirileceği, daha sonra
yapılacak geniş katılımlı bir çalışmanın da ilk adımı niteliğindedir. Bu sayede
Eskişehirspor taraftarının güdülerini eksiksiz biçimde ölçebilecek bir ölçüm
aracının geliştirilebileceği düşünülmektedir.
Bu çalışmanın, hem kurama hem de uygulamaya katkıları olacaktır. Spor kulübü
taraftarlarının davranışlarının altında yatan temel etkenlerin belirlenmesinin
önemine işaret etmesi ve araştırmacıların dikkatini bu yöne çekmesi, bu
çalışmanın kuramsal bilgi birikimine olan katkısını oluştururken; Eskişehirspor
Kulübü yönetiminin kendi izleyicisini daha yakından tanımasına olanak sunması
ise çalışmanın uygulamaya olan temel katkısını ifade etmektedir. Taraftarları
güdüleyen faktörlerin belirlenmesiyle aynı zamanda Eskişehirspor’un ticari
ürünlerinin tasarlanması ve satışa sunulması aşamalarında da taraftarların
beklentilerinin karşılanması mümkün olabilecektir. Ayrıca Eskişehirspor Kulübü
yönetimi, reklam ve tutundurma çabalarını bu güdüler kapsamında yeniden
gözden geçirebilecek, stadyumlara daha fazla taraftar çekebilmek için tanıtımlarda
hangi
güdülere
karşılık
gelen
unsurlara
ağırlık
verilmesi
gerektiğini
belirleyebilecektir.
1. REKREATİF
BİR
FAALİYET
OLARAK
FUTBOL
MÜSABAKALARINA KATILIMA ETKİ EDEN GÜDÜLER
Genel anlamda rekreasyon, insanların boş zamanlarında gerçekleştirdikleri
aktiviteler (Broadhurst, 2001) olarak tanımlanmaktadır. Kraus (1985) ise bu
tanımı, kişinin zorunlu iş ve kişisel bakım zamanından arta kalan zamanlarında
kişileri yenileyen, rahatlatan, dinlendiren ve kişinin kendi isteğiyle katılım
gerçekleştirdiği faaliyetler olarak açıklamıştır. Edginton ve Ford’a (1985) göre
rekreasyon, iş ile ilgili olmayan, kişinin duygusal ve fiziksel gereksinimlerini
gideren bir yaşam aracı olarak tanımlanmıştır. Bu tanımlardan, rekreatif faaliyetler
içinde spor aktivitelerinin rekreasyonun önemli bir kısmını oluşturduğu
anlaşılmaktadır. Sportif faaliyetlere insanlar aktif ya da pasif katılımcı olarak
katılırlar. Kişinin sportif aktivite içinde etkin rol oynaması aktif bir katılımı
gerektirirken, izleyici olarak katılması da pasif olarak katılımı ifade etmektedir.
Oyun yönüyle öne çıkan spor aktiviteleri yalnızca aktivitenin sonucundan elde
edilecek tatmini değil, deneyimleme aşamasında alınan keyif, eğlence, sosyal
ilişkileri kuvvetlendirmek ve fiziksel sağlığa katkı sağlaması yönünden de
önemlidir (Doğan, 2005).
Sportif aktiviteler arasında futbol müsabakaları, önemli bir yere sahiptir. Futbol
müsabakaları, gün geçtikçe daha büyük ve daha gelişmiş organizasyonlar haline
dönüşen ve büyük kitlelerin ilgisini çeken bir yapıya sahiptir (İnan, 2010). 2014
yılı itibariyle dünyada üç buçuk milyar izleyici kitlesine sahip olan spor dalı,
futboldur (Mostpopularsports, 2014). Benzer şekilde, Türkiye’de izleyici olarak
katılımın en yoğun olduğu spor dalı da futbol müsabakalarıdır. Tablo 1’de ifade
edildiği üzere, futbol müsabakalarına katılan izleyici sayısı ortalama olarak
Almanya’da müsabaka başına 42609, İngiltere’de 36695, İspanya’da 26955’tir.
Türkiye ise müsabaka başına 12131 izleyici ortalamasıyla dünya genelinde 15.
sırada yer almaktadır (Daily Mail, 2014). Bu çalışma kapsamında inceleme
konusu olarak ele alınan Eskişehirspor Kulübü’nün izleyici sayısı ortalaması ise
2013-2014 sezonunda 8189 olarak gerçekleşmiştir (Transfermarkt, 2014).
Tablo 1: Futbol müsabakalarını tribünden izleyen taraftar sayıları (2014)
Sıralama
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
Ülke/Lig
Almanya Birinci Ligi (Bundesliga)
İngiltere Birinci Ligi (Premier)
İspanya Birinci Ligi (La Liga)
İtalya Birinci Ligi (Serie A)
Meksika Birinci Ligi (Liga MX)
Fransa Birinci Ligi (Ligue 1)
Hollanda Birinci Ligi (Eredivisie)
Amerika Birinci Ligi (MLS)
Çin Süper Ligi
Arjantin Birinci Ligi
Japonya Birinci Ligi (J-League)
İngiltere İkinci Ligi (Championship)
Brezilya Birinci Ligi (Serie A)
Avustralya Birinci Ligi (A-League)
Türkiye Süper Ligi
Cezayir Birinci Ligi
Belçika Birinci Ligi (Pro)
Rusya Birinci Ligi (Premier)
Ukrayna Birinci Ligi (Premier)
İsviçre Süper Ligi
Müsabaka
Sayısı
306
380
380
380
306
380
306
323
240
382
306
552
380
135
306
240
299
240
222
180
Ortalama katılım
Toplam
42.609
36.695
26.955
23.385
22.271
21.155
19.434
19.149
18.756
18.447
17.226
16.609
15.893
13.477
12.131
11.875
11.836
11.510
10.930
10.772
13.038.354
13.944.100
10.242.900
8.886.300
6.814.926
8.038.900
5.946.804
6.185.127
4.501.440
7.046.754
5.271.156
9.168.168
6.039.340
1.819.395
3.712.086
2.850.000
3.538.964
2.762.400
2.426.460
1.938.960
Kaynak: Daily Mail’den derlenmiştir (2014).
Futbol müsabakaları, farklı ekonomik gelire sahip insanları, kültür ve etnisite
bakımdan birbirleriyle ayrışan grupları bir araya getiren ve taraftarlık duygusu
yaratan rekreatif bir faaliyettir. Türk Dil Kurumu (2014) taraftar kavramını
“sporcunun veya sporcuların temsil ettikleri renklere, kulübe veya bayrağa bağlı
kimse” şeklinde tanımlamıştır. Trail, James ve Fink (2000) ise taraftarlığı,
kişilerin kendilerini takımlarına veya oyuncularına bağlanma derecesi olarak ifade
etmişlerdir. Bir başka tanımda taraftar, spor kulüplerinin etkinliklerini takip eden,
kulübün etkinliklerini ve ürünlerini ücretini vererek satın alan ve kulübün temel
pazarını oluşturan grup (Genç, 1998) şeklinde tanımlanmıştır.
Futbol müsabakalarına izleyici olarak katılımı sağlayan çekim unsurları;
takımların
aldığı
sonuçlar,
ligdeki
sıralamaları,
rakipleriyle
yaptıkları
müsabakalardaki kazanma-kaybetme yüzdeleri, oyuncuların yetenekleri ve oyun
sırasında gerçekleştirilen görsel gösteriler olarak sıralanabilmekte (Shank, 2001);
taraftarlık duygusu da farklı güdülerle ortaya çıkabilmektedir (Şahin, 2003).
Taraftarların spor müsabakalarına izleyici olarak katılımını sağlayan faktörler
“taraftar güdülenimi” olarak tanımlanabilir (Funk, 2008). İnsanları tribüne
yönelten güdülenme faktörleri birçok araştırmacının dikkatini çekmiş ve bu
konuda yapılan çalışmalarla, taraftarları tribüne yönelten güdülenme faktörleri
belirlenmeye çalışılmıştır. İzleyici olarak katılma dürtüsü; tecrübe edinme,
sporcuların yeteneksel becerilerini izleme (Trail ve James, 2001; Trail, Robinson,
Dick, Gillentine, 2003), saldırganlık (McDonald, Milne, Hong, 2002), bağlanma,
kendini kanıtlama (McDonald, 2002), estetik arayışı (Trail ve James, 2001),
rutinden kurtulma (Al-Thibiti, 2004), eğlence, rekabet duygusu (Wann,1995),
duygusal değişim hissi (Funk, Mahony ve Ridinger, 2002), bahis oyunları
oynayarak kazanç elde etme, kaçış, stresten uzaklaşma (Gantz, Wenner, 1995),
sosyal etkileşim kurma, empati yapma, temsili başarı elde etme, özsaygı elde etme
(James, Ridinger, 2002; James, Ross, 2004 ve Wann 2001) gibi faktörler,
taraftarların güdüleri olarak belirlenmiştir. Bu belirlemeden de anlaşılabileceği
gibi güdü faktörlerinin çeşitlilik göstermesine bağlı olarak spor müsabakalarını
izleyen taraftarların profili de birbirinden farklı özellikler ortaya koyabilmektedir.
Alanyazında
taraftarların
güdülerini
ve
gerçekleştirilmiş çok sayıda çalışma mevcuttur.
profilini
belirleme
amacıyla
2. İLGİLİ ÇALIŞMALAR
Konuyla ilgili gerçekleştirilmiş önceki araştırmaların sonucunda izleyicileri
müsabakalara çeken birçok farklı güdülenme faktörü tespit
edilmiştir.
Taraftarların güdüleri üzerine yapılan ilk çalışma, 1987 yılında Sloan, Bates,
Davis ve Schweiger tarafından kaleme alınmıştır. Yazarlar, bu araştırmada spor
taraftarlarının güdülerinin ölçülmesiyle; sağlıklı olmak (salubrious effects), stres
atmak, saldırganlık ve yenilmenin hüznünü yaşamak, eğlenmek ve başarı elde
etmek gibi güdülere ulaşmıştır (Sloan vd., 1987; Akt. İzzo, 2011). 1995 yılında,
Sloan ve arkadaşlarının yaptığı çalışmada ortaya çıkan güdü faktörlerine ek
olarak, Wann (1995) kendini gerçekleştirme, rutinden kaçma, bahis oynama,
estetik arama, grup etkisi ve sosyalleşme ve aile ile zaman geçirme güdülerini öne
sürmüştür.
Milne ve McDonald (1999), spor izleyicilerinin davranışsal özellikleri üzerinde
çalışarak, risk alma, taraftar kulüplerine üyelik, spor hakkında yeterli bilgiye sahip
olma, kendini değerli hissetme, sosyalleşme, başarı kazanma ve yarışma
güdülerini belirlemişlerdir (Tablo 2). Ayrıca araştırmacılar, izleyicilerin
destekledikleri takımın müsabakaları sırasında verdikleri duygusal tepkilerin
psikolojik faktörlerden kaynaklandığını savunurken, takımlara verilen desteğin ise
davranışsal faktörlerden kaynaklandığını belirtmişlerdir. Sözgelimi izleyicilerin
davranışsal tutumları; bilet satın alma, oyuncu ya da takım hakkında bilgi
araştırma ve tezahürat yapma olarak ortaya çıkabilmektedir. Trail ve James (2001)
ise Spor Tüketicileri Güdü Ölçeği’ni geliştirerek izleyicilerin tatmin olma
duygularında psikolojik özelliklerin etkisinin ölçülmesine yönelik bir çalışma
yapmışlardır. Trail ve James’in çalışmasına paralel olarak Funk, Ridinger ve
Moorman (2003), spor izleyicilerinin davranışlarının belirlenmesinde psikolojik
özelliklerin önemli olduğunu belirtmiştir. Bu durumu destekleyen bir anlayışla,
spor ürünü pazarlamacıları da spor izleyicilerinin sınıflandırılmasında, psikolojik
faktörlerin davranış özellikleriyle ilişkilendirilmesi gerektiğini vurgulamışlardır
(Trail ve James, 2001; Funk, Ridinger ve Moorman, 2003). Capella ise 2002
yılında taraftar davranış formu geliştirerek, taraftarların duygusal ve davranışsal
özelliklerini ölçmüştür. Araştırmanın sonucunda, duygusal ya da psikolojik
özelliklerin, izleyicilerin destekledikleri takımların ürünlerini satın almalarında
önemli olduğunu ortaya çıkarmıştır (Capella, 2002; Akt, Choi vd.).
Tablo 2: Spor izleyicileri üzerine yapılan araştırmalarda ortaya çıkarılan
güdüler
Başarı ve güç için spor gereknim
ölçeği (Sloan, Bates Davis ve
Schweiger, 1987)
Program Uygunluğu
Rakip
takımın
durumu
Spor taraftarları motivasyon
ölçeği (Wann, 1995)
Oyun kalitesi
İzleyiciler ve katılımcılar için
motivasyon faktörleri
(McDonald ve Milne, 1999)




















Drama
Eğlence
Ekonomik
Empati
Estetik
Ev sahibi takım
Fiziksel Çekicilik
Fiziksel Yetenek
Grupla Özdeşleşme
Heyecan
İlişki kurmak
Kaçış (rutinden)
Kendini
gerçekleştirme
Müşteri Hizmetleri
Olumlu stres
Sportif tüketim için motivasyon
ölçeği (Trail ve James, 2001)

Sportif ilgi envanteri (Funk,
Ridinger ve Moorman, 2003)
Bağlılık noktaları endeksi
(Trail ve Ark, 2003)
İzleyici karar verme envanteri
(Zhang ve Ark, 2003)
Sportif tüketim motivasyonları
(James ve Ross, 2004)
Spor taraftarları motivasyon
ölçeği (Ak-Thibiti, 2004)
Spor Etkinliği Ölçeği (Pons,
Mourali ve Nyeck, 2006
Aile ile birlikte olmak
Antrenörle
Özdeşleşme
Arkadaşlarla birlikte
olmak
Başarı duygusu
Bilgi düzeyi (Takımla
ilgili)
Can
sıkıntısından
kurtulma
Değer geliştirme
SSİDGÖ ve SSİİGÖ) geçerlik ve
güvenilirlik çalışması (Polat ve
Yalçın 2014)
Alt Boyutlar






























Rekabet ortamı


Risk alma


Rol model alma
Sağlıklı çevre
Saldırganlık
Sosyal etkileşim
Sosyal Rahatlama
Sosyalleşme
Spor atmosferi
Sporla Özdeşleşme
Sporcuyla
Özdeşleşme
Stresi azaltma



















Takım çabası
Takımla Özdeşleşme
Toplum desteği
Yetenek üstünlüğü







Kaynak: Polat ve Yalçın’dan (2014) uyarlanmış ve geliştirilmiştir.
Profesyonel futbol takımı izleyicilerinin spor tüketimine yönelik güdüleri ve
takımlarına bağlılık noktaları arasındaki ilişkinin ölçüldüğü bir başka çalışmada,
Karşıyakaspor Kulübü ve Göztepespor Kulübü izleyicileri arasında güdüler ve
bağlılık noktaları açısından farklılıklar gözlenmiştir (Gençer vd., 2012). Polat ve
Yalçın (2014), spor izleyicileri için dışsal ve içsel güdü ölçeği geliştirmiş ve bu
ölçeğin geçerliliğinin ve güvenirliliğinin test edilmesine yönelik bir çalışma
yapmıştır.
Çalışmadan
elde
edilen
sonuçlar,
ölçeğin
geçerliliğinin
ve
güvenirliliğinin sağlandığını göstermektedir.
Araştırmacılar gerçekleştirdikleri çalışmalarda güdülerin belirlenmesine ek olarak
geçerli ve güvenilir olan ölçüm araçları geliştirmeyi de amaçlamışlardır. Bu
ölçüm araçlarından bazıları Tablo 3’te görülmektedir.
Tablo 3: Spor taraftarlarının güdülerini ölçmek üzere geliştirilen ölçekler
Araştırmacılar
Wann (1995)
Trail ve James (2001)
Mahony vd. (2002)
McDonald, Milne ve Hong (2002)
Trail vd. (2003)
Geliştirilen Ölçekler
Spor Taraftarı Motivasyon Ölçeği
Spor Tüketimi İçin Motivasyon Ölçeği
J.Ligi İzleyici Ölçeği
İzleyiciler ve Katılımcılar için Motivasyon
Faktörleri
Bağlılık Noktaları İndeksi
Zhang vd.(2003)
Funk, Ridinger ve Moorman (2003)
Al-Thibiti (2004)
James ve Ross (2004)
Pons, Mourali ve Nyeck (2006)
Polat ve Yalçın (2014)
İzleyici Karar Verme Envanteri
Spor İlgi Ölçeği
Spor Taraftarı Motivasyon Ölçeği
Spor Tüketim Güdüleri
Spor Yarışmalarına Yönelim Ölçeği
Spor İzleyici İçin Dışsal ve İçsel Güdü Ölçeği
Kaynak: Polat ve Yalçın’dan (2014) derlenmiştir.
Yapılan önceki çalışmaların incelenmesinden anlaşılabileceği gibi güdülerin
belirlenmesi ile ilgili çabalar, çoğunlukla spor izleyicilerinin güdüleri ile ilgili
ölçek geliştirme üzerine odaklanmıştır. Belirli bir takımın taraftarları üzerine
odaklanan çalışmalar ise alanyazında kısıtlı kalmıştır. Oysa güdülenme faktörleri,
toplumların kültürlerine ve sportif müsabakanın türüne göre farklılaşabilmektedir.
Bu gereksinime koşut olarak bu çalışmada, Eskişehirspor müsabakalarına izleyici
olarak katılan taraftarları harekete geçiren güdülerin ortaya çıkarılmasına
odaklanılmıştır. Türkiye’deki herhangi bir spor kulübünün izleyicilerini kapsayan
benzer bir çalışmanın bulunmaması durumunun da çalışmanın özgünlüğünü
arttıracağı düşünülmekte, çalışmanın amacı itibariyle alanyazında öncü bir
araştırma olarak yer alması beklenmektedir. Araştırma sonucunda ortaya
çıkarılacak sonuçların Eskişehirspor tarafından kullanılmasıyla kulübün ticari
ürünlerinin satışı aşamasında taraftarların beklentilerinin tam olarak karşılanması
mümkün olabilecektir.
3. ESKİŞEHİRSPOR FUTBOL KULÜBÜ
Eskişehirspor Futbol Kulübü, 19 Haziran 1965 tarihinde Eskişehir'de kurulmuştur.
Kulüp, Akademi Gençlik, İdmanyurdu ve Yıldıztepe kulüplerinin bir araya
gelmesiyle bugünkü ismi olan Eskişehirspor ismini almıştır. Eskişehirspor,
kurulduğu yıl olan 1965-1966 sezonunda 2. ligde mücadele etmeye başlamıştır.
Aynı yıl ikinci ligde şampiyon olarak 1. lige yükselmeye hak kazanmıştır. 19701971 sezonunda ise ilk önce Türkiye kupasını, sonrasında Cumhurbaşkanlığı
kupasını müzesine götürmüştür. 1965, 1971 ve 1986 yıllarında da Başbakanlık
Kupası Eskişehirspor’un olmuştur.
Eskişehirspor müsabakalarını, 1983 yılı itibariyle 14.822 kişilik kapasiteye sahip
olan Eskişehir Atatürk Stadyumu’nda oynanmaktadır (Eskişehirspor.org). Ancak,
Eskişehir ilinde UEFA (Avrupa Futbol Federasyonları Birliği) standartlarına göre
yapımı devam eden yeni stadyum tamamlandığında Eskişehirspor takımının
müsabakaları, yeni stadyumda oynanmaya başlanacaktır. Bu araştırmanın
yapıldığı tarihte, yeni stadyumun tamamlanacağı tarih 2016 yılı olarak
belirlenmiştir. Eskişehirspor taraftar gruplarından Ati Nefer ve Kızılcıklı grubu
sol kapalı olarak adlandırılan tribünde, 1965’liler kapalı tribünde, Liseli Altes,
Ünises ve Bando EsEs ise açık tribünde yer almaktadır.
Bilyoner.com (2013) tarafından Türkiye’deki tüm futbol takımlarını ve tüm
taraftarları kapsayan bir araştırmada Eskişehirspor taraftarının, Türkiye’deki
futbol taraftarlarına oranı %0,8 olarak bulunmuştur. Diğer bir anlatımla,
Eskişehirspor’un takımına bağlılığı ile bilinen büyük bir taraftar kitlesi mevcuttur.
Bu taraftar kitlesinin demografik özellikleri, neler düşünüp nasıl hareket ettiği,
hangi güdülerle stadyuma müsabaka izlemeye gittiği gibi davranışsal özellikleri,
daha önce başka bir çalışmada irdelenmemiş olması nedeniyle merak konusudur.
Bu durum, bu çalışmada inceleme alanı olarak Eskişehirspor’un taraftar kitlesinin
seçilmesi için araştırmacıları teşvik edici olmuştur.
4. YÖNTEM
Araştırmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır.
Verilerin toplanması
aşamasında ise yüzyüze görüşme tekniğinden yararlanılmıştır. Araştırma, durum
tespitine yönelik olup bir açık alan rekreasyonu olan Eskişehirspor futbol takımı
müsabakalarına izleyici olarak katılan bireylerin, bu rekreasyon faaliyetini tercih
etme güdülerini incelemeye yönelik betimleyici bir çalışmadır.
4.1. Çalışmanın Amacı
Bu araştırmanın temel amacı, Eskişehirspor futbol müsabakalarına izleyici olarak
katılan bireylerin hangi güdülerle bu aktiviteye katıldığını belirlemektir. Ayrıca,
katılan bireylerin demografik profili hakkında bilgiler elde edilmesi de
amaçlanmaktadır. Çalışmanın ileriye dönük amacı ise nitel tasarımda olan bu
araştırmadan elde edilecek güdülerin de yardımıyla gelecekte daha kapsamlı nicel
bir araştırma yürütmek ve bir ölçek geliştirmektir.
4.2.Veri Toplama Aracının Oluşturulması
Araştırmanın amacına uygun verileri toplamak için yarı yapılandırılmış soruların
yer aldığı görüşme formu kullanılmıştır. Görüşme formu; demografik, davranışsal
ve araştırmanın amacına yönelik sorulardan oluşmaktadır. Araştırmanın amacına
yönelik olarak yöneltilen soru, Eskişehirspor futbol müsabakalarına izleyici olarak
katılım güdülerinin tespit edilmesini amaçlamaktadır. Yarı yapılandırılmış
görüşme formu, bu araştırmada “hem sabit seçenekli yanıtlamayı hem de ilgili
alanda derinlemesine gidebilmeyi birleştirdiği” (Büyüköztürk vd., 2014:152) için
uygulanmıştır. Ayrıca, nicel bir çalışma ile doğrudan anket sorularıyla güdüleri
ölçmek yerine; nitel araştırmanın sağladığı derinlemesine bilgi elde etme ve açıkta
kalabilecek hususlar hakkında öngörü elde etme avantajlarından yararlanabilmek
için nitel bir ön araştırma yapılması ve açık uçlu soru sorulması kararlaştırılmıştır.
4.3. Veri Toplama
Araştırmanın verileri 23.11.2014 tarihinde Eskişehirspor-Kayseri Erciyesspor ve
07.12.2014 tarihinde Eskişehirspor-İstanbul Başakşehir müsabakalarının olduğu
günlerde Eskişehirspor Atatürk Stadyumu’nda araştırmacılar tarafından müsabaka
öncesinde, devre arasında ve müsabaka sonrasında izleyicilerle yüzyüze
görüşmeler yapılarak elde edilmiştir.
Araştırma kapsamında görüşülen kişiler, veri sağlamaya gönüllü olan izleyiciler
arasından seçilmiştir. Veri toplanan ortamın ses seviyesinin çok yüksek
olmasından dolayı veri toplama aşamasında ses kayıt cihazı ile kayıt alınamamış;
bunun yerine not tutma tekniğinden yararlanılmıştır. İzleyicilerin verilerin
toplanması aşamasında istekli tavırlar göstermeleri, araştırmacıya kolaylık
sağlamıştır. Örneğin, görüşme yapıldığına şahit olan bazı taraftarlar, kendileriyle
de yüzyüze görüşme yapılmasını talep etmişlerdir. Ancak, yüksek ses seviyesi ve
aşırı hareketlilik nedeniyle katılımcılar, veri sağlamada dikkatlerini toplamakta
zorluk yaşamışlardır. Araştırmada toplam 67 kişi ile görüşülmüştür. Görüşmeler
yaklaşık olarak yedi ila sekiz dakika sürmüştür. Bu görüşmelerin sonucunda
izleyicilerin demografik özelliklerine ilişkin bilgilere ek olarak bu kişileri izleyici
olarak Eskişehirspor müsabakalarına çeken toplam 23 farklı güdüye betimsel
analiz yoluyla ulaşılmıştır.
4.4. Verilerin Analizi
Verilerin analizinde nitel araştırma tekniklerinden biri olan betimsel analiz tekniği
kullanılmıştır. Araştırma sırasında elde edilen veriler, derinlemesine incelenmiş ve
taraftarların Eskişehirspor futbol müsabakalarına izleyici olarak katılım nedenleri
olarak dile getirdikleri ifadeler, alanyazındaki benzer çalışmalarda yer alan
güdülerden yola çıkılarak başlıklar altına alınmaya çalışılmıştır.
5. BULGULAR
Araştırmadan elde edilen bulgular; taraftarların demografik ve davranışsal
özellikleri ile futbol müsabakasına izleyici olarak katılan taraftarların güdüleri
olmak üzere iki başlık altında toplanarak sunulmuştur.
5.1. Taraftarların Demografik ve Davranışsal Özellikleri
Görüşme sonucundaki yanıtların incelenmesiyle Tablo 4’te de görüldüğü gibi
izleyicilerin %95,5’inin (64 kişi) erkek izleyici olduğu göze çarpmaktadır.
Araştırmaya katılan izleyicilerin yaş aralıkları 15 ve 52 arasında değişmektedir.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TUİK) 2013 yılı verilerine göre Türkiye’de
ortaöğretim ve altı eğitim düzeyi %86,7 iken; örneklem grubunu oluşturan
izleyicilerin eğitim düzeylerinde ise ortaöğretim ve altı eğitim seviye %28,3 (19
kişi) olarak ortaya çıkmıştır. Taraftarların eğitim seviyesinin yüksek olması, bu
kişilerin boş zamanlarını iyi değerlendirme ve rekreatif faaliyetlere katılma
konusunda bilinçli olduklarının bir göstergesi olabilir.
Tablo 4: İzleyicilerin demografik ve davranışsal özellikleri
CİNSİYET
Erkek: 64
Kadın: 3
MESLEK
Çalışmıyor (öğrenci): 40
Çalışmıyor (işsiz): 4
Özel Sektör: 17
Kamu: 6
YAŞ
En düşük: 15
En yüksek: 52
Ortalama: 25,4
GELİR
Asgari Ücret Üzeri: 15
Asgari Ücret ve Altı: 52
EĞİTİM
Ortaöğretim üzeri: 48
Ortaöğretim ve altı: 19
KİMLERLE
KATILDIĞI
Arkadaşlar: 51
Aile ve akraba: 25
Yalnız: 10
Araştırmada izleyicilerin mesleki durumları; özel sektör, kamu sektörü ve
çalışmıyor olarak üç gruba ayrılmıştır. Gelir durumu incelendiğinde ise asgari
ücret ve altında kazanan grubun, %77,6’lık (52 kişi) orana sahip olduğu
görülebilir. Futbol müsabakalarına izleyici olarak katılanların yalnızca %14,9’u
(10 kişi) futbol müsabakalarına yalnız olarak katılırken örneklem grubunun geri
kalanı ise arkadaşları, aile ve akrabaları ile bu aktiviteye katıldıklarını ifade
etmişlerdir.
5.2. Futbol Müsabakasına İzleyici Olarak Katılan Taraftarların Güdüleri
Demografik soruların dışında kalan diğer soru, izleyicileri futbol müsabakalarına
izleyici olarak katılmaya iten güdülerin belirlenmesine yönelik sorudur. Bu
sorulara verilen yanıtlar, alanyazındaki önceki çalışmalarda kullanılan güdülenme
ifadelerinden de yararlanılarak Tablo 5’teki gibi sınıflandırılmış ve her bir
ifadenin tekrar edilme sayısı hesaplanmıştır.
Tablo 5: Futbol müsabakalarına izleyici olarak katılma güdüleri
Güdüler
K. Sayısı
Güdüler (Devamı)
K. Sayısı
Arkadaş ortamı
54
Alışkanlığını yerine getirmek
21
Takımın bir parçası olmak
51
Bando Es-Es için
21
Bir gruba ait olmak
45
Evin sorumluluklarından uzaklaşmak
17
Stadyumun atmosferi
44
Takımın renkleriyle özdeşleşmek
14
Özgür bir ortam sunması
43
Espri ve mizah ortamı (Kaba)
13
Takımı güdülemek
43
Bahis oynadığı için
11
Kendini güçlü hissetmek
42
Ucuz bir aktivite olduğu için
9
Kendini takım için önemli
hissetmek
40
Müsabakanın ligdeki konumu
etkilemesi
9
Memleketimin takımını
desteklemek
Futbol aşkı
39
Maçın çekişmeli olması
7
38
Hayatın sorumluluklarından kurtulmak
6
Bağırmak (Tezahürat etmek)
33
Atatürk Stadyumu’nu mabet olarak
görmek
6
Küfür etmek
27
Kendi mülkünü ziyaret etmek
5
Kargaşa ortamının olması
24
Eşitlik (Hiyerarşinin ortadan kalkması)
1
Görüşülen Eskişehirspor taraftarları, Tablo 5’te görüldüğü gibi en çok 54 ifade ile
arkadaş ortamıyla katılma ve 51 ifade ile takımın bir parçası olma amacıyla futbol
müsabakasına izleyici olarak katıldıklarını belirtmişlerdir. Ayrıca, görüşülen
taraftarlardan 45’i bir gruba ait olmak, 44’ü stadyum atmosferini yaşamak ve 43’ü
ise takımı güdülemek amacıyla müsabakalara geldiklerini ifade etmiştir. İfadeler
arasında bulunan ‘’eşitlik’’ ise bir kişi tarafından söylenmiştir. Bu kişi, algıladığı
eşitliği “Tribüne geldiğim zaman kimin patron kimin işçi olduğunu bilmiyorum ve
bu tip şeylerin de bir önemi kalmıyor. Ne ben kim olduğumu hatırlıyorum maç
sırasında ne de bir başkası.. Hep birlikte kolkola tezahürat yapıyoruz” sözleriyle
betimlemiştir.
Alanyazından farklı olarak futbol müsabakalarına katılma nedeni olarak 17 kişi
“Evin sorumluluklarından uzaklaşmak” güdüsünü dile getirmiştir. Bu ifadeyi
farklı
taraftarlar,
“Çoluk
çocuğun
gürültüsünden
kurtulmak”,
“Evin
sorumluluklarından uzaklaşmak’’, “Ev dışındaki yaşamda yani dışarıda eğlenceli
bir hayat var” gibi ifadelerle açıklamışlardır. Görüşmeler sonucunda ortaya çıkan
“küfür etmek” ve “stadyumun özgür bir ortam sunması” ifadeleri ise bir
izleyicinin “… Burada istediğim gibi küfür edebiliyorum ve uç davranışlarda
bulunabiliyorum. Stadyum dışında tepki göreceğim hareketler, burada takımımı
herkesten daha çok sevdiğimin bir kanıtı gibi…” ifadesinden net bir şekilde
anlaşılabilmektedir.
Eskişehirspor’a özgü olan ve Türkiye’deki hiçbir profesyonel spor kulübünde
olmayan BandoEsEs ise Eskişehirspor taraftarlarını tribüne çeken bir başka
güdülenme faktörüdür. Bu faktörü bir katılımcı, “… Daha önce sadece
televizyonda gördüğüm müzik aletlerini yakından görmek ve elit sınıfın dinlediği
müzik aletleri olarak düşündüğüm bu müzik aletleriyle birlikte maçın havasına
kendimi çok daha fazla kaptırdığım için stada geliyorum” cümleleriyle
açıklamıştır.
Görüşmeler sonucunda elde edilen ve Tablo 5’te yer verilen güdülerden arkadaş
ortamı (Polat ve Yalçın, 2014; Funk, Ridinger ve Moorman, 2003), bir gruba ait
olmak (Polat ve Yalçın, 2014; Trail ve Ark, 2003) ve memleketim takımı
ifadesinin Polat ve Yalçın’ın (2014) çalışmasında yer verilen bölgesel bağlılıkla
paralellik gösterdiği söylenebilir. Hayatın sorumluklarından kurtulmak olarak
ifade edilen kaçış (Al-Thibiti, 2004; Funk, Ridinger ve Moorman, 2003; Trail ve
James, 2001; Wann, 1995), takımın bir parçası olmak (Polat ve Yalçın, 2014;
Trail ve Ark, 2003; McDonald ve Milne, 1999), stadyum atmosferini yaşamak
(Al-Thibiti, 2004), önceki çalışmalarda ortaya çıkan sonuçlarla örtüşmektedir.
Eskişehirspor taraftarları, diğer çalışmalarda belirtilen güdülerden farklı olarak
küfür etmek, bağırmak, eşitlik (statülerin ortadan kalkması), kendini güçlü
hissetmek, alışkanlığını yerine getirmek, kendi mülkünü ziyaret etmek, ucuz bir
aktivite olması, Bando Es-Es, futbol aşkı, özgür bir ortam, kendini takım için
önemli hissetmek, takımın renkleriyle özdeşleşmek, kargaşa ortamının olması,
Atatürk Stadyumu’nun mabet olarak görülmesi, takımı güdülemek, espri ve mizah
ortamı gibi güdüler de belirtmişlerdir.
6. SONUÇ VE ÖNERİLER
Futbol organizasyonlarının bir endüstri haline gelmesi ve büyük yatırımlar
gerektirmesi, kulüplerin izleyiciye bakış açısını değiştirmiştir. Futbol kulübünün
izleyicisi
olan
kitle,
aynı
zamanda
spor
kulübün
ürünlerinin
ve
organizasyonlarının da tüketicisi konumundadır. Futbol kulüplerinin daha fazla
izleyici çekebilmesi, kendi taraftarlarının psikolojik ve davranışsal güdülerini
anlamasıyla gerçekleşebilecektir. Bu belirlemeden hareketle, bu çalışmada
Eskişehirspor taraftarlarının hangi güdülerle futbol müsabakalarına izleyici olarak
katıldığının ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Elde edilen sonuçlar, alanyazındaki
önceki
çalışmalarla
benzeşen
güdülenme
ifadelerinin
mevcut
olduğunu
göstermekle beraber Eskişehirspor taraftarına özgü ve alanyazından farklılaşan
yedi farklı güdüyü de ortaya çıkarmıştır. Böylece gelecekte yapılacak olan nicel
araştırma kapsamında geliştirilmesi planlanan ölçekte bu ifadelere de yer
verilmesinin uygun olacağı anlaşılmıştır.
Eskişehirspor taraftarlarının bir rekreasyon faaliyeti olarak futbol müsabakasına
izleyici olarak katılımını etkileyen güdülerden; bir gruba ait olma (Trail,
Robinson, Dick ve Gillintine, 2003), stadyum atmosferini yaşama (Al-Thibiti,
2004), arkadaşlarla bir arada bulunma (Funk, Ridinger ve Moorman, 2003),
saldırganlık (Trail ve James, 2001; (McDonald ve Milne, 1999; Sloan, Bates
Davis ve Schweiger, 1987), takımın bir parçası olma (Polat ve Yalçın 2014; Trail,
Robinson, Dick ve Gillintine, 2003; McDonald ve Milne, 1999) ifadeleri
alanyazındaki çalışmalarla paralellik göstermektedir. Ayrıca, bahis oynamak,
doğduğu şehrin takımını desteklemek ve spor tutkusu, Polat ve Yalçın’ın (2014)
Spor Seyircileri İçin Dışsal Güdü Ölçeği (SSİDGÖ) ve Spor Seyircileri İçin İçsel
Güdü Ölçeği (SSİİGÖ) geçerlik ve güvenilirlik çalışmalarında belirtmiş oldukları
ifadelerle örtüşmektedir. Eskişehirspor taraftarlarının futbol müsabakalarına
katılma amaçları olarak belirttikleri evden uzaklaşmak, eşitlik, kendi mülkünü
ziyaret etmek, Bando Es-Es, espri ve mizah ortamı (kaba), alışkanlığını yerine
getirmek ve kargaşa ortamının olması gibi ifadeler ise önceki araştırmalarla
desteklenen amaçlardan farklılaşmaktadır.
6.1.Uygulayıcılara Yönelik Öneriler
Bu ön çalışmadan elde edilen sonuçların kılavuzluğunda Eskişehirspor Kulübü,
sunduğu ürünlerin pazarlanmasında izleyicilerin güdüleri doğrultusunda belirli
temaları ön plana çıkartarak pazarlama stratejileri geliştirebilir. Örneğin;
izleyicilerin kendini bir gruba ait hissetmesi ve Atatürk Stadyumu’nun bir mabet
olarak nitelendirilmesi, izleyicilerin sahiplenme ve kendini bir yere ait hissetme
duygularının ön plana çıktığını göstermektedir. Kulüp, taraftarların yaşadıkları bu
duygulardan müsabakaların reklam içeriklerinin hazırlanması aşamasında
yararlanabilir.
Taraftarların katılım amaçlarına ilişkin soruya verdikleri yanıtlar içinde yer alan
Bando Es-Es ifadesinden, taraftarların futbol müsabakasına yalnızca maçı izlemek
için değil aynı zamanda farklı bir deneyim yaşamak için de gelebildikleri
anlaşılmaktadır. Bu nedenle, kulüp yönetimi Türkiye’deki diğer taraftar
gruplarında bulunmayan, maç sırasında canlı müzik performansı sunan Bando EsEs’in izleyicilere farklı bir deneyim yaşatmasını ön plana çıkararak, deneyim
pazarlaması stratejilerinden yararlanabilir. Bando Es-Es’in kullanılması yoluyla
Eskişehirspor’un temel ürünü olan futbol müsabakalarının rakip ürünlerden
farklılaştırılması mümkün olabilir.
Araştırma kapsamında ulaşılabilen taraftarlar arasında kadınların oldukça düşük
bir oranda yer alması, dikkat çekmektedir. Bu durumun olası nedenleri,
gelecekteki başka çalışmaların konusu olabilir. Öte yandan, Eskişehirspor kulübü
futbol müsabakalarını kadın izleyiciler için daha cazip hale getirmek ve bir
alışkanlık yaratabilmek için kadınların müsabakalara ücretsiz olarak katılımının
sağlanması, uygulayıcılara sunulacak öneriler arasında yer alabilir.
Aile ile birlikte zaman geçirme de Eskişehirspor taraftarlarının amaçları arasında
yer almamaktadır. Bu noktada, taraftar grubu arasında kadınların oransal olarak
oldukça
az
olmasının,
futbol
müsabakası
izlemenin
“aile
ile
birlikte
yapılamayacak” bir aktivite olarak algılanmasına yol açmış olabileceği
düşünülebilir. Aynı zamanda bu durumun kargaşa ortamı, küfür ve saldırganlık
gibi olumsuz koşulların aile bireylerini olumsuz etkileme olasılığından
kaynaklanabileceği de düşünülebilir. Bu duruma bir çare olarak, kulüp yönetimi,
Türkiye Futbol Federasyonu ve Emniyet Müdürlüğü’nün eş güdümlü çalışmasıyla
bir rekreasyon faaliyeti olan futbol müsabakalarına taraftarların aileleriyle birlikte
katılımı arttırılabilir. Dahası, aile bireylerinin birlikte rahat bir şekilde müsabaka
izleyebilmesini sağlamak için bir tribün “aile tribünü” olarak belirlenebilir.
Katılımcıların eğitim seviyesinin (orta öğretim üzeri 48 kişi, %71,7) Türkiye
ortalamasının (%13,3) üzerinde olması da taraftarların olumsuz davranışlarının
azaltılabilmesi yönünde kolaylaştırıcı bir etkide bulunabilir.
6.2. Gelecekteki Araştırmalar İçin Öneriler
Eskişehirspor taraftarlarının futbol müsabakalarına katılma amaçları olarak
belirttikleri kendilerine özgü güdülenme ifadelerinin her biri, ileride yapılacak
çalışmalarda konu edilerek ayrıntılı bir şekilde irdelenebilir. Sözgelimi,
hiyerarşinin ve statülerin ortadan kalkmasını ifade eden “eşitlik duygusu yaşama”
güdüsünün altında yatan sebepler, bu güdünün taraftarları nasıl harekete geçirdiği
ve izlenen müsabakalar sırasında nasıl tatmin edildiği, nitel araştırmalarla
incelenebilir.
Benzer
şekilde,
Eskişehirspor
taraftarlarının
“evin
sorumluluklarından kaçmak” güdüsüyle stadyuma yönelmelerinin, gelecekte
müsabakaların aile ile birlikte izlenmesi amacıyla girişilecek olan düzenlemelerin
önünde bir engel oluşturup oluşturmayacağı araştırılabilir.
KAYNAKÇA
Al-Thibiti, Y. (2004). A scale development for sport fan motivation. Doctorate
Thesis, Florida: The Florida State University, College of Education,
Department of Sport Management, Recreation Management and Physical
Education.
Baud-Bovy, Manuel, and Fred Lawson. Tourism and recreation: handbook of
planning and design. Butterworth-Heinemann Ltd, 2002.
Choi, Yun, et al. "Motivational Factors Influencing Sport Spectator Involvement
At NCAA Division II Basketball Games." Journal for the Study of Sports
and Athletes in Education 3.3 (2009): 265-284.
Doğan, O. (2005). Spor Psikolojisi. Adana: Nobel Yayınları.
Edginton, C.R., Ford, M.P. (1985). Leadership in Recreation and Leisure Service
Organizations, j. Willey Sons,
Funk, Daniel. Consumer behaviour in sport and events. Routledge, 2008.
Funk, Daniel C., Lynn L. Ridinger, and Anita M. Moorman. "Understanding
consumer support: Extending the Sport Interest Inventory (SII) to examine
individual differences among women's professional sport
consumers." Sport Management Review 6.1 (2003): 1-31.
Gencer R, R. Timuçin, et al. "Profesyonel Futbol Takımı Seyircilerinin Spor
Tüketimine Yönelik Güdüleri ve Bağlılık Noktaları Arasındaki İlişki." Ege
Academic Review 12.Special Issue (2012): 41-53.
Genç, D. A., Spor Hukuku, 1.Baskı, Alfa Yayınları, Ankara, 1998.
İnan, T. (2010). Türkiye Spor Toto Süper Liginde Rekabetçi Denge, Selçuk
Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilim Dergisi, 12(3): s: 209-213
Izzo, G. Martin, et al. "Sport fans’ motivations: an investigation of Romanian
soccer spectators." Journal of International Business and Cultural
Studies 5 (2011): 1-13.
James, J. D., ve Ross, S. D. (2004). Comparing sport consumer motivations across
multiple sports. Sport Marketing Quarterly, 13(1), 17-25.
Kraus, R. G. (1985). Recreation Program Planning Today, Scott, London:
Foresman and Company.
Mahony, D. F., Nakazawa, M., Funk, D. C., James, J. D., & Gladden, J. M.
(2002). Motivational factors influencing the behaviour of J. League
spectators.Sport Management Review, 5(1), 1-24.
McDonald, M. A., Milne, G. R., & Hong, J. (2002). Motivational Factors for
Evaluating Sport Spectator and Participant Markets. Sport Marketing
Quarterly,11(2), 100-13.
Milne, G.R., ve McDonald M.A. (1999). Sport Marketing: Managing the
Exchange Process. Sudbury, MA: Jones and Bartlett Publishers.
Polat, E., ve Yalçın, H. B. (2014). Spor seyircileri için dışsal güdü ölçeği
(SSİDGÖ) ve spor seyircileri için içsel güdü ölçeği (SSİİGÖ) geçerlik ve
güvenilirlik çalışması. International Journal of Human Sciences, 11(1),
105-127.
Pons, F., Mourali, M., & Nyeck, S. (2006). Consumer Orientation Toward
Sporting Events Scale Development and Validation. Journal of Service
Research, 8(3), 276-287.
Shank,
Md.,
Sports
Marketing:A
Strategic
Perspective,Upper
Saddle
River,NJ:Prentice Hall 2001
Şahin H.M. (2003). Sporda Şiddet ve Saldırganlık, Nobel BasımEvi.
Trail, G. T., Robinson, M., Dick, R. ve Gillintine, A. (2003). Motives and points
of attachment: Fans versus spectators in intercollegiate athletics. Sport
Marketing Quarterly, 12(4), 217-227.
Trail, G., & James, J. (2001). The motivation scale for sport consumption:
Assessment of the scale's psychometric properties. Journal of Sport
Behaviour, 24(1), 108-127.
Trail, G. T., James, J. D. ve Fink, I. S. A. (2000). Theoretical model of sport
spectator
consumption
behavior.
Management, 1(3), 154-180.
International
Journal
of
Sport
Wann, D. L., Schrader, M. P., & Wilson, A. M. (1999). Sport fan motivation:
Questionnarie validation, comparisons by sport, and relationship to athletic
motivation. Journal of Sport Behavior, 22(1), 114.
Wann, D. L. (1995). Preliminary validation of the sport fan motivation
scale.Journal of Sport & Social Issues, 19(4), 377-396.
Zhang, J. J., Lam, E. T., Bennett, G., & Connaughton, D. P. (2003). Confirmatory
factor
analysis
of
the
spectator
decision-making
inventory
(SDMI). Measurement in physical education and exercise science, 7(2),
57-70.
İnternet Kaynakları
Dailymail
http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2835752/Bundesligapips-Premier-League-attendance-table-recording-second-biggest-averageglobal-professional-sport-NFL.html
Bilyoner.com
http://i.radikal.com.tr/150x113/2013/04/17/fft16_mf1419251.Jpeg
Eskişehirspor
http://www.eskisehirspor.org/dogusu.asp
Mostpopularsports.net
http://www.mostpopularsports.net/in-the-world
Transfermarkt
www.transfermarkt.com.tr
Türk Dil Kurumu
http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_bts&arama=kelime&guid=
TDK.GTS.54636d76c662b0.03425311
Türkiye İstatistik Kurumu
http://rapory.tuik.gov.tr/04-12-2014-11:14:462584264341287774535581580194.pdf

Benzer belgeler