REC Türkiye`ye Açılıyor

Yorumlar

Transkript

REC Türkiye`ye Açılıyor
REC Türkiye’ye Açılıyor
Fizibilite Çalı∆ması ve Ba∆langıç Ï∆ Planı
Derleyen:
Sergiu Dragos Serban
Szentendre, Macaristan
TEMMUZ 2002
Finanse eden:
Avrupa Komisyonu, Çevre Genel MüdürlüÆü
ORTA VE DO≠U AVRUPA
Bölgesel Çevre Merkezi
REC Hakkında
Orta ve DoÆu Avrupa Bölgesel Çevre Merkezi (REC), Orta ve DoÆu Avrupa ülkelerindeki çevreyle ilgili sorunların
çözümüne yardımcı olma amacını ta∆ıyan tarafsız, baÆımsız ve kar amacı gütmeyen bir örgüttür. Merkez, sivil
toplum kurulu∆ları (STK), hükümetler, i∆ çevreleri ve diÆer çevresel ilgi ortakları arasındaki i∆birliÆini te∆vik ederek,
serbest bilgi deÆi∆imini ve çevresel karar alma süreçlerine kamunun i∆tirakini destekleyerek bu amacını yerine getirir.
REC, 1990 yılında Amerika Birle∆ik Devletleri, Avrupa Komisyonu ve Macaristan tarafından kurulmu∆tur. Bugün
REC, 27 ülkenin hükümetleri ve Avrupa Komisyonu tarafından imzalanmı∆ bir tüzüÆe ve Macaristan hükümetiyle
yapılmı∆ uluslararası bir anla∆maya baÆlı olarak hukuki bir kimlik ta∆ımaktadır. REC’in merkez ofisleri Macaristan'ın
Szentendre kentindedir. Kurumdan halen yararlanmakta olan 15 Orta ve DoÆu Avrupa ülkesinin herbirinde de
REC'in yerel ofisleri bulunmaktadır ve bu ülkeler ∆unlardır: Arnavutluk, Bosna Hersek, Bulgaristan, Hırvatistan, Çek
Cumhuriyeti, Estonya, Macaristan, Letonya, Litvanya, Eski Yugoslavya Cumhuriyeti Makedonya, Polonya,
Romanya, Slovakya, Slovenya ve Yugoslavya.
REC'in parasal kaynakları, Avrupa Komisyonu'na ek olarak Arnavutluk, Belçika, Bosna Hersek, Bulgaristan,
Kanada, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Estonya, Finlandiya, Fransa, Almanya, Ïtalya, Japonya, Letonya, Litvanya,
Hollanda, Polonya, Slovenya, Ïsveç, Ïsviçre, Ïngiltere, Amerika Birle∆ik Devletleri, Yugoslavya hükümetleri ile diÆer
hükümetler-arası örgütlerden ve özel kurumlardan saÆlanmaktadır.
Tüm Yayın Hakları Saklıdır
© 2002 Orta ve DoÆu Avrupa Bölgesel Çevre Merkezi
Yayın hakları sahibinin yazılı izni olmadan, bu yayının hiçbir bölümü herhangi bir ∆ekilde satılamaz veya satı∆ için
yeniden çoÆaltılamaz.
ISBN: 963 9424 16 1
Yayınlayan:
Orta ve DoÆu Avrupa Bölgesel Çevre Merkezi
Ady Endre ut 9-11, 2000 Szentendre, Macaristan
Tel: (36-26) 504-0000, Fax: (36-26) 311-294, E-Posta: [email protected],
Web Sitesi: www.rec.org
Bu ve diÆer bütün REC yayınları, yeniden dönü∆türülmü∆ ya da klorin veya klorin bazlı kimyasal maddeler
kullanılmadan üretilmi∆ kaÆıda basılmı∆tır.
2
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
ÏÇÏNDEKÏLER
Özet
7
Giri∆
7
Tavsiyeler
7
Türkiye'de Rec'in Mevcudiyetine Ïhtiyaç
8
Merkezi Yönetim Kurumları
8
Yerel Yönetim Kurumlar
9
Sivil Toplum Kurulu∆ları
10
Ï∆ Çevresi
11
Üniversiteler Ve Ara∆tırma Kurumları
11
Medya
11
Türkiye'deki Destek Örgütleri-Rec'in Yeri
11
Yasal Çerçeve
11
Kurumsal Çerçeve
12
Örgütsel Çerçeve
12
Programlar ve Hizmetler
12
Mali Çerçeve
13
Bölüm I — Fizibilite Çalı∆ma Raporu
15
Giri∆
17
Genel Bilgi
17
Hedefler
18
Yöntem
18
Beklenen Sonuçlar
18
Okuma Kılavuzu
19
Türkiye'deki Çevresel Ïlgi Ortakları
21
Merkezi Yönetim Kurumları
21
Genel Bakı∆
22
Durum Tespit Çalı∆maları
24
Bulgular — Merkezi Yönetim Kurumları
30
REC'in Tutumu
26
Yerel Yönetim Kurumları
27
Genel Bakı∆
28
Durum Tespit Çalı∆maları
28
Bulgular — Merkezi Yerel Yönetim Kurumları
30
REC'in Tutumu
31
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
3
ÏÇÏNDEKÏLER
Sivil Toplum Kurulu∆ları
Genel Bakı∆
Durum Tespit Çalı∆maları
Bulgular — STK’lar
Rec'in Tutumu
32
32
34
34
35
Ï∆ Çevresi
Genel Bakı∆
Durum Tespit Çalı∆maları
Bulgular — Ï∆ Çevresi
REC'in Tutumu
36
36
37
37
38
Üniversiteler ve Ara∆tırma Kurumları
Genel Bakı∆
Durum Tespit Çalı∆maları
Bulgular — Üniversiteler ve Ara∆tırma Kurumları
REC'in Tutumu
39
39
39
39
40
Medya
Genel Bakı∆
Durum Tespit Çalı∆maları
Bulgular — Medya
REC'in Tutumu
40
40
40
40
40
Türkiye'deki Destek Örgütleri ve Programları
43
Genel Bakı∆
43
Destek Kurulu∆ları
43
Durum Tespit Çalı∆maları
48
Bulgular
48
Kurumsal Olu∆um
Çevresel Sektör Hizmetleri
REC'e Talep
48
48
49
Çalı∆ma Sonuçları ve Tavsiyeler
51
Sonuçlar
51
Tavsiyeler
51
Bölüm II — Ba∆langıç Ï∆ Planı
55
Türkiye'de REC'in VarlıÆı — Seçenekler
57
Hukuki Olu∆um Olmadan — REC Merkez Ofisi AracılıÆıyla Hizmet
57
Sınırlı Mevcudiyet — Temsilcilik Ofisi
57
Sürekli Mevcudiyet — REC Ülke Ofisi
57
Optimal Mevcudiyet — REC Ülke Ve Saha Ofisleri
58
Sonuç
58
4
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
ÏÇÏNDEKÏLER
Yasal Çerçeve
59
Tescil Ïçin Kriterler
59
Yasal Seçenekler
59
Uluslararası Bir Örgütün TemsilciÆi
Ïrtibat Ofisi
Vakıf
Dernek
59
60
60
61
Tercih Edilen Hukuki Statü — Uluslararası Bir Örgütün TemsilciliÆi
62
Kurumsal Çerçeve
65
Hedef
65
Yöneti∆im
65
Örgütsel Yapı
66
Çalı∆ma Lisanı
67
Örgütsel Çerçeve
69
Örgütsel Geli∆im
69
Ofis Yerle∆imleri
69
REC Ülke Ofisi
REC Saha Ofisleri
69
70
Lojistik Ïhtiyaçlar
Ülke Ofisi LojistiÆi
Saha Ofisi LojistiÆi
70
70
70
Personel Ïhtiyaçları
Personel Ïhtiyacı — Merkez Ofis ve Ülke Ofisi ≥ebekesi
Personel Ïhtiyacı — Ülke Ofisi
Personel Ïhtiyacı — Saha Ofisleri
71
71
72
73
Programlar ve Hizmetler
75
Kapasite Geli∆tirme Programları
EÆitim ve Çevresel ÖÆretim Hizmetleri
Danı∆manlık Hizmetleri
75
76
76
Enformasyon Programları
Çevresel Bilgi DeÆi∆imi
Yayınlar
78
78
78
BaÆı∆/Yardım Programları
Küçük BaÆı∆lar
Ulusal BaÆı∆lar
Tahsisli BaÆı∆lar
Özel Programlar
80
80
80
80
80
Mali Çerçeve
83
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
5
ÏÇÏNDEKÏLER
Mali Çerçeve
83
Tahmini Ba∆langıç Evresi Tahmini Maliyetleri — Yıl 1
Ïdari Maliyetler
Program Maliyetleri
83
83
84
Tahmini Ba∆langıç Evresi Maliyetleri — Yıl 2
Ïdari Maliyetler
Program Maliyetleri
84
84
84
Uygulama Evresi Tahmini Maliyetleri — Yıl 3
Ïdari Maliyetler
Program Maliyetleri
84
86
86
Uygulama Evresi Tahmini Maliyetleri — Yıl 4
Ïdari Maliyetler
Program Maliyetleri
86
86
86
Uygulama Evresi Tahmini Maliyetleri — Yıl 5
Ïdari Maliyetler
Program Maliyetleri
90
90
90
Dipnotlar
107
Kaynakça
109
Ek 1 — Kısaltmalar
111
Ek 2 — Türkiye’de Çevre Çalı∆malarının YapıldıÆı Akademik
Kurumlar ve Ara∆tırma Merkezleri
113
Ek 3 — Orta ve DoÆu Avrupa Ülkeleri’nde Mevcut Bazı REC Hizmetleri
115
Ek 4 — 'REC Türkiye’ye Açılıyor' Raporuna Katkıda Bulunanlar
117
Proje Ekibi
117
Proje Yürütme Komitesi Üyeleri
117
6
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
Özet
Giri∆
DoÆu ve Orta Avrupa Bölgesel Çevre Merkezi
(REC), faaliyetlerini Avrupa BirliÆi'ne aday olan on üç
ülkeye yayma sürecini ba∆latmı∆tır. REC'in faaliyet
alanına Türkiye'nin dahil edilmesiyle birlikte, bilhassa
ülkenin büyüklüÆü ve ya∆adıÆı çevresel sorunların
çe∆itliliÆi nedeniyle zor bir görev üstlenilmi∆ olmaktadır.
Bu çerçevede ilk etapta, “REC Türkiye’ye Açılıyor-Evre
1: Fizibilite Çalı∆ması” projesi hazırlanmı∆ ve
uygulamaya konulmu∆tur. Giri∆imin yasal, kurumsal,
örgütsel ve finansal unsurlarını inceleme suretiyle REC
faaliyetlerinin Türkiye'ye açılabilirliÆini deÆerlendiren
bir Proje Ekibi (bkz. Ek 4) olu∆turulmu∆tur.
Proje kapsamında, birbiriyle baÆlantılı iki belge
hazırlanmı∆tır: Çevresel ilgi ortaklarının Türkiye'de REC
hizmetlerine ∆imdi ve gelecekte duyacaÆı ihtiyacın
deÆerlendirildiÆi “Fizibilite Çalı∆ma Raporu” ve be∆
yıllık faaliyetleri içeren “Ba∆langıç Ï∆ Planı.”
Tavsiyeler
DoÆu ve Orta Avrupa Bölgesel Çevre Merkezi
(REC) faaliyetlerinin Türkiye'ye yayılması konusunda
Proje Ekibi'nin belli ba∆lı tavsiyeleri ∆unlardır:
1. Çevre alanında REC benzeri bir organizasyonun
hizmetlerine açıkça ihtiyaç duyulduÆu için, REC
hizmetleri Türkiye'ye getirilmelidir. Türkiye'deki
çevre sektörüne REC'in katkıları, Merkez Ofisi'nin
yanısıra yerel olarak tescil edilmi∆ ofis(ler)
vasıtasıyla gerçekle∆melidir.
2. REC Türkiye’deki faaliyetlerine ba∆lamadan önce
REC’in Türkiye’deki mevcudiyetine Türkiye
Hükümeti'nin tam desteÆi ve onayı saÆlanmalıdır.
Bunun için de REC TüzüÆü'nün imzalanması,
uygun yasal statünün tanınması ile mali ve benzeri
katkı vaatlerinde bulunulması gerekmektedir.
3. Uygun yasal statü ve finansman kaynakları önceden
temin veya vaat edildiÆi takdirde REC'in ülke ve
saha ofisleri kurulabilir. REC, ulusal veya
uluslararası
personelinin
profesyonel
çalı∆malarından ötürü yasal kovu∆turmaya
uÆrayabileceÆi herhangi bir yasal statü altında
faaliyet göstermemelidir.
4. REC Türkiye Ülke Ofisi'nin misyonu, sivil toplum
kurulu∆ları (STK), hükümetler, i∆ çevresi ve diÆer
çevresel ilgi ortakları arasındaki i∆birliÆini
geli∆tirmek, bir yandan da Türkiye'de çevreyle
ilgili konularda karar alma sürecine kamunun
katılımını ve bu süreçte serbest bilgi payla∆ımını
te∆vik etmektir.
5. Ülke içinde tescil edilmi∆ ofis(ler), be∆ yıllık bir
kurulu∆ süresine sahip olmalıdır ki bu be∆ yılın
sonunda REC Türkiye’nin finansal açıdan kendini
sürdürebilir hale gelmesi beklenmektedir. Bu
sürenin içerisine iki yıla kadar çıkabilecek bir
ba∆langıç evresi ve bunu takip eden üç yıllık
uygulama evresi dahildir. Türkiye’deki REC Ülke
Ofisi, faaliyetlerinin ilk iki yılında ulusal düzeyde
bir destek örgütü olmak için çalı∆malıdır.
6. Uygun yasal statüye sahip olarak REC, ba∆langıç
evresinde Ïstanbul veya Ankara'da yerle∆ik bir ofis
açmalıdır. Yerel bölgelere eri∆mek ve ülke çapında
varlık gösterebilmek için uygulama evresi sırasında
üç adede kadar saha ofisi açılabilir.
7. REC Türkiye Ülke Ofisi çalı∆malarını, potansiyel
tabanını olu∆turacak unsurlar için büyük önem
ta∆ıyan
üç
öncelikli
alan
üzerinde
yoÆunla∆tırmalıdır:
• Avrupa BirliÆi'ne katılım süreci
• Sivil toplumun geli∆imi
• Kamu katılımı ve bilinç yükseltme
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
7
ÖZET
8. Yukarda belirtilen öncelikli alanlarda çalı∆ırken REC
Türkiye Ülke Ofisi, a∆aÆıda sıralanan ilgi
ortaklarının ihtiyaçlarının kar∆ılanması için gayret
göstermelidir:
• ba∆ta Çevre BakanlıÆı olmak üzere merkezi
yönetim kurumları
• ba∆ta belediyeler olmak üzere yerel yönetim
kurumları
• sivil toplum kurulu∆ları, özellikle de geni∆ halk
tabanlı kurumlar
• Ï∆ çevresi, medya ve akademik kurumlar,
uygulama evresinde REC faaliyetlerinin
yöneleceÆi diÆer hedef gruplar arasında yer
almalıdır.
9. Hizmetler bütün ülke çapında eri∆ilebilir olmalı ve
bölgesel ve yöresel ihtiyaçlara göre farklılık
göstermelidir. REC Türkiye Ülke Ofisi ve saha
ofisleri, olaÆanüstü hal gibi durumların faaliyet
özgürlüÆünü önemli ölçüde kısıtladıÆı bölgesel
uygulamalar sırasında, o bölgedeki faaliyetlerini
geçici olarak durdurabilir.
Türkiye'de REC'in VarlıÆına
Duyulan Ïhtiyaç
Yapılan fizibilite çalı∆ması, ülkedeki geni∆ çevresel
ilgi ortaklarının REC hizmetlerine olan talepleri dikkate
alındıÆında, REC'in Türkiye'de mevcudiyetine açık bir
gereksinim olduÆunu göstermi∆tir. Hükümet ve sivil
toplum kurumları, i∆ çevreleri ve diÆer ilgili
kurulu∆ların temsilcileriyle yapılan toplantılar sırasında,
Türkiye'de REC'in kurulması yönünde yoÆun ilgi ifade
edilmi∆tir. Ancak REC'in mevcut çalı∆ma sahası olan
Orta ve DoÆu Avrupa bölgesi ile Türkiye arasında
çevreyle ilgili konularda i∆birliÆi bugüne kadar,
Karadeniz Çevre Programı gibi bazı istisnalar dı∆ında,
oldukça sınırlı olmu∆tur.
Bu nedenle REC, ilerdeki faaliyetlerindeki öncelik
sırasını belirlerken ∆u üç faktörü göz önünde
bulundurmalıdır:
• Zamanlama — Ülke içinde kronolojik olarak
a∆amalı bir örgütsel geli∆meye ihtiyaç vardır. Bunun
ilk iki yılını kapsayan ba∆langıç evresinde REC ülke
ofisinin tesisi, izleyen üç yıllık uygulama evresinde
de sayısı üçe kadar çıkabilecek saha ofisleri
∆ebekesi aracılıÆıyla REC'in Türkiye'de yerel
düzeyde mevcudiyeti saÆlanacaktır.
• CoÆrafi yerle∆im — Zamanlama kadar önemli bir
ba∆ka faktör de, REC hizmetlerinin ülke çapına
8
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
yayılmasında
a∆amalı
bir
yakla∆ımın
benimsenmesidir. REC mümkün olduÆunca kısa
sürede ulusal çapta faaliyet gösteren bir kurum
olmaya çalı∆malıdır. Bununla birlikte Türkiye'deki
bölgeler arasında, bilhassa tarıma dayalı doÆu
bölgeleri ile sanayiye dayalı batı bölgeleri
arasında, çevre sektörünün geli∆imi açısından
önemli farklılıklar bulunmaktadır. Dahası, bir
destek kurulu∆unun düzenli hizmet verebilmesi
için gerekli olan önko∆ullar Türkiye'nin
doÆusunda mevcut deÆildir. Bu gerçeÆin ı∆ıÆında
REC'in yapması gereken, uygun faaliyet
ko∆ullarının bulunduÆu bölgelerin ihtiyaçlarını
kar∆ılamaya çalı∆ırken bir yandan da genel olarak
çevre sektörünün geli∆imini desteklemektir.
• Ïlgi ortakları — Faaliyetlerin daha ba∆ından itibaren
çok sayıda ilgi odaÆı ile e∆zamanlı i∆birliÆini
yürütmek ve aynı çalı∆ma yoÆunluÆunu tutturmak
mali ve lojistik olarak mümkün deÆildir. Bu nedenle
ba∆langıç evresinde REC, faaliyetlerini geleneksel
ilgi ortaklarına yani merkezi ve yerel yönetim
organlarıyla sivil toplum kurulu∆larına yöneltmek
zorundadır. Üniversite, i∆ dünyası ve medya
çevrelerine ba∆langıç evresinde daha kısıtlı bir
tarzda sunulacak olan hizmetler, takip eden
uygulama evresinde a∆amalı ve istikrarlı bir geli∆im
izleyerek daha bütünsel bir hizmet paketi formuna
kavu∆malıdır.
MERKEZÏ YÖNETÏM KURUMLARI
Mevcut Gereksinimler
Siyasi destek
Çevrenin korunması, iktisadi kalkınma arzularıyla
e∆deÆerde bir devlet önceliÆi haline gelmelidir.
Kurumsal yeniden yapılanma ve güçlenme
Temel güçlük, yetki gücünün çevreyle ilgili
konulardan sorumlu farklı devlet kurumları arasında
bölünmü∆ bulunmasından kaynaklanmaktadır.
“Çevreyle ilgili kurumlar arasında yetki, görev ve
sorumluluk açısından uyu∆mazlık” olduÆunun altını
çizen Yedinci Kalkınma Planı'nca da kabul edilen
sorumluluk çakı∆masını önlemek ve çevresel
yönetimde i∆ verimliliÆini geli∆tirmek için, merkezi ve
yerel düzeyde idari reformlar gerekmektedir.
Avrupa BirliÆi’ne katılım süreci
Avrupa BirliÆi'ne katılım sürecinin ∆artlarından
AB Müktesebatı'nın adaptasyonu, uygulanması ve
ifası için merkezi ve yerel düzeyde önemli idari
reformlar gereklidir.
ÖZET
Mali destek
Türkiye'deki devlet kurulu∆ları için kamu ve özel
fonlar, uluslararası finansman kurumları vs. gibi
kaynaklardan çe∆itli finansman olanakları mevcuttur.
Esas sorun, devlet politikası çerçevesinde çevreyle ilgili
konulara oldukça az önem atfedilmesi olup, bu durum
2000 yılının sonları ve 2001 yılının ba∆larında
ya∆anmaya ba∆lanan mevcut ekonomik krizin etkisiyle
daha da derinle∆mi∆tir.
Politika geli∆tirme ve uygulama
Mevcut Çevre Yasası, gerçek anlamda faydalı
olmaktan uzaktır. Ekonomik kalkınmaya, çevreyi
korumanın üstünde bir öncelik tanınmı∆tır. Yasanın
içeriÆi niyet itibarıyla iyi olsa da esas güçlük
uygulamadan kaynaklanmaktadır. Dahası, ne üstünde
durulacak çevreyle ilgili alt-sektörler ne de sorumlu
organlar ve onların görevleri yasada açıkça
tanımlanmı∆tır. Çevreyle ilgili düzenlemelerin
uygulanmasında önemli yetersizlikler izlenmektedir. En
önde gelen çevresel devlet organı olan Çevre
BakanlıÆı'nın diÆer devlet organları üzerinde yaptırım
yetkisi bulunmamaktadır.
kurumlarına yönelik programları, UÇEP’in yanısıra AB
Müktesebatı'nın Adaptasyonu için Ulusal Program
(ABUP) (NPAA — National Programme for the
Adoption of the Acquis) ile baÆlantılı olmalıdır.
REC, örgütün hali hazırda geni∆ uzmanlıÆı bulunan
alanlarda odaklanarak, ortaya çıkan talepler
paralelinde bir tavır geli∆tirmelidir. Bu anlamda üç alan
özel önem arzetmektedir: Kurumsal güçlenme, Avrupa
BirliÆi'ne katılım süreci ve kamu i∆tiraki.
Bu tür gereksinimler, ilgili devlet kurumlarıyla
i∆birliÆi içinde düzenli olarak deÆerlendirilecektir. Bu
çerçevede Türkiye'deki faaliyetlerinin ba∆langıç
evresinde REC tarafından ayrıntılı bir gereksinim
deÆerlendirilmesi yapılmalıdır.
DeÆerlendirme öncesinde, daha önce gerekliliÆi kabul
edilen temel programlardan müte∆ekkil bir paket merkezi
hükümet kurumlarının kullanımına sunulmalıdır.
YEREL YÖNETÏM KURUMLARI
Mevcut Gereksinimler
Kurumsal güçlenme
Ülkede düzenli ve kapsamlı çevreyle ilgili
enformasyon veya izleme sistemleri bulunmamaktadır.
Kurumsal güçlenme için anahtar öneme sahip
unsur, merkeziyetçiliÆin ortadan kalkması ve idari
aÆırlıÆın yerel düzeye aktarılmasıdır. MerkeziyetçiliÆin
tasfiyesi süreci ba∆lamı∆ olsa da ülkedeki ekonomik,
toplumsal ve çevresel geli∆menin çok gerisinde
kalmaktadır. Ïktidar kaybı korkusuyla, bölge ve
yörelere daha fazla özerklik verilmesi konusunda,
siyasi ve idari sistemlerde hala isteksizlik mevcuttur.
Türkiye eÆer çevresel koruma ve AB üyeliÆi ba∆vurusu
konularında ciddiyse, merkeziyetçiliÆin tasfiyesi her
durumda hayati önem arzetmektedir. Çevresel
yönetimde i∆ verimliliÆini artırmak ve hükümet
organları arasında sorumlulukların çakı∆masını
önlemek için yerel düzeyde geni∆ kapsamlı reformların
hayata geçirilmesi ∆arttır.
DiÆer çevresel ilgi ortaklarıyla i∆birliÆi
Mali destek
Devlet organlarının, karar alma, uygulama ve
yaptırım süreçlerinden diÆer ilgi ortaklarını uzak
tuttukları bilinmektedir. Yeni süreç, ilgili tüm tarafların
bilhassa da Çevre BakanlıÆı'nın tam desteÆiyle
ba∆latılmalıdır.
Merkezi hükümet organlarının kullanımına açık
finansman olanaklarının tersine, yerel düzeyde çevresel
projeleri desteklemek için kullanılabilir finansman
mekanizmaları oldukça kısıtlıdır. Kaynakların çoÆu
merkezi ve vilayetlere ait bütçelerden saÆlanırken,
yerel düzeyde fon temin etme kapasitesi oldukça
zayıftır. Siyasi tarafgirlik ile çevresel sorunlara verilen
dü∆ük önem, devlet finansmanının bölge, il ve belediye
düzeylerinde daÆılımında da etkili olabilmektedir.
Daha az geli∆mi∆ bölgelerdeki belediyeler, gerekli
asgari finansmanın temininde bile daimi güçlükler
ya∆amaktadır.
Kamu i∆tiraki
Çevresel karar alma sürecine kamu i∆tirakinin
saÆlanması, yönetim kurumlarının dı∆ desteÆe ve
uzmanlıÆa ihtiyaç duyduÆu bir alandır.
Know-how ve Kapasite Geli∆tirme
Geni∆ bir yelpazeye yayılan kapasite geli∆tirme
programlarına talep bulunmaktadır. Bu yüzden, Çevre
BakanlıÆı ba∆ta olmak üzere ilgili kurumlarla yakın
i∆birliÆi içerisinde öncelikli alanlar tespit edilmelidir.
Çevresel enformasyon
REC'in Tutumu — Merkezi Yönetim
Kurumları
Önemli rolleri ve karma∆ık gereksinimleri ile
hükümet kurumları, özellikle de Çevre BakanlıÆı,
Türkiye'deki REC faaliyetleri için öncelik
olu∆turmaktadır. Bu anlamda Çevre BakanlıÆı ile uzun
vadeli bir ortaklık kurulmalıdır. Uzun dönemli
planlamada ba∆ rolü oynayan ve Be∆ Yıllık Ulusal
Çevre Eylem Planları'nı (UÇEP) onaylayan Devlet
Planlama Te∆kilatı'na da özel önem vermek gereklidir.
REC'in ülkedeki mevcudiyeti ve merkezi yönetim
Yerel inisiyatifler
Ekonomik kalkınmaya çevresel korumanın üstünde
bir öncelik tanınmakta, bu durum özellikle yerel
düzeyde daha iyi gözlenmektedir. Bu dengesizlik, yerel
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
9
ÖZET
çevre eylem planları (YÇEP) ve çevresel etki
deÆerlendirmeleri (EIA-ÇED) gibi çevresel yönetim
araçları açısından özellikle sorunlu görünmektedir.
Avrupa BirliÆi'ne katılım süreci
AB üyeliÆine dair bilgiler, yörelere ve belediyelere
nadiren iletilmekte, bu bilgiler merkezi otorite
tarafından istikrarsız aralıklarla saÆlanmaktadır. AB
katılım sürecine dair bilgi ve bilinç marjinal kalmakta
ve sadece faal çevresel sektörün mevcut olduÆu büyük
kentlerde bulunmaktadır. Ancak, ba∆ta Karadeniz,
DoÆu ve GüneydoÆu Anadolu bölgeleri olmak üzere
ülkenin büyük bölümü, AB’yle geli∆en ili∆kiler
konusunda çok az bilgi alabilmektedir. Bu duruma ek
olarak, resmi görevlilerin çoÆu katılımı çok uzak bir
hedef olarak gördüklerinden, katılım sürecine
gösterdikleri ilgi de dü∆üktür.
Kamu i∆tiraki
Geni∆ kitlelerin çevresel konulara i∆tiraki, hem
genel hem de yerel düzeyde, birçok açıdan önemini
korumaktadır. Katılım hakkını güvence altına almak
için çıkartılan yasa, pratikte STK, akademik ve i∆
çevreleri ile bireylerin katılımını sınırlandırmaktadır.
≥effaflık konusu da ayrı bir sorun kaynaÆıdır ve
vatanda∆lar kararların nasıl alındıÆından veya sürece
nasıl i∆tirak edebileceklerinden bihaberdirler.
Çevresel enformasyon
Çevresel ko∆ullara, politikalara ve projelere ili∆kin
hükümet bilgileri kamuoyuna açık olmayıp, merkezi
düzeydeki durumla benzerlik göstermektedir.
Vatanda∆lar, basın ve STK'lar, çevreyle ilgili verilere
ula∆ma olanaÆı elde edebilmek için ya yerel merkezi
organlara ya da Ankara'ya ba∆vurmak zorundadır.
Know-how ve kapasite geli∆tirme
Merkezi hükümet kurumları, yerel personel için
düzenli eÆitim programları düzenlemektedir. Yine
de yerel düzeyde finansman ve personel kısıtlamaları, sunulacak olanaklar için talep ile kapasite
geli∆tirme arasında görünür bir açık yaratmaktadır.
ÇED, stratejik planlama ve AB katılım süreci gibi
alanlarda kapasite geli∆tirmeye yönelik eÆitim programları açıkça gereklidir.
DiÆer çevresel ilgi ortakları ile i∆birliÆi
Yerel düzeydeki devlet organları, kendi merkez
ofislerine kıyasla diÆer ilgi ortaklarıyla çok daha faal bir
i∆birliÆi içinde bulunmaktadır. Bunun en iyi
örneklerinden biri olarak, belediye düzeyinde kamu
i∆tiraki için belki de en etkin katalizör konumunda
bulunan Yerel Gündem 21 zikredilebilir.
10
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
REC'in Tutumu — Yerel Yönetim
Kurumları
Yerel yönetim kurumları, Türkiye'deki REC
faaliyetleri için ba∆langıç evresinden itibaren öncelikli
ilgi ortaklarından biri olmalıdır. REC, merkezi yönetim
kurumlarına saÆlanacak desteÆe benzer biçimde, yerel
yönetimlerin, bilhassa da belediyelerin ve Çevre
BakanlıÆı'na baÆlı Ïl Müdürlükleri'nin ihtiyaçlarına
cevap verebilmelidir. REC, çok ihtiyaç duyulan girdileri
saÆlayarak yerel yönetim kurumlarının çalı∆malarını ∆u
dört alanda destekleyebilir: Kurumsal güçlenme, yerel
inisiyatifler, AB'ye katılım ve kamu i∆tiraki.
SÏVÏL TOPLUM KURULU≥LARI
Mevcut Gereksinimler
Çevreyle ilgili sivil toplum kurulu∆larının (STK)
mevcut ihtiyaçları be∆ ana grup altında toplanabilir.
Mali ve lojistik destek
Özellikle belediye ve yerel düzeyde çalı∆anlar
STK’lar için acil ve belirgin mali ve lojistik desteÆe
ihtiyaç vardır. Düzenli yerel ve bölgesel yardım
programları nadir ve tutarsız olup, STK'ların halk
tabanlarının az geli∆mi∆ olmasının belki de ilk nedenidir.
Kapasite geli∆tirme ve know-how desteÆi
Aynı oranda know-how ve eÆitim programları da
gereklidir. Ïlk olarak toplumda STK'ların rolüne ili∆kin
konulara öncelik verilmelidir. Bu anlamda kritik olan,
STK'lar için kamu bilinci ve i∆tirakine yönelik eÆitim
programlarının hayata geçirilmesidir. Bunlara ek
olarak, STK'ların yönetimi, fon temini, proje yönetimi
ve teklif hazırlama gibi kurumsal geli∆im konuları da
ele alınacaktır. EÆitim programları için STK seçimi ile
entegre eÆitim ve finansman projeleri için somut mali
destekle beraber deÆerlendirme faaliyetlerine özel
dikkat gösterilmelidir.
≥ebeke aÆı
STK'lar arasındaki i∆birliÆi, çevresel alanda
ba∆arının önko∆ullarındandır. Durum tespit çalı∆maları
sırasında STK'larla yapılan mülakatlarda, farklı
bölgelerden ve faaliyet alanlarından olan kurumlar
arasında böyle bir i∆birliÆinin gerekliliÆi sık sık dile
getirilmi∆tir. ≥ebeke aÆının kurulması, çe∆itli yollarla
saÆlanabilir; özellikle toplantı, konferans ve elektronik
∆ebeke tesisi için finansman, REC gündeminin üst
sıralarında yer almalıdır.
Avrupa BirliÆi katılım süreci
Türkiye'deki STK'lar, Avrupa çapında ilerleyen
süreçlere i∆tirak etme ve uluslararası çevre giri∆imlerinin
bir parçası olma konularında çok isteklidir. Özellikle
AB'ye katılım süreci, Türkiye'de ulusal ve yerel düzeyde
ÖZET
faaliyet gösteren STK'lar için önemi gittikçe artan bir
konudur; ancak gelecekte bilgi kanallarının önemli
oranda geli∆tirilmesi gerekmektedir.
Kamu i∆tiraki ve kamu bilinci
STK'lar, toplumda çevresel bilincin artırılması ve
halkın karar alma süreçlerine i∆tiraki konularında
anahtar rol oynayabilir. Bilinç artırma kampanyaları ve
sivil toplum sektörünün karar alma sürecine katılımı
alanlarında faal desteÆe gereksinim duyulmaktadır.
REC'in Tutumu — STK'lar
Çevre konularına odaklanan STK'lar, Türkiye'deki
REC faaliyetlerinin önceliklerinden biri olmalıdır. REC,
yukarda belirtilen ihtiyaçların büyük bölümünü,
mevcut hizmetleri aracılıÆıyla kar∆ılayabilir. STK'lar ile
i∆birliÆi konusunda geni∆ deneyimi bulunan REC'in
hizmetleri, mevcut yoÆun talebi kar∆ılama amacıyla
ülkeye uyarlanabilir ve uygulanabilir.
Ï≥ ÇEVRELERÏ
Ï∆ çevreleri, faaliyetlerinin ilk evresinde REC için
Türkiye'de sınırlı öncelikle ele alınmalıdır. Ï∆ dünyasına
ücretsiz veya ücretli hizmet temini, REC'in Türkiye'de
pazarlanması baÆlamında henüz kesin karara
varılmamı∆ bir konudur ve Türkiye'deki i∆ sektörü,
çevreyle ilgili hizmetlere para harcamaya hazır veya
alı∆ık olmayabilir.
ÜNÏVERSÏTELER VE ARA≥TIRMA
KURUMLARI
REC, faaliyetlerinin doÆası gereÆi, çoÆu akademik
kurulu∆ ve ara∆tırma merkezinin finansman veya
personel ihtiyacı konusundaki mevcut taleplerini
doÆrudan destekleyememektedir. Bununla birlikte,
akademik kurulu∆ların ve ara∆tırma merkezlerinin
mevcut taleplerini kar∆ılamada REC'in destek kapasitesi
∆u üç alanla sınırlıdır: know-how transferi, kapasite
geli∆tirme ve bilgiye eri∆im.
Sonuç olarak, akademik kurulu∆lar ve ara∆tırma
merkezleri, Türkiye'deki REC faliyetleri için kısıtlı bir
öncelik olu∆turmalıdır. Bu baÆlamda REC, üniversiteler
ve ara∆tırma kurumlarının eri∆imine açık diÆer ilgi
ortaklarını hedef alan know-how ve kapasite geli∆tirme
programları yaratmalıdır.
BASIN
Türkiye'deki kitlesel basın çevre konularına sınırlı
bir ilgi göstermekte, ancak bu konuda istikrarlı bir ilgi
artı∆ı da gözlemlenmektedir. Ülkede çevresel sorunlara
deÆinen düzenli televizyon veya radyo programı
bulunmamakta, sadece Greenpeace eylemleri gibi
seyrek rastlanan kampanya veya olaylar medyada
nadiren konu olmaktadır. Basılı yayınlar daha geli∆mi∆
görünmekle birlikte sadece National Geographic ve
Atlas gibi aylık dergiler çevreyle ilgili konulara yer
vermektedir.
Çevresel bilgilerin halka iletilmesinde basının
önemli bir rol oynaması beklenirken, gazetecilerin
bilgi alabileceÆi çevresel bilgi kanalları da oldukça
kısıtlı bulunmaktadır. Bu anlamda REC, uzmanlık ve
kapasite sahibi olduÆu alanlarda, enformasyon ve
kapasite geli∆tirme programları konularında basının
mevcut gereksinimlerinin kar∆ılanmasına yönelmelidir.
REC öte yandan profesyonel çevre gazeteciliÆinin
geli∆imini de desteklemelidir.
TÜRKÏYE'DEKÏ DESTEK ÖRGÜTLERÏ —
REC'ÏN YERÏ
Durum tespit çalı∆maları esnasında mülakat yapılan
çe∆itli örgütlerin bildirdiÆine göre, Türkiye'de çevresel
alanda faaliyet gösteren bir baÆımsız çevre organı/
örgütü bulunmamaktadır ve böyle bir kurulu∆a açıkça
ihtiyaç duyulmaktadır. Ayrıca, ilgi ortaklarına yönelik
çalı∆an bir çevresel hizmet örgütü, mevcut yardım
gruplarını da daha deÆerli kılacaktır. Bu nedenlerle
REC, önemli bir bo∆luÆu gayet iyi dolduracaktır.
Türkiye’deki ilgi ortakları, özellikle yerel
finansman, kapasite geli∆tirme, yerel giri∆imler, bilgi
deÆi∆imi ve kamu i∆tiraki gibi, REC’in daha geleneksel
hizmet alanları diye adlandırılabilecek konularda
hizmet talep etmektedir.
Yasal Çerçeve
REC'in Türkiye'deki yasal varlıÆını olu∆turabileceÆi
dört yol vardır:
• uluslararası örgüt temsilciliÆi (REC'in Macaristan'da
ve diÆer Orta ve DoÆu Avrupa ülkelerindeki
statüsüne benzer ∆ekilde),
• yabancı örgüt irtibat bürosu,
• vakıf,
• dernek.
Türkiye'de vakıf ve dernek gibi kar amacı gütmeyen
sivil toplum kurulu∆larının tabi olduÆu mevcut yasalar,
REC'in düzgün çalı∆ması ve uluslararası, ulusal ve
bölgesel düzeyde i∆ yapacak personelinin verimliliÆi
açısından yeterli olmayabilir. Dahası, kamu i∆tiraki,
bilgiye eri∆im ve çevresel adalet gibi kavramlar hassas
konular olup, bunların te∆viki REC çalı∆anlarının yasal
kovu∆turmaya uÆramasına yol açabilir. Bu nedenle,
uygun yasal statü ve dokunulmazlıÆın güvence altına
alınması, tercihen çe∆itli Orta ve DoÆu Avrupa
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
11
ÖZET
ülkelerinde REC'in sahip olduÆu yasal statüyle benzerlik
içinde “uluslararası statü sahibi örgüt” kimliÆi
kazanması, Türkiye'de REC ofisinin açılabilmesi için
önko∆ul olmalıdır. Böyle saÆlam bir yasal zemine
oturmadan, daha farklı bir yasal statü edinilmesiyle
kaçınılmaz olarak ortaya çıkacak bazı potansiyel
sorunlar kar∆ısında yasal çerçeveyi yeniden
∆ekillendirmeye çalı∆mak son derece güç olacaktır.
• kapasite geli∆imi (örneÆin teklif hazırlama, örgütsel
geli∆im),
• yerel baÆı∆lar olacaktır.
Ek hizmetler, ülkenin seçilmi∆ bölgelerinde ana
hizmet paketlerini tamamlayıcı olarak sunulacaktır.
Bunlar,
• ileri kapasite geli∆tirme ve eÆitim programları,
Kurumsal Çerçeve
Türkiye'de REC mevcudiyeti
REC, her düzeydeki potansiyel ilgi ortaklarına
yurtiçinde ve uluslararası bazda hizmet saÆlayabilmek
için Türkiye'de bir ülke ofisi ve üç adede kadar bölge
ofisi kurmalıdır.
Misyon bildirisi
REC Türkiye, REC'in organik bir parçası olup
kurulu∆un misyonunu ülke bazında temsil etmektedir.
DiÆer bir deyi∆le REC Türkiye'nin misyonu, sivil
toplum kurulu∆ları, hükümetler, i∆ çevreleri ve diÆer
çevresel ilgi ortakları arasındaki i∆birliÆini te∆vik
ederek, serbest bilgi alı∆veri∆ini ve çevreyle ilgili
konulardaki karar alma sürecine kamu i∆tirakini
kolayla∆tırarak, Türkiye'nin çevresel sorunlarının
çözümüne yardımcı olmaktır.
Karar alma
• bilgi payla∆ım programları (örneÆin web-tabanlı
hizmetler),
• ulusal ve tahsisli baÆı∆lar olacaktır.
Hizmetlerin bölgeler arasında farklılık
göstermesinin ardında yatan mantık iki katmanlıdır.
Öncelikle, bazı bölgelerde REC'in birlikte çalı∆acaÆı
STK'lar ve diÆer ilgi ortakları ya mevcut deÆildir ya da
kısıtlıdır. Ïkinci olarak, DoÆu ve GüneydoÆu
Anadolu'da sivil hakların kısıtlı olduÆu bölgeler vardır
ve durum normale dönünceye kadar REC'in bu
bölgelerdeki mevcudiyeti tercih ve arzu
edilmemektedir. REC Türkiye, be∆ yılın sonunda,
düzenli ihtiyaç deÆerlendirmelerine dayanarak mali
açıdan sürdürülebilir faaliyetlerini tüm ülke çapında
yürütebilecek konuma gelmelidir.
Ofis yerle∆imi
REC, ülke ofisini Ïstanbul'da açmayı tercih
etmektedir. Bu ofis Marmara bölgesine bakacak ve diÆer
bölge ofislerinin çalı∆malarını da kontrol edecektir.
Karar alma süreci, REC ve REC Türkiye Ülke
Ofisi'nin tüzük ve diÆer düzenlemelerine uygun olarak,
ülke ofisi temsilcisi/yöneticisi (COR/COD) ile yakın
i∆birliÆi içindeki REC Merkez Ofisinin sorumluluÆunda
bulunmaktadır.
Programlar ve Hizmetler
Örgütsel Çerçeve
Ön çalı∆madan elde edilen bulgulara ve REC'in
uzmanlık alanlarına baÆlı olarak, çevresel ilgi
ortaklarınca talep edilen birbiriyle ili∆kili üç öncelikli i∆
sahası tanımlanmaktadır:
Örgütsel geli∆im
REC'in Türkiye'deki mevcudiyeti ve faaliyetlerinin
boyutları, ülkenin bütününü a∆amalı olarak kapsamayı
ve son kertede yurt sathında faaliyet gösterir duruma
gelmeyi hedeflemelidir. Ancak REC, ülkedeki
faaliyetlerinde dikkatli ve kontrollü geli∆me yakla∆ımını
takip etmek zorundadır.
Ba∆langıç evresinde, REC ülke ve bölge ofisleri
bölge ve yörelere baÆlı olarak farklılık gösterecek iki
ayrı hizmet paketi sunmalıdır:
Ana hizmetler, ilk faaliyet gününden itibaren ülke
çapında sunulacaktır. Bunlar,
• bilgi payla∆ımı (örneÆin REC yayınlarının ve
veritabanının tercümesi ve daÆıtımı),
12
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
Avrupa BirliÆi katılım süreci
REC faaliyetleri için üst derecede öncelikli
konulardan biri, süregitmekte olan Türkiye'nin Avrupa
BirliÆi'ne katılım sürecidir. REC bu alandaki uzmanlıÆı
sayesinde, REC ülkelerinin olu∆turduÆu ∆ebeke
dahilinde yürütülen AB üyeliÆine ili∆kin programlara
Türkiye'den temsilcilerin i∆tirakini temin ederek fiilen
katkıda bulunabilir. Ek olarak, Türkiye'deki çevresel
konularda rol oynayan odakların belirli ihtiyaçlarının
kar∆ılanmasına yönelik ülke içinde, özel hazırlanmı∆
programlar geli∆tirilebilir. AB üyeliÆi, Türkiye'de REC
ofisinin açılması için temel neden olsa da, misyon bu
itici gücün ötesine ta∆arak a∆aÆıda belirtilen öncelikli
iki ek alana da yayılabilir:
ÖZET
Çevresel alanda sivil toplumun geli∆imi
Türkiye'de sivil toplumu, özellikle de geni∆ tabanlı
halk katılımı olan çevresel STK'ları geli∆tirme ve
güçlendirme amaçlı hizmetlere kritik düzeyde ihtiyaç
bulunmaktadır. REC Türkiye, halk tabanlı çevresel
eylemciliÆi, kamu bilincini ve yerel/bölgesel düzeyde
katılımcılıÆı desteklemekte önemli bir rol üstlenebilir.
Çevresel konularda kamu i∆tiraki ve bilinci
Dü∆ük çevresel bilinç ile karar alma sürecine devlet
güdümlü yakla∆ım biraraya geldiÆinde -ki Türkiye'deki
durum budur- çevreyle ilgili konularda kamu i∆tirakinin
saÆlanması için fazla olanak kalmamaktadır. REC,
Türkiye'de kamu i∆tiraki ve kamu bilincini
destekleyecek know-how'a sahiptir.
Yukarda bahsedilen öncelikli alanlar, Türkiye'deki
REC ülke ve bölge ofisleri tarafından sunulacak
faaliyetler kapsamında dört ana hizmet-odaklı
programda yansımasını bulacaktır:
• Kapasite geli∆tirme programı: Birbiriyle baÆlantılı
iki hizmet zinciri temin edilecektir: eÆitim ve
çevresel öÆretim; danı∆manlık ve uzmanlık
hizmetleri.
• Enformasyon programları: Bu programlar çevreye
ili∆kin bilgilere halkın eri∆imini ülke çapında
saÆlamada, farklı ilgi ortakları arasında ∆ebeke
olu∆umunu ve bilgi payla∆ımını te∆vik etmede ve
bu odakların Türkiye'deki çevre sorunlarını
çözmelerinde yardımcı olacaktır.
Mali Çerçeve
REC, kalıcı etki saÆlayabilmek için ancak uzun
dönemli mevcudiyetini güvence altına aldıktan sonra
Türkiye'deki faaliyetlerine ba∆lamalıdır.
REC'in ilk be∆ yıldaki faaliyetlerinin finansmanı
baÆlamında, örgütün öngörülen i∆levini ba∆arıyla
yerine getirebilmesi ve böylece mevcudiyetinin
gerekliliÆini saÆlam bir zemine oturtması için, bilhassa
ba∆langıç evresinden önce yardım ve benzeri türde fon
katkılarının saÆlanması bir önko∆ul olarak durmaktadır.
Katkıların, Avrupa BirliÆi, Türkiye'ye ilgisi bulunan
ülkeler ve uluslararası baÆı∆ noktaları ile hükümet ba∆ta
olmak üzere ülke içindeki çevrelerden saÆlanması
beklenmektedir.
Ïdari maliyetler, personel ihtiyaçlarını, yatırımları,
doÆrudan harcamaları ve her düzeydeki (REC Merkez
Ofisi, Türkiye'deki REC ülke ofisi ve bölgesel ofisler
dahil olmak üzere) bakım ve idame masraflarını
kapsamaktadır. Faaliyetlerin ilk iki yılını kapsayan
ba∆langıç a∆amasında, bölge ofislerinin i∆levsel
olamayacaÆı öngörülmektedir.
Programlara ili∆kin maliyetler, Türkiye Ülke Ofisi
çerçevesinde saÆlanacak temel hizmetleri
kapsamaktadır. Yıllık olarak geli∆tirilen ana
faaliyet/projeler de dahil olmak üzere her bir program
ayrı olarak sunulacaktır.
Be∆ yıllık faliyet süresi için tahmin edilen toplam
bütçe 7,061,587 EURO'dur. Bütçeye ili∆kin ayrıntılar
için lütfen Mali Çerçeve bölümüne bakınız.
• Maddi
yardım
programları:Bu
yardım
programlarının amacı, çevresel ilgi ortaklarını,
özellikle de STK'ları, mali açıdan desteklemek,
kurumsal istikrar kazanmalarına, çevreyle ilgili
konularda karar alma sürecine i∆tirak etmelerine,
ulusal i∆birliÆini güçlendirmelerine ve dahili
kapasite geli∆tirmelerine yardım etmektir.
• Özel programlar: Bu kapsamdaki temel faaliyetler,
önceki üç programın içermediÆi yeni hizmet
alanlarının geli∆tirilmesi ve bunların sürekli olarak
deÆerlendirmesi gibi faaliyetlerdir.
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
13
14
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
Bölüm 1
Fizibilite Çalı∆ması Raporu
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
15
16
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
Giri∆
Genel Bilgi
Orta ve DoÆu Avrupa Bölgesel Çevre Merkezi
(REC), herhangi bir partiyi desteklemeyen, belli bir
davanın savunuculuÆunu üstlenmeyen, kar amacı
gütmeyen, baÆımsız ve uluslararası bir kurum olarak
Macaristan, ABD ve Avrupa Komisyonu tarafından
1990'da kurulmu∆tur. REC, Avrupa Komisyonu ve 27
ülkenin hükümetleri tarafından imzalanmı∆ bir tüzük
ve Macaristan, Bosna-Hersek ve Slovakya hükümetleri
ile imzalanmı∆ uluslararası anla∆maya baÆlı olarak
faaliyet
göstermektedir.
Kurumdan
halen
yararlanmakta olan ülkeler arasında Arnavutluk, Bosna
Hersek, Bulgaristan, Hırvatistan, Çek Cumhuriyeti,
Estonya, Macaristan, Letonya, Litvanya, Eski
Yugoslavya Cumhuriyeti Makedonya, Polonya,
Romanya, Slovakya, Slovenya ve Yugoslavya
bulunmaktadır. REC, bu ülkelerdeki sivil toplum
kurulu∆ları (STK'lar), ulusal hükümetler, yerel
yönetimler, basın, i∆ çevreleri ve akademik kurulu∆ların
çevresel konulara yönelik çalı∆malarına destek
vermektedir. REC'in kaynakları, Avrupa Komisyonu'na
ek olarak Danimarka, ABD, Hollanda, Japonya,
Macaristan, Arnavutluk, Bulgaristan, Kanada,
Hırvatistan, Çek Cumhuriyeti, Estonya, Finlandiya,
Almanya, Ïtalya, Letonya, Litvanya, Eski Yugoslavya
Cumhuriyeti Makedonya, Norveç, Polonya, Slovakya,
Slovenya hükümetleri ile diÆer hükümetler-arası
örgütlerden ve Toyota Vakfı ve Coca-Cola Vakfı gibi
∆irketlerden saÆlanmaktadır.
REC'in üstlendiÆi görev, Orta ve DoÆu Avrupa'daki
çevresel sorunların çözümü yolunda, sivil toplum
kurulu∆ları, hükümetler, i∆ çevreleri ve diÆer çevresel
ilgi ortakları arasındaki i∆birliÆini geli∆tirmek ve
çevresel konulardaki karar alma sürecine kamu
i∆tirakini ve serbest bilgi payla∆ımını desteklemektir.
REC, hükümetler, STK'lar, ∆irketler, yerel topluluklar,
akademik çevreler ve diÆer çevreyle ilgili kesimler
arasında özgün bir konuma sahiptir. BaÆımsız konumu
ve yapısı sayesinde, ba∆ka türlü biraraya gelmeleri zor
görünen farklı kesimler arasındaki diyalog ve i∆birliÆini
kolayla∆tırmaktadır. REC, çevresel konularda rol
üstlenen farklı kesimler arasındaki i∆birliÆini, çevre
sorunlarının etkili bir ∆ekilde çözümü için
önko∆ullardan biri olarak kabul etmektedir.
REC, hızlı bir deÆi∆im geçirmi∆ ve geçirmekte olan
bir bölgede hizmet vermektedir. Orta ve DoÆu
Avrupa'da yerle∆ik ve esasen o bölge için çalı∆an bir
kurumdur. Yine de söz konusu bölge ile dünyadaki
diÆer çevresel ilgi ortakları arasında bir pencere görevi
de görmektedir.
REC, genel hatları Rio Yeryüzü Zirvesi'ndeki
toplantılarla ve burada dile getirilen tavsiyelerle
çizildiÆi üzere, Avrupa BirliÆi katılım sürecini
kolayla∆tırarak ve bölgedeki sürdürülebilir kalkınma
pratiklerini te∆vik ederek bu coÆrafyaya verdiÆi desteÆi
sürdürmektedir. REC, katılımcı ülkeler arasına on üç
AB adayı ülkeyi de dahil etmeyi planlamaktadır.
REC, faaliyetlerini Türkiye'yi de kapsayacak ∆ekilde
geni∆letirken, hizmetlerini bu ülkeye ta∆ıyacak ve
bunları yerel ihtiyaç ve önceliklere göre yeniden
biçimlendirecektir. REC, ek olarak, Orta ve DoÆu
Avrupa ülkeleriyle Türkiye arasındaki i∆birliÆini,
özellikle AB katılım sürecine ili∆kin uzun yıllar edindiÆi
tecrübeyi payla∆ma suretiyle kolayla∆tırabilecektir.
Bu gerçeklerin ı∆ıÆında ve Merkez Yönetim
Kurulu'nun kararıyla, REC faaliyetlerinin on üç AB adayı
ülkeye yayılması süreci ba∆latılmı∆tır. REC'in faaliyet
alanına Türkiye'nin dahil edilmesiyle, önemli bir görev
üstlenilmi∆ olmaktadır. REC'in felsefesi, geleceÆe yönelik
kalkınma için ülkenin özelliklerini, önceliklerini ve
potansiyelini göz önüne alarak mevcudiyetini tasarlamak
ve uyarlamaktır. Türkiye'ye geni∆leme, bilhassa ülkenin
büyüklüÆü ve çevresel sorunlarının çe∆itliliÆi yüzünden
kurulu∆ için yeni bir durum olu∆turmaktadır. Bu
çerçevede, Brüksel, Belçika'da bulunan Avrupa
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
17
GÏRÏ≥
Komisyonu, Çevre Genel DirektörlüÆü (Directorate
General Environment-DG Environment) tarafından
finanse edilen “REC Türkiye’ye Açılıyor-Evre 1: Fizibilite
Çalı∆ması” projesi hazırlanmı∆tır. Projenin alanı, inisiyatifin
yasal, kurumsal, organizasyonel ve mali unsurlarını
inceleme suretiyle REC faaliyetlerinin Türkiye'ye
geni∆letilebilirliÆini tespit etmek olarak belirlenmi∆tir.
Hedefler
Çalı∆manın hedefleri a∆aÆıda sunulmu∆tur:
• Hedef 1 — Türkiye'deki çevresel ilgi ortaklarının
belirli ihtiyaçlarını, özellikle de REC hizmetleri
vasıtasıyla
kar∆ılanabilecek
ihtiyaçları
deÆerlendirmek.
• Hedef 2 — Türkiye'de REC’in mevcudiyeti için
uygun yasal statüyü tespit etmek.
• Hedef 3 — Türkiye'de gelecekteki REC
faaliyetlerinin mali zeminini belirlemek.
• Hedef 4 — Türkiye'deki REC faaliyetlerine ili∆kin i∆
planının geli∆tirilmesine zemin olu∆turacak fizibilite
çalı∆ma raporunu hazırlamak.
Yöntem
Çalı∆ma, a∆aÆıdaki
yürütülmü∆tür:
teknikler
kullanılarak
• doÆrudan ke∆if yöntemi - çevresel ilgi ortaklarıyla
toplantılar, mülakatlar ve yuvarlak-masa
görü∆melerini de içeren durum tespit çalı∆maları
(fact-finding missions, FFM),
• deÆerlendirmeler (Türkiye'de çevrenin durumu
hakkındaki literatürün deÆerlendirilmesi),
• uzman görü∆lerinin alınması (Türkiye'de REC'in
tesciline ili∆kin yasal tetkik, ülkedeki uzman bir
hukuk bürosuna yaptırılmı∆tır).
DURUM TESPÏT ÇALI≥MALARI
REC, ülkenin tüm bölgelerindeki çevresel ilgi
ortaklarının mevcut gereksinimleri hakkında ilk elden
bilgi toplayabilmek için dört durum tespit çalı∆ması
(DTÇ) yürütmeyi kararla∆tırmı∆tır. Bu misyonlar,
toplam 7 coÆrafi bölgenin bulunduÆu Türkiye’de
çevresel sorunlar, yerel öncelikler, çevre yasalarının
tatbiki vs. baÆlamında bölgesel farklılıkların olduÆu
varsayımına dayanarak planlanmı∆tır. Proje ekibi,
toplam 70 toplantı ve yuvarlak masa görü∆mesinde,
18
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
hükümet kurumlarını, uluslararası ve katkıda bulunan
örgütleri, parlamento komisyonlarını, STK’ları, i∆
çevresini, kitle ileti∆im araçlarını ve sanayi sektörlerini
temsil eden yetkililerle bulu∆ma olanaÆı bulmu∆tur.
Dört DTÇ ∆öyledir:
• DTÇ 1 Temmuz 2001'de yürütülmü∆ ve Marmara
Bölgesi'ni kapsamı∆tır. Ïstanbul, Gebze-Kocaeli,
Ïzmit, Bursa ve Çanakkale'de yirmi iki toplantı
yapılmı∆tır.
• DTÇ 2 Eylül 2001'de yürütülmü∆ ve Ege ile Akdeniz
bölgelerini kapsamı∆tır. Ïzmir, Manisa, Bodrum,
MuÆla ve Antalya'da on be∆ toplantı yapılmı∆tır.
• DTÇ 3, Ekim 2001'de yürütülmü∆ ve DoÆu Anadolu,
GüneydoÆu Anadolu ve Orta Anadolu bölgelerini
kapsamı∆tır. Van, Mardin, Diyarbakır, ≥anlıurfa ve
Ankara'da on dokuz toplantı yapılmı∆tır.
• DTÇ 4, ≥ubat 2002'de Orta Anadolu ve Karadeniz
bölgelerinde yürütülmü∆tür. Ankara ve Samsun'da
on dört toplantı yapılmı∆tır.
LÏTERATÜR DE≠ERLENDÏRMESÏ
Literatür deÆerlendirmesi, Türkiye'de çevrenin
durumu hakkında genel bir bilgi vermektedir. Ana
çevresel ilgi ortaklarını da tanımlamakta ve onların REC
hizmetlerine duydukları ihtiyacın anla∆ılmasına baz
te∆kil etmektedir.1
UZMAN GÖRÜ≥LERÏNÏN ALINMASI
REC'in Türkiye'de uygun bir yasal statüyü
kazanması, ülkede ofis(ler) açmak için bir önko∆uldur.
REC'in Türkiye'de tescili sürecinin ilk adımı, ülkedeki
mevcut yasalar çerçevesinde mümkün olan seçenekleri
tanımlamak ve öneriler olu∆turmaktır. Bu bakımdan
yasal tetkik i∆i, uzman hukuk firması Hergüner,
Bilgen&Özeke'ye yaptırılmı∆tır.
Beklenen Sonuçlar
Çalı∆madan elde edilmesi beklenen sonuçlar
a∆aÆıda sunulmu∆tur:
• Türkiye'deki çevresel ilgi ortaklarının tanımı ve
REC'in yönelebileceÆi çevreyle ilgili ana sorunların
bir listesi de dahil olmak üzere Türkiye'de çevrenin
durumunun genel deÆerlendirmesi,
• Türkiye'de REC ofisinin tescili için yasal
seçeneklerin genel deÆerlendirmesi,
GÏRÏ≥
• Yukarda belirtilen raporlarla birlikte Türkiye'de REC
faaliyetleri için yasal, yapısal ve mali çerçeveyi ele
alan bir çalı∆ma raporunun ortaya çıkarılması ve
bunun sonrasında da uygulanmak için REC
Yönetim Kurulu’nun ülkede ofis(ler) açma kararını
bekleyecek REC’in Türkiye’deki faaliyetleri için bir
i∆ planının hazırlanması.
Okuma Kılavuzu
Bu döküman, birbirini tamamlayan iki bölümden
olu∆maktadır: Fizibilite Çalı∆ma Raporu ve Ba∆langıç Ï∆
Planı. Ana bölümler ve içerikleri a∆aÆıda sunulmu∆tur.
Özet — Çalı∆manın temel bulgularına geni∆
kapsamlı bir bakı∆ı içermektedir.
FÏZÏBÏLÏTE ÇALI≥MA RAPORU
Giri∆ — Türkiye'de yürütülen çalı∆manın ve
raporun yapısına ili∆kin genel bilgiyi içermektedir. Ayrı
alt-ba∆lıklar altında, çalı∆manın hedefleri, yöntemleri ve
beklenen sonuçları anlatılmaktadır.
Türkiye'deki çevresel ilgi ortakları — Bu bölüm,
ülkedeki çevresel sektörü biçimlendiren belli ba∆lı ilgi
ortaklarına yakın bir bakı∆ı içermektedir. Her bir ilgi
ortaÆı ayrı bir alt-ba∆lık altında, geli∆me düzeyi, öne
çıkan aktörler, mevcut faaliyetler ve ihtiyaçlar gibi
farklı açılardan incelenmektedir. Bu ihtiyaçlara
kar∆ılık gelecek muhtemel REC tutumu da bu
bölümde ayrıca sunulmu∆tur.
Türkiye'deki destek kurulu∆ları — REC'in ülkedeki
potansiyel rolünü ve gelecekteki konumunu
tanımlayabilmek için, uluslararası örgütler, uluslararası
mali kurulu∆lar, kalkınma kurulu∆ları ve devlet fonları
gibi çevresel sektörle ilgili destek kurulu∆larının
mevcut kompozisyonu bu bölümde incelenmektedir.
Sonuç ve Tavsiyeler — Bu bölüm, hizmetlere olan
talep, kar∆ıla∆ılacak güçlükler ve öncelikli faaliyet
alanları açısından Türkiye'de REC ofisi açılmasına
ili∆kin fizibilite çalı∆ma sonuçlarını içermektedir.
Bundan ba∆ka, Türkiye'de REC'in gelecekteki
mevcudiyetinin yasal, kurumsal, örgütsel ve mali
çerçevesine ili∆kin tavsiyeler de sunulmaktadır.
BA≥LANGIÇ Ï≥ PLANI
REC'in Türkiye'deki Mevcudiyeti Ïçin SeçeneklerYasal ve mali faktörler, REC'in Türkiye'deki
mevcudiyetinin in∆asında belirleyici olabilir. Bu
bölümde çe∆itli seçenekler analiz edilmekte ve tercih
edilen kurulu∆ ∆ekli sonuç olarak sunulmaktadır.
Ïzleyen bölümler, REC'in Türkiye'de bir ülke ofisi ve üç
adede kadar bölge ofisi açmasını öngören 'Optimal
Mevcudiyet' ∆eklinde bir yasal varlık tesis edeceÆi
varsayımına dayanmaktadır.
Yasal Çerçeve- Bu bölüm, REC'in Türkiye'de tescili
için farklı yasal seçenekleri incelemektedir. REC'in
bakı∆ açısına göre tescil için esas alınan kriterler, ilk altba∆lıkta sıralanmı∆tır. Olası yasal modellerin avantaj ve
dezavantajları ayrı ayrı gözden geçirilmekte ve tercih
edilen yasal kimlik sonuç kısmında sunulmaktadır.
Kurumsal Çerçeve — Misyon kapsamı, idari yöntem
ve faaliyet lisanı bu bölümde, örgütsel yapı ve geli∆ime
taban olu∆turacak mahiyette anlatılmaktadır.
Örgütsel Çerçeve — Be∆ yıllık takvimi de içeren
örgütsel geli∆im, ofis yerle∆imleri, personel ve lojistik
ihtiyaçlar bu bölümde yer almaktadır.
Programlar ve Hizmetler — REC Türkiye Ülke
Ofisi'nin uygulamayı planladıÆı ana programlar,
hizmetler ve öncelik alanları anlatılmaktadır. Bu bölüm,
her bir çevresel ilgi odaÆına ili∆kin çalı∆malar sırasında
elde edilen bulgulara dayanmaktadır.
Mali Çerçeve — Son bölüm, Türkiye'de REC ofisi
açmanın mali profilini doÆrudan ve projeye baÆlı
maliyetler bazında ayrıntılı olarak sunmaktadır.
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
19
20
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
Türkiye'de Çevresel Ïlgi Ortakları
REC'in ilgi ortaklarını merkez alan doÆasından
hareketle, faaliyetlerin Türkiye'ye geni∆letilmesine
ili∆kin fizibilite çalı∆masında da benzer bir yakla∆ım
izlenmi∆tir. REC'in geleneksel olarak birlikte
çalı∆ageldiÆi çevresel ilgi ortakları, bu bölümde öncelik
sırasına göre sunulmu∆tur. Özel ihtiyaçlarını
tanımlayabilmek amacıyla, ulusal, bölgesel ve yerel
düzeydeki örgütlere/kurumlara e∆it oranda dikkat
sarfedilmi∆tir.
REC hizmetlerinden yararlanan ana grupların, yani
merkezi ve yerel yönetim kurumları ve STK'ların
yanısıra Türkiye'deki çevrenin durumunu
∆ekillendirmede etkisi olan diÆer ilgi ortaklarına da
önem verilmi∆tir. Bu bakımdan, i∆ sektörü, üniversite
ile ara∆tırma kurumları ve kitlesel medya da listeye
eklenmi∆tir.
1983'te yürürlüÆe giren 1982 tarihli Çevre Yasası,
birçok ek önlemi de kapsıyordu. Çevreyi bir bütün
olarak ele alan Yasa'nın amacı, sadece çevre kirliliÆini
önlemek ve ortadan kaldırmak deÆil aynı zamanda
doÆal kaynakların ve topraÆın yönetimine de olanak
saÆlamaktı. Anayasa'da da belirtildiÆi üzere, Çevre
Yasası'nın tatbikine esas olu∆turan temel ilkelere göre
hem vatanda∆lar hem de devlet, çevrenin korunması
konusunda sorumluluk ta∆ımaktadır. Tüm ekonomik
faaliyetlerde çevre kirlenmesini asgariye indirecek
bütün önlemlerin alınması mecburiyeti de Yasa'da
ayrıca belirtilmektedir.
1983'ten bu yana Çevre Yasası'na ko∆ut çe∆itli
kararnameler yayımlandı:
• Hava Kalite Kontrolü Kararnamesi (1986)
• Su KirliliÆi Kontrolü Kararnamesi (1988)
Merkezi Yönetim Kurumları
Türkiye, çevresel konulardan bahsetmeye
1970'lerde ba∆ladı. 1978'de, çevreyle ilgili tüm ulusal ve
uluslararası faaliyetleri e∆güdümlemekten sorumlu bir
Devlet BakanlıÆı'nın uzantısı olarak Ba∆bakanlık Çevre
Müste∆arlıÆı kuruldu. Bu müste∆arlık, çevre politikaları
olu∆turması, yasal düzenlemeleri e∆güdümlemesi ve
hazırlaması ve diÆer bakanlıklarla i∆birliÆi içinde olması
beklenen kurumdu. Ancak Türkiye'de çevre
politikalarının benimsenmesi, ülkenin sınai
kalkınmasına kıyasla yeterli düzeyde deÆildi. Önlem
alınmasını gerektiren bir öncelik olarak konunun
önemi uzun bir süre kavranamadı.
Çevre Müste∆arlıÆı, AÆustos 1991'de Çevre
BakanlıÆı'na dönü∆türüldü. Bu deÆi∆im, sorumluluk
alanlarının farklıla∆masına, personel sayısının artmasına
ve çevrenin korunması için belirlenen politikaların
kontrol ve tatbiki amacıyla idari müdahale hakkının
geni∆lemesine yol açtı. Çevre BakanlıÆı, bölgesel ofisler
de dahil, bugün 800 civarında personel istihdam
etmektedir.
• Gürültü Kontrolü Kararnamesi (1986)
• Katı Atık Kontrolü Kararnamesi (1991)
• Çevresel Etki DeÆerlendirme Kararnamesi (1993,
2002’de yeniden gözden geçirildi.)
• Tıbbi Atıkların Kontrolü hakkında Kararname
(1993)
• Zararlı Kimyasal Maddelerin ve Ürünlerin Kontrolü
Kararnamesi (1993)
• Zararlı Atıkların Kontrolü Kararnamesi (1993)
• Toprak KirliliÆi Kontrolü Kararnamesi (2001)
• Çevre Denetimi Kararnamesi (2002)
Çevre Yasası ve bu yasanın ihtiva ettiÆi
düzenlemeleri tamamlayıcı olarak, çevrenin
korunmasına ili∆kin diÆer yasa ve uluslararası
konvansiyonlar da yürürlüÆe sokuldu.
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
21
TÜRKÏYE'DE ÇEVRESEL ÏLGÏ ORTAKLARI
Türkiye'de çevrenin korunma düzeyine ve ana
çevresel sorunlara, izleyen alt-bölümlerde
deÆinilecektir.
GENEL BAKI≥
Türkiye, çevre alanında da yansımasını bulan
merkezi ve karma∆ık bir idari sisteme sahiptir. Çevresel
yönetim üzerinde doÆrudan veya dolaylı etkisi olan
kurumları sunarken, etki derecesine göre yukardan
a∆aÆıya bir sıralama kullanılmaktadır.
Devlet Planlama Te∆kilatı
Yürütme kanadının (bir ölçüde de karar alma
sürecinin) en tepesinde Ba∆bakanlıÆa baÆlı olarak
çalı∆an Devlet Planlama Te∆kilatı (DPT) yer almaktadır.
Bu kurum, kamu yararının sözkonusu olduÆu bütün
ekonomik faaliyet alanlarında stratejik tercihler
yapmaktadır. DPT, hükümet politikalarının
e∆güdümünde temel araç olan be∆ yıllık ulusal
kalkınma planını hazırlar. DPT ayrıca kamu yatırımları
için kaynakların tahsisinden de sorumludur. DPT’nin
alt birimlerinden biri olan Yerel Yönetim, Çevre ve
Teknolojik Ara∆tırma Bölümü, be∆ yıllık plan için
çevresel politika önerileri geli∆tirir, Çevre BakanlıÆı'nın
yatırım proje ve programlarını deÆerlendirir ve yıllık
çevre programları hazırlar. Ancak DPT, sektörel
yatırımları, çevre politikalarına uygunlukları açısından
deÆerlendirmemektedir. Ba∆bakan'ın ba∆kanlık ettiÆi
Yüksek Planlama Konseyi (YPK), makroekonomik ve
toplumsal politikalar üzerinde karar verme, büyük
yatırım projeleri için kaynakları deÆerlendirip tahsis
etme yetkilerine sahiptir. Tarım, Orman, Enerji,
Ula∆tırma, Bayındırlık, Maliye Bakanları'yla DPT
Ba∆müste∆arı YPK üyesi iken Çevre Bakanı deÆildir.2
Üçüncü be∆ yıllık kalkınma planından (1973-1977)
bu yana, tüm kalkınma planları çevre yönetimini de
kapsamı∆tır. Altıncı kalkınma planı, sürdürülebilir
kalkınma kavramını getirmi∆tir. DPT, yedinci kalkınma
planının (1996-2000) bir parçası olarak, Çevre
BakanlıÆı ile i∆birliÆi içinde Ulusal Çevre Stratejisi ve
Eylem Planı'nın (UÇEP) hazırlıklarını koordine etmi∆tir.
Çevre BakanlıÆı
Çevre BakanlıÆı (ÇB), çevrenin korunması ve
geli∆tirilmesi amacıyla 1993'te kurulmu∆tur.3 Bakanlık,
çevreye ili∆kin tüm ulusal ve uluslararası faaliyetlerin
e∆güdümünden sorumludur. Görevleri arasında ∆unlar
bulunmaktadır:
• yasa taslaÆı, kurallar ve dahili düzenlemeler
hazırlamak;
• AB üyeliÆi için hazırlık yapmak;
22
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
• kurumlar olu∆turmak (örneÆin köy çevre dernekleri
ve atık yönetimi komisyonları);
• çevresel tasarımların, müdahalelerin ve faaliyetlerin
uygunluÆunu kontrol etmek ve planlamak;
• nehir havzalarında suyun kalitesini kontrol etmek;
• çevre politikaları ve stratejileri geli∆tirmek;
• uluslararası ve ulusal düzeyde çevresel faaliyetleri
e∆güdümlemek;
• veri toplamak ve ara∆tırma yapmak;
• önlemler uygulamaya sokmak ve bunlara uyulup
uyulmadıÆını kontrol etmek;
• mali i∆leri idare etmek;
• kurumsal yaygınlık ve eÆitim saÆlamak.4
BakanlıÆın ana i∆levsel bölümleri ∆öyledir:
• Çevre KirliliÆi'nin Kontrolü ve Önlenmesi Genel
MüdürlüÆü
• Hava Yönetimi Dairesi
• Su ve Toprak Yönetimi Dairesi
• Atık Yönetimi Dairesi
• Kimya Dairesi
• Ölçme ve Ïzleme Dairesi
• Çevre Koruma Genel MüdürlüÆü
• Bitki Koruma ve Erozyon Dairesi
• Hayvanları Koruma Dairesi
• Çevre Standartları ve Stratejileri Dairesi
• Alıcı Ortamları Koruma Dairesi
• Hassas Ekosistemler ve Korunan Alanlar Dairesi
• Çevresel Etki DeÆerlendirmesi ve Planlama Genel
MüdürlüÆü
• Çevresel Planlama MüdürlüÆü
• Altyapı Yatırımları Ïçin
DeÆerlendirmeleri MüdürlüÆü
Çevresel
Etki
• Sanayi Yatırımları Ïçin
DeÆerlendirmeleri MüdürlüÆü
Çevresel
Etki
• ÇED Ïzleme ve Kontrol MüdürlüÆü
• Çevre Envanter MüdürlüÆü
TÜRKÏYE'DE ÇEVRESEL ÏLGÏ ORTAKLARI
Bakanlık, merkez binasında ve 81 bölge ofisinde
çalı∆an yakla∆ık 800 personel istihdam etmektedir.5
Çevre BakanlıÆı'nın, çevresel koruma ve geli∆tirme
ihtiyacına paralel olarak kamu i∆tiraki hedefini üstlenen
üç düzeyde özel danı∆ma organları mevcuttur.
Çevre ≥urası
Bu kurumun amacı, “çevreyle ilgili konularda
diÆer bakanlıkların, sanayicilerin, gönüllü
kurulu∆ların, profesyonel örgütlerin ve kayda deÆer
bilimsel geçmi∆leri bulunan ki∆ilerin fikir, bilgi ve
deneyiminden yararlanmayı saÆlamaktır”. ≥ura,
normal ∆artlar altında, Çevre Bakanı'nın çaÆrısı ve
gündemiyle iki yılda bir toplanır. ≥ura, ilgili
bakanlıklardan ve onların ilgili alt kurumlarından,
devlet ve sivil toplum kurulu∆larından, kamu ve özel
sanayi kurulu∆larından profesyonel ve gönüllü
örgütlerden, üniversitelerden ve yerel yönetimlerden
gelen temsilcilerden olu∆ur. 1996'dan bu yana üç kez
Çevre ≥urası toplantısı yapılmı∆tır.
Çevre Yüksek ≥urası
Bu organ, DPT, ilgili bakanlık müste∆arlıkları,
Diyanet Ï∆leri Ba∆kanlıÆı, Türkiye Bilimsel ve Teknik
Ara∆tırmalar Kurumu (TÜBÏTAK), Türkiye Atom
Enerjisi Ba∆kanlıÆı (TAEB), Türkiye Odalar ve Borsalar
BirliÆi (TOBB), Türkiye Zirai Odaları BirliÆi ile EÆitim
Konseyi'nin seçtiÆi iki akademisyenin katılımıyla, yılda
en az iki kere toplanır. Yüksek ≥ura'nın görevleri
a∆aÆıdaki gibidir:
• ilgili uluslararası anla∆maların ı∆ıÆında çevre
koruması, kirliliÆin önlenmesi ve azalan
kaynakların yenilenmesi konularında hedefler
tespit etmek,
• bu hedeflere ula∆ma yolunda alınacak uygun
önlemleri ara∆tırmak ve ilgili faaliyetleri izlemek,
• kurulacak tesislerin ne tür ve hangi özel koruma
alanlarında kurulacaÆına ili∆kin ilkeler tespit etmek,
bulunmaktadır. Bu komitenin görevi, Çevre Yüksek
≥urası'nın gündeminde yer alan konular hakkında ön
teknik hazırlık yapmak ve yürütmektir.
Özel Alanları Koruma Dairesi
1989 yılında Babakanlık'a baÆlı bir yürütme alt
organı olarak kurulan Özel Alanları Koruma Dairesi,
Çevre BakanlıÆı'nın kurulmasından sonra bu bakanlıÆa
baÆlı bir kurulu olarak faaliyetlerini sürdürmektedir. 13
tane özel koruma alanının korunmasından ve
Türkiye'de bu özel alanlarla ilgili AB üyeliÆine hazırlık
çalımalarından sorumludur. Bu dairenin Ankara'daki
merkez ofisinde 100'den fazla çalıanı bulunmaktadır.
Çevre alanında sorumluluk üstlenmi∆ diÆer devlet
kurumları a∆aÆıda verilmi∆tir (ayrıca bkz. Tablo 1):
Tarım ve Köy Ï∆leri BakanlıÆı (TKÏB)
TKÏB'nın sorumlulukları arasında, doÆal
kaynakların ve dalyanların korunması ve geli∆tirilmesi
ile su kirliliÆi ve kontrolü bulunmaktadır. Bakanlık
ayrıca, çevresel koruma gereklerine uygun olarak
toprak, su, bitki ve hayvan zenginlikleri ile benzeri
doÆal kaynaklara ili∆kin tüketimi düzenlemeye yönelik
ara∆tırma, inceleme, plan, program ve projeler hazırlar
ve yürütür. Köy Ï∆leri Genel MüdürlüÆü, kırsal alandaki
su kaynakları, sulama ve su kullanımıyla ilgili
konularda ara∆tırmalar yürütür.
Orman BakanlıÆı (OB)
Orman BakanlıÆı'nın görevleri arasında su
kirliliÆinin kontrolü, ulusal parkların, doÆal rezervlerin,
doÆal parkların ve Özel Alanları Koruma Dairesi'nin
idaresindeki on iki bölge hariç tüm diÆer koruma
altındaki alanların korunması ve idaresi yer almaktadır.
SaÆlık BakanlıÆı (SB)
SaÆlık BakanlıÆı ve onun alt birimi olan Çevre
SaÆlıÆı Dairesi, insan saÆlıÆını etkileyen çevre
kirlenmesini azaltma, önleme, izleme ve kontrolü
konularında çalı∆maktadır. Bakanlık, içme ve yıkanma
suyu ile havanın kalitesini izlemekten de sorumludur.
Kültür BakanlıÆı
• özel koruma alanı olarak belirlenmi∆ alanlara ili∆kin
faaliyetleri düzenleyen diÆer ilkeleri tespit etmek,
Kültür BakanlıÆı, bazı koruma altındaki kültürel ve
doÆal alanın idaresinden sorumludur.
• genel olarak çevre konularına yakla∆ımı
düzenleyen ilkeleri tespit etmek,
Sanayi ve Ticaret BakanlıÆı
• Bakanlık tarafından belirlenen gündeme göre
tartı∆ma ve ara∆tırmalar düzenlemek.
Çevre Teknik Komitesi
Yüksek ≥ura'nın örgütsel yapısı içinde, ÇB
müste∆arı ve ilgili bakanlıkların üst düzeyli
yöneticilerinden olu∆an bir teknik komite
Sanayi ve Ticaret BakanlıÆı, endüstriyel
konulardan ve çevreyi ilgilendirendiren konular da
dahil sanayi politikalarının olu∆turulmasından
sorumlu olan makamdır.
Ïçi∆leri BakanlıÆı
Ïçi∆leri BakanlıÆı (ÏB), yerel hükümet kurumları
(Valilik makamı) nezdinde birincil öneme sahiptir ve
yerel düzeydeki çevresel yatırımların onaylanmasından
sorumludur.
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
23
TÜRKÏYE'DE ÇEVRESEL ÏLGÏ ORTAKLARI
Denizcilik Müste∆arlıÆı
Denizcilik Müste∆arlıÆı, denizlere ili∆kin
sorumlulukları kapsamında doÆal limanların, küçük
körfezlerin ve turistik yörelerin korunmasına ili∆kin
olarak bilhassa deniz trafiÆinin düzenlenmesi
konusunda çalı∆ır.
Enerji ve Tabii Kaynaklar BakanlıÆı'nın
sorumlulukları arasında
Enerji ve Tabii Kaynaklar BakanlıÆı'nın
sorumlulukları arasında, enerji kaynakları ve doÆal
kaynakların sürdürülebilirliÆi ve tüketimi konularında
politikalar geli∆tirmek bulunmaktadır.
Devlet Su Ï∆leri Genel MüdürlüÆü
Devlet Su Ï∆leri Genel MüdürlüÆü, ülke çapında su
kaynaklarının idaresi ve geli∆tirilmesinden sorumludur.
Ïller Bankası Genel MüdürlüÆü
Ïller Bankası Genel MüdürlüÆü, kentsel altyapı
projelerinin hazırlanması ve uygulanması gibi
konularda belediyelere yardımda bulunur. Ayrıca,
haritalama, kalkınma planları, içme ve musluk suyu,
kanalizasyon, katı atık, jeolojik ve jeoteknik çalı∆malar
gibi konularda faaliyetler yürütür.
DURUM TESPÏT ÇALI≥MALARI
Durum tespit çalı∆maları sırasında, çevre korumasına
ili∆kin sorumlulukları bulunan merkezi yönetim
kurumlarını temsil eden yetkililerle görü∆meler öncelik
verdiÆimiz giri∆imlerimiz arasındaydı. Türkiye'deki
yürütme organlarına olduÆu kadar yasama organlarına
da önem atfedildi. Toplantıların bir listesi Tablo 2'de
verilmi∆tir.
BULGULAR — MERKEZÏ YÖNETÏM
KURUMLARI
Ana bulgular a∆aÆıda gruplanmı∆tır:
• Kurumsal olu∆um ve faaliyetler — Çevre alanında
merkezi hükümet sektörünün temel faaliyet tipleri
ve mevcut geli∆im statüsüne ili∆kin bulgular.
• Mevcut gereksinimler — Özellikle REC'in Türkiye'de
faaliyete geçmesiyle birlikte kar∆ılanabilecek
olanlarına dikkat çekerek, ilgi ortaklarının geli∆im
gereksinimlerine ili∆kin bulgular.
Kurumsal olu∆um ve faaliyetler
DPT, çevreyle ilgili konularda en üst derecede karar
alma erkine sahip hükümet kurumudur. 1980'lerin
ba∆ında, yürütme aygıtı içerisinde ana uygulama organı
olarak Çevre BakanlıÆı kuruldu. Siyasi olarak, Çevre
BakanlıÆı'nın hükümet içindeki aÆırlıÆı sınırlıdır. Çevre
BakanlıÆı'nın yanısıra, çevresel konulardan sorumlu
olan çok sayıda ba∆ka merkezi yönetim kurumu
bulunmaktadır. Bu kurumların sorumluluklarının
çakı∆tıÆı söylenebilir. (bkz. Tablo 1)
Türkiye'de Çevre BakanlıÆı'nın sınırlı bir
mevcudiyeti olup, yerel düzeyde sadece bir ek
yapılanması, yani il müdürlükleri, bulunmaktadır.
TABLO 1
Merkezi Yönetim Kurumlarının Çevresel Sorumlulukları
HAVA
Kurum/Sorumluluklar
Kirlilik
Kontrolü
DENIZ VE KIYI
BÖLGELERI
Kalite
Özel Alanları Koruma Dairesi
KORUNAN
ALANLAR
DO≠A KORUMASI
Ulusal
Parklar
Korunan
Alanlar
Koruma
Bio-çe∆itlilik
•
•
•
•
•
•
•
Tarım ve Köy Ï∆leri BakanlıÆı
Kültür BakanlıÆı
Çevre BakanlıÆı
•
•
•
•
Orman BakanlıÆı
SaÆlık BakanlıÆı
•
Sanayi ve Ticaret BakanlıÆı
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Devlet Su Ï∆leri
Denizcilik Müste∆arlıÆı
24
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
•
TÜRKÏYE'DE ÇEVRESEL ÏLGÏ ORTAKLARI
Çevre için finansman mekanizmaları kuramsal
olarak çe∆itli, ancak pratikte kısıtlıdır. Çevresel
yatırımlara, genel bütçe ödeneÆi gibi devlet fonları,
devlet bütçesi içinden veya dı∆ından saÆlanan fonlar,
kirlilik yaratan ürün ve hizmetlerden alınan vergiler,
ceza ve ücretler, çevresel sorunların önlemesi ve
idaresine ayrılmı∆ yurtiçi fonlar, uluslararası
örgütlerden kredi ve hibeler, mevcut tesislerden elde
edilen gelirler ∆eklinde çe∆itli finansman türleri
saÆlanabilmektedir.
Bütçe Yasası'na göre çevreyle ilgili yatırımlar, genel
bütçedeki 20 ayrı fondan finanse edilebilmektedir. Bu
20 fon içinde, çevre kirliliÆi önleme, afet, aÆaçlandırma,
orman köyleri, belediye, deprem, il özel idaresi, ulusal
parklar, özel çevre koruma, özel yerle∆imler, reform,
toplu konut destekleme ve geli∆tirme, trafik
hizmetlerini geli∆tirme, turizmi geli∆tirme, yerel
idareleri destekleme, saÆlık hizmetlerini destekleme ve
geli∆tirme, yeni yerle∆imler için kredi, geri kalmı∆
bölgelerde konutla∆ma, doÆal afet sonrası çiftçilere
yardım gibi fonlar bulunmaktadır.
Çevre fonları, belediye, il ve ulusal düzeyde
olu∆turulmaktadır. Çevre Fonu, Türkiye'de Mart
2001'den beri ya∆anan ekonomik kriz nedeniyle
2001'in sonunda kaldırıldı. Çevre Koruma Vakfı
tarafından toplanan il çevre fonları (bkz. bölüm
3.2.1), tümüyle yerel düzeydeki çevre yatırım
projelerinde kullanılmakta ancak hiçbir STK bu
kaynaklardan mali destek alamamaktadır. Belediyeler
düzeyinde ise fonlar belediye tarafından toplanmakta
ve idare edilmekte, ancak diÆer ilgi ortaklarının,
bilhassa STK'ların bunlardan yararlanabildiÆine dair
açık i∆aret bulunmamaktadır.
TOPRAK
•
SU
ATIK
Kirlilik
Kontrolü
Kalite
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Mevcut Gereksinimler
Siyasi destek
Çevrenin korunması, iktisadi kalkınma kaygılarıyla
e∆deÆerde bir devlet önceliÆi haline gelmelidir.
Türkiye'nin devlet politikasında bu tür bir deÆi∆im,
ancak ülkenin geleceÆe yönelik öncelikleri arasına
çevre konusunun da katılması yönünde siyasi bir
iradenin varlıÆı ile mümkündür.
Kurumsal yeniden yapılanma ve güçlenme
Temel güçlük, çevresel konulardan sorumlu farklı
devlet kurumları arasında yetki ayırımından
kaynaklanmaktadır. Çevresel yönetimde i∆ verimliliÆini
geli∆tirmek ve “çevreyle ilgili kurumlar arasında yetki,
görev ve sorumluluk açısından uyu∆mazlıktan”
bahseden Yedinci Kalkınma Planı'nca da kabul edilen
sorumluluk çakı∆masını önlemek için, merkezi ve yerel
düzeyde geni∆ kapsamlı idari reformlar ∆arttır. Yapısal
olarak, yurtiçi olu∆umun tüm sorumluluklarını yerine
getirmek konusunda kısmen yetersiz olduÆu mevcut
durumda, Çevre BakanlıÆı'nın il ve belediye düzeyinde
daha verimli olması gerekmektedir. 1998'de
yayımlanan Ulusal Çevre Stratejisi ve Eylem Planı 'na
(UÇEP) göre, bu alandaki kamu çalı∆anlarının sadece
yüzde 10'u yerel düzeyde istihdam edilmektedir (bu
oran Almanya'da yüzde 31, ABD'de ise yüzde 60'tır).6
Mali destek
Türkiye'deki devlet kurulu∆ları için kamusal ve özel
fonlar, uluslararası finansman kurumları vs. gibi
kaynaklardan çe∆itli finansman olanakları mevcuttur.
Süregiden sorun, devlet politikası çerçevesinde
çevresel konulara oldukça az önem atfedilmesi olup,
bu durum 2000 sonları ve 2001 ba∆larında ya∆anmaya
ba∆layan mevcut ekonomik krizin etkisiyle daha da
derinle∆mi∆tir. Bunun uzun dönemli etkisi olan en bariz
sonuçlardan biri, Çevre KirliliÆini Önleme Fonu da
dahil çoÆu devlet fonunun bozularak ekonomik
iyile∆meye yardımcı diÆer amaçlarla kullanılması oldu.
Politika geli∆tirme ve uygulama
Mevcut Çevre Yasası, gerçek anlamda faydalı
olmaktan uzaktır. Ïktisadi kalkınmaya, çevresel
korumanın üstünde bir öncelik tanınmı∆tır. Yasa'nın
içeriÆi niyet itibarıyla iyi olsa da, geli∆mekte olan
ülkelerdeki çoÆu benzeri çevre yasasında rastlandıÆı
üzere zorluk uygulamadan kaynaklanmaktadır. Dahası,
ne üstünde durulacak çevresel alt-sektörler ne de
sorumlu organlar ve onların görevleri Yasa'da açıkça
tanımlanmı∆tır. Çevresel düzenlemelerin uygulanmasında
önemli yetersizlikler gözlemlenebilmektedir. En önde
gelen çevresel devlet organı olan Çevre BakanlıÆı'nın
diÆer devlet organlarına yasal düzenlemeleri dayatma
yetkisi bulunmamaktadır. Bu da özellikle ÇED kadar israf
ve katı atıklar itibarıyla da sorunlu görünmektedir.
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
25
TÜRKÏYE'DE ÇEVRESEL ÏLGÏ ORTAKLARI
TABLO 2
Fizibilite Çalı∆ması sırasında danı∆ılan Merkezi Yönetim Kurumları
Ïlgi OrtaÆı
Kurumun/Örgütün Ïsmi
Yürütme
Çevre BakanlıÆı
Bölge
Kent
Orta Anadolu
Ankara
Dı∆i∆leri BakanlıÆı
Orta Anadolu
Ankara
Orman BakanlıÆı
Orta Anadolu
Ankara
T.C. Ba∆bakanlık Devlet Planlama Te∆kilatı
Orta Anadolu
Ankara
Orta Anadolu
Ankara
T.C. Ba∆bakanlık AB Ï∆leri Genel SekreterliÆi
Yasama
Parlamento Çevre Komisyonu
Avrupa BirliÆi katılım süreci
Know-how ve kapasite geli∆tirme
Avrupa BirliÆi'ne katılım sürecinin ∆artlarından AB
Müktesebatı'nın adaptasyonu, uygulanması ve ifası için
merkezi ve yerel düzeyde önemli idari reformlar
gereklidir. Katılım sürecinde Türkiye'nin geçen yıl attıÆı
adımları kapsayan Avrupa Konseyi'nin 2001 OlaÆan
Raporu'nda da benzeri bir sonuca yer verilmi∆ti.
Mevcut durumda, AB’ne katılım konularının düzenli
olarak gözden geçirildiÆi devlet kurumlarının aksine,
yerel ve belediyeler düzeyinde bilgi eri∆imi ya hiç
yoktur ya da çok kısıtlıdır. Ancak hükümet uzmanları
da, diÆer on iki aday ülkede geli∆tirilen AB katılımına
ili∆kin projelere geni∆ eri∆ime sahip bulunmamaktadır.
Know-how, yukarda bahsedilen mali, kurumsal ve
yasal ihtiyaçların kar∆ılanmasında kritik rol
oynamaktadır. Talebe göre çok çe∆itli kapasite
geli∆tirme programları bulunmakta, bu nedenle ba∆ta
Çevre BakanlıÆı olmak üzere uygun kurumlarla i∆birliÆi
içinde önceliklerin sıralaması yapılmalıdır.
Ekonomik Araçlar
Halihazırdaki komuta-kontrol metotları, ulusal
çevre yasamasına eklemlenme çerçevesinde çevresel
yönetimde ekonomik araçların kullanılmasıyla ikame
edilmelidir.
Kamu Ï∆tiraki
Türkiye'de çevresel konularda kamu itiraki, bilgiye
ve adalete eriim potansiyel olarak hassasiyet arzeden
konulardır. Bunun nedenlerinden biri, Türkiye'de
çevresel konularda kamu i∆tiraki, bilgiye ve adalete
eri∆im potansiyel olarak hassasiyet arzeden konulardır.
Çevresel aktörlerin karar alma sürecine i∆tiraki
kısıtlanmı∆ ve devlet kurumlarının takdirine
bırakılmı∆tır. ÖrneÆin, STK temsilcileri Çevre BakanlıÆı
tarafından Çevre ≥urası toplantılarına katılmak üzere
davet edilmek zorundadır ancak toplam i∆tirakçi sayısı
25'i geçemez. Çevre ve sivil toplumun rolüne ili∆kin
mevcut devlet politikalarında radikal bir deÆi∆im
olmadıÆı sürece, Türkiye'de Aarus Konvansiyonu'nu
desteklemekte REC'in ba∆arısı, muhalefete uÆramasa
bile, kısıtlı olacaktır.
26
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
Çevresel enformasyon
Ülkede düzenli ve geni∆ kapsamlı çevresel
enformasyon veya çevre gözlem sistemleri
bulunmamaktadır (örneÆin, çevresel veri, çevresel
göstergeler ve çevre raporlarının durumu). Bir çevre
gözlem sistemi ve yurtçapında çevresel enformasyon
strateji ve eylem planı, henüz olu∆um a∆amasındadır.
DiÆer çevresel ilgi ortaklarıyla i∆birliÆi
Devlet kurumları “tek ba∆ına davranmakla” ünlü
olup karar alma, uygulama ve yaptırım süreçlerine
diÆer ilgi ortaklarını dahil etme konusunda çok istekli
deÆildir. Yasal düzenlemelere göre Çevre ≥urası ve
Yüksek Çevre ≥urası gibi forumlara çevre camiasından
geni∆ bir katılımın saÆlanması gerekse de, pratikte
verimli bir i∆birliÆini hayata geçirinceye kadar
katedilecek daha uzun bir yol bulunmaktadır. Bu
süreç, ba∆ta Çevre bakanlıÆı olmak üzere, tüm ilgili
tarafların tam destek ve katılımıyla ba∆lamalıdır.
REC'ÏN TUTUMU
Üstlendikleri önemli roller ve varolan karma∆ık
ihtiyaçlarıyla devlet kurumları, özellikle de Çevre
BakanlıÆı, Türkiye'deki REC faaliyetleri açısından
öncelik te∆kil etmelidir. Bu nedenle, Çevre BakanlıÆı ile
uzun vadeli bir ortaklık tesis edilmelidir. Devlet
Planlama Te∆kilatı'na da, uzun dönemli planlamaki
TÜRKÏYE'DE ÇEVRESEL ÏLGÏ ORTAKLARI
ba∆rolü ve Be∆ Yıllık Ulusal Çevre Eylem Planı'nı
(UÇEP) onaylama yetkisi nedeniyle, özel bir önem
atfedilmelidir. REC'in ülkedeki varlıÆı ile merkezi
hükümet kurumlarına yönelik programları, UÇEP ve
AB Müktesebatı'na Uyum Ulusal Programı (ABUP) ile
baÆlantılı olmalıdır.
REC, durum tespit çalı∆maları sırasında Türkiye'deki
farklı merkezi yönetim kurumlarının temsilcileri
tarafından özellikle talep edilen ve gereksinim duyulan
hizmetleri halihazırda Orta ve DoÆu Avrupa
bölgesindeki ülkelerde sunmaktadır.
REC'in tutumu, talebe baÆlı olarak belirlenmeli ve
özellikle örgütün ileri derece uzmanlıÆı bulunan
alanlarda yoÆunla∆malıdır. Bu açıdan bakıldıÆında,
yüksek önem ta∆ıyan üç alan öne çıkmaktadır:
kurumsal güçlenme, Avrupa BirliÆi’ne katılım süreci
ve kamu i∆tiraki.
Bu ihtiyaçlar, ilgili devlet kurumlarıyla i∆birliÆi
içinde düzenli olarak deÆerlendirilecektir. Bu
nedenle, Türkiye'deki faaliyetlerinin ba∆langıç
evresinde REC tarafından ayrıntılı bir ihtiyaç
deÆerlendirmesi yapılmalıdır. DeÆerlendirmelerden
önce, önceden gerekliliÆi tespit edilmi∆ temel
programları içeren bir paket, merkezi yönetim
kurumlarının istifadesine sunulmalıdır. Tablo 3'te bu
ihtiyaçlar ve REC'in tutumu listelenmektedir.7
Yerel Yönetim Kurumları
Bu fizibilite çalı∆ması kapsamında “yerel yönetim
kurumları,” bölge ve belediye düzeyinde çevreyle ilgili
yasama ve yürütme fonksiyonlarına haiz tüm kamu
kurumlarını kapsayan genel bir terimdir.
Türkiye Cumhuriyeti'nde yedi coÆrafi bölge ve 81
idari il bulunmaktadır. Nüfusları 30,000 ile 10 milyon
arasında deÆi∆en 152 belediye mevcuttur.8 Nüfusu bir
milyonu a∆an 15 kent bulunmaktadır.
Bölüm 2'de bahsedildiÆi gibi, Türkiye'deki sistem
merkezi bir sistem olup karar alma erkinden insan
kaynakları ve lojistiÆe kadar bir çok alanda yerel
mevcudiyet kısıtlıdır. Tüm kamu çalı∆anlarının
tahminen sadece yüzde 10-20'si yerel düzeyde istihdam
edilmi∆tir. Bu durum, yerel çalı∆anların seçimi,
atanması ve terfisinde çoÆu zaman rol oynayan siyasi
himayecilik yüzünden daha da zayıflamaktadır.9
Dahası yerel yönetim kurumlarının yerel taleplere
baÆlı olarak kendi iç yapılarını idare etme serbestisi
kısıtlıdır. Yerel yapı içinde nitelikli eleman maa∆larının
tespiti, kadroların açılması veya kapatılması, merkezi
kurumların önceden onayına tabidir.
Çevre alanında, yerel düzeydeki çoÆu kurum (merkezi
muadillerine benzer olarak), karar alma ve uygulama
sorumluluklarını payla∆maktadır. Belli ba∆lı yerel hükümet
organları, izleyen alt-bölümde anlatılmaktadır.
TABLE 3:
Merkezi yönetim kurumlarının mevcut ihtiyaçları ve REC’in tutumu
Merkezi yönetim kurumlarının mevcut ihtiyaçları
REC'in tutumu
Kurumsal yeniden yapılanma ve güçlenme
Örgütsel geli∆im üzerine danı∆manlık ve know-how
hizmetleri; EÆitim programları; DiÆer REC ülkelerindeki
kolayla∆tırma ve i∆birliÆi programları
Siyasi Destek
Tesis etmeye çalı∆mak
Mali Destek
Mali mekanizmalara ili∆kin know-how transferi ve eÆitim
programları, Ekonomik araçlara ili∆kin know-how transferi
ve eÆitim programları; Danı∆manlık hizmetleri
Politika olu∆turma, geli∆tirme ve uygulama
Hukuki danı∆manlık; Bilgi payla∆ımı; EÆitim programları;
Yuvarlak masa toplantıları
Çevresel konularda sektörel entegrasyon
Know-how transferi ve eÆitim programları; Danı∆manlık
hizmetleri
Çevre enformasyon sisteminin olu∆turulması
Know-how transferi ve eÆitim programları; Danı∆manlık
hizmetleri
AB’ne Katılım Süreci
Ülke içi eÆitim programları; Kayna∆tırma programları;
Türkiye'nin Orta ve DoÆu Avrupa'daki REC katılım
program ve projelerine i∆tirakinin saÆlanması
Kamu Ï∆tiraki
Yayınlar ve bilgi payla∆ımı; EÆitim programları;
Kamu bilinci
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
27
TÜRKÏYE'DE ÇEVRESEL ÏLGÏ ORTAKLARI
GENEL BAKI≥
Valilik
Ïl düzeyinde, yerel çevre konularında en üst düzeyli
karar alma merci validir. Valinin, ek olarak, Çevre
BakanlıÆı'nın Ïl Müdürlükleri'ne baÆlı Ïl Çevre Koruma
Vakfı'na ba∆kanlık etmesi de sık rastlanan bir
durumdur (a∆aÆıya bakınız). Vali merkezi hükümet
tarafından atanmakta ve siyasi bir konumda bulunması,
ildeki yatırımların önceliklerinin tespitinde doÆrudan
etkili olabilmektedir.
Çevre BakanlıÆı'nın il müdürlükleri (ÏM)
Ïl müdürlükleri (ÏM), Çevre BakanlıÆı'nı ülkede il
düzeyinde temsil eder. Daha alt düzeyde (örneÆin
belediye düzeyinde) ÇB ofisi veya ∆ubesi
bulunmamaktadır. Bu nedenle bakanlık, il merkezi
olmayan bazı büyük kentlerde yerel olarak temsil
edilememektedir.
Ïl müdürlüklerinin temel i∆levleri, uygulama ve
izleme alanlarıyla sınırlıdır:
• Topraktaki kirleticilerin yol açtıÆı kirliliÆi
engellemek ve asgariye indirmek için önlemler
almak,
• Denizdeki çevreyi tehdit edebilecek ve denizin
kirlenmesine yol açabilecek tüm faaliyetleri
denetlemek,
• Yerel organların onayından geçen tesislerin atık
toplama, arıtma ve imha sistemlerinin, Çevre Yasası
ve diÆer ilgili düzenlemelerce tespit edilen
standartlara uygunluÆunu kontrol etmek,
• Yerel yetki alanında çevreyi etkileyecek her tür
faaliyeti izleyip kontrol etmek ve bunların
durdurulması için gerekli süreci ba∆latmak,
kurumların taleplerinden Çevre BakanlıÆı'nı
bilgilendirmek,
• Çevre BakanlıÆı'nın idari görevlerini yürütmek.
Mali olarak, il müdürlükleri, Çevre bakanlıÆı
vasıtasıyla devlet bütçesinden ve sınırlı çapta diÆer
kaynaklardan (örneÆin baÆı∆lar, mevcut yatırımların
gelirleri vs.) fon temin etmektedir. Bu mali yapı,
a∆aÆıda anlatılan Çevre Koruma Vakıfları (ÇKV) için
de benzerdir.
Çevre Koruma Vakıfları
Çevre Koruma Vakıfları (ÇKV), Çevre BakanlıÆı'nın
il müdürlüklerine baÆlı olarak kurulmu∆tur. Ïsmindeki
'vakıf' kelimesine ve kar amacı gütmez, hükümet harici
görünümüne kar∆ın ÇKV'lerin sahibi devlettir ve daha
çok yerel çevre fonu gibi çalı∆ırlar. Bu vakıflar, yasa
uyarınca, il valisinin ba∆kanlıÆında faaliyet gösterir ve
ilerde çevreyle ilgili yatırımlarda kullanılmak üzere
28
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
çevre vergilerini bir yerel fonda toplamak için
olu∆turulmu∆tur. Ne var ki bu vakıfların te∆kilatlanması,
yerel gereksinimler bazında sorumluluk ve faaliyetler
anlamında ilden ile farklılık göstermektedir.
Ana gelir kaynaÆı, hava özelliklerinin ölçümü gibi
ücretli hizmetlerden gelen paralardır. Otomobil
sahipleri, yasa gereÆi, egzos emisyonu için yıllık bir
vergi (yılda 2.5 ABD doları) ödemekle yükümlüdür.
Benzeri bir vergi, bacalı evlere de uygulanmaktadır. Bu
vergiler, il ÇKV'leri tarafından yıllık bazda toplanmakta
ve esasen yerel çevre projelerinde harcanmak üzere
yerel çevre fonuna aktarılmaktadır.
SaÆlık BakanlıÆı, Tarım ve Köy Ï∆leri BakanlıÆı,
Kültür BakanlıÆı ve Orman BakanlıÆı'na baÆlı Ïl
Müdürlükleri, merkezdeki muadilleri gibi çevresel
konulara ili∆kin benzeri sorumluluklar üstlenmektedir.
Belediyeler, yerel düzeyde çevresel düzenlemeleri
uygulamak ve izlemekten sorumludur. Ek olarak, ev ve
sanayi atıklarının toplanması ve imhası, yerel nüfusa
içme suyu, kanalizasyon, doÆal gaz ve kitle ula∆ımı
hizmetlerinin sunulması gibi i∆leri idare eder. Bazı
kentlerde, yerel yapı içinde çevre müdürlükleri
olu∆turulmu∆tur ancak bu tür departmanların tüm
belediyelerde açılmasını mecburi kılan bir yasal
düzenleme mevcut deÆildir. Sonuç olarak, sadece
büyük belediyeler kendi içlerinde çevre
departmanlarına sahipken, kalan diÆer küçük kentlerde
yerel düzeyde çevre organı bulunmamaktadır.
Belediye gelirleri, geni∆ bir gelir yelpazesinden elde
edilmektedir. Belediyeler, toplam devlet vergilerinin
yüzde 25'ine ek olarak, kentlerde yerel olarak
uygulanan yerel vergiler ve ücretlerden de gelir temin
etmektedir. Bu tür kaynaklar arasında, kuyu suyu,
elektrik, kömür ve doÆalgaz kullanımı ve mülkiyet
üzerindeki vergiler, ∆irketlerden gelen ödemeler, gereç
ölçüm ve tartı ücretleri ve in∆aatlar yer almaktadır. Su
tüketimi ve atık suya ili∆kin ücretler, genelde katı
atıkların idaresi, su i∆leri ve temini, kanalizasyon ve
kanalizasyon i∆leri, parklar ve eÆlence yerleri, ve
gürültü kontrolü gibi i∆lerde kullanılmaktadır. Ortalama
olarak belediye bütçelerinin yüzde 40'ı “temizlik”
faaliyetlerine harcanmakta, bunun büyük bölümünü
katı atık toplama ve imha olu∆turmaktadır.10
DURUM TESPÏT ÇALI≥MALARI
Durum tespit çalı∆maları sırasında, ülke çapında
ziyaret edilen yerlerdeki yerel yönetim kurumlarının
temsilcileri ve REC arasında toplantılar düzenlendi.
Yerel düzeyde, Çevre BakanlıÆı'nın müdürlüklerinde
ve baÆlı çevre koruma kurulu∆ları ile il merkezlerinde,
belediyeler ve onların çevre departmanlarında, ve
çevre konularıyla ilgili diÆer bakanlıkların (örneÆin
SaÆlık BakanlıÆı) il müdürlüklerinde toplantılar yapıldı.
Tablo 4, çalı∆malar sırasında görü∆ülen yerel yönetim
kurumlarının listesini vermektedir.
TÜRKÏYE'DE ÇEVRESEL ÏLGÏ ORTAKLARI
TABLO 4
Fizibilite çalı∆ması sırasında danı∆ılan yerel yönetim kurumlarının listesi
Ïlgi Ortakları
Ïsim
Belediyeler
Belediye Ba∆kan Yardımcısı,
Antalya Belediyesi
Belediye Ba∆kanı, Bodrum Belediyesi
Ege
Bodrum
Çanakkale
Belediye Ba∆kanı, Mardin Belediyesi
GüneydoÆu Anadolu
Mardin
Belediye Ba∆kanı, MuÆla Belediyesi
Ege
MuÆla
GüneydoÆu Anadolu
≥anlı Urfa
DoÆu Anadolu
Van
Antalya Büyük ≥ehir Belediyesi
Akdeniz
Antalya
Ïstanbul Büyük ≥ehir Belediyesi
Marmara
Ïstanbul
Belediye Ba∆kanı, ≥anlı Urfa Belediyesi
Belediye Ba∆kanı, Van Belediyesi
Ïzmir Büyük ≥ehir Belediyesi
Samsun Büyük ≥ehir Belediyesi
Çevre BakanlıÆı'na BaÆlı
Yerel Kurumlar
Antalya Ïl MüdürlüÆü
Ege
Ïzmir
Karadeniz
Samsun
Akdeniz
Antalya
Ïzmir Ïl MüdürlüÆü
Ege
Ïzmir
Manisa Ïl MüdürlüÆü
Ege
Manisa
Çevre Vakfı - Manisa
Ege
Manisa
MuÆla Ïl MüdürlüÆü
Ege
MuÆla
Çevre Vakfı - MuÆla
Ege
MuÆla
GüneydoÆu Anadolu
≥anlı Urfa
DoÆu Anadolu
Van
Diyarbakır Ïl MüdürlüÆü
GüneydoÆu Anadolu
Diyarbakır
Yerel Gündem 21 Bursa
Marmara
Bursa
Yerel Gündem 21 MuÆla
Ege
MuÆla
Yerel Gündem 21 Ïzmir
Ege
Ïzmir
≥anlı Urfa Ïl MüdürlüÆü
Van Ïl MüdürlüÆü
Birlikler ve
Yerel Ïnisiyatifler
≥ehir
Antalya
Marmara
Belediye Ba∆kanı, Çanakkale Belediyesi
Belediye Çevre
Departmanları
Bölge
Akdeniz
Yerel Gündem 21 Mardin
Marmara Bölgesi Belediyeler BirliÆi
GüneydoÆu Anadolu
Mardin
Marmara
Ïstanbul
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
29
TÜRKÏYE'DE ÇEVRESEL ÏLGÏ ORTAKLARI
BULGULAR —
YEREL YÖNETÏM KURUMLARI
Ana bulgular a∆aÆıda gruplanmı∆tır:
• Kurumsal olu∆um ve faaliyetler — Çevre alanında
yerel yönetim sektörünün temel faaliyet tipleri ve
mevcut geli∆im statüsüne ili∆kin bulgular
incelenmektedir. Buna ek olarak, bölgesel ve yerel
bir bakı∆la geli∆me düzeyi, mevcut sorunlar ve
ihtiyaçlar arasındaki farkılılıklar da sunulmaktadır.
• Mevcut gereksinimler — Ïlgi ortaklarının,
özellikle REC'in Türkiye'de faal olmasıyla
kar∆ılanabilecek geli∆im gereksinimlerine ili∆kin
bulgular sunulmaktadır.
Kurumsal olu∆um ve faaliyetler
Yerel yetkili organlar, esasen yerel kamu kurulu∆ları
arasında sorumlulukların çakı∆ması nedeniyle, yasa
tatbiki konusunda sınırlı kontrol yetkisine sahiptir.
ÇB'nın Ïl Müdürlükleri’nin (ÏM) verimli i∆
kapasitesi, kent düzeyinde i∆gücü eksikliÆi ve sınırlı
mevcudiyet sebebiyle kısıtlıdır. Dahası, ÏM'lerinin çoÆu
son be∆ yıl içinde kurulmu∆tur ve bunların yerel
düzeydeki tesirleri deneyimli personel eksikliÆi
nedeniyle sınırlı kalmaktadır.
Büyük ∆ehirlerin çoÆu (nüfusu 100 bini a∆anlar),
ÇB'nin Ïl Müdürlükleri ile i∆birliÆi içinde çalı∆an çevre
departmanlarına sahiptir.
Türkiye'deki yerel yönetim kurumlarının
geli∆iminde bölgesel farklılıklar gözlenmektedir. Tipik
olarak, batı bölgeleri daha geli∆mi∆ ve yapılan i∆lerde
ayrıntıya inilebilirken, Türkiye'nin doÆusundaki yerel
kurumlar temel sorunlarla (örneÆin günlük atık
toplanması ve imhası) uÆra∆maktadır. Marmara
Bölgesi, belediyeler arasındaki örgütlenme açısından
açık farkla en geli∆mi∆ bölgedir. Marmara Bölgesi
Belediyeler BirliÆi, diÆer bölgeler için bir model
olu∆turmakta, aynı zamanda REC için potansiyel bir
ortak te∆kil etmektedir.
Çevreye zararlı faaliyetler “idari ihlal” olarak
tanımlanır ve idari cezalara tabi tutulurken, bunlara
uygulanan cezalar (eÆer uygulanırsa) verilen zararın
derecesi ne olursa olsun aynı olmaktadır.
Profesyonel personel, temelde mali gerekçelerle
belediyeler yerine özel sektörde çalı∆mayı tercih
etmektedir. Bu sorun tek bir ∆ehre ait olmayıp,
ülkedeki çoÆu belediyede gözlenen genel bir durum
olma özelliÆi ta∆ımaktadır.
Yerel Gündem 21, yerel organlarla STK, i∆ çevresi ve
akademik kurumlar gibi diÆer ilgi ortaklarını bir araya
getiren temel itici güç durumundadır. Yine de,
Türkiye'deki belediyeler arasında YG21'in
uygulanmasına dair önemli farklılıklar gözlenmektedir.
30
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
Yurtiçindeki (örneÆin Antalya) ve yurtdı∆ındaki (örneÆin
Baltık bölgesi) ba∆arılı YG21 uygulamalarından çok
dersler çıkarılabilir.
Yerel Çevre Eylem Planı (YÇEP) gibi idari araçlar,
durum tespit çalı∆maları sırasında görü∆ülen çoÆu
belediyenin gündeminde bulunmamaktadır. Kentsel
kalkınma planları, nüfus
artı∆ı ve yerle∆im
∆ekillerindeki deÆi∆imlere ayak uyduramamakta ve
haliyle i∆e yaramamaktadır. Bu planlar aynı zamanda
fiziki boyutlarla sınırlı kalmakta, diÆer planların tahmin
ve hedefleriyle entegre dü∆ünülmemekte ve sıklıkla
deÆi∆tirilmektedir.
Çevre planları, çevresel kaygılarla çoÆu zaman
örtü∆meyen yerel konulara ili∆kin olarak Bayındırlık ve
Ïskan BakanlıÆı tarafından olu∆turulur. Dahası,
planların hazırlanmasında ve uygulanmasında bir yetki
ve sorumluluk çatı∆ması mevcuttur. Planların genelde
veri ve doÆru planlama teknikleri açısından zayıf
olduÆu da söylenebilir. Yedinci Be∆ Yıllık Kalkınma
Planı'na göre, elde edilen sonuçlar, “ulusal kaynakların
geli∆tirilmesi ve daÆıtılmasında irrasyonel kararların
verildiÆini ve yerel yatırımların uygun sektörlere ve
seçilmi∆ sahalara yöneltilmesi konusunda ba∆arısız
olunduÆunu” göstermektedir.
Mevcut gereksinimler
Kurumsal güçlenme
Kurumsal güçlenme için anahtar önemde olan,
merkeziyetçiliÆin ortadan kalkması ve idari aÆırlıÆın
yerel düzeye aktarılmasıdır. MerkeziyetçiliÆin tasfiyesi
süreci ba∆lamı∆ olsa da ülkedeki ekonomik, toplumsal
ve çevresel geli∆meye ayak uyduramamaktadır. Siyasi
ve idari sistemlerde, iktidar kaybı korkusuyla, bölge ve
yörelere daha fazla özerklik verilmesi konusunda hala
isteksizlik mevcuttur. Türkiye eÆer çevresel koruma ve
Avrupa BirliÆi üyeliÆi ba∆vurusu konularında ciddiyse,
merkeziyetçiliÆin tasfiyesi her durumda hayati önem
arzetmektedir. Çevresel yönetimde i∆ verimliliÆini
artırmak ve hükümet organları arasında sorumlulukların
çakı∆masını önlemek için yerel düzeyde geni∆ kapsamlı
reformların hayata geçirilmesi ∆arttır.
Mali destek
Merkezi hükümet organlarının kullanımına açık
finansman olanaklarının tersine, yerel düzeyde
çevresel projeleri desteklemek için kullanılabilir mali
mekanizmalar oldukça kısıtlıdır. Kaynakların çoÆu
merkezi bütçelerden gelirken, yerel düzeyde fon
temin etme kapasitesi oldukça zayıftır. Siyasi taraf
tutma ile çevresel sorunlara verilen dü∆ük önem,
devlet finansmanının bölge, il ve belediye
düzeylerinde daÆılımında da etkili olabilmektedir.
Daha az geli∆mi∆ bölgelerdeki belediyeler, özellikle
de ülkenin doÆusunda yer alanlar, atık toplama ve
TÜRKÏYE'DE ÇEVRESEL ÏLGÏ ORTAKLARI
TABLO 5
Yerel hükümet kurumlarının ihtiyaçları ve REC'in tutumu
Yerel yönetim kurumlarının mevcut ihtiyaçları
REC’in Tutumu
Kurumsal güçlenme
Örgütsel geli∆im üzerine danı∆manlık ve know-how hizmetleri;
EÆitim programları; REC ülkelerinin uluslararası eri∆imi
kapsamında kolayla∆tırıcı ve i∆birliÆne yönelik programlar;
Yerel mali mekanizmalar ve eÆitim programları;
Danı∆manlık hizmetleri.
Yerel inisiyatifler
YÇEP ve BÇEP'ler üzerine eÆitim ve danıı∆manlık hizmetleri
Avrupa BirliÆi’ne katılım süreci
Yurtiçi eÆitim programları; Kayna∆tırıcı programlar; Türkiye'nin
Orta ve DoÆu Avrupa'daki katılım sürecine dair REC program ve
projelerine dahil edilmesi
Kamu i∆tiraki
Yayınlar ve bilgi payla∆ımı; EÆitim programları; Çevresel
konularda kamu bilinci, bilgiye eri∆im ve adalete eri∆im.
yoketme gibi temel hizmetlerin saÆlanması için
gerekli asgari finansmanı temin edebilmekte daimi
güçlükler ya∆amaktadır.
Yerel inisiyatifler
Ïktisadi kalkınmaya çevresel korumanın üstünde bir
öncelik tanınmakta, bu durum bilhassa yerel düzeyde
daha iyi gözlenmektedir. Bu dengesizlik, yerel çevre
eylem planları (YÇEP) ve çevresel etki deÆerlendirmeleri
(ÇED) gibi çevresel yönetim araçları açısından özellikle
sorun yaratmaktadır.
Avrupa BirliÆi'ne katılım süreci
AB üyeliÆine dair bilgiler, yörelere ve belediyelere
nadiren iletilmekte, bunlar merkezi otorite tarafından
istikrarsız periyotlarla saÆlanmaktadır. AB katılım
sürecine dair bilgi ve bilinç marjinal kalmakta ve
sadece faal çevresel sektörün mevcut olduÆu büyük
kentlerde bulunmaktadır. Ba∆ta Karadeniz, DoÆu ve
GüneydoÆu Anadolu bölgeleri olmak üzere ülkenin
büyük bölümü, AB geni∆lemesi konusunda hemen
hemen hiç bilgi alamamaktadır. Ek olarak, resmi
görevlilerin çoÆu katılımı çok uzak bir hedef olarak
gördüklerinden, bu sürece gösterilen ilgi de dü∆üktür.
Kamu i∆tiraki
Geni∆ kitlelerin çevresel konulara i∆tiraki, hem
genel hem de yerel düzeyde, birçok açıdan henüz
istenen seviyenin çok altındadır. Katılım hakkını
güvence altına alan yasa, gerçekte STK, akademik ve i∆
çevreleri ile bireylerin katılımını sınırlandırmaktadır.
≥effaflık konusu da ayrı bir sorun kaynaÆıdır ve
vatanda∆lar kararların nasıl alındıÆından veya sürece
nasıl i∆tirak edebileceklerinden bihaberdir.
Çevresel enformasyon
Çevresel ko∆ullara, politikalara ve projelere ili∆kin
hükümet bilgileri kamuoyuna açık olmayıp, merkezi
düzeydeki durumla benzerlik göstermektedir.
Vatanda∆lar, basın ve STK'lar, çevresel verilere ula∆ma
olanaÆı elde edebilmek için ya yerel yönetim
organlarına ya da Ankara'ya ba∆vurmak zorundadır.
Know-how ve kapasite geli∆tirme
Merkezi yönetim kurumları, yerel personel için
düzenli eÆitim programları düzenlemektedir. Yine de
yerel düzeyde finansman ve personel kısıtlamaları,
talep edilen ile kapasite geli∆tirmenin yarattıÆı
olanaklar arasında görünür bir açık yaratmaktadır.
ÇED, stratejik planlama ve AB katılım süreci gibi
alanlarda kapasite geli∆tirme çalı∆masına açık bir
ihtiyaç vardır.
DiÆer çevresel ilgi ortakları ile i∆birliÆi
Yerel düzeydeki devlet organları, kendi merkez
ofislerine kıyasla diÆer ilgi ortaklarıyla daha faal bir
i∆birliÆi içinde bulunmaktadır. Bunun en iyi
örneklerinden biri olarak, belki de belediye düzeyinde
kamu i∆tiraki için en etkin katalizör konumunda
bulunan Yerel Gündem 21 zikredilebilir.
REC'ÏN TUTUMU
Yerel yönetim kurumları, Türkiye'deki REC
faaliyetleri için ba∆langıç evresinden itibaren öncelikli
ilgi ortaklarından biri olmalıdır. REC, merkezi yönetim
kurumlarına saÆlanacak desteÆe paralel olarak, yerel
yönetimlerin, bilhassa da belediyelerin ve Çevre
BakanlıÆı'na baÆlı Ïl Müdürlükleri’nin ihtiyaçlarına
cevap verebilmelidir. REC, çok ihtiyaç duyulan girdileri
saÆlayarak yerel yönetim kurumlarının çalı∆malarını ∆u
dört alanda destekleyebilir: Kurumsal güçlenme, yerel
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
31
TÜRKÏYE'DE ÇEVRESEL ÏLGÏ ORTAKLARI
inisiyatifler, AB'ye katılım ve kamu i∆tiraki. Yerel
yönetimlerin ihtiyaçlarına kar∆ı REC'in tutumu Tablo
5'te sunulmu∆tur.11
Sivil Toplum Kurulu∆ları
Türkiye'de STK sektörü, Orta ve DoÆu
Avrupa'dakilere kıyasla daha farklı bir evrim çizgisi
izlemi∆tir. Türkiye'de seksen yılı a∆kın bir süredir
demokrasinin varolması, bazı açılardan olgun bir STK
sektörünün geli∆mesine izin vermi∆tir. Ne var ki aynı
Türk demokrasisi, kendi özgünlükleri yüzünden,
“etkin” bir sivil toplumun olu∆masını açıkça
desteklememi∆tir. Örgütlenme özgürlüÆü hala kısıtlıdır
— Devlet kurumları, yasa uyarınca STK'ların
faaliyetlerini kontrol etme yetkisine sahiptir ve yabancı
kaynaklardan saÆlanan finansman yetkili organların
(örneÆin Ïçi∆leri BakanlıÆı’nın) onayına tabidir. Tüm bu
faktörler, kendine özgü dinamikleri olan daha ziyade
az geli∆mi∆ bir sivil toplum sektörü yaratmı∆tır. Çevre
STK'ları da bu duruma istisna te∆kil etmemektedir.
GENEL BAKI≥
Mevcut yasamaya göre sivil toplum kurulu∆larının
temel iki biçimi vardır: vakıf ve dernek.
Vakıf
Vakıflar, hayır i∆lerini yürütmek ve gerçekle∆tirmek,
bu doÆrultuda bir takım hak ve varlıkları kullanıma
sunmak için kurulmu∆ kar amacı gütmeyen örgütlerdir.
Türkiye'de vakıf te∆kilatlanması, esas itibarıyla
903/1967 sayılı yasa ile son deÆi∆tirilmi∆ haliyle 13
Eylül'de Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüÆe giren
yerel yasaların hükümlerine tabidir. Vakıfların yönetim
organlarında görev alan ∆ahısların Türk vatanda∆ı
olması ∆artı aranmaktadır. Vakıflar, derneklere kıyasla
daha fazla faaliyet serbestisine sahip olup, özellikle
çevresel konularda çalı∆an kurulu∆lar için, devlet
organlarının müdahalesi sınırlıdır.
Dernek
Türkiye'de derneklerin te∆kilatlanması, esas
itibarıyla 2908/1983 sayılı yasa hükümlerine tabidir.
Derneklerin vakıflara kıyasla sahip olduÆu en büyük
dezavantaj, merkezi hükümetin vesayet ve kontrolüne
son derece baÆımlı olmasıdır. Bu yetki, Türkiye'deki
derneklerin tüm faaliyetlerini kapsayacak ∆ekilde
Ïçi∆leri BakanlıÆı tarafından kullanılmaktadır. Bu
modelin güvenilirliÆi, yönetim ve kontrol
mekanizmalarındaki yapılanmamı∆ kapsam alanı
geni∆liÆi yüzünden daha da a∆ınmı∆tır.12 Çünkü bu
durum derneklere tam te∆ekküllü bir STK görünümü
32
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
kazandırsa da, genel olarak kamusal kurumların
bunlara büyük bir ku∆kuyla bakmalarına yol açmasına
neden olmaktadır.
Türkiye'deki çevre vakıflarının tahmini sayısı çe∆itli
kaynaklara göre yüz ile birkaç bin arasında
deÆi∆mekte 13 , ancak bu konuda düzenli olarak
yayınlanan güvenilir veriler bulunmamaktadır. Dahası
sadece durum tespit çalı∆malarına dayanarak tahmin
yapmak da güçtür çünkü örgütlerin sayısı ve kent veya
ilin büyüklüÆü konularında tutarlılık ve korelasyon
bulunmamaktadır. ÖrneÆin 1 milyondan fazla ya∆ayanı
bulunan sanayi kenti Bursa'da, üç ayrı yerel kaynaktan
alınan açık bilgiye göre hiç çevresel STK
bulunmamaktayken, yeni yapılan kar-amaçsız bir
çalı∆maya göre yakla∆ık 3 milyonluk nüfusa sahip
liman kenti Ïzmir'de 357 tane çevresel örgüt mevcuttur.
Bunlara ek olarak, çevresel STK sektörünün
geli∆me düzeyi açısından Türkiye'nin deÆi∆ik bölgeleri
arasında önemli farklılıklar bulunmaktadır. STK'ların
büyük bölümü, Ankara, Ïstanbul, Ïzmir, Marmara ve
Ege bölgelerindedir. Buna mukabil, Karadeniz, DoÆu
ve GüneydoÆu Anadolu bölgeleri, toplam çevresel
örgüt sayısının yüzde 10'dan azını barındırmaktadır.
REC'in tahmini, Türkiye'de çevre konusunda 110-160
arasında aktif kurulu∆un faaliyet gösterdiÆi yönündedir.
Türkiye'de kar-amacı gütmeyen sektörlerindeki
istihdam ve tam zamanlı emek, bir avuç büyük vakıf
haricinde hala mevcut sayılmaz. Halkın çevre
STK'larına gönüllü katılımındaki dü∆üklükte göz önüne
alınırsa, ülkede sadece birkaç faal örgütün bulunması
çok ∆a∆ırtıcı deÆildir. STK'ların büyük kısmı
Türkiye'deki büyük kentlerin çevresinde kurulmu∆
olup, Anadolu'nun büyük çoÆunluÆunu genellikle
kapsamamaktadır.
Mali kaynakların ve çevresel fayda amaçlı
hayırseverlik duygularının yetersizliÆi, çevresel örgütler
üzerindeki baskıyı daha da arttırmaktadır. Vergi sistemi
çerçevesinde, Bakanlar Kurulu 1967'de vakıflara vergi
muafiyetleri getirme yetkisiyle donatılmı∆ ve vakıflara
baÆı∆lar te∆vik edilmi∆tir. Derneklere yapılan baÆı∆lar
ise vergiye tabidir. Bakanlar Kurulu bir derneÆe “kamu
yararına çalı∆an dernek” statüsü tanıyarak onun vergi
muafiyetlerinden ve devletin mali desteÆinden
yararlanmasını saÆlayabilmektedir. Dernekler, vakıflara
kıyasla hükümet yetkililerine daha baÆımlı olup,
finansman kaynakları, yabancı katkılar üzerindeki
kısıtlamalarla, Ïçi∆leri bakanlıÆı'nın kontrolüne tabidir.
Türkiye'deki bazı büyük çevre STK'ları a∆aÆıda
alfabetik sırayla verilmi∆tir:
Çevre ve Kültür Kurulu∆ları Ï∆birliÆi DerneÆi
(ÇEKUD), insanların çevreye ve kültüre duyarlı olduÆu,
doÆa kültürü ve etiÆinin temiz bir çevrede ya∆ama
TÜRKÏYE'DE ÇEVRESEL ÏLGÏ ORTAKLARI
TABLO 6
Fizibilite çalı∆ması sırasında danı∆ılan sivil toplum kurulu∆ları
Ïlgi Ortakları
Ïsim
Bölge
≥ehir
Yerel ve Halk Tabanlı
STK’lar
Çevre Gönüllüleri Hareketi
Marmara
Çanakkale
Ulusal STK’lar
Çevre ve Kültür Mirasını
Koruma ve Destekleme Vakfı
(ÇEKÜL)
Marmara
Ïstanbul
Çevre Koruma ve Ambalaj AtıÆı
Yeniden Kazanım Kurumu
(ÇEVCO)
Marmara
Ïstanbul
Orta Anadolu
Ankara
Türkiye Çevre Vakfı
Uluslararası STK’lar
STK/Sivil Ïnisiyatifler
Çevre Koruma Vakfı (DHKD)
Marmara
Ïstanbul
Türkiye Deniz Çevresini
Koruma DerneÆi (TURMEPA)
Marmara
Ïstanbul
Türkiye Erozyonla Mücadele,
AÆaçlandırma ve DoÆal
Varlıkları Koruma Vakfı (TEMA)
Marmara
Ïstanbul
Türkiye Çevresel EÆitim Vakfı
(TURÇEV)
Orta Anadolu
Ankara
Türkiye Tabiatı ve Tabii
Kaynakları Koruma DerneÆi
(TTKD)
Orta Anadolu
Ankara
Çevre SaÆlıÆını Koruma Vakfı,
Orta Anadolu
Ankara
Greenpeace
Marmara
Ïstanbul
WWF — Türkiye (DHKD)
Marmara
Ïstanbul
Yerel Gündem 21 Antalya
Akdeniz
Antalya
Yerel Gündem 21 Çanakkale
Marmara
Çanakkale
Yerel Gündem 21 Ïzmit (Kocaeli)
Marmara
Kocaeli
ideali ile birlikte anlam ifade ettiÆi bir toplum yaratmayı
amaçlamaktadır. Ek olarak, doÆal felaketler ve kazalar
tarafından tahrip edilen toplumsal ve ekolojik
dengenin iyile∆tirilmesi de hedefleri arasındadır.
Türkiye Çevre Vakfı (TÇV), 1978'de kurulmu∆tur.
Vakıf, ara∆tırmalar, kitap, bro∆ür, duyuru ve diÆer tür
bilgi gereçleri vasıtasıyla çevreyi korumakta, kamu
bilincini arttırmaktadır. Türkiye Çevre Vakfı, Mayıs
1992'den beri Birle∆mi∆ Milletler Çevre Programı
(UNEP-BMÇP) Ulusal Komitesi'ne üyedir.
DoÆal Hayatı Koruma DerneÆi (DHKD), 1975'te
kurulmu∆tur. DoÆal kaynakların sürdürülebilir
kullanımını te∆vik etmek, çevresel konularda kamu
bilincini artırmak, önemli ve tehdit altındaki
ekosistemlerin korunması için projeler yürütmek ve
destek için resmi kurumlar nezdinde lobi
faaliyetlerinde bulunmak suretiyle biyolojik çe∆itliliÆin
ve doÆal kaynakların muhafazası için çalı∆maktadır.
Aidat ödeyen 12 bin üyesi bulunmaktadır. Dernek,
World Wide Fund (WWF) üyesidir ve BirdLife'ın
Türkiye'deki ortaÆıdır.
Türkiye Erozyonla Mücadele, AÆaçlandırma ve
DoÆal Varlıkları Koruma Vakfı (TEMA), 1992'de
kurulmu∆tur. Vakfın amacı, Türkiye'nin sürdürülebilir
geleceÆi için tehlike olu∆turan çevresel konularda
kamu bilincini yükseltmektir. Toprak erozyonu,
çölle∆me, tarımsal alanlarda verimlilik dü∆ü∆ü ve
bioçe∆itliliÆe yönelik tehlikeler, TEMA kurucularının
odaklandıÆı temel konulardır. TEMA, kırsal geli∆im,
rehabilitasyon ve yeniden aÆaçlandırma gibi alanlarda
model projeler geli∆tirip uygulamaktadır. Vakfın 50 bin
üyesi, ülke çapında da 288 gönüllü temsilcisi
bulunmaktadır. Kurumlar ve ∆irketler, 2 bin dolardan
88 bin dolara kadar deÆi∆en baÆı∆larla özel üye
olabilmektedir. Vakfın 1998 bütçesi yakla∆ık 2.5 milyon
ABD dolarıdır.
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
33
TÜRKÏYE'DE ÇEVRESEL ÏLGÏ ORTAKLARI
DURUM TESPÏT ÇALI≥MALARI
REC, durum tespit çalı∆maları sürecinde her bir
coÆrafi bölgede deÆi∆ik düzeylerde mümkün
olduÆunca çok STK temsilcisi ile görü∆meye gayret
etmi∆tir. Ankara, Ïstanbul, Ïzmir veya Antalya gibi
büyük ∆ehirlerde faal STK bulmakta fazla
zorlanılmamakla birlikte, durum ülkenin doÆu
bölgelerinde tümden deÆi∆mekte ve herhangi bir
faaliyet
alanında
çalı∆an
hiçbir
STK
bulunmamaktadır. STK'larla tek tek görü∆üldüÆü gibi,
üç ila yirmi kurulu∆un katılımıyla yuvarlak masa
toplantıları da, esasen Yerel Gündem 21 inisiyatifi
kapsamında gerçekle∆tirilmi∆tir. Toplantıların listesi
Tablo 6'da verilmi∆tir.
BULGULAR — STK'LAR
Ana bulgular a∆aÆıda sıralanmı∆tır:
• Kurumsal olu∆um ve faaliyetler — STK sektörünün
mevcut geli∆me statüsü ve ana faaliyet tiplerine
ili∆kin bulgular sunulmaktadır. Ek olarak, bölgesel
ve yerel bir bakı∆la geli∆me düzeyi, mevcut sorunlar
ve ihtiyaçlar arasındaki farkılılıklar da
incelenmektedir.
• Mevcut gereksinimler — Ïlgi ortaklarının, özellikle
REC'in Türkiye'de faal olmasıyla kar∆ılanabilecek
geli∆im gereksinimlerine ili∆kin bulgular
sunulmaktadır.
Kurumsal olu∆um ve faaliyetler
Türkiye'de faal olan çevre STK'larının toplam sayısı,
REC tarafından 110-160 arasında tahmin edilmektedir.
Çok az sayıda uluslararası STK daimi ofis ve personelle
Türkiye'de temsil edilmektedir. Bunlar, Akdeniz,
Marmara ve Karadeniz havzalarının korunması gibi
sınırötesi konulara odaklanma eÆilimindedir.
Türkiye’de, herbiri kendi daimi personeline (20'ye
kadar), ülke çapında geni∆ üye tabanına, görünür bir
kamusal imaja, çe∆itli finansman kaynaklarına ve 1
milyon Euro'yu a∆kın yıllık bütçeye sahip bulunan 'elit'
bir STK grubu mevcuttur. Bu gruplar, hem hükümet hem
de i∆ sektörleriyle iyi ili∆kiler içindedir. Uluslararası ve
ulusal eri∆im güçleri sayesinde, Batı ve DoÆu Avrupa'daki
diÆer büyük çevre örgütlerine rakip veya ortak olabilir.
Elit STK'lar, farklı çevresel alanlarda odaklandıklarından
birbirleriyle doÆrudan yarı∆ içinde deÆildirler.
Ïl ve belediye düzeyinde, STK'lar çoÆunlukla büyük
kentlerde temsil edilmektedirler. Belediye düzeyindeki
STK'lar, elit ve merkezi kurulu∆ların ∆ubeleri ve
temsilcilikleri de dahil olmak üzere, sayıları itibarıyla
çevre sektöründeki en geni∆ kesimi olu∆turur. Esasen
belediye düzeyinde faaliyet gösteren bu kurulu∆lar,
yerel kaynaklardan finansman saÆlar. Bu kurulu∆ların
34
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
dı∆ finansmanları ise, bilgiye sınırlı eri∆im ve kısıtlı
proje teklifi hazırlama kapasitesi yüzünden çok az bir
oranda kalmaktadır.
Halk tabanlı STK'ları ise çevre sektörü içinde çok az
temsil edilebilmektedir. Bergama Hareketi gibi çok az
sayıda görünür istisna dı∆ında, halka dayalı STK'lar
veya yerel eylem grupları birçok nedenin ortak sonucu
olarak mevcut bulunmamaktadır. Bu nedenlerin
ba∆ında, dernek veya vakıf gibi resmi yapılar içinde
örgütlenme ruhunun bulunmaması gelmektedir.
Bununla birlikte, kamuoyunda çevresel konulara kar∆ı
ilgi de dü∆üktür. DoÆaları itibarıyla birlik olmaya
eÆilimli olsalar da, kırsal kesimde ve küçük kasabalarda
ya∆ayan Türk insanı, belki de bir sivil toplum örgütü
kurma giri∆iminin üzerindeki mevcut kısıtlamalardan
etkilenerek, dernek veya vakıf çatısı altında biraraya
gelmekte isteksiz görünmektedirler.
STK'ların bölgesel daÆılımı çok dengesizdir. Batı
bölgelerinde, özellikle de Ïstanbul, Ïzmir ve Marmara
çevresinde STK'lar bir hayli geli∆mi∆ iken, doÆu
bölgeleri tam anlamıyla hiçbir yerel çevre hareketi
barındırmamaktadır. Van, Diyarbakır, Mardin ve
≥anlıurfa gibi kentlerde yerel olarak kurulmu∆ çevre
STK'sı hiç yokken, birkaç büyük STK buralarda sadece
bireylerle temsil edilmekte ancak ofis veya yerel eylem
gruplarına sahip bulunmamaktadır. Bu durum sadece
çevre sektörü için geçerli olmayıp, tüm STK
sektörünün temel özelliklerini yansıtmaktadır.
Kar amacı gütmeyen kurulu∆ların tabi olduÆu
mevcut yasalar, dernek ba∆ta olmak üzere STK kurma
ve idare etmeye çok sayıda zorluk çıkarmaktadır.
Çevresel STK'ların faal üyeleri, gençlerden ziyade
çoÆunlukla üniversite mezunu yeti∆kinlerdir. Sadece
büyük STK'lar daimi personele ve geni∆ üye ve gönüllü
tabanına sahiptir.
Halk veya kent STK'larının çoÆu, ya sıfır ya da çok
kısıtlı teçhizata, tesise ve know-how'a sahiptir. Ulusal
ve uluslararası düzeyde çalı∆an büyük STK'lar ise,
bunun tersine, her anlamda önemli kaynaklara sahip
durumdadır: profesyonel personel, ofis alanı ve
teçhizatı, know-how ve bilgiye eri∆imi kapsayan yıllık
faaliyet bütçeleri 1-1.5 milyon Euro düzeyinde
olabilmektedir.
STK'lar arasındaki ∆ebeke aÆı sınırlıdır ve belli
ba∆lı geli∆melere kapalıdır. Çevre STK'larının yıllık
genel toplantılarda biraraya gelmeleri yaygın bir
uygulama deÆildir.
STK'ların üzerinde durdukları temel çevresel konu
ba∆lıkları ∆öyledir:
• doÆanın korunması ve bioçe∆itlilik
• toprak erozyonu ve yeniden aÆaçlandırma
• deniz çevre koruması ve kirliliÆin önlenmesi
• atık idaresi
TÜRKÏYE'DE ÇEVRESEL ÏLGÏ ORTAKLARI
• çevre eÆitimi ve öÆrenimi
• iklim deÆi∆ikliÆi
Faaliyetler bazında, büyük ulusal STK'lar ile onların
yerel halk düzeyindeki muadilleri arasında açık bir
yakla∆ım farkı bulunmaktadır. TEMA, DHKD ve ÇEKÜL
gibi STK'lar, önemli kaynak, profesyonel personel ve
yeterli finansman gerektiren karma∆ık projeler
uygulamaktadır. Lobicilik, yerel eylemler, eÆitim
programları ve yayınlar gibi geni∆ kamuoyu
kampanyaları yürütme kabiliyetleri mevcuttur. Öte
yandan yerel kurulu∆lar, kısıtlı kaynaklarıyla, doÆrudan
temizlik eylemleri, kampanyalar, bilgilendirme ve
kamu bilinci gibi alanları tercih etmektedirler.
AB’ne katılım süreci, son zamanlarda STK'ların
ilgisini daha çok çeker hale gelmi∆tir ancak bu konu,
uluslararası açılımları olan büyük kurulu∆ların
“kontrolü” altındadır. Geli∆mi∆ kentlerin yakınlarındaki
bazı kıyı kasabaları hariç, bölge veya kent düzeyinde
konuya nüfuz edilememi∆tir.
Kamu i∆tiraki, Türkiye'deki STK'lar tarafından
oldukça dü∆ük oranda üstlenilen ikinci öncelikli
çalı∆ma alanıdır. Ankara ve Ïstanbul'daki bazı çevreler
hariç STK camiasında pek az ki∆i Aarhus
Konvansiyonu'ndan ve bile∆enlerinden haberdardır.
Yerel Gündem 21 (YG21), resmi kurumlar, STK'lar
ve i∆ çevreleri arasında i∆birliÆi için en ba∆arılı konsept
ve platform olarak görünmektedir. Çanakkale ve
Antalya gibi ∆ehirlerde faal ve yenilikçi YG21
inisiyatifleri bulunmaktadır ve bunlar Türkiye'nin diÆer
kentleri için ba∆arılı modeller olarak desteklenebilir.
Mevcut gereksinimler
Çevresel sivil toplum kurulu∆larının mevcut
gereksinimleri be∆ ana grupta toplanabilir:
Mali ve lojistik destek
STK'ların, bilhassa kentsel ve yerel düzeyde, mali
ve lojistik destek ihtiyaçları bariz ve ivedidir. Düzenli
yerel ve bölgesel yardım programları seyrek ve
tutarsızdır ki bu durum, belki de çevresel STK
sektörünün halk tabanında az geli∆mi∆ olmasının temel
nedenlerinden biridir.
Kapasite geli∆tirme ve know-how desteÆi
Know-how ve eÆitim programları aynı oranda
gereklidir. Ba∆ta STK'ların toplumdaki rolüne ili∆kin
konular öncelik arzetmektedir. Bu anlamda anahtar
önemde olan, kamu bilinci ve kamu i∆tirakini kapsayan
eÆitim programlarıdır. Ek olarak, STK idaresi, fon temini,
proje yönetimi ve teklif hazırlama gibi kurumsal geli∆im
ba∆lıkları da sunulacaktır. EÆitim programları ile projeler
(entegre eÆitim ve finansman) için somut mali destek
konularında STK seçimlerine özel dikkat gösterilmelidir.
≥ebeke aÆı
STK'lar arasındaki i∆birliÆi, çevresel alanda ba∆arının
önko∆ullarındandır. Durum tespit çalı∆maları sırasında
mülakat yapılan STK'lar, farklı bölgelerden ve faaliyet
alanlarından olan kurumlar arasında böyle bir
i∆birliÆinin gerekliliÆini sık sık dile getirmi∆lerdir. ≥ebeke
aÆının kurulması, çe∆itli yollarla kolayla∆tırılabilir. Ïlk
etapta toplantı, konferans ve elektronik ∆ebeke tesisi için
finansman, REC gündeminin üst sıralarında yer almalıdır.
Avrupa BirliÆi’ne katılım süreci
Türkiye'deki STK'lar, Avrupa çapında ilerleyen
süreçlere i∆tirak etme ve uluslararası çevre camiasının
bir parçası olmaya isteklidir. Özellikle AB'ne katılım
süreci, Türkiye'de ulusal ve yerel düzeyde faaliyet
gösteren STK'lar için önemi gittikçe artan bir konudur.
Ancak gelecekte bu konuda bilgi kanallarının önemli
oranda geli∆tirilmesi gerekmektedir.
Kamu i∆tiraki ve kamu bilinci
STK'lar, toplumda çevresel bilincin artırılması ve
halkın karar alma süreçlerine i∆tiraki konularında
anahtar rol oynayabilir. Kamu bilinci kampanyaları ve
sivil toplum sektörünün karar alma sürecine katılımı,
faal desteÆe gereksinim duyulan alanlar olarak
belirlenmi∆tir.
REC'ÏN TUTUMU
Çevresel STK sektörü, Türkiye'de REC faaliyetlerinin
önceliklerinden biri olmalıdır. REC, yukarda belirtilen
ihtiyaçların büyük bölümünü, mevcut hizmetleri
aracılıÆıyla kar∆ılayabilir. STK'lar ile i∆birliÆi konusunda
geni∆ deneyimi bulunan REC'in hizmetleri, mevcut
yoÆun talebi kar∆ılama amacıyla uyarlanabilir ve
uygulanabilir. Ancak REC faaliyetleri planlanırken
dikkate alınması gereken iki kısıtlama mevcuttur:
Bölgesel kısıtlamalar
Büyük örgütlere baÆlı birkaç istisna dı∆ında, STK
sektörü ülkenin büyük bölümünde ya çok az geli∆mi∆tir
ya da hiç yoktur. Ek olarak DoÆu ve GüneydoÆu
Anadolu'nun birkaç ilinde devam eden olaÆanüstü hal
rejimi, sivil toplum kurulu∆larının oralardaki faaliyet
özgürlüklerini kısıtlamaktadır. Bu nedenle REC,
faaliyetlerinin ba∆langıç evrelerinde sadece STK'ların
mevcut olduÆu ve toplumsal huzursuzluÆun
bulunmadıÆı bölgelerde hizmet vermelidir. Uzun
vadede ise, ba∆langıç evresini takiben, kapsam tüm
ülke çapına geni∆letilerek yerel düzeyde çevre
hareketinin geli∆tirilmesi desteklenmelidir. Çevre
eylemciliÆinin desteklenmesi ilkesiyle paralellik içinde,
sivil toplumun ve yerel düzeyde STK sektörünün
yaratılıp geli∆tirilmesine yönelik potansiyel
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
35
TÜRKÏYE'DE ÇEVRESEL ÏLGÏ ORTAKLARI
TABLO 7
Sivil toplum kurulu∆ları ve REC'in tutumu
STK’ların Mevcut Ïhtiyaçları
REC’in Tutumu
Finansal ve Lojistik Destek
Yerel, bölgesel ve ulusal yardım programları;
danı∆manlık hizmetleri
Know-how ve Kapasite Geli∆tirme
EÆitim programları; Kayna∆tırma programları;
Know-how transferi
≥ebekele∆me
Ïlgi ortaklarının çok taraflı faaliyetlerini kolayla∆tırma;
STK ulusal forumları ve elektronik ∆ebekele∆me
Avrupa BirliÆi’ne Katılım Süreci
Ülke içi eÆitim programları; Kayna∆tırma programları;
Türk STK'larının REC katılım programlarına ve
projelerine dahil edilmesi
Kamu Ï∆tiraki
Yayınlar ve bilgi deÆi∆imi; EÆitim programları;
Yerel STK'larla kamu bilinci kampanyaları
yöntemlerden biri olarak üniversitelerdeki çevresel
faaliyetlere öÆrencilerin katılımının saÆlanması REC
tarafından desteklenebilir.
Finansman kısıtlamaları
STK sektörünün mevcut mali, lojistik ve know-how
talebi dü∆ünüldüÆünde REC'in tüm bu ihtiyaçları
kar∆ılayacak kadar finansman kaynaÆı bulabilmesi olası
görünmemektedir. Haliyle hem bölgesel daÆılım, hem
de öncelikli konular ve takvim açısından a∆amalı bir
geli∆me stratejisinin gerekliliÆi ortaya çıkmaktadır.
Tablo 7'de, STK sektörünün talepleri kar∆ısında
REC'in olası tutumu sıralanmaktadır.
Ï∆ Çevresi
Türkiye'deki i∆ çevreleri, toplumda merkezi bir
konum i∆gal etmekte, sadece ekonomik meseleler deÆil
siyasi ve toplumsal konular üzerinde de büyük etkiye
sahip bulunmaktadır. Son zamanlarda Türkiye'de
ya∆anan ekonomik kriz, i∆ çevrelerini doÆrudan,
onların çevreye yakla∆ımlarını da dolaylı olarak
etkilemi∆tir.
Giri∆imcilik be∆iÆi halindeki Türkiye'de kayıtlı firma
sayısı 200 bin görünse de gerçek sayının çok daha fazla
olduÆu tahmin edilmektedir. Küçük ve orta ölçekli
i∆letmeler Türkiye'deki tüm imalat sanayiinin yüzde
99.5'ini olu∆tururken, bu alandaki toplam istihdamın
yüzde 61.1'ini barındırmaktadır. Türkiye'deki
giri∆imlerin büyüklük itibarıyla dökümü Tablo 8'de
bulunmaktadır.14
Sanayi ve Ticaret BakanlıÆı, sanayi kolları ve küçükorta ölçekli i∆letmelere (KOÏ’lere) yönelik devlet
politikasından sorumludur. Ïkinci grup için, Sanayi ve
Ticaret BakanlıÆı'na baÆlı özel bir organ, Küçük ve Orta
Ölçekli Sanayii Geli∆tirme ve Destekleme Ïdaresi
Ba∆kanlıÆı (KOSGEB) kurulmu∆tur.
36
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
GENEL BAKI≥
Çevre konularının, birçok nedenden ötürü i∆
dünyasının gündeminde üst sıraları i∆gal etmediÆi
söylenebilir. Bu öncelikle bir yasa ve uygulama sorunu
olup, firmalar kirlilik kontrolü ve atıklar vs. gibi temel
standartlara bile uymadan faaliyet göstermekte oldukça
serbesttirler. Çe∆itli çevre organlarının (örneÆin ÇB il
müdürlükleri ve belediyelerdeki çevre daireleri) yasa
uygulama kapasiteleri genelde yetersizdir ve firmalar
denetlemelerden bile çok az cezalarla, hatta hiç ceza
vermeden kurtulabilmektedir. Dahası, yolsuzluÆun da
çevresel yasa tatbiki üzerinde olumsuz etkisi
bulunmaktadır. Türkiye'deki yolsuzluÆun derecesini
ölçmek için baÆımsız bir kurulu∆ tarafından (TESEV)
2001'de ülke çapında bir ara∆tırma yapılmı∆tır.
YolsuzluÆu arttıran faktörler arasında, düzenli
i∆lemeyen yaptırım rejimi, bürokrasi ve yolsuzluÆun
geni∆ oranda kabul görmesi gibi unsurlar
sıralanmı∆tır.15
Yine de faaliyetlerini 'ye∆il' hale getiren firmaların
bilgi eri∆imi ve fayda temini gibi ba∆arı hikayeleri de
mevcuttur. Böyle durumlara, altyapı tesisleri, atık
sistemleri vs. gibi hizmetlerden yararlanmak için
biraraya gelen i∆letmelerin olu∆turduÆu organize
sanayi bölgelerinde (örneÆin Ïzmir, Antalya) daha
çok rastlanmaktadır. ≥u anda Türkiye'de 63 organize
sanayi bölgesi bulunmakta, buralardaki toplam
43,012 küçük ve orta ölçekli i∆letmede toplam 540
bin ki∆i çalı∆maktadır.
DURUM TESPÏT ÇALI≥MALARI
Durum tespit çalı∆maları sırasında firmalardan, i∆
derneklerinden ve devlet kalkınma projelerinden
(GAP) temsilcilerle dokuz farklı toplantı yapıldı.
Toplantıların listesi Tablo 9'da verilmi∆tir.
TÜRKÏYE'DE ÇEVRESEL ÏLGÏ ORTAKLARI
TABLO 8
Büyüklük itibarıyla Türkiye'deki firmalar
Kategori
Çalı∆an Sayısı
Ï∆letme Sayısı
Yüzde (%)
Çalı∆an Sayısı
Yüzde (%)
Çok Küçük ve Küçük
1-49
195,052
98.4
669,135
46.3
Orta
50-199
2,245
1.1
217,429
15.1
Toplam KOÏ’ler
1-199
197,297
99.5
886,564
61.4
Büyük
TOPLAM
200+
967
0.5
559,108
38.6
1-200+
198,264
100.0
1,574,005
100
Kaynak: KOÏ'leri Desteklemek Ïçin Mali Politikalar Konferansı, GüneydoÆu Avrupa ÏbirliÆi Ïnisiyatifi (SECI) Grup Toplantısı, 24 Nisan 1997,
AÆustos 1999'da Mehmet Atilla SöÆüt (KOSGEB, Ankara) tarafından gözden geçirilmitir.
BULGULAR — Ï≥ ÇEVRESÏ
Ana bulgular a∆aÆıda gruplanmı∆tır:
• Ï∆ ve çevre — Ï∆ sektörünün mevcut geli∆me
durumuna ve temel faaliyet çe∆itlerine ili∆kin
bulgular sunulmu∆tur.
• Mevcut gereksinimler — Ïlgi ortaklarının geli∆me
ihtiyaçlarına ili∆kin bulgular, Türkiye’de REC’in
faaliyetleriyle alakalı çevreci bir bakı∆ açısıyla
sunulmu∆tur.
Ï∆ ve çevre
Ï∆ dünyası, kısmen mevcut ekonomik kriz
nedeniyle de olsa aslında daha eskilere dayanan bir
eÆilimin sonucu olarak çevre korumasını
gündemlerinin alt sıralarında tutmaktadır. Çevre
düzenlemelerinin uygulanmasında gev∆eklik
bulunmakta ve i∆ sektöründeki mevcut kültür çevresel
konulara ön sıralarda yer vermektedir. Ek olarak, i∆
dünyası üzerinde çevresel performanslarını
geli∆tirmeleri yönünde bir baskı da bulunmamakta,
devlet organları yasaları etkin bir ∆ekilde uygulama
konusunda zayıf kalmaktadır.
Özellikle Avrupa BirliÆi ile uluslararası baÆları olan
i∆ çevreleri, katılım sürecinin önemini konu hakkında
sınırlı bilgi ve ilgi sahibi küçük ve orta ölçekli
i∆letmelere (KOÏ’lere) kıyasla daha iyi anlamı∆
görünmektedir.
Çevresel yönetim sistemlerine ili∆kin somut ülke
stratejileri yoktur. Sanayi bölgelerindeki kurulu∆lar
daha geli∆mi∆ durumdadır ve ayrı çalı∆an firmalara
kıyasla çevresel düzenlemelere daha yüksek oranda
itaat etmektedir.
Ï∆ dünyasının toplumsal hayata eÆilmesi yeni bir
kavram olup daha çok kar amacı gütmektedir. Bu
nedenle, i∆ çevrelerinin çevre koruma alanındaki
toplumsal projelere gönüllü olarak katılması da bir
kuraldan çok istisna gibidir.
Özel sektörün çevreye yatırım yapması için bazı
te∆vikler ilk kez 1994'te verilmeye ba∆landı. Bakanlar
Kurulu, ithal edilen ara∆tırma ve geli∆tirme teçhizatını
gümrük vergilerinden muaf tutarak sınai ara∆tırma
geli∆tirme maliyetlerinin yüzde 50'ye varan oranlarda
azalmasını saÆladı, yurtiçinden temin edilen
malzemeler için de katma deÆer vergisi üzerinden
yüzde 10 oranında vergi iadesi getirdi.
Çevreye ili∆kin sermaye yatırımları da vergiden
muaf tutuldu. Atık i∆leme tesislerinde kullanılan
elektrik ücreti, sanayide uygulanan normal elektrik
tarifesinin yüzde 17 altına çekildi.
Mevcut gereksinimler
Ï∆ çevresinin ihtiyaçları sektörün kendisi gibi
çe∆itlilik göstermektedir. Durum tespit çalı∆maları
sırasında üç kritik konu sürekli gündeme getirildi:
• Çevresel yatırımlar için mali kaynak — Çevre
yatırımları için kredi kanalları, finansman ve diÆer
mali araçlar çok kısıtlıdır.
• Know-how — Ï∆ kurulu∆ları, çevresel bir bakı∆
açısıyla, faaliyetlerini daha 'ye∆il' kılacak know-how
ve bilgiye eri∆imine birincil öncelik atfeder. Ï∆
kurulu∆ları, ticaret odaları ve diÆer sanayi
kurulu∆ları tarafından üç ana ilgi alanı üzerinde
bilhassa durulmu∆tur.
• Çevre etki deÆerlendirmesi (ÇED) — Çevreyle ilgili
konulara gerçekten ilgi duyan i∆ dünyası
temsilcileri, durum tespit çalı∆maları sırasında,
çevrenin korunması için ÇED'in acilen etkin bir
aygıt haline getirilmesi gerekliliÆini vurguladılar.
• Enerji verimliliÆi — Bu konu i∆ dünyasının açıkça
savunduÆu bir konu olup ∆irketlerin çevresel
performanslarını geli∆tirirken bir yandan da mali
faydalar saÆlamaktadır.
• Daha temiz üretim — Daha temiz üretim yapan
tesisler birçok imalat firması için, özellikle de çok
sayıda
kurulu∆un
toplandıÆı
sanayi
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
37
TÜRKÏYE'DE ÇEVRESEL ÏLGÏ ORTAKLARI
TABLO 9:
Fizibilite çalı∆ması sırasında danı∆ılan i∆ çevreleri
Ïlgi Ortakları
Kurumun/Örgütün Ïsmi
≥irketler
Kentkur Danı∆manlık
Sanayi ve Ticaret Odaları
Organize sanayi ve serbest
sanayi bölgeleri
Bölge
≥ehir
Orta Anadolu
Ankara
Ïzayda∆ Atık Yakma Tesisi
Marmara
Kocaeli
Ticaret Odası — Ïzmit (Kocaeli)
Marmara
Kocaeli
Sanayi ve Ticaret Odası
Marmara
Çanakkale
Sanayi ve Ticaret Odası
Akdeniz
Antalya
Atatürk Sanayi Bölgesi — Ïzmir
Marmara
Ïzmir
Sanayi bölgesi — Bursa
Marmara
Bursa
Serbest sanayi bölgesi
Devlet Kalkınma Projeleri
GüneydoÆu Anadolu Projesi (GAP)
bölgelerindekiler için özel önem ta∆ımaktadır.
Böyle bir üretim merkezi Bursa'da bulunmaktadır
ve buradan edinilen deneyim ülkenin diÆer
bölgelerinde de hayata geçirilebilir.
• DiÆer çevresel ilgi ortaklarıyla i∆birliÆi — Ï∆ dünyası
ile çevre alanındaki diÆer aktörler arasındaki
i∆birliÆi, ihtiyaç kaynaklı olmaktan ziyade
çoÆunlukla resmidir. Bu durumun sadece i∆
çevreleri için geçerli olduÆu dü∆ünülmemelidir,
çevre sektörünün tamamında bu tür yakla∆ımlar
mevcuttur.
REC'ÏN TUTUMU
Ï∆ sektörü, Türkiye'deki faliyetlerinin ba∆langıç
evresi sırasında REC için sınırlı bir öncelik ta∆ımalıdır.
Yine de, üçüncü yılla birlikte ba∆layacak uygulama
döneminde, küçük ve orta ölçekliler ba∆ta olmak üzere
i∆ sektörüne yönelik hizmetlerin oranı a∆amalı olarak
arttırılmalıdır. Ï∆ dünyasına ücretsiz veya ücretli hizmet
temini, REC'in Türkiye'de pazarlanması baÆlamında
henüz kesin karara varılmamı∆ bir konudur ve
Türkiye'deki i∆ sektörü, çevreyle ilgili hizmetlere para
harcamaya hazır veya alı∆ık olmayabilir. REC'in, i∆
dünyasının çevresel hizmet talebinin kar∆ılanmasına
yönelik olası tutumu Tablo 10'da verilmi∆tir:
Üniversiteler ve
Ara∆tırma Kurumları
Akademik kurumlar ve ara∆tırma kurulu∆ları
Türkiye'deki çevre sorunlarının çözümünde daha
büyük rol oynayabilir. Yetkili organların dı∆ında, DoÆu
ve GüneydoÆu Anadolu gibi az geli∆mi∆ bölgelerde var
olan yegane yerel çevre ilgi ortaÆı bu kurumlardır.
Üniversiteler, bunlara ek olarak, sadece bir eÆitim ve
38
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
Akdeniz
Antalya
GüneydoÆu Anadolu
≥anlı Urfa
ara∆tırma merkezi olmanın dı∆ında yerel düzeyde
çevresel faaliyet ve eylemcilik için de bir ba∆langıç
platformu olu∆turabilirler.
GENEL BAKI≥
Türkiye'de 20 üniversitede 16 , çevreyle ilgili
bölümler bulunmaktadır. Bu üniversitelerin çoÆu ayrıca
çevresel ara∆tırma ve uygulama merkezleri de kurmu∆
durumdadır. Çalı∆ma sırasında görü∆ülen akademik
ara∆tırma merkezlerinin i∆ alanı oldukça geni∆ olup ana
yönelimler a∆aÆıda sunulmu∆tur:
• çevre kirliliÆini tespit etmek, önlemek ve çevreyi
korumak,
• kirlenmi∆ kaynaklar hakkında kimyasal, biyolojik,
mikrobiyolojik, toksikolojik, hijyenik, hukuki ve
ekonomik raporlar hazırlamak, çevre etki
deÆerlendirme çalı∆maları yürütmek, çevre ve
saÆlık konularına ili∆kin risk ara∆tırmaları yapmak,
• çevresel planlama, peyzaj, eÆitim, hukuk ve
ekonomi konularında çalı∆malar yapmak,
• yeni çevre teknolojileri geli∆tirmek,
• insan ve çevre saÆlıÆı üzerinde ara∆tırmalar yapmak
Üniversiteler ve ara∆tırma merkezleri Türkiye'nin
bütün bölgelerinde bulunsa da önde gelenleri diÆer
alanlarda da rastlandıÆı üzere ülkenin batısında,
Ankara ve bazı diÆer büyük kentlerde toplanmı∆tır.
DURUM TESPÏT ÇALI≥MALARI
Durum tespit çalı∆maları sırasında altı akademik
kurum ve ara∆tırma kurulu∆u ile temas edildi. Bunların
listesi, isim, bölge ve kent bilgileriyle Tablo 11'de yer
almaktadır.
TÜRKÏYE'DE ÇEVRESEL ÏLGÏ ORTAKLARI
BULGULAR — ÜNÏVERSÏTELER VE
ARA≥TIRMA KURUMLARI
Ana bulgular a∆aÆıda gruplanmı∆tır:
• Kurumsal olu∆um ve ana faaliyetler — Akademik
kurulu∆lar ve ara∆tırma kurumlarının mevcut
geli∆me statüsü ve temel faaliyet tipleri
sunulmu∆tur. Ek olarak, mümkün olduÆunca
bölgesel bir bakı∆ açısıyla geli∆im düzeyi, mevcut
sorunlar ve gereksinimler arasındaki farklılıklarda
incelenmi∆tir.
• Mevcut gereksinimler — Ïlgi ortaklarının Türkiye'de
REC faaliyetleri aracılıÆıyla kar∆ılanabilecek
ihtiyaçlarına dair bulgular sunulmu∆tur.
Kurumsal olu∆um ve ana faaliyetler
Çevre alanında çalı∆an uzmana ihtiyaç açısından
akademik kurulu∆ların ve ara∆tırma merkezlerinin
sayısı yeterli görünmekte ve ülkeye e∆it bir ∆ekilde
yayıldıÆı gözlenmektedir. Ancak bu alanda önde gelen
kurumlar Ankara ve Marmara yöresi gibi geleneksel
akademik merkezlerde bulunmaktadır.
Profesyonel kapasiteleri olmasına kar∆ın, akademi
ve ara∆tırma kurumlarının hizmetler açısından
pazardaki rekabet güçleri e∆itsiz mali olanaklar
nedeniyle genelde zayıftır. Bunun somut örneklerinden
biri ÇED'dir. ÇED'e ili∆kin gev∆ek düzenlemeler,
∆irketlerin tetkiklerde daha ucuz ve daha az güvenilir
çözümleri, akademik kurulu∆lar ve ara∆tırma
merkezleri tarafından sunulan daha nitelikli ancak daha
pahalı hizmetlere tercih etmelerine yol açmaktadır.
Nitelikli personeli Türkiye'nin doÆusuna (DoÆu ve
GüneydoÆu Anadolu Bölgeleri) çekmek için ekstra
te∆vikler getirilmi∆ ve bölgenin geli∆imi
hızlandırılmı∆tır. Bu tür ara∆tırma merkezlerinde çalı∆an
personel sayısı, durum tespit çalı∆maları esnasında
ziyaret edilenler dikkate alındıÆında, bir ki∆iyle (Van
Üniversitesi Çevre Ara∆tırma Merkezi) seksen ki∆i
(Marmara Ara∆tırma Merkezi — Enerji Sistemleri ve
Çevre Ara∆tırma Enstitüsü) arasında deÆi∆iyordu.
Akademik kurulu∆lar ve ara∆tırma merkezleri için
temel kaynak hükümet fonları olup karlı faaliyetlerle
yaratılan gelirler ikinci sırada yer almaktadır. Teknik ve
lojistik olarak bu kurumlarının çoÆunun çevresel
çalı∆malar yapma ve proje uygulama kapasite ve
uzmanlıkları bulunmaktadır. Ancak yabancı
kaynaklardan mali destek için eri∆im ve ba∆vuru
hazırlama bilgisine sahip deÆildirler. Ana finansman
kaynakları devletten geldiÆi için, bu kurumların
bilhassa devlet çıkarları sözkonusu olduÆu durumlarda
tarafsız çevre ara∆tırmaları yapmaları zordur.
Üniversite mezunlarının önemli bir bölümü daha
yüksek gelir için kamu sektörü yerine özel sektörde
çalı∆mayı tercih etmektedir. Uzun dönemli istihdam ve
yüksek ücret sunan çok az kurum olduÆu için
akademik sektör ilk seçenek olmamaktadır.
Bir ara∆tırma merkezi genelde bir akademik
kurumla baÆlantılıdır. Bu merkezler, eÆitsel amaçlı
ara∆tırmaların dı∆ında yerel, bölgesel ve ulusal düzeyde
çalı∆ma ve ara∆tırma programları yürütme kapasitesine
sahiptir. Bu bilhassa daha az geli∆mi∆ bölgeler için
önemlidir çünkü ara∆tırma ve akademi kurulu∆ları,
yerel organların ve STK'ların çalı∆malarına destek
olmak konusunda kritik bir rol üstlenebilir.
Ara∆tırma merkezleri tarafından halen yapılmakta
olan çe∆itli faaliyetler vardır ve bunlar REC faaliyetlerini
tamamlayıcı niteliktedir:
• Daha temiz imalat teknolojileri
• Enerji verimliliÆi
• ÇED
• Çevre denetimi ve çevresel risk deÆerlendirmeleri
TABLE 10
Ï∆ Sektörünün Ïhtiyaçları ve REC’in Tutumu
Ï∆ Sektörünün Mevcut Ïhtiyaçları
REC’in Tutumu
Çevresel yatırımlar için mali destek
Bilgi deÆi∆imi; Özel yardımlar (eko-baÆlantılar)
Çevre etki deÆerlendirmeleri
Bilgi deÆi∆imi; EÆitim programları; Yuvarlak masa toplantıları
Daha temiz üretim
Bilgi deÆi∆imi; EÆitim programları; Yuvarlak masa toplantıları;
Know-how transferi
Enerji verimliliÆi
Bilgi deÆi∆imi; EÆitim programları; Yuvarlak masa toplantıları
DiÆer çevresel ilgi ortaklarıyla i∆birliÆi
Yuvarlak masa toplantıları; Ïlgi ortaklarının çok taraflı
projeleri; Ï∆ ve Çevre Diyalog Grubu
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
39
TÜRKÏYE'DE ÇEVRESEL ÏLGÏ ORTAKLARI
TABLO 11
Fizibilite çalı∆ması sırasında danı∆ılan üniversiteler ve ara∆tırma kurumları
Ïlgi Ortakları
Kurum/Örgüt Ïsmi
Ara∆tırma Merkezleri
Marmara Ara∆tırma Merkezi
Çevre Merkezi Bursa
Ara∆tırma Merkezi — Van Üniversitesi
Üniversiteler
UludaÆ Üniversitesi
≥ehir
Kocaeli
Marmara
Bursa
DoÆu Anadolu
Van
Marmara
Bursa
Dicle Üniversitesi
GüneydoÆu Anadolu
Diyarbakır
Harran Üniversitesi
GüneydoÆu Anadolu
≥anlı Urfa
Karadeniz
Samsun
Ondokuz Mayıs Üniversitesi
Gerekli finansmanı saÆlayan devlet kurulu∆ları
dı∆ında çevre merkezleriyle diÆer ilgi ortakları arasında
yakın i∆birliÆine dair pek az i∆aret bulunmaktadır. Buna
istisna te∆kil eden örneklere DoÆu ve GüneydoÆu
Anadolu'da rastlanmaktadır. Bu bölgelerde akademik
alanda çalı∆an profesyoneller aynı zamanda önde gelen
çevre STK'larının da (örneÆin TEMA, DHKD) yerel
düzeydeki temsilcileri olmaktadır.
Akademik kurulu∆lar ve ara∆tırma merkezleri
genelde birbirlerinden izole bir ∆ekilde çalı∆makta ve
kısıtlı uluslararası i∆birliÆi olanaÆına sahip
bulunmaktadır.
Mevcut gereksinimler
Mali kaynaklar
Devlet tarafından finanse edilen akademi ve
ara∆tırma kurulu∆larının çoÆu para ve insan kaynaÆı
eksikliÆi duymaktadır. Bu durum, sanayi ve askeri
kaynaklardan da yararlanabilen büyük ara∆tırma
kurulu∆ları için görece daha farklıdır.
Ïnsan kaynakları
Profesyonel personel bulmak tüm ülke için bir sorun
te∆kil etmekte, özellikle doÆu bölgelerinde bu sorun
daha aÆır hissedilmektedir. Profesyonelleri daha az
geli∆mi∆ bölgelere çekmek için devlet tarafından yaratılan
çe∆itli te∆viklere raÆmen sorun çözülememektdir.
Know-how
Hükümet fonları dı∆ındaki kaynaklardan alternatif
mali ve teknik destek temini konusunda açık bir knowhow ihtiyacı mevcuttur.
Avrupa BirliÆi katılım süreci
Üniversiteler ve ara∆tırma kurumları, Türkiye'nin
içinde bulunduÆu Avrupa BirliÆi’ne katılım süreci
hakkında sınırlı bilgiye sahiptir. EÆitim kapasiteleri
40
Bölge
Marmara
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
bulunduÆundan bu merkezlere AB katılım sürecine
ili∆kin doÆru bilgi temini, bilincin arttırılması yolunda
en verimli yöntemlerden biri olabilir.
Ortaklık
Merkezi ve yerel yönetim kurumları gibi diÆer ilgi
ortaklarıyla yürütülen ortak projelere pek sık
rastlanmasa da, bu tür i∆birlikleri çevresel sorunların
çözümünde atılacak somut adımlardan biri olarak
gösterilmektedir.
Sonuç olarak akademik kurulu∆ların ve ara∆tırma
merkezlerinin mevcut ihtiyaçları çok geni∆tir ve sonraki
bölümde ayrıntıları verilen birkaç istisna hariç bu
gereksinimlerin REC gibi destek kurumlarınca
kar∆ılanması zordur.
REC'ÏN TUTUMU
DoÆası gereÆi REC, çoÆu akademi ve ara∆tırma
kurumunun mevcut finansman ve personel talebini
doÆrudan kar∆ılamaya muktedir deÆildir. Üniversiteler
ve ara∆tırma kurumlarının mevcut ihtiyaçlarını
kar∆ılama çerçevesinde REC'in kapasitesi üç temel
alanla sınırlıdır: know-how transferi, kapasite geli∆tirme
ve bilgiye eri∆im.
Sonuç olarak, üniversiteler ve ara∆tırma
kurumlarına Türkiye'deki REC faaliyetleri çerçevesinde
sınırlı bir öncelik atfedilmelidir. Bu baÆlamda, REC
üniversitelere ve ara∆tırma merkezlerine öncelikle diÆer
ilgi ortaklarını hedefleyen know-how ve kapasite
geli∆tirme programları saÆlayacaktır.
Medya
Türkiye'de basının çevresel konulara ilgisi sınırlıdır.
Kamu bilincinin az olması nedeniyle çevreye ili∆kin
haberlere olan talep de dü∆üktür. Öte yandan, basının
kamu bilincini yükseltme yönünde bir çabası da göze
çarpmamakta ve böylece bu zayıflıklar döngüsü devam
etmektedir.
TÜRKÏYE'DE ÇEVRESEL ÏLGÏ ORTAKLARI
TABLO 12
Üniversiteler ve Ara∆tırma Kurumlarının Mevcut Ïhtiyaçları ve REC'in Tutumu
Üniversiteler ve Ara∆tırma Kurumlarının
Mevcut Ïhtiyaçları
REC'in Tutumu
Mali destek
—
Avrupa BirliÆi katılım süreci hakkında know-how,
toplantıları
Bilgi deÆi∆imi; EÆitim programları; Yuvarlak masa
Alternatif finansman kaynakları hakkında know-how
EÆitim Programları; Bilgi deÆi∆imi
Sivil toplum teorisi
EÆitim programları; Küçük yardım programları
Çevresel ilgi ortaklarıyla i∆birliÆi
Yuvarlak masa toplantıları; Ïlgi ortaklarının çok
taraflı projeleri
Ïnsan kaynakları
—
TABLO 13
Fizibilite çalı∆ması sırasında danı∆ılan basın kurulu∆ları
Ïlgi Ortakları
Ïsim
Bölge
≥ehir
Yazılı Medya
Atlas dergisi
Marmara
Ïstanbul
National Geographic dergisi
Marmara
Ïstanbul
TABLO 14
Medya sektörünün mevcut ihtiyaçları ve REC'in tutumu
Medya sektörünün mevcut ihtiyaçları
REC’in tutumu
Kapasite Geli∆tirme
Çevre gazeteciliÆi üzerine eÆitim programları
Çevresel Bilgi
Yayınlar; Bilgi merkezi; Basın kaynak kılavuzları;
Çevresel haber tavsiyeleri
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
41
TÜRKÏYE'DE ÇEVRESEL ÏLGÏ ORTAKLARI
GENEL BAKI≥
BULGULAR — BASIN
Görüntülü ve sesli medyada yurtiçinden çevreyle
ilgili yapılan haberler ve eÆitim programları seyrek ve
tutarsızdır. Bazen TEMA, DHKD gibi sivil toplum
kurulu∆larının büyük kampanyaları veya Greenpeace
ve Bergama Hareketi gibi grupların ba∆lattıÆı çevre
eylemleri haber olarak medyada yer almaktadır.
Yazılı basında ise Türkiye'deki çevre sorunlarından
kamuoyunu haberdar eden ve konuyu destekleyen
halen iki dergi yayını bulunmaktadır.
National Geographic Dergisi — Türkiye pazarına
2001'de girmi∆tir ve esasen dünya çapında yayınlanan
aylık derginin Türkçe versiyonudur. DoÆayı koruma ve
diÆer çevreyle ilgili konulara ili∆kin bilgiler sınırlı
derecede dergide yer almaktadır. Türkçe versiyonu 90
bin kopya basılmakta, bu rakamın üçte biri abonelere
gitmektedir.
Atlas dergisi — Atlas, Türkiye'deki yazılı basın
pazarında uzun bir süreden beri bulunmaktadır.
National Geographic'in Türkçe versiyonunun 2001'de
piyasaya girmesiyle bu derginin pazardaki lider
konumu sarsılmı∆tır. Yine de Atlas dergisinin aylık tirajı
100 bin civarındadır ve dergi 2002 sonu itibarıyla tirajını
200 bine yükseltme planları yapmaktadır. Dergide
Türkiye'ye ili∆kin konulara geni∆ yer ayırılmakta ve
buna ek olarak bölgesel ve küresel meselelere de yer
verilmektedir.
Ïki büyük derginin arasındaki yeni rekabete
kar∆ısında piyasanın gösterdiÆi tepki oldukça ilginçtir.
Atlas dergisi okuyucu sayısında azalma ya∆ayacaÆına,
satı∆ ve aboneliklerde büyük bir sıçrama ya∆amı∆tır.
Bunun muhtemel açıklamalarından biri, National
Geographic dergisinin piyasaya girmesiyle doÆa
dergilerine olan ilginin önemli ölçüde artması ve
bunun da rekabeti olumlu yönde etkilemesidir. Bu,
mevcut durumda pek üstünde durulmayan doÆa ve
çevre konularına kamuoyunun ilgisini göstermektedir.
Okuyucuların çoÆunluÆu eÆitimli kesimlerden olup
abonelikler daha çok batıdaki sanayile∆mi∆ kentlerde
yoÆunla∆maktadır. Daha popüler basında ve çocuk
yayınları piyasasında bariz bir açık mevcuttur.
Türkiye'deki kitlesel medya çevre konularına sınırlı
bir ilgi göstermektedir. Ülkedeki çevre sorunlarını
konu edinen düzenli televizyon veya radyo programı
yoktur. Sadece Greenpeace eylemleri gibi alı∆ılmadık
olaylar nadiren haber edilmektedir.
Yazılı basın daha geli∆mi∆ olsada sadece National
Geographic ve Atlas gibi dergiler çevresel sorunları
konu etmektedir.
DURUM TESPÏT ÇALI≥MALARI
Fizibilite çalı∆ması süresinde a∆aÆıdaki medya
kurulu∆ları ile temas edilmi∆tir:
42
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
REC'ÏN TUTUMU
Basın çevresel bilginin kamuoyuna ula∆tırılmasında
önemli bir rol oynar. Bu nedenle REC, kapasite
geli∆tirme ve bilgi programları gibi uzmanlık sahibi
olduÆu alanlarda basının mevcut ihtiyaçlarını
kar∆ılamaya yönelmelidir. Tablo 14'te REC'in tutumu
yer almaktadır.
Türkiye'deki Destek
Örgütleri ve Programları
Genel Bakı∆
Bu bölümde, Türkiye'de çevreye ili∆kin
faaliyetlerde bulunan belli ba∆lı destek kurulu∆ları
incelenecektir. Bu kurulu∆lar tarafından çevre için
saÆlanan finansman olanakları üzerinde daha çok
durulacak, kurulu∆un tipi veya ana faaliyet sahası çok
dikkate alınmayacaktır. Sonuçta ortaya çıkan tablo ise,
uluslararası finans kurumları, devlet kurumları,
uluslararası örgütler, yabancı projeler ve giri∆imler ve
STK'lar tarafından sunulan finansman olanakları ve
hizmetlerinden müte∆ekkil çe∆itli, ancak çok da
bereketli olmayan bir karı∆ımdır.
AÆırlıkla çevre sektörüne hizmet veren büyük bir
destek kurulu∆u yoktur. Yardım kurulu∆larının çoÆu
geni∆ bir faaliyet yelpazesinde çalı∆an çok-alanlı
kurulu∆lar olup (üst derecede öncelikli olmasa da)
çevre konularına da eÆilmektedir.
Çalı∆ma, Türkiye'deki destek örgütlerinin sunduÆu
hizmet türlerine de göz atmakta, bu örgütlerin çevre
sektörünün taleplerini ne derecede kar∆ıladıklarını
incelemektedir. Takip eden bölümde çevre meselesine
eÆilen belli ba∆lı baÆı∆ örgütleri, kurumlar ve
programlar alfabetik sırayla verilmi∆tir.
Destek Örgütleri
KARADENIZ ÇEVRE PROGRAMI
Karadeniz Çevre Programı (KÇP), BMKP (Birle∆mi∆
Milletler Kalkınma Programı) tarafından “Küresel Çevre
Giri∆imi” mali programı kapsamında desteklenmektedir.
KÇP'nin en önemli ba∆arıları, Sınırötesi Diagnostik
Analizi (SDA) ve Karadeniz'in Rehabilitasyonu ve
Korunması Ïçin Bölgesel Stratejik Eylem Planı'dır
(KSEP). Karadeniz’e kıyısı olan ülkelerin Çevre
Bakanları, ülkeleri adına 31 Ekim 1996'da KSEP'i
imzalamı∆tır.
KÇP dört temel hedef belirlemi∆tir: Karadeniz
ekosistemini güçlendirmek ve idare etmek için bölgesel
bir kapasite yaratmak; kirliliÆin deÆerlendirilmesi,
kontrolü ve önlenmesi için uygun bir politika ve
hukuki çerçeve geli∆tirmek ve uygulamak; bioçe∆itliliÆi korumak ve zenginle∆tirmek; ve saÆlam çevre
yatırımlarının hazırlanmasını kolayla∆tırmak.
Faaliyetler, Avrupa BirliÆi'nin PHARE ve TACIS
programlarının yanısıra Kanada, Hollanda, Ïsviçre ve
Fransa'nın katkılarıyla finanse edilmektedir.
GIDA VE TARIM ÖRGÜTÜ
Türkiye 1945'ten beri Gıda ve Tarım Örgütü'nün
(FAO) üyesidir. Türkiye'de FAO'nun belli ba∆lı
muhatapları ve i∆birliÆi ortakları arasında Dı∆i∆leri
BakanlıÆı, Tarım ve Köyi∆leri BakanlıÆı, Orman BakanlıÆı,
GüneydoÆu Anadolu Projesi (GAP) Bölgesel Geli∆me
Ïdaresi, Çevre BakanlıÆı, Köyi∆leri Genel MüdürlüÆü ile
çe∆itli üniversiteler, STK'lar, örgütler, organlar, kurumlar,
vakıflar ve özel sektör bulunmaktadır.
Türkiye ile FAO arasında ortak çıkarlara dayalı her
konuda süregiden yakın bir i∆birliÆi mevcut olup, bu
i∆birliÆi devamı Türkiye'deki FAO temsilcisi ve FAO
Roma'daki Türk daimi temsilciÆi tarafından saÆlanmaktadır.
FAO, Türk tarımının modernizasyonu için sektör
politikaları, plan ve programlardaki reformları faal
∆ekilde desteklemektedir. Uygulanan tarım
politikalarının Dünya Ticaret Örgütü ve Avrupa BirliÆi
∆artlarına uygunluÆunun derinlikle deÆerlendirilmesi
ve ülkenin çe∆itli yörelerinde zorunlu tarımsal
planlama eÆitimi bu baÆlamda örnek olarak verilebilir.
Sürdürülebilir tarım, ormancılık ve kırsal kalkınmayı
savunmak ve uygun proje ve programları desteklemek,
Türkiye'de çevre konusunda FAO'nun odaklandıÆı
temel alanlardır. Türkiye'de çevre alanında yürütülen
ve FAO tarafından finanse edilen bazı projeler a∆aÆıda
sunulmu∆tur:
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
43
TÜRKIYE'DEKI DESTEK ÖRGÜTLERI VE PROGRAMLARI
• Orman Yangınlarını Önleme ve Kontrol için
Modern Stratejiler Geli∆tirilmesi — Türkiye'de yılda
ortalama 1.500 orman yangını çıkmaktadır. Bu
olayların yüzde 25'i ihmal, yüzde 26'sı kasıt, yüzde
1'i yıldırım dü∆mesi ve diÆer doÆal nedenler, yüzde
48'i de bilinmeyen nedenler yüzünden olmaktadır.
Bu nedenle, orman yangını önleme ve kontrolü
konusunda iyi entegre olmu∆ ve e∆güdümlü bir
yakla∆ıma acil ihtiyaç vardır. Haliyle proje de,
orman yangınlarını önleme ve kontrole yönelik
entegre ve e∆güdümlü modern bir yakla∆ım için
ulusal kapasiteyi geli∆tirmenin yolları üzerinde
durmaktadır. Modern orman idaresi için geli∆tirilen
stratejiler, önleme, gözlem, ke∆if ve söndürme
faaliyetlerinin yanısıra enformasyon sistemi, kamu
bilincinin artırılması ve eÆitimi de kapsamaktadır.
yana, 507 milyon Alman Markı'nı bulmu∆tur. GTZ'nin
Türkiye'de çevreyle ilgili proje ve programları halen ∆u
anahtar alanlarda yoÆunla∆maktadır:
• Ulusal parklar — Orman BakanlıÆı'na baÆlı Milli
Parklar, Av ve Yaban Hayatı Genel MüdürlüÆü
(MPG) ulusal parkları ve diÆer koruma altındaki
alanları belirlemek ve idare etmekten sorumludur.
Proje, korunan alanların planlaması ve idaresinde
MPG'nin kapasitesini artırmak amacıyla uluslararası
i∆birliÆi saÆlamayı hedeflemi∆tir. Projenin
hazırlanması ve uygulanmasıyla kar∆ılanması
öngörülen talepler ∆öyledir: EÆitimli personel;
koruma altındaki alanların planlaması ve idaresi;
yönetimde katılımcı yakla∆ımlara ili∆kin bilgiyi
geli∆tirme; doÆa korumasına ili∆kin kamu bilincini
artırma; ulusal park ve korunan alanlara ili∆kin
tespit, tahsis, kurulu∆, planlama ve idare için uygun
yöntemler geli∆tirme; bir master plan hazırlama ve
hayata geçirme.
Japonya Hükümeti, Türkiye'de gittikçe artan yardım
gereksinimlerine daha uygun bir cevap verebilmek için
1995'te Ankara'da Japonya Uluslararası Ï∆birliÆi Ajansı'nın
(JICA) ofisini açmı∆tır. JICA'nın Türkiye'deki ofisinin ana
hedefleri, süren faaliyet ve projeleri desteklemek,
faaliyetleri gözlemlemek ve deÆerlendirmek ve
belirlenen alanlarda daha ileri i∆birliÆi için fırsatlar
aramaktır.
Türkiye ve Japonya hükümetleri arasında 4 Mart
1997'de, JICA'nın yardım sistemi üzerinde politika
belirleme görü∆meleri yapılmı∆tır. JICA Türkiye ofisinin
yardım sistemine göre çevre alanında odaklanılacak
alan, “Kentsel Altyapı ve Çevrenin Geli∆tirilmesi
Programı” kapsamında geli∆tirilmi∆tir.
ALMAN KALKINMA Ï≥BÏRLÏ≠Ï AJANSI
Alman Kalkınma Ï∆birliÆi Ajansı (GTZ), uluslararası
kalkınma i∆birliÆi alanında 1975'ten beri faaliyet
gösteren bir hizmet ∆irketidir. GTZ operasyonlarının
temel hedefleri, üye ülkelerdeki insanların ya∆ama ve
çalı∆ma ko∆ullarını geli∆tirmek ve doÆal ya∆am zeminini
korumaktır.
Türkiye ile i∆birliÆini desteklemek amacıyla 1996'da
Ankara'da “Alman Kalkınma Ï∆birliÆi Ofisi-GTZ”
açılmı∆tır. Alman Ekonomik Ï∆birliÆi ve Kalkınma
Federal BakanlıÆı 1998'den beri Türkiye ile teknik
i∆birliÆi için 16 milyon Alman Markı tashih etmi∆tir.
Bu destek esasen belediye hizmetlerini
güçlendirmek, kırsal kesimde gelir yaratıcı önlemleri
hayata geçirmek ve Türk Hükümeti'nin anahtar
kurulu∆larına danı∆manlık programları sunmak gibi
konularda odaklanmaktadır. Tahsis edilen toplam para,
Türkiye ile teknik i∆birliÆinin ba∆ladıÆı günden bu
44
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
• Çevre koruma ve kaynakların muhafazası —
GTZ'nin danı∆manlık hizmetleri iki sahada
odaklanmaktadır: sınai çevresel koruma (sanayi ve
ticaret odaları aracılıÆıyla) ve kentsel çevresel
koruma (katı atık, atık su, hava, ula∆ım, vs.)
• Kırsal geli∆im — Tarım sektörüne verilen destek,
süt ve et ürünleri üretimi ve sulama teknikleri
eÆitimi üzerinde durmaktadır.
JAPONYA ULUSLARARASI
Ï≥BÏRLÏ≠Ï AJANSI
UNEP — AKDENÏZ EYLEM PLANI
Akdeniz Eylem Planı (AEP) Akdeniz Havzası'ndaki
çevreyi korumaya ve kalkınmayı te∆vik etmeye çalı∆ır.
On altı Akdeniz ülkesi ve Avrupa Konseyi, Birle∆mi∆
Milletler Çevre Programı (UNEP) himayesinde 1975'te
Ïspanya'nın Barselona kentinde planı onaylamı∆tır.
Eylem Planı, tüm Akdeniz ülkeleri ve AK tarafından
kabul edildikten sonra bölgede geni∆ kapsamlı çevre
ve kalkınma programının geli∆tirilmesine temel
olu∆turmu∆tur. AEP'nin kapsamında, kıyı bölgelerinin
idaresi, kirlilik deÆerlendirmesi ve kontrolü,
ekosistemlerin korunması ve bioçe∆itliliÆin muhafazası
yer almaktadır. Atina'da 1982'de kurulan bir birim,
AEP'nin e∆güdümünden sorumludur. Üye taraflar, her
iki yılda bir bakanlar düzeyinde toplanmaktadır.
AEP içinde deniz kirliliÆinin deÆerlendirilmesi ve
kontrolüne ili∆kin faaliyetler MED POL programı ile
düzenlenir ve e∆güdümlenir. Temel görevi, deniz
kirliÆini kontrol etmek ve gidermek için katılımcı
tarafların program ve önlemler geli∆tirmesine yardımcı
olmaktır. Katılımcı taraflar MED POL aracılıÆıyla kirlilik
takibi ve izlenmesi ve de uygun kıyı idaresi için gerekli
temel unsurlardan olan ara∆tırma faaliyetlerini geli∆tirir
ve uygular.
TÜRKIYE'DEKI DESTEK ÖRGÜTLERI VE PROGRAMLARI
AEP Kıyı Bölgeleri Ïdare Programı (CAMP), AEP,
ulusal ve yerel organlar ve kurumlar ve uluslararası
mali kurulu∆lar arasında geli∆mi∆ bir i∆birliÆi ∆eklidir.
Program, sürdürülebilir kalkınma, entegre planlama ve
Akdeniz kıyı bölgelerinin idaresi (ICAM) ilkelerine
dayanmaktadır. Akdeniz'in çe∆itli bölgelerinde
1989'dan bu yana on üç CAMP projesi hayata
geçirilmi∆tir. Projelerden biri Türkiye'de Ïzmir
Körfezi'nde uygulanmı∆tır.
Akdeniz Çevre ve Kalkınma Gözlemevi (MEDO)
çevre ve kalkınma arasındaki ili∆kinin daha iyi
anla∆ılmasına katkıda bulunmak ve karar almaya yetkili
organlara sürdürülebilir kalkınmaya destek mahiyetinde
tarafsız bilgi ve veri saÆlamak üzere kurulmu∆tur.
AKDENÏZ ÇEVRESEL TEKNÏK YARDIM
PROGRAMI
Avrupa Komisyonu, Avrupa Yatırım Bankası,
Birle∆mi∆ Milletler Kalkınma Programı ve Dünya
Bankası tarafından desteklenen Akdeniz Çevresel
EÆitim ve Eylem Programı (METAP), çevresel
kötüle∆menin etkileriyle ba∆a çıkmak ve bu etkileri
azaltmak için Akdeniz ülkelerini biraraya getirmek
amacıyla 1990'da kuruldu.
METAP III (1996-2000) yakla∆ık 30 milyon
Amerikan doları kaynak toplayarak üç öncelikli
konuda faaliyetleri destekledi: kapasite geli∆tirme,
artmakta olan kirliÆi durdurma ve kontrol altına alma,
entegre su ve kıyı kaynakları idaresi. Ortak kurumların
desteklerinin yanısıra, METAP III'e Ïsviçre, Japonya,
Kanada, Lüksemburg ve Ïtalya'dan da baÆı∆ desteÆi
gelmektedir. Finlandiya ile baÆı∆ desteÆi anla∆ması
üzerindeki görü∆meler son a∆amasına gelmi∆tir.
Türkiye, METAP'ın ortak ülkelerinden biridir.
Faaliyetler, “Bölgesel Kapasite Geli∆tirme Programı”
olarak adlandırılan çerçeve program ile desteklenir. Bu
çerçeve program kapsamında, çevre sorunları çok olan
bölgelerde ilgi ortaklarının kapasitelerini geli∆tirmek ve
kentsel çevre idaresi ve planlaması ve su yasaları gibi
anahtar konularda politika tartı∆maları ba∆latmak
amacıyla bir dizi program geli∆tirilmi∆tir: Sorunlu
Bölgelerde Bölgesel ve Ulusal Kapasite Geli∆tirme;
Program Performansı ve Ïzleme; METAP ÇED inisiyatifi;
MED-ECOMEDIA ve MEDCITIES ∆ebekesi; STK Küçük
Yardımlar Merkezi.
Temsilcilikleri’nin Kurulu∆u ve bu Temsilciliklerin
Dokunulmazlıkları ve Ayrıcalıkları Anla∆masıyla” bu
temsilciliÆe tam diplomatik statü tanındı.
Bu kapsamda Türkiye için çe∆itli mali araçlar
geli∆tirildi. Avrupa Komisyonu, Türkiye'ye katılım
öncesi mali yardım için yeni bir düzenleme önerdi.
Taslak düzenleme, bu yardımın tek ve verimli bir
programın çatısı altında e∆güdümlenmesini ve fonların
Türkiye ile Katılım OrtaklıÆı sürecinde belirlenen
katılım öncesi önceliklere odaklanmasını saÆlayacaktır.
Bugün çevre alanında Türkiye'ye sunulan mali
programlar ∆öyledir17:
• LIFE-Üçüncü Ülkeler — 1992-1995 döneminde on
çevre projesinin hayata geçirilmesi için toplam 3.8
milyon euro tahsis edilmi∆tir. 1999'da LIFE fonu için
22 proje seçilmi∆tir ve bunların üçü Türkiye'dendir:
Tehdit altındaki bitki türleri için ekosistem idaresi;
göl idaresi için sürdürülebilir ∆ebeke aÆı; Çukurova
Deltası biyosfer rezervi. Tüm bu projelerin amacı,
çevre koruma ve sürdürülebilir geli∆me
kavramlarını Türkiye'ye entegre etmektir. LIFEÜçüncü Ülkeler proje teklifleri, çevre sektörü için
gerekli idari yapıların ve kapasitenin kurulmasına
ve çevre politikalarıyla eylem programlarının
geli∆tirilmesine katkıda bulunmayı hedef almalıdır.
• Kısa ve Orta Vadede Öncelikli Çevre Eylem
Programı (SMAP) — Akdeniz'de çevrenin
korunması için bir çerçeve eylem programı olan
SMAP, Avrupa-Akdeniz OrtaklıÆı kapsamında
i∆lemektedir. Bu program, 28 Kasım 1997'de
bakanlıklar düzeyinde Helsinki'de düzenlenen
Çevre üzerine Avrupa-Akdeniz Bakanlar
Konferansı'nda oybirliÆiyle kabul edilmi∆tir. SMAP,
Akdeniz bölgesinde çevresel amaçlar için (hem
politika olu∆turma hem de finansman anlamında)
bir temel olu∆turmayı planlamaktadır. Bu nedenle
çabalar hem ulusal hem de bölgesel düzeyde
yoÆunla∆malı; her özel forum çerçevesinde
bütünlük ve sinerji, mevcut çok taraflı programlar
ve yasal araçlar vesilesiyle saÆlanmalı; bölgedeki
çevre için mevcut fonların optimum kullanımı
temin edilirken bir yandan da finansman olanakları
artırılmalı; SMAP'ın saydamlıÆı ve sivil toplum dahil
kamuyounun genel desteÆi, uygulamaların
bütünlüÆü açısından mutlaka yaratılmalıdır.
TÜRKÏYE'DEKÏ AVRUPA
KOMÏSYONU HEYETÏ
DÜNYA BANKASI
Türkiye, 1963'teki Ankara Anla∆ması'ndan bu yana
Avrupa BirliÆi ile resmi i∆birliÆi içindedir. 1974'te
Avrupa Komisyonu'nun bir basın ve enformasyon ofisi
Ankara'da açıldı. Bundan sonra, 4 ≥ubat 1987'de
imzalanan “Türkiye'de Avrupa BirliÆi Komisyonları
Türkiye, Dünya Bankası Grubu'nu olu∆turan
Uluslararası Yeniden Yapılanma ve Kalkınma Bankası,
Uluslararası Kalkınma BirliÆi, Uluslararası Finans
Kurulu∆u, Çoktaraflı Yatırım Garanti Ajansı ve Uluslararası
Yatırım Anla∆mazlıkları Çözüm Merkezi'nin üyesidir.
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
45
TÜRKIYE'DEKI DESTEK ÖRGÜTLERI VE PROGRAMLARI
Dünya Bankası'nın Türkiye'ye saÆladıÆı ana
çevresel destek alanları, toplumsal koruma ve halk
saÆlıÆı, su ve temizlik, çevre, tarım, altyapı, yasal
reform, kamu sektörü idaresi ve elektrik sektörü
reformları olarak sıralanabilir.
Çevre meselesi çerçevesinde Dünya Bankası
tarafından desteklenen bazı projeler vardır. Bu projeler
arasında ∆unları sayabiliriz: Antalya Su Sistemi ve
TemizliÆi Projesi, Bursa Su ve Temizlik Projesi, Çe∆meAlaçatı Su Sistemi ve Kanalizasyon Projesi, DoÆu
Anadolu Havza Ïdaresi Projesi, Marmara Sulama
Yönetiminin Katılımcı Özelle∆tirilmesi ve Yatırım
Projesi, Ozona Zararlı Maddelerin Azaltılması Ïkinci
Evre Projesi; Türk Tarımsal Ara∆tırma Projesi (TARP)18.
Ocak 2001 itibarıyla Türkiye'de halen devam eden
23 Dünya Bankası projesi olup bunların ikisi çevresel
yardım programıdır: Küresel Çevre Giri∆imi tarafından
finase edilen “Bioçe∆itlilik Projesi” ve Montreal
Protokolü Fonu tarafından finanse edilen “Ozona
Zararlı Maddelerin Azaltılması Ïkinci Evre Projesi.”
Dünya Bankası'nın Türkiye'ye desteÆi, 21 Aralık
2000'de onaylanan Ülke Yardım Stratejisi'nde (CAS)
anahatlarıyla yer almaktadır. CAS, be∆ konu etrafında
kurulmu∆tur:
• Büyüme ve istihdam yaratımı için reformlar
uygulamak,
• Kamu idaresini ve güvenilirliÆi geli∆tirmek,
• Toplumsal hizmetleri ve muhafazayı geni∆letmek,
• Çevre yönetimini ve afet hafifletme yöntemlerini
güçlendirmek,
• Birle∆tiriciliÆi
hızlandırmak.
ve
teknolojik
yetenekleri
BÏRLE≥MÏ≥ MÏLLETLER
KALKINMA PROGRAMI
Birle∆mi∆ Milletler Kalkınma Programı (UNDPBMKP), Türkiye'de hükümetler ile 30 yılı a∆kın süredir
verimli bir i∆birliÆi içindedir. Bugüne dek uygulanan
tüm be∆ yıllık kalkınma programları boyunca
UNDP'nin i∆birliÆi çabaları, ulusal kapasite geli∆tirme,
kilit kalkınma sektörlerine politika desteÆi ve kurumsal
ve personel geli∆im konularına odaklanmı∆tır.
UNDP'nin 1999-2002 dönemindeki mali portföyü 17
milyon dolardır. Türk Hükümeti de UNDP Ülke
Programı'na aynı dönemde 12 milyon dolarlık bir
maliyet payla∆ım fonuyla katılmı∆tır. UNDP'nin ana
kaynakları ve hükümetin maliyet payla∆ımı fonlarına ek
olarak, Türkiye'deki UNDP 37 milyon dolarlık bir
Yönetim Hizmetleri Anla∆maları (MSA) portföyünü de
yönetmektedir. Bu düzenlemeye göre UNDP, 1999-
46
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
2002 dönemi için Dünya Bankası'nın sektörel kredi
programlarının çe∆itli unsurlarına yönetim hizmetleri
temin etmektedir. UNDP, aynı ∆ekilde YoksulluÆu
Hafifletme, Kapasite 21, Küresel Çevre ve ECHO Fonu
programlarıyla Türkiye'ye tahsis edilen 3.8 milyon
dolarlık bir fonu da idare etmektedir.
UNDP'nin Türkiye'de çevreye ili∆kin faaliyetleri de
∆öyledir: GüneydoÆu Anadolu Sürdürülebilir Be∆eri
Geli∆im Programı (GAP); Kentle∆me ve Habitat II; Yerel
Gündem 21; Yerel Kalkınmaya Halk Ï∆tiraki; Küresel
Çevre Giri∆imi/Küçük Yardımlar Programı (GEF).
GEF KÜÇÜK YARDIMLAR PROGRAMI
Bu program Türkiye'de 1993'te uygulamaya
konulmu∆tur. Program aracılıÆıyla 1993-2000 döneminde
44 proje desteklenmi∆tir. GEF SGP desteÆinden ve
finansmanından faydalanabilmek için teklif edilen
projenin Türkiye için Ülke Program Stratejisi'ne
uygunluÆu gereklidir. Türkiye'de GEF SGP, GEF'in
odaklandıÆı 'bioçe∆itlilik' ve 'uluslararası sular' alanlarında
finanse edilebilecek projeler için uygun bir mercidir.
Türkiye için Ülke Ï∆birliÆi Çerçevesi'nin (CCF)
2001-2005 dönemini kapsayan ikincisi, UNDP
tarafından onaylandı. Türkiye CCF'si sekizinci
kalkınma planında (2001-2005) tanımlanan ulusal
öncelikleri temel almaktadır. CCF altında, toplumsal,
ekonomik ve çevresel kalkınma amaçlı projeleri
finanse etmek için çe∆itli programlar hazırlanmı∆tır.
Çevre projelerinin finansmanında kullanılacak
programlar a∆aÆıda verilmi∆tir:
ÇEVRE VE KALKINMA PROGRAMI
Çevresel kaygıları toplumsal ve ekonomik
kalkınmaya entegre etmek ve çevresel kapasite
olu∆turulması bu programın temel hedefleri olmu∆tur.
Program ∆u alanlara odaklanacaktır: doÆal kaynakların
sürdürülebilir kullanımı ve idaresi, çevresel kaygıları
sektörel politikalara entegre etmek, yerel çevre
planlamasının desteklenmesi ve uygulanması ve de
ulusal çevre kalkınma eylem planının özellikle
Türkiye'nin daha az geli∆mi∆ bölgelerinde uygulanması.
YÖNETÏ≥ÏM PROGRAMI
Bu program, diÆerlerini tamamlayıcı nitelik
ta∆ımaktadır. Sivil toplum reformu ve merkeziyetçiliÆin
azaltılması için ulusal kapasite geli∆imini, çevre dahil
birçok alanda sivil toplumun i∆tirakini ve ∆ebeke
inisiyatiflerini, politika geli∆tirme diyaloglarının
savunusunu, kolayla∆tırılmasını ve örgütlenmesini ve de
katılımcı kalkınmaya yönelik eÆitimi destekleyecektir.
Kapasite geli∆tirme, yerel ve sivil ∆ebekele∆me ve doÆru
idari pratikleri güçlendiren yerel inisiyatiflere ve
STK'lara doÆrudan destek saÆlanacaktır.
TÜRKIYE'DEKI DESTEK ÖRGÜTLERI VE PROGRAMLARI
BÏRLE≥MÏ≥ MÏLLETLER ÇEVRE PROGRAMI
(UNEP)
UNEP'in misyonu, hayat kalitesini geli∆tirmede ulus
ve halkların katılımını temin ederek çevre korumasında
ortaklıÆı te∆vik etmektir. Türkiye Çevre Vakfı, Mayıs
1992'den beri UNEP Türkiye Ulusal Komitesi'ni temsil
etmektedir. UNEP deneyimleri, genellikle mevcut
bölgesel kurumlar vasıtasıyla birbirine çok yakın
ülkelerin bölgesel düzeyde yürüttüÆü çalı∆maların
faydalarını ortaya çıkarmı∆tır. Türkiye, Batı Avrupa'nın
sanayile∆mi∆ ülkeleri, Avrupa BirliÆi'ne katılmayı
bekleyen ülkeler, geçi∆ dönemindeki Orta ve DoÆu
Avrupa ülkeleri ve baÆımsızlıÆını yeni kazanmı∆
ülkelerden olu∆an Avrupa Bölgesel Ofisi'nin bir
üyesidir. Kurumun Cenevre'deki Uluslararası Çevre
Sarayı'nda bulunan bölge ofisi (ROE), UNEP
programının Avrupa'da uygulanması görevini
üstlenmi∆tir. ROE, görece küçük ofis mekanı ve
bütçesiyle etki ve ba∆arısını azami düzeyde tutabilmek
için, için diÆer Birlemi∆ Milletler organları, uluslararası
örgütler, bölgesel ve alt-bölgesel hükümetlerarası
örgütler ve STK'larla i∆birliÆine girerek hükümetlerin
çevresel kaygılarına cevap vermeye çalı∆ır.
BÏRLE≥MÏ≥ MÏLLETLER SINAÏ KALKINMA
ÖRGÜTÜ
Türkiye'deki Birle∆mi∆ Milletler Sınai Kalkınma
Örgütü (UNIDO) Bölgesel Ï∆birliÆi Merkezi, ülkedeki
sürdürülebilir sınai kalkınmayı destekleme amacı ta∆ır.
Ankara'daki UNIDO saha ofisi Türkiye'ye teknik
yardım saÆlama amacıyla 1967'de kurulmu∆, ≥ubat
2000'de de Bölge Merkezi'ne dönü∆mü∆tür. Merkez,
sanayile∆meyi destekleme ve çevre dostu ürün ve
üretim yöntemlerini te∆vik için UNIDO ana merkezi,
hükümetler, akademik dünya, özel sektör ve bölgedeki
sivil toplumlar arasındaki kapsamlı i∆birliÆini
geli∆tirmek ve faal olarak desteklemekten sorumludur.
UNIDO'nun 1967'den beri Türkiye'de uyguladıÆı
teknik destek projeleri, genetik mühendisliÆinden
metrolojiye, çevre korumasından KOBÏ'lerin
desteklenmesine kadar çe∆itlilik göstermi∆tir.
Yatırımları te∆vik etmek ve giri∆imciliÆi geli∆tirmek de
Merkez'in diÆer görevleri arasındadır. Küçük ve Orta
Ölçekli Sanayii Geli∆tirme ve Destekleme Ïdaresi
Ba∆kanlıÆı (KOSGEB) ve GAP-GIDEM'ler (GüneydoÆu
Anadolu'da giri∆imci destek merkezleri), UNIDO'nun
teknik desteÆiyle kurulmu∆tur. Aynı zamanda bu örgüt,
örneÆin Türkiye Teknolojik Kalkınma Vakfı ile yaptıÆı
ozon tabakasını zedeleyen maddelerin azaltılmasına
yönelik UNIDO anla∆ması gibi yollarla Türkiye'de
Montreal Protokolü'nün (MP) uygulanmasında faal rol
üstlenmektedir.
KirliliÆin kontrolü ve atık idaresi çerçevesinde
UNIDO'nun sunduÆu üç hizmet vardır:
• Bilinç geli∆tirme — Seminerler, konferanslar, atölye
çalı∆maları, basın dosyaları ve gösterim projeleri,
kamuoyunun eÆitilmesinde yardımcı olur. Bu
faaliyetlerin odak noktası, ne tür kirlilik ve atık
yönetimi hizmetlerinin olduÆu, bunların ne zaman
kullanılması gerektiÆi ve bu alanlarda i∆ yapacak
ki∆iler için nasıl olanaklar çıkabileceÆi gibi sorulara
açıklık getirmektir.
• EÆitim — EÆitim hizmetleri, sanayi ve ticaretteki
karar alıcılara, danı∆manlara, sanayi ve ticaret
örgütlerine, sanayi parkları ve malikanelerinin
yöneticilerine ve bundan fayda görmesi olası diÆer
ki∆i ve gruplara sunulmaktadır. EÆitim programı,
seçeneklerin teknik açıdan tanımlanması ve
deÆerlendirilmesi, yatırım finansmanındaki risk ve
maliyetlerin yorumlanması gibi konuları
kapsamaktadır. Kirlilik kontrolünün i∆letilmesi ve
atık yönetimi teknolojileri hakkında da eÆitim
verilecektir. Ek olarak, belediyeler için kent
düzeyinde ve metropol, bölge ve ulusal düzeylerde
ticari kirliliÆin kontrolü ve atık yönetimi
sektörlerine yönelik hizmetlere tahmini talebin nasıl
belirlenebileceÆine dair kurslar da olacaktır.
• Bilgi yönetimi ve yayımı — UNIDO'nun daha temiz
üretim konusundaki hizmetlerinde olduÆu gibi,
kirliliÆin kontrolü ve atık yönetimi üzerine bilgi ve
verilerin nasıl ve nerede elde edileceÆi ve yayılacaÆı
hakkında da ilgili personele eÆitim sunulacaktır.
Bunun önemli bir parçası, öne çıkan eÆilimlerden
ve süregiden geli∆melerden tümüyle haberdar
olmak için modern enformasyon ve ileti∆im
teknolojilerinin kullanılacaÆı bir enformasyon
∆ebekesinin olu∆turulmasıdır.
DÜNYA DO≠AL HAYATI KORUMA VAKFI
(WORLD WIDE FUND FOR NATURE)
Dünya DoÆal Hayatı Koruma Vakfı'nın (WWF)
misyonu, doÆal çevreyi korumak ve insanların doÆa ile
uyum içinde ya∆adıÆı bir gelecek kurmaktır. WWF, bu
misyonu a∆aÆıdaki yollarla gerçekle∆tirmeye çalı∆ır:
• Dünyadaki biyolojik çe∆itliliÆi koruyarak,
• Yenilenebilir doÆal kaynakların sürdürülebilirliÆini
saÆlayarak,
• KirliliÆin ve müsrif tüketimin azaltılmasını
destekleyerek.
WWF, kurulduÆu 1961 yılından beri kendisini
doÆanın korunmasına vakfetmi∆ dünyanın en büyük ve
verimli baÆımsız örgütlerinden biri haline gelmi∆tir.
WWF ∆u anda100 ülkede faaldir. Türkiye DoÆal Hayatı
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
47
TÜRKIYE'DEKI DESTEK ÖRGÜTLERI VE PROGRAMLARI
Koruma DerneÆi (DHKD), WWF'nin üyelerinden olup
kurumu Türkiye'de temsil eder. WWF, DHKD ile
i∆birliÆi içinde bugüne dek Türkiye'de çe∆itli projeler
ve çevre programları geli∆tirmi∆ ve uygulamı∆tır.
Durum Tespit Çalı∆maları
REC, durum tespit çalı∆maları sırasında çoÆunlukla
Ankara ve Ïstanbul'daki destek örgütlerinin
temsilcileriyle toplantılar yapmı∆tır. Toplantıların tam
listesi Tablo 15'te yer almaktadır:
Bulgular
Ana bulgular birbirleriyle alakalı üç alanda
gruplanabilir:
• Kurumsal olu∆um — Destek örgütlerinin mevcut
yapısı, geli∆me statüsü, gücü ve eksikliklerine
ili∆kin bulgular anlatılmaktadır.
• Çevre sektörüne sunulan hizmetler — Yardım ve
baÆı∆ yapan kesim tarafından sunulan mevcut
hizmetlere ili∆kin bulgular anlatılmaktadır.
• Türkiye'de REC faaliyetlerine duyulan ihtiyaç —
Çevre destek örgütleri bazında REC'in olası
katkılarına ili∆kin bulgular anlatılmaktadır.
Ï∆ çevresi, özellikle de bankacılık sektörü, ba∆arılı
STK'lar için önemli bir finansman kaynaÆı iken proje
hazırlama ve uygulama kapasitesine sahip halka dayalı
STK'lar genelde yardım ve baÆı∆çı kurulu∆lardan
yararlanmaya çalı∆maktadır. Çevreye yardım ve baÆı∆ta
bulunan kesim, saÆladıkları hizmette sınırlı e∆güdüm
ve ortak planlama sergileyen parçalı bir görünüm
arzetmektedir. Çevre konularında çalı∆anlara baÆı∆
yapanlarca düzenlenmi∆ bir ortak toplantıya bugüne
kadar rastlanmamı∆tır.
UNDP ofisi, ülkedeki en faal ve geni∆ oranda kabul
görmü∆ baÆı∆ kurumu olup, sadece mali destek deÆil
aynı zamanda merkezi hükümet kurumları, belediyeler
ve STK'lar gibi çe∆itli ilgi ortaklarına kapasite geli∆tirme
programları da sunar.
BaÆı∆ örgütlerinin merkez ofisleri genellikle Ankara
ya da Ïstanbul'dadır. Bu tür kurulu∆lar tarafından sıkça
tercih edilen bir uygulama, iki kentte birden ofis
açmaktır. Böylece bu kurulu∆ların, ülkenin idari ve
siyasi ba∆kenti (Ankara) ile toplumsal ve ekonomik
ba∆kentinde (Ïstanbul) aynı zamanda temsil ediliyor
olmaktan açık bir fayda elde ettiÆi söylenebilir. Ülkede
az sayıda baÆı∆ örgütünün ofisi bulunurken, özel yerel
projeler kapsamında gerekli görülen saha ofislerine de
rastlanmaktadır (örneÆin MuÆla'daki GTZ saha ofisi).
BaÆı∆ örgütlerinde çalı∆an personel genelde Türk olup
yabancı personel esasen orta ve üst pozisyonlarda çalı∆ır.
ÇEVRE SEKTÖRÜ ÏÇÏN HÏZMETLER
KURUMSAL OLU≥UM
Türkiye'de esasen çevre sektörüne yönelik hizmet
saÆlayan destek kurulu∆u yoktur. Ancak birçok yardım
kurulu∆u, çevre konusunu öncelikli i∆leri arasında kabul
ederek proje ba∆ına 500 euro'dan 5 milyon euro'ya
kadar deÆi∆en finansman olanakları sunmaktadır.
Türk kurulu∆ları, STK veya hükümete baÆlı
kurumlar, yabancı kaynaklardan finansman temin
edebilmek için öncelikle devletten izin almak
zorundadır. Bu düzenleme çok sıkı uygulanır olmasa da
kurulu∆ların mali özgürlüklerini yine de kısıtlamaktadır.
Yardım yapan kesim çe∆itlilik arzetse de ülkedeki
toplam finansman kaynaÆı çevre sektöründen gelen
talepleri kar∆ılayacak düzeyde deÆildir. Özellikle,
devlet bütçesinden beslenen hükümet kurumlarının
tersine geleneksel olarak baÆı∆ ve yardımlara baÆımlı
olan STK'lar, yardım yapan kesimlerden gelen
kaynakların sınırlı olması sonucu para ve know-how
konusunda kronik bir eksiklik ya∆amaktadır.
Destek örgütlerinin belli ba∆lı tipleri ∆öyledir:
hükümet temsilcilikleri (örneÆin Avrupa Komisyonu
TemsilciliÆi), uluslararası mali kurumlar (örneÆin Dünya
Bankası), uluslararası örgütler (örneÆin UNDP),
uluslararası STK'lar (örneÆin WWF), hükümet organları
(örneÆin JICA) ve vakıflar (örneÆin Friedrich Ebert Vakfı).
48
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
Türkiye'deki baÆı∆çı kesim her bir çevresel ilgi
ortaÆı için çe∆itli hizmetler sunmaktadır.
Merkezi yönetim kurumları
Hükümet kurumları için finansman ve know-how
desteÆi, UNDP, Ankara'daki Avrupa Komisyonu
TemsilciliÆi, GTZ, JICA, FAO, Akdeniz Çevresel Teknik
Yardım Programı (METAP), Dünya Bankası vs.
tarafından temin edilmektedir. Bu ilgi ortaÆı,
Türkiye'deki baÆı∆çı kesimin mali yardımlarının büyük
bölümünü almaktadır. Çevre projelerine ayrılan
hükümet kaynaklarına bakıldıÆında ise, daha önce
anlatıldıÆı gibi, Ulusal Çevre Fonu'nun ekonomik kriz
nedeniyle 2001 yılı içinde iptal edildiÆini görüyoruz.
Yerel yönetim kurumları
Yerel düzeyde benzeri destek, Ankara'daki Avrupa
Komisyonu TemsilciliÆi, GTZ, JICA, FAO, METAP ve
UNDP tarafından saÆlanmaktadır. Ek olarak, belediye
düzeyindeki yatırımların ana yardım kaynakları il ve
bölge fonlarıdır.
STK'lar
Türkiye'deki çevre STK'ları, baÆı∆çı kesimin
yardımlarının azlıÆından en çok etkilenen sektördür.
Düzenli maddi yardımlar ve kapasite geli∆tirme
programları sadece bir tedarikçinin, yani UNDP'nin,
TÜRKIYE'DEKI DESTEK ÖRGÜTLERI VE PROGRAMLARI
TABLO 15
Fizibilite çalı∆ması sırasında danı∆ılan destek örgütleri
Ïlgi Ortakları
Ïsim
Bölge
≥ehir
Avrupa Komisyonu
Ankara'daki Avrupa Komisyonu Heyeti
Orta Anadolu
Ankara
Uluslararası mali kurumlar
Dünya Bankası
Orta Anadolu
Ankara
Uluslararası örgütler
UNDP
Orta Anadolu
Ankara
BaÆı∆çı örgütler
Heinrich Boll Vakfı
Marmara
Ïstanbul
Friedrich Ebert Vakfı
Marmara
Ïstanbul
Konrad Adenauer Vakfı
Orta Anadolu
Ankara
JICA
Orta Anadolu
Ankara
GTZ-MuÆla Ïl MüdürlüÆü,
Ege
MuÆla
GTZ Proje Ofisi — Ankara
Orta Anadolu
Ankara
Hollanda BüyükelçiliÆi
Orta Anadolu
Ankara
Küresel Çevre Giri∆imi-Küçük Yardımlar Programı'ndan
gelmektedir. DiÆer küçük yardımlar, proje ve program
bazında Avrupa Komisyonu (STK DeÆi∆im Programı),
Friedrich Ebert Vakfı ve Heinrich Böll Vakfı tarafından
saÆlanmaktadır.
Türkiye'de halk tabanlı STK'lara yapılan
yardımlardaki genel pratik, uygulamalar için doÆrudan
para transferi yapmadan genellikle seminer, toplantı vs.
düzenleyerek katkıda bulunmaktır. BaÆı∆çı, proje
kapsamında belirli bir faaliyet STK tarafından
gerçekle∆tirildikten sonra bu faaliyete ait faturaları
ödemeyi tercih eder. Çevre projelerine finansman
olanakları genelde büyük projeler için uluslararası
finansman ∆eklindedir ve bu durum yerel düzeydeki
STK'lar için açık bir sınırlama anlamına gelmektedir.
STK'lar, hükümet kaynaklarından mali destek de
almamaktadırlar.
Akademik kurumlar ve
ara∆tırma kurulu∆ları
Bu kurumların kullandıÆı doÆrudan mali kaynaklar,
devlet bütçesi haricinde oldukça sınırlıdır. Ankara'daki
Avrupa Komisyonu Heyeti 2001'de “Akademik Dünya
Tarafından Örgütlenen Avrupa Faaliyetleri
Entegrasyonu'na Destek” isimli bir program
yürütmü∆tür ancak bu program istisnadır. Üniversiteler
ve ara∆tırma kurulu∆ları, diÆer kurumlarla (örneÆin
STK'lar, belediyeler) i∆birliÆi halinde UNDP tarafından
yürütülen Küresel Çevre Giri∆imi Küçük Yardım
Programı gibi programlara veya Avrupa-Akdeniz
OrtaklıÆı (MEDA Programı) gibi uluslararası
programlara finansman için ba∆vurabilir.
Ï∆ çevresi
Japonya Uluslararası Ï∆birliÆi Ajansı (JICA) ve Alman
Kalkınma Ï∆birliÆi Ofisi (GTZ), daha temiz üretim
teknolojileri geli∆tirmeleri için i∆ kurulu∆larına çevresel
konularda teknik destek ve know-how sunmaktadır.
Danı∆manlık firmaları gibi i∆ kurulu∆ları, diÆer çevresel
ilgi ortaklarıyla i∆birliÆi halinde yurtiçi ve yabancı
finansman kaynaklarına ba∆vurabilir.Uluslararası
baÆı∆çılar, ulusal konularla olduÆu kadar Türkiye'nin
belirli bölgeleriyle de ilgilenmektedir (örneÆin
GüneydoÆu Anadolu-GAP)
REC'E TALEP
Durum tespit çalı∆maları sırasında danı∆ılan çe∆itli
kurulu∆ların görü∆üne göre Türkiye'de çevre alanında
çalı∆an baÆımsız bir örgüt/kurum olmayıp, böyle bir
kurulu∆a açıkça ihtiyaç bulunmaktadır. Ek olarak, ilgi
ortaklarına yönelik olarak çalı∆acak bir çevre hizmet
kurulu∆u, mevcut destekçi kesime de büyük ek deÆer
katacaktır. Bu durumda REC’in halen bo∆ bir yuvayı
doldurması kuvvetle muhtemeldir.
REC bir katalizör görevi görecek ve ortak sorunlara
eÆilmek için ilgili çevreleri biraraya getirerek çevre
sektörü çapında güven ve anlayı∆ın tesisine yardımcı
olacaktır. Bu kayna∆tırıcı yakla∆ım özellikle önemlidir
çünkü Türkiye'deki ilgi ortakları arasındaki i∆birliÆi ve
ortaklık bizzat o ortakların kendilerince çok zayıf
olarak nitelendirilmektedir.
Türkiye'deki ilgi ortakları, REC'in mevcut katılımcı
ülkelerde sunduÆu yerel yardım, kapasite geli∆tirme,
yerel inisiyatifler, bilgi deÆi∆imi ve kamu i∆tiraki gibi
geleneksel hizmetlerini özellikle talep etmektedir. Bu
hizmetler Türkiye'de sunulmaya ba∆landıktan sonra
mevcut benzeri programlarla rekabet içinde deÆil
onları tamamlayıcı olacaktır. Çünkü bu hizmetler ya
Türkiye için yeni olma özelliÆi ta∆ıyacak ya da çevresel
sektörden gelen mevcut talebe cevap verecektir.
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
49
50
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
Çalı∆ma Sonuçları ve Tavsiyeler
Sonuçlar
Ülkedeki çevresel ilgi ortaklarının talepleri göz
önüne alındıÆı zaman REC'in Türkiye'de mevcudiyeti
açıkça gerekli görünmektedir. Farklı hükümet
yetkilileri, sivil toplum kurulu∆ları, i∆ çevresi ve diÆer
ilgili örgütlerle yürütülen ilk temaslarda REC'in
Türkiye'de kurulması yönünde ciddi bir ilgiye rastlandı.
Ancak REC'in mevcut çalı∆ma sahası, yani Orta ve
DoÆu Avrupa bölgesi ile Türkiye arasında çevre
konusunda, Karadeniz Çevre Programı gibi az sayıda
istisna dı∆ında oldukça kısıtlı bir i∆birliÆi geçmi∆i
bulunmaktadır. Bu gerçek bir engel olu∆turmamalıdır.
Bununla birlikte Orta ve DoÆu Avrupa'da REC'ten
halen faydalanan ülkelerle Türkiye arasında böylesi bir
i∆birliÆinin yararlarını tespit etmek ve göstermek için
dikkatli bir geni∆leme planı yapılmalıdır. SaÆlanan
yararlar, REC'in Türkiye'ye geli∆inin arkasındaki temel
itici güç olan AB'ye katılım sürecinin ötesinde görünür
ve uzun süreli olmalıdır.
GÜÇLÜKLER
Türkiye'de ofisler açma konusunda REC'in
kar∆ıla∆abileceÆi temel güçlükler ∆öyledir:
• Faaliyetler için gerekli finansman kaynaklarını
temin etmek — REC'in Türkiye'deki çalı∆maları için
gerekli mali kaynaklar, tüm hukuki, kurumsal ve
operasyonel
faaliyetlerin
ba∆arısı
ve
sürdürülebilirliÆi açısından hayati bir önem ta∆ır.
Güvenilir mali kaynaklar ve mali plan olmadan
REC'in güvenilirliÆi zedelenir, mali ve kurumsal
ba∆arısı uzun vadede tehlikeye dü∆er. Bu nedenle
REC, ancak ülkede sürekli bir etki yaratabilecek
uzun dönemli bir mevcudiyeti teminat altına
aldıktan sonra Türkiye'de çalı∆maya ba∆lamalıdır.
• Uygun bir yasal statü ile Türkiye'de ofisler kurmak
— Türkiye'de kar-amaçsız sivil toplum
kurulu∆larının tabi olduÆu mevcut yasalar, REC'in
hedefleri ve de kamu i∆tiraki, bilgiye eri∆im ve
çevre konularında adalet gibi hassas kavramlarla i∆
görecek personel açısından yeterli olmayabilir. Bu
nedenle uygun bir hukuki statü ve
dokunulmazlıÆın, tercihan REC'in çe∆itli Orta ve
DoÆu Avrupa ülkelerinde olduÆu gibi “Uluslararası
Statüde Örgüt” kimliÆiyle teminat altına alınması
Türkiye'de REC ofisi açmanın önko∆ullarından biri
olmalıdır. Böyle saÆlam bir yasal zemin olmazsa,
farklı bir hukuki statünün yol açabileceÆi potansiyel
sorunlarla kar∆ıla∆ıldıÆında bu yasal çerçeveyi
yeniden ∆ekillendirmek son derece güç olacaktır.
• Türkiye'de verilecek hizmetlerin öncelik sırasını
belirlemek — REC’in sunacaÆı hizmetlere ihtiyaç
duyan Türkiye'de esas güçlük bu hizmetlerin çevre
ve ilgi ortakları üzerindeki etkisini azamiye
çıkaracak öncelik sırasını belirlemek ve bu yolla
uzun süreli mevcudiyeti tesis etmektir. Ek olarak,
REC'in sunduÆu hizmetler diÆer destek örgütlerinin
halen sunduÆu hizmetlerle çakı∆mamalı, kendi
benzersiz uzmanlıÆıyla onları tamamlayıcı bir görev
görmelidir. REC, mevcut çaba ve kaynakların
uyumu ve e∆güdümü için çevre alanına odaklanan
yardım camiası içinde bir diyalog ba∆latmaya
te∆ebbüs edebilir. Buradan hareketle, bir ulusal
çevre yardım ve baÆı∆ kurulu∆ları toplantısı
ülkedeki ilk faaliyet yılı içinde düzenlenmelidir.
GELÏ≥ÏM UNSURLARI
REC, hayati ihtiyaç duyulan ve aynı zamanda
kurumun uzmanlıÆı ve deneyimi bulunan alanları
içeren bir hizmet paketi sunmalı, böylece daha sonraki
faaliyetleri için bir talep yaratmalıdır. Bu açıdan,
faaliyetlerini öncelik sırasına dizmek zorunda olan
REC, üç anahtar unsuru göz önüne almalıdır:
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
51
ÇALI≥MA SONUÇLARI VE TAVSÏYELER
• Zamanlama — Ülkede kronolojik olarak a∆amalı bir
örgütsel geli∆me ∆art olup, bir REC ülke ofisinin
faaliyet göstereceÆi ba∆langıç evresini (2 yıl), REC
Türkiye'nin en fazla üç ofisten olu∆an ∆ebekeyle
mevcudiyetini yerel düzeye geni∆letebileceÆi bir
uygulama evresi (3 yıl) takip etmelidir.
• CoÆrafi konum — Zaman unsuru kadar REC
hizmetlerinin ülke çapına yayılmasında yine a∆amalı
bir yakla∆ımın benimsenmesi de önemlidir. REC,
mümkün olduÆunca kısa sürede ulusal düzeyde
çalı∆an bir örgüt haline gelmeye çalı∆malıdır. Ancak
Türkiye'nin bölgeleri, bilhassa sanayile∆mi∆ batı ile
tarımsal doÆu bölgeleri arasında, çevre sektörünün
geli∆im düzeyi açısından büyük farklılıklar
bulunmaktadır. Dahası bir destek kurulu∆u olarak
istikrarlı çalı∆abilmenin bazı önko∆ulları Türkiye'nin
doÆusunda henüz mevcut görünmemektedir 19
(örneÆin birkaç kentte uygulanmakta olan
olaÆanüstü hal durumu faaliyet özgürlüÆünü önemli
ölçüde kısıtlamaktadır; bu kentlerde hiçbir çevre
hareketi olmadıÆı gibi, STK veya halk tabanlı sivil
toplum hareketleri de bulunmamaktadır). Bu
gerçeÆin ı∆ıÆında, REC hizmetleri makul çalı∆ma
ko∆ullarının mevcut olduÆu bölgesel ihtiyaçlara
seslenmeli, bir yandan da çevre sektörünün
geli∆imine katkıda bulunmalıdır.
• Ïlgi ortakları — Çok sayıda ilgi ortaÆıyla e∆zamanlı
olarak ve ba∆tan itibaren hepsine e∆it aÆırlık
atfederek çalı∆mak mali ve lojistik açıdan mümkün
deÆildir. Ba∆langıç a∆amasında REC'in faaliyetlerini
odaklaması gereken çevreler, merkezi ve yerel
hükümet organları ve STK'lar gibi geleneksel ilgi
ortaklarıdır. Bu evrede akademik, i∆ ve medya
sektörlerine sınırlı bir hizmet sunulabilir, uygulama
evresinde ise kapsamlı bir hizmet paketinin
geli∆tirilmesine doÆru a∆amalı ve istikrarlı bir
ilerleme saÆlanabilir.
ÖNCELÏKLÏ ALANLAR
Ba∆langıç çalı∆masından elde edilen bulgular ve
REC uzmanlıÆının bulunduÆu alanlar gözönüne
alındıÆında çevresel ortaklar tarafından talep edilen üç
öncelikli alan ortaya çıkmaktadır:
• Avrupa BirliÆi katılım süreci — REC faaliyetleri için
en öncelikli konulardan biri, Türkiye'nin halen
içinde bulunduÆu Avrupa BirliÆi’ne katılım
sürecidir. Bu alandaki uzmanlıÆı sayesinde REC,
REC üyesi ülkelerin olu∆turduÆu ∆ebeke dahilinde
uygulanan katılım konulu programlara Türkiye'den
temsilcilerin eri∆im ve i∆tirakini temin ederek, bu
sürece katkılarda bulunabilir. Buna ek olarak,
Türkiye'deki çevre ortaklarının özel ihtiyaçlarının
52
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
kar∆ılanmasına yönelik özel hazırlanmı∆ yurtiçi
programlar geli∆tirilebilir. Türkiye'de REC ofis(ler)i
açmanın ba∆ nedenlerinden biri AB katılımı olsa da,
misyon bu ba∆langıç itkisinin ötesine geçerek
a∆aÆıda verilen iki öncelikli alana da uzanabilir:
• Çevre sektöründe sivil toplumun geli∆tirilmesi —
Ba∆ta halk tabanlı çevresel STK'lar olmak üzere
Türkiye'de sivil toplumu geli∆tirme ve
güçlendirmeye yönelik hizmetler için kritik ihtiyaç
söz konusudur. REC Türkiye, halk tabanına dayalı
çevresel eylemciliÆi, kamu i∆tirakini ve
yerel/bölgesel düzeyde katılımcılıÆı desteklemekte
önemli bir rol üstlenebilir. Çevre konusunun devlet
tarafından ulusal öncelikli bir sorun olarak kabul
edilmemesinin de etkisiyle, Türkiye'deki genel
halkın çevre bilinci dü∆ük bir seyir izlemektedir.
• Çevre konusunda kamu bilinci ve i∆tiraki –
Türkiye’deki dü∆ük çevre bilinci ve karar-alma
sürecindeki devlet merkezli yakla∆ım birle∆tiÆinde,
çevresel konulara kamu i∆tiraki için çok fazla fırsat
ortaya çıkmamaktadır. REC, Türkiye’de kamu
i∆tirakini ve bilincini geli∆tirecek ve destekleyecek
know-how’a sahiptir.
Tavsiyeler
Orta ve DoÆu Avrupa Bölgesel Çevre Merkezi
(REC) faaliyetlerinin Türkiye'ye ta∆ınması konusunda
Proje Ekibi'nin ana tavsiyeleri a∆aÆıda sunulmu∆tur.
Tavsiyeler, 2001-2002 döneminde yapılan fizibilite
çalı∆masına dayanmaktadır.
1. Çevre alanında REC türü bir hizmet örgütünün
varlıÆına açıkça tanımlanabilen bir ihtiyaç
bulunduÆu için REC'in faliyetlerini Türkiye'ye
ta∆ıması gereklidir. REC'in Türkiye'deki çevre
sektörüne desteÆi, Ana Ofis ve yerel olarak tescil
edilmi∆ ofis(ler) vasıtasıyla gerçekle∆melidir.
2. Faaliyetlere ba∆lamadan önce REC'in ülkedeki
mevcudiyeti, REC tüzüÆünün imzası, uygun hukuki
statünün tanınması ve mali ve benzeri katkılar için
taahhüt ∆eklinde Türk Hükümeti'nden açık ve tam
destek almalıdır.
3. REC, uygun yasal statü ve finansman kaynakları
temin ve garanti edildiÆi takdirde Türkiye'de ülke
ve saha ofislerini kurabilir. REC, uluslararası ve
ulusal çalı∆anlarının profesyonel mesaileri
nedeniyle yasal kovu∆turmaya uÆrayabileceÆi
herhangi bir hukuki statü altında faaliyet
göstermemelidir.
ÇALI≥MA SONUÇLARI VE TAVSÏYELER
4. REC Türkiye Ülke Ofisi'nin misyonu, sivil toplum
kurulu∆ları, hükümet, i∆ çevresi ve diÆer ilgi odaÆı
kesimler arasındaki i∆birliÆini desteklemenin yanısıra
Türkiye'deki serbest bilgi payla∆ımını ve çevresel
karar alma sürecine kamu i∆tirakini te∆vik etmektir.
5. Ülke içinde tescilli ofis(ler)in ba∆langıçtaki resmi
faaliyet süresi be∆ yıl olacak, iki yıllık ba∆langıç
evresini REC Türkiye'nin mali açıdan sürdürülebilir
hale geleceÆi üç yıllık uygulama evresi izleyecektir.
REC Türkiye Ülke Ofisi, faaliyetinin ilk iki yılında
ulusal düzeyde çalı∆an bir destek örgütü olmak için
yoÆun çaba sarfetmelidir.
6. Ba∆langıç evresinde REC, uygun yasal statü sahibi
bir ofisi Ïstanbul veya Ankara'da kurmalıdır. Ülke
çapında yerel eri∆im ve mevcudiyeti saÆlamak
üzere üç adede kadar saha ofisi, “gerekliliklere
baÆlı olarak” uygulama evresinde açılabilecektir.
7. REC Türkiye Ülke Ofisi, çalı∆malarını potansiyel ilgi
ortakların yoÆun talep gösterdiÆi üç öncelikli
alanda yoÆunla∆tırmalıdır:
8. REC Türkiye Ülke Ofisi, yukarıdaki öncelikli alanlar
çerçevesinde, a∆aÆıdaki ilgi ortaklarının ihtiyaçlarını
kar∆ılamaya odaklanmalıdır:
• Ba∆ta Çevre BakanlıÆı olmak üzere merkezi
yönetim kurumları,
• Ba∆ta belediyeler olmak üzere yerel yönetim
kurumları,
• Ba∆ta halk tabanlı STK'lar olmak üzere sivil
toplum kurulu∆ları (STK’lar).
Ï∆ çevresi, basın ve akademik kurumlar, REC
faaliyetlerinin uygulama evresinde yöneleceÆi tali
hedef grupları olmalıdır.
9. Hizmetler, ülke çapına yayılmı∆ ve bölgesel ve
kentsel ihtiyaçlara baÆlı olarak deÆi∆ken ∆ekilde
sunulmalıdır. REC Türkiye Ülke Ofisi, olaÆanüstü
hal gibi faaliyet özgürlüÆünü önemli ölçüde
kısıtlayan yerel uygulamaların ortaya çıkabileceÆi
bölgelerde faaliyetlerini askıya alabilir.
• Avrupa BirliÆi katılım süreci
• Sivil toplumun geli∆tirilmesi
• Kamu i∆tiraki ve bilinci
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
53
54
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
II. Bölüm
Ba∆langıç Ï∆ Planı
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
55
56
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
Türkiye'de REC'in VarlıÆı — Seçenekler
Fizibilite çalı∆masından çıkarılan tavsiyelere göre
REC, Türkiye'deki çalı∆malarına uygun bir hukuki statü
ve mali yapı ile ba∆lamalıdır. Bu bölüm, REC'in
ülkedeki mevcudiyetinin olası biçimlerini
incelemektedir. Söz konusu biçimler ∆unlardır:
• Hiçbir hukuki olu∆uma gitmeden — REC Merkez
Ofisi aracılıÆıyla hizmet
• Sınırlı mevcudiyet — Temsilcilik Ofisi
• Sürekli mevcudiyet — REC Ülke Ofisi
• Optimal mevcudiyet — REC Ülke ve Saha Ofisleri
Hukuki Olu∆um Olmadan —
REC Merkez Ofisi
AracılıÆıyla Hizmet
Bu seçenek, REC'in Türkiye'de ofis(ler) açmak için
talep ettiÆi uygun yasal kimliÆin saÆlanmaması ve böyle
bir giri∆im için mali kaynakların yeterli olmaması
varsayımına dayanmaktadır. Bu durumda, Türkiye'deki
potansiyel ilgi ortaklarına yönelik hizmetler, uygun
hukuki ve mali ∆artlar tesis edilinceye kadar Merkez
Ofis ve Ülke Ofisleri ≥ebekesi aracılıÆıyla saÆlanmalıdır.
“Hukuki olu∆um olmadan” çalı∆manın faydası,
kurumun tarihindeki en önemli geli∆me adımlardan
birinin ta∆ıdıÆı riskleri gereksiz yere üstlenmemi∆
olmakla sınırlı kalacaktır. Ancak, bu durumdaki
kısıtlamalar faydalardan daha fazladır. Ülkede yasal
kimlik ve mevcudiyet olmadan, REC'in özellikle yerel
ve ulusal düzeyde çevresel ilgi ortaklarının belirli
ihtiyaçlarını deÆerlendirmesi ve kar∆ılaması artan
oranda güç olacaktır. Dahası, yurtdı∆ındaki REC ofisleri
aracılıÆıyla saÆlanacak hizmetler, sadece uluslararası
ili∆kileri içerenler ve birkaç kurum ve ki∆iyle sınırlı
hizmetler olacaktır.
Sınırlı Mevcudiyet —
Temsilcilik Ofisi
Temsilcilik ofisi, REC'in katılımcı ülkelerde
bulundurabileceÆi en asgari mevcudiyet tarzıdır. Bu tür
bir ofis hukuki açıdan tescil edilmi∆ olmayıp, REC
tarafından danı∆man statüsünde görevlendirilmi∆ ve
yetkili kılınmı∆ bir birey veya kurumun yönetiminde
kurumun çıkarlarını temsil edecektir.
Temsilcilik ofisi açmak, REC'in Türkiye'deki
faaliyetleri için talep ettiÆi hukuki statünün
saÆlanmaması veya saÆlanma a∆amasının sürmesi
durumunda uygulanabilir bir seçenek olabilir. Mali
kısıtlamalar da bir temsilcilik ofisinin tercih edilmesini,
tümüyle i∆levsel bir ofisin olu∆turulması için yeterli
finansman olanakları güvence altına alınıncaya kadar
mantıklı kılabilir.
Türkiye'de yürütülecek faaliyetler baÆlamında,
temsilcilik ofisinin uygulamaya yönelik bir rolü
olmayacaktır. REC Merkez Ofisi ve Ülke Ofisi ≥ebekesi
tüm hizmetleri yürütürken temsilcilik ofisi aktif bir rol
oynamayacaktır. Bundan ötürü bu a∆amada ulusal ve yerel
düzeyde program ve hizmetler mevcut olmayacaktır.
Bu tür mevcudiyetin faydası, ülkede faaliyet
göstermek için uygun yasal ve mali zemin temin
edilinceye kadar REC'in sahnede bulunmasını
saÆlayacak olmasıdır. Yine de REC'in mevcudiyeti için
en yüksek talebin gösterildiÆi yerel ve ulusal düzeyde
yurtiçi hizmetlerin saÆlanamayacak olması, bu seçenekle
ilgili önemli kısıtlamalar arasında bulunmaktadır.
Sürekli Mevcudiyet —
REC Ülke Ofisi
REC'in katılımcı ülkelerdeki düzenli mevcudiyeti,
“ülke ofisi” aracılıÆıyla olmaktadır. Ïsminden de
anla∆ılacaÆı üzere ofisin ulusal eri∆imi bulunmakta,
hizmetler ülke çapında sunulmaktadır. REC'ten halen
faydalanan ülkelerin her birinde sadece bir ülke ofisi
vardır. Ülke ofisi, ülkenin mevcut yasalarına uygun
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
57
TÜRKÏYE'DE REC'ÏN VARLI≠I — SEÇENEKLER
olarak tescil edilir. Ülke ofisleri REC'in bünyesindeki
Ülke Ofisleri ≥ebekesi'ni olu∆turur. ≥u anda on be∆ ülke
ofisi ve çok sayıda saha ofisi vardır. Her bir ülke ofisi
sayısı 3 ile 11 arasında deÆi∆en profesyonellerden
olu∆an daimi personel istihdam etmektedir.
REC'in Türkiye'deki mevcudiyeti için bu seçenek,
Ülke Ofisi'nin kurulması için uygun hukuki statünün
temin edildiÆi ve Türkiye Hükümeti de dahil baÆı∆çı
kesimlerden mali kaynak temininin güvence veya
taahhüt altına alındıÆı varsayımına dayanmaktadır.
Bu tür yapılanmanın Türkiye'de saÆlanacak hizmetler
açısından açık faydaları bulunmaktadır. REC Merkez Ofisi
ve ∆ebekesinin sunacaÆı uluslararası programlara ek
olarak, ülke ofisi de yerel ve ulusal düzeyde potansiyel
eri∆imi olan hizmetler sunacaktır. Hacimli ülkelerde ülke
ofisleri aracılıÆıyla yerel ve topluluklara dayalı çalı∆malar
yürütmek oldukça zor bir görevdir. Ülke ofisi, talebi
sürekli deÆerlendirmek ve faaliyetlerini çevresel ilgi
ortaklarının ihtiyaçlarına göre ∆ekillendirmek için kaynak
ve kapasiteye sahip olacaktır.
Yerel düzeyde sürekli çalı∆ma gerekliliÆi ortaya
çıkarsa, saha ofisleri kurulabilecektir.
Optimal Mevcudiyet —
REC Ülke Ve Saha Ofisleri
Bu seçenek, ülke ofisinin kurulması için uygun
hukuki statünün temin edildiÆi ve Türkiye Hükümeti
de dahil baÆı∆çı kesimlerden mali kaynak temininin
güvence veya taahhüt altına alındıÆı varsayımına
dayanmaktadır. Bunlara ek olarak, il ve yerel topluluk
düzeylerinde REC hizmetlerine gösterilen talebin
ülkede saha ofislerinin açılmasına yeterli gerekçe
olu∆turduÆu varsayılmaktadır.
58
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
Saha ofisi açma konsepti, REC için yeni deÆildir.
Daimi yerel mevcudiyete ihtiyaç tespit edildiÆinde
projeye baÆlı saha ofisi açan birçok REC ülke ofisleri
bulunmaktadır. Saha ofislerinin ayrı yasal statüleri
bulunmayıp normalde proje bazlı ofisler olarak
kurulurlar ve gereklilik ortadan kalktıÆında da
kapatılabilirler.
REC'in Türkiye'ye geni∆lemesi baÆlamında, bu
seçeneÆin il ve belediye düzeyindeki faydaları barizdir:
Saha ofislerinin açılması, REC’in mevcudiyet ve
potansiyel etki derecesini arttıracaktır. Dahası, kısıtlı
mali kaynakları olan ve ulusal destek kurulu∆larına
eri∆imi sınırlı bulunan örgüt ve kurumlar, bu tür yerel
bazlı saha ofislerinin ba∆lıca yararlanıcısı olacaktır.
Sonuç
REC'in felsefesi, bir ülkedeki mevcudiyetini o
ülkenin özellikleri, öncelikleri ve gelecekteki kalkınma
perspektifleri etrafında tasarımlamak ve uyarlamaktır.
Türkiye'ye açılmak, ülkenin büyüklüÆü ve çevre
sorunlarının çe∆itliliÆinden ötürü oldukça yeni bir durum
arzetmektedir. Türkiye'deki mevcudiyet, REC'in genel
yakla∆ımıyla paralellik içinde, ülkenin büyüklüÆü ve
ihtiyaçlarına uygun özel hazırlanmı∆ bir yapı gerektirir.
Bu nedenle REC, Türkiye'de bir ülke ofisine ek
olarak her düzeydeki potansiyel katılımcılara yurtiçi ve
uluslararası hizmetler sunmak için üç adede kadar saha
ofisleri kurmalıdır. Ïzleyen bölümlerde, Türkiye'de REC
faaliyetlerinin yasal, kurumsal, örgütsel ve mali çerçevesi
anlatılırken “Optimal Mevcudiyet-Ülke ve Saha Ofisleri”
seçeneÆi ve te∆kilatlanması esas alınacaktır.
Yasal Çerçeve
REC'in Türkiye'ye açılırken örgütün faaliyet
göstereceÆi hukuki statü, faaliyetlerin ba∆arısını temin
açısından kritik öneme sahiptir. Gerçek olan ∆udur ki
itibarlı ve etkin bir kurulu∆ olarak tanınabilmek için
REC’in, Türkiye'deki geni∆ kapsamlı giri∆imleri için somut
bir yasal zemin üzerinde kurulmaya ihtiyacı vardır.20
REC Türkiye ofis(ler)i ve tüm malvarlıÆı ücretlere
uygulananlar da dahil olmak üzere her tür
vergiden muaf olacaktır; REC Türkiye Ülke Ofisi
tarafından ithal edilen, vasıtalar dahil tüm e∆ya
gümrük vergisinden muaf tutulacaktır; REC
Türkiye Merkez Ofisi'nin tüm personeli ve onların
ailelerine, Ülke Ofisi Direktörü'nün talebiyle
Türkiye'de ikamet izni verilecektir.
Tescil Ïçin Kriterler
REC'i Türkiye'de tescil ettirmek için bazı kriterlerin
kar∆ılanması gereklidir:
Yasal Seçenekler
• REC Türkiye Ülke Ofisi, kar-amaçsız, baÆımsız,
partizan olmayan ve belirli kesimlerin
savunuculuÆunu üstlenmeyen bir organ olarak
kurulmalıdır.
REC
Türkiye'de
hukuki
mevcudiyetini
olu∆turabilmek için a∆aÆıdaki dört yasal seçeneÆe
sahiptir:
• REC Türkiye Ülke Ofisi, evsahibi ülkenin yasalarına
tabi olarak ayrı bir hukuki varlık kimliÆini
ta∆ımalıdır; REC Türkiye Ülke Ofisi, yasal olarak
REC tarafından kurulmalıdır.
• Ïrtibat ofisi
• REC'in Türkiye'deki ofis(ler)i, uluslararası düzeyde
göreceli bir esneklikle hareket edebilmek için
uygun hukuki hak ve yetkilerle donatılmalıdır.
• REC Türkiye'nin kurumsal yapısı, Türkiye Ülke
Ofisi'nden beklenen zorlu görevleri üstlenme ve
yerine getirmeye müsait olmalıdır. Bu açıdan REC
Türkiye Ülke Ofisi, karar alma, personel ve mali
idareye ili∆kin konularda yeterli esneklik ve
verimlilikle çalı∆abilmelidir.
• Ön∆artlar deÆi∆tirilemez olacaktır; Personel,
söyledikleri veya yazdıkları ifadeler ve resmi
kapasiteleri dahilindeki tüm eylemler yüzünden
hukuki yargı ve diÆer ilgili organlar kar∆ısında
(bizzat REC Türkiye Ülke Ofisi Direktörü veya REC
Merkez Ofisi Genel Direktörü tarafından iptal
edilmediÆi sürece) dokunulmazlık sahibi olacaktır;
• Uluslararası bir örgütün temsilciliÆi
• Vakıf
• Dernek
ULUSLARARASI BÏR ÖRGÜTÜN
TEMSÏLCÏ≠Ï
Dı∆i∆leri BakanlıÆı, Türkiye'de mevcudiyetlerini
tesis etmek isteyen uluslararası örgütlerle masaya
oturma yetkisine sahip tek kurumdur. Uluslararası bir
örgüt Türkiye'deki ofisini, Dı∆i∆leri BakanlıÆı (DÏB) ile
örgüt temsilcisi arasındaki görü∆meler neticesinde bir
ev sahibi hükümet anla∆masının imzalanmasından
sonra açabilir.
Türkiye'nin de taraf olduÆu Anla∆malar Hukuku
Hakkında Viyana Konvansiyonu'na göre, bir ülkenin
devlet ba∆kanı, ba∆bakan ve dı∆i∆leri bakanı,
uluslararası anla∆malar üzerinde pazarlık yürütme
yetkisine sahiptir. Türk Anayasası'nda, uluslararası
anla∆malar üzerinde Türkiye Cumhuriyeti adına
pazarlık yapma yetkisinin hangi resmi devlet organına
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
59
YASAL ÇERÇEVE
tanındıÆı açıkça belirtilmese de, özel yasalar
cumhurba∆kanını, ba∆bakanı ve dı∆i∆leri bakanını Türk
Hükümeti adına uluslararası anla∆maları görü∆me ve
sonuca baÆlama yetkisiyle donatmı∆ ve kararlarını her
yönüyle baÆlayıcı kılmı∆tır.
T.C. Anayasası'nın 104. Madde'sine göre uluslararası
bir anla∆ma, cumhurba∆kanı tarafından onaylanıncaya
kadar
baÆlayıcı
kabul
edilmez.
Ancak
cumhurba∆kanının onayından önce anla∆manın
Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) ve Bakanlar
Kurulu tarafından da onaylanması gereklidir.
Yukarda bahsedildiÆi gibi, 104. Madde'de belirtildiÆi
∆ekilde TBMM'den Yasa Onayı kararnamesi ile geçen
uluslararası bir anla∆mayı, onaylama görev ve yetkisi
Türkiye Cumhuriyeti Cumhurba∆kanı'na verilmi∆tir.
Yasa Onaylama taslaÆı DÏB tarafından
hazırlanmakta ve Bakanlar Kurulu'na gönderilmektedir.
EÆer DÏB, uluslararası bir anla∆manın Yasa Onay
kararnamesi ile onaylanmasına gerek olmadıÆı
kanaatindeyse taslak halindeki metni doÆrudan
Bakanlar Kurulu'na yollar. Bakanlar Kurulu, DÏB
tarafından yapılan deÆerlendirmeye katılmak zorunda
deÆildir. Kurul eÆer bir uluslararası anla∆manın
onayının yetkileri dahilinde olmadıÆına karar verirse,
anla∆ma metnini onay için TBMM'ye gönderebilir.
Taslak Yasa Onay metni TBMM'ye geldikten sonra
Dı∆i∆leri Komisyonu'ndaki tartı∆ılmasını takiben
Meclis'in Genel Kurulu'na sunulur. Uluslararası
anla∆ma metni Genel Kurul'da oylamaya açılır ve bütün
haliyle oylanır. Ancak, TBMM'de yasayla ilgili
çekinceler konulabilir ve bu durumda TBMM
sözkonusu yasayı, varsa eÆer, çekincelerle birlikte
oylayarak kabul eder veya geri çevirir.
Yukarda bahsedilen ilkeler ı∆ıÆında, REC ve
Türkiye Cumhuriyeti arasında imzalanacak uluslararası
bir anla∆ma, ancak ilgili Yasa Onay metninin
geçmesinden sonra i∆lemeye ba∆layacaktır. DÏB böyle
bir Yasa Onay metni hazırladıktan sonra Bakanlar
Kurulu'na yollar, o da taslaÆı TBMM'ye gönderir. Yasa
Onay taslaÆının Meclis'ten geçmesinden sonra T.C.
Cumhurba∆kanı'na gönderilir ve orada da onaylanırsa
Resmi Gazete'de yayımlanır.
ÏRTÏBAT OFÏSÏ
Yurtdı∆ında yerle∆ik yabancı tüzel ki∆ilikler, Hazine
Müste∆arlıÆı Yabancı Sermaye Genel MüdürlüÆü'nden
(YSGM) izin aldıktan sonra Türkiye'de irtibat ofisi
açabilir. Ïrtibat ofisleri, tüm masraflarının yurtdı∆ındaki
yabancı yatırımcı tarafından kar∆ılanmasını öngören
Yabancı Sermaye Çerçeve Kararnamesi'ne tabidir.
Ïrtibat ofisleri, esas kurulu∆un Türk mü∆terilerine hizmet
ve bakım sunmak, pazar ara∆tırması ve reklam yapmak
ve esas kurulu∆un i∆lerini desteklemek için kurulabilir.
Bir irtibat ofisi hiçbir tür ticari faaliyeti etkileme
iznine sahip olmayıp YSGM tarafından irtibat ofisine
verilen lisans mektubunda belirtilen faaliyetlerin
dı∆ında faaliyette bulunamaz. Aynı ∆ekilde,
60
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
kapanmaları ve varlıklarının tasfiyesi haricinde hiçbir
durumda yurtdı∆ına kar veya benzeri parasal
meblaÆları transfer edemez. Vergi tescili sadece izin
verilen sınırlı amaçlar için mecburidir. Bir irtibat ofisi
gelir vergisine tabi deÆildir ve ilgili Türk vergi yasası
kapsamında vergi mükellefiyeti yaratacak herhangi bir
faaliyette bulunma izni yoktur.
Türkiye'deki mevcut vergi yasalarının genel
çerçevesi kapsamında, bir irtibat ofisinin vergi
dairesine kaydolması ve bir vergi numarası alması
gerekmektedir. Ancak bir irtibat ofisinin herhangi bir
ticari faaliyette bulunması yasak olduÆu için Türkiye'de
bir gelir ve kar elde etmesi mümkün deÆildir. Bu
nedenle, irtibat ofisi gelir vergisine tabi deÆildir.
Bir irtibat ofisi yurtdı∆ından getirdiÆi parayla
çalı∆anlarının masraflarını ve maa∆larını kar∆ılamak
zorunda olduÆundan, sadece bu i∆lemler için vergi
dairesine kayıt olarak bir vergi numarası alması
gerekmektedir.
Yurtdı∆ında yerle∆ik yabancı tüzel ki∆ilikler,
YSGM'den izin alarak Türkiye'de irtibat ofisi açabilirler.
Ïrtibat büroları Yabancı Sermaye Çerçeve
Kararnamesi'ne tabidir. Gayrıresmi olarak YSGM ile
yapılan görü∆melerde yetkililer, sivil toplum
kurulu∆larına ve uluslararası örgütlere Türkiye'de irtibat
ofisi açma izninin daha önce Kararname'nin 3.
Madde'si uyarınca verildiÆini belirtmi∆lerdir. ÖrneÆin
Dünya SaÆlık Örgütü son zamanlarda bir irtibat ofisi
kurmu∆, bir ba∆ka bilinen uluslararası vakıf da bu yılın
ba∆larında Türkiye'de bir irtibat ofisi açmı∆tır. Ancak
daha yakın bir zamanda yine çok tanınmı∆ bir ba∆ka
uluslararası örgüte Türkiye'de irtibat ofisi açma izni
YSGM tarafından verilmemi∆tir.
REC danı∆manlarına sözlü olarak belirtildiÆine göre,
Kararname'nin 3. Madde'sinin kapsamı konusunda
Eylül 2001'den beri Hazine Müste∆arlıÆı, Ïçi∆leri
BakanlıÆı ve Ba∆bakanlık arasında bir itilaf
ya∆anmaktadır. Bu itilaf, gelecekteki yatırımlar veya
ticari faliyetler için ön ara∆tırma yapan irtibat ofislerine
izin verme yetkisinin Kararname'nin 3. Madde'siyle
YSGM'ye verilmesinden kaynaklanmaktadır.
Uluslararası örgütler ne ticari ne de yatırım faaliyetinde
bulunduÆundan ve Türk hükümet organları arasında
anla∆mazlık belirdiÆinden, irtibat ofisi açmak isteyen
uluslararası örgütlere ikinci bir duyuruya kadar izin
verilmeyeceÆi YSGM yetkilileri tarafından açıklanmı∆tır.
Dahası, YSGM yetkilileri bu itilafın çözümü için belirli
bir süre de öngörememektedirler.
VAKIF
Vakıflar, belirli hak ve varlıkları (hisse, ta∆ınır ve
ta∆ınmaz mülk vs.) daÆıtmak suretiyle hayır amaçlarına
hizmet eden ve bu amaçla i∆ler yapan kar amacı
gütmeyen kurulu∆lardır.
YASAL ÇERÇEVE
Vakıflar, sınırlı bir alanda faaliyet gerçekle∆tirmek
için
sınırlı
bir
ba∆langıç
sermayesiyle
kurulabilmektedir. Vakıflar en fazla be∆ kurucu üyeyle
kurulabilir. Ancak birden fazla amacı gerçekle∆tirmek
için ve daha geni∆ bir ba∆langıç sermayesiyle kurulan
vakıflar, sınırsız sayıda kurucu üyeyle kurulabilir.
Vakıfların Kurulması ve Faaliyetleri'ne Ïli∆kin
Kararname'nin 3. Maddesi'ne göre vakıflar, resmi bir
kurulu∆ senedini (örneÆin birle∆me hükümlerini) noter
huzurunda ve onayıyla imzalayarak kurulurlar. Resmi
kurulu∆ senedi, vakfın amacını, idari organlarını, amacı
gerçekle∆tirmek için tahsis edilen hak ve varlıkların
listelerini ve ayrıntılarını, kayıtlı ofisini ve kurulacak
vakfın ismini içermek zorundadır.
Bir vakfı tescil ettirmek için, kurulu∆ senedinin
noter tarafından tasdikini takiben kurucuların ikamet
adreslerine en yakın sulh mahkemesine ba∆vurmaları
gerekmektedir. Mahkeme, sunulan evrakı inceleyerek
vakfın kurulması konusunda bir karara varmadan önce
kuruculara sorular sorabilir. EÆer mahkeme kurucuların
ba∆vurusunu tatmin edici bulursa vakfı tescil eder ve
tescil Ïçi∆leri BakanlıÆı Vakıflar Genel MüdürlüÆü'ne
bildirildikten Resmi Gazete'de yayımlanır. EÆer
mahkeme vakfın kurulu∆ amaçlarını gerçekle∆tirmek
üzere optimal varlıÆa sahip olduÆuna ikna olmazsa
ba∆vurunun yetersiz olduÆunu ve tatmin edici
olmadıÆına karar verebilir.
Vakıf mahkeme tarafından tescil edilmesiyle birlikte
tüzel ki∆ilik ve yasal kimlik kazanır. Tescili takiben,
kurulu bulunan vakıf, Vakıflar Genel MüdürlüÆü'nün
yetkisi ve gözetimine tabi olacaktır.
23117 sayılı TebliÆ, vakıf kurmaya ehil gerçek ve
tüzel ki∆ilerin listesini vermektedir. Belirli suçlardan
hüküm giymi∆ gerçek ki∆iler vakıf kuramaz. Kurulu∆
tüzüÆünde vakıf kurmaya izinli olduÆu belirtilen
dernekler, birlikler ve diÆer tüzel ki∆ilikler vakıf
kurabilir.
Vakıflar belli bir amaca hizmet etmek için
kurulduklarından, genelde kendileri ba∆ka vakıf
kuramaz. REC Türkiye'de bir vakıf kurmaya karar
verirse, kurulu∆ amaçları itibarıyla yabancı bir tüzel
ki∆ilik olarak kabul edilecektir. Ancak TebliÆ'e göre,
yabancı ki∆ilikler Türkiye'de vakıf kurabilmekte ama
Bakanlar Kurulu önceden onaylanmazsa vakfın
yönetim kuruluna seçilememektedirler. Sözkonusu
onay alınsa bile, yönetim kurulundaki yabancı üyelerin
toplam sayısı Türk üyelerin sayısını geçememektedir.
Yönetim kurulundaki Türk üyelerin sayısı, yabancı
üyelerin sayısından fazla olmak zorundadır.
Vakıflar, vergi mükellefiyetlerine göre sınıflandırılır.
Belli kriterleri saÆlayan ve bakanlar Kurulu'ndan izin
alan vakıflar tüm vergilerden muaf olabilmektedir.
Vergi muafiyeti, vakıfların ekonomik giri∆imleri
vasıtasıyla yaratılan gelirleri kapsamaz. Bu tür
kurulu∆ların brüt gelirleri yüzde 33 oranında kurumlar
vergisine tabi olup, vakıf personelinin maa∆larından da
vergi kesintisi yapılır. Ayrıca operasyonel maliyetler
(kira vs.) için de yüzde 22 oranında stopaj vergisi
ödenmek zorundadır.
Bir vakfın uluslararası örgütlerden veya
yurtdı∆ındaki ba∆ka kaynaklardan baÆı∆ alabilmesi
a∆aÆıdaki ∆artları yerine getirmesi lazımdır
• Vakıf tüzüÆünde, yurtdı∆ından baÆı∆ alınmasına izin
verildiÆini belirten bir madde olmalıdır
• BaÆı∆ı alanın DÏB ve ÏB'den izni olmalıdır.
• Yurtdı∆ından baÆı∆ alınabilmesini saÆlayan izin
belgesi, baÆı∆ yapan kurulu∆a ve paranın gelmesiyle
birlikte havaleyi yapan bankaya ibraz edilmelidir.
DERNEK
Türkiye'de derneklerin kurulu∆u ve çalı∆masını
düzenleyen 2908 sayılı Dernekler Yasası'nın 4.
Madde'sine göre, 18 ya∆ını geçen her ehil vatanda∆
herhangi bir organdan ön izin almaksızın bir dernek
kurabilir.
Dernekler en az yedi gerçek ki∆ilik tarafından
kurulabilir. Bu gerçek ki∆ilerin Türk vatanda∆ı olması
∆art deÆildir. Ancak Türkiye’de bir derneÆin üyesi veya
kurucusu olmak isteyen bir yabancı, Türkiye'de yasal
oturma iznine sahip bulunmalıdır. Belli suçlardan
hüküm giymi∆ gerçek ki∆iler dernek kuramaz ve bir
derneÆin üyesi olamaz.
Dernekler, faaliyetlerin ve amacın belirtildiÆi ve
derneÆi tanımlayan bilgilerin olduÆu bir tüzüÆün
yanısıra kurucular hakkında ayrıntılı bilgilerin olduÆu
bir kurulu∆ belgesi ve diÆer bazı belgelerin, derneÆin
kurulacaÆı bölgedeki en yüksek idari organa (örneÆin
valiliÆe) sunulması suretiyle kurulabilir. Dernekler,
kurulu∆ belgelerinin en yüksek idari organa
sunulmasıyla yasal ki∆ilik kazanırlar.
Birden fazla yerde faliyet gösterecek olan
derneklerin kurulu∆ belgeleri, teslim alınmasını takip
eden yedi gün içinde incelenmek üzere Ïçi∆leri
BakanlıÆı'na gönderilir. Kurulu∆ belgeleri Dernekler
Yasası'nın hükümleriyle uyum içindeyse kuruculara
yazıyla bildirilir. Eksik belge varsa veya en yüksek idari
organ tarafından ba∆ka belgeler isteniyorsa,
ba∆vurunun tamamlanması için bu belgelerin
beklendiÆi yazılı olarak kuruculara bildirilir.
Sadece kamunun yararı ve çıkarı için kurulmu∆
dernekler vergiden muaftır. Bir derneÆin, sadece kamu
yararı ve çıkarı için kurulmu∆ bir dernek olarak kabul
edilebilmesi için, ÏB'nin teklifiyle birlikte Devlet Konseyi
Ïdari Ï∆ler Komitesi'nin, sonradan Bakanlar Kurulu'nun
onayına sunulan kararı gerekmektedir. Dernekler,
kamu yararına çalı∆an dernek olarak nitelendirilmek
için belirli ko∆ulları saÆlamak zorundadır.
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
61
YASAL ÇERÇEVE
Vergi muafiyeti, bir derneÆin ekonomik
kurumlarından elde edilen gelirlerini kapsamamaktadır.
Bu tür derneklerin brüt gelirleri, yüzde 33 oranında gelir
vergisine, personeli de maa∆ları üzerinden hesaplanan
yasal vergilere tabidir. Ayrıca i∆letme giderleri (örneÆin
kira) için de yüzde 22 oranında stopaj vergisi öderler.
Dernekler, üyelerinin ödedikleri üyelik aidatları, yapılan
baÆı∆lar, varlıkları ve ekonomik faaliyetleri sayesinde
elde edilen gelirlerle çalı∆ır. Dernekler sıkı bir denetime
tabi olup Ïçi∆leri BakanlıÆı Dernekler MüdürlüÆü'nün
kontrolü altındadır.
Türkiye'deki dernekler de vakıflar da yabancı
ki∆ilerden (örneÆin vakıflar, sivil toplum kurulu∆ları ve
derneklerden) baÆı∆ alabilir. Ancak bu yabancı
ki∆ilerden baÆı∆ toplayabilmek için dernekler ÏB'den
izin almak zorundayken, vakıflar DÏB'in olumlu
görü∆ünü ve ÏB'in iznini almak zorundadır.
BaÆı∆ toplamada yabancı ki∆iliklerle i∆birliÆi yapan
bir dernek, baÆı∆ alımı ve ilgili projeye ili∆kin bir
yönetim kurulu kararı çıkarmak zorundadır. Türk
derneÆine baÆı∆ yapacak yabancı ki∆ilik, yapılacak
baÆı∆ miktarını gösteren bir taahhüt mektubu
sunmalıdır. Yönetim kurulu kararı ile bu taahhüt
mektubu, sonradan, yabancı ki∆ilikten alınacak baÆı∆ın
amacını bildirir diÆer belgelerle birlikte ÏB'ye verilir, ÏB
de baÆı∆a izin verilip verilmeyeceÆi kararına varır.
Tercih Edilen Hukuki Statü —
Uluslararası Bir Örgütün
TemsilciliÆi
Yukarda bahsedilen yasal seçeneklerin ı∆ıÆında, ve
REC'in durum tespit çalı∆maları sırasında ilk elden
kazandıÆı deneyimlere dayanarak, Türkiye'deki hukuki
statü için tercih edilen seçenek uluslararası örgüttür
(BM Uzmanla∆mı∆ Kurulu∆ statüsü).
Uluslararası örgüt statüsü, REC ile Dı∆i∆leri
BakanlıÆı'nın ilgili departmanınca imzalanmak zorunda
olan evsahibi ülke anla∆masıyla kazanılır. Sözkonusu
anla∆ma üzerindeki görü∆melere ba∆lamak için, REC
tarafından, Dı∆i∆leri BakanlıÆı Su, Enerji ve Çevre Genel
MüdürlüÆü'ne hitaben, evsahibi ülke anla∆ması için
görü∆melerin ba∆lamasını talep eden eden bir dilekçe
sunulmalıdır.
Dilekçeye a∆aÆıdakiler eklenmelidir:
• REC TüzüÆü
• REC ve kurulu∆u, mevcut faaliyetleri ve
Türkiye'deki önerilen faaliyetleri hakkında ayrıntılı
bilgi
• Mevcut üyeler ve mali katkılar hakkındaki ve
yetkililere REC'i anlatan ve tanıtan tüm diÆer yararlı
bilgiler
62
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
• REC'in Türkiye'ye açılmasına ili∆kin bir fizibilite
raporu
Yukarıdaki sıralanan belgelerin tümü Türkçe
sunulmalıdır. Bunu takiben Su, Enerji ve Çevre Genel
MüdürlüÆü, Uluslararası Örgütler MüdürlüÆü ve
Avrupa BirliÆi MüdürlüÆü gibi diÆer ilgili DÏB
departmanlarına görü∆lerini soracaktır. DiÆer
bölümlerden olumlu görü∆ geldiÆi takdirde Su, Enerji
ve Çevre Genel MüdürlüÆü bir evsahibi ülke anla∆ması
için görü∆meleri ba∆latabilir.
Bir evsahibi ülke anla∆masının imzalanmasından
sonra, REC bu kez Dı∆i∆leri BakanlıÆı Protokol Genel
MüdürlüÆü'ne bir dilekçeyle ba∆vurmalıdır. Bu
dilekçenin ekinde a∆aÆıdakiler de bulunmalıdır:
• Ev sahibi Ülke Anla∆ması'nın bir kopyası
• REC TüzüÆü
• Fizibilite raporu ve yukarda belirtilen belgeler
Protokol Genel MüdürlüÆü, daha sonra anla∆mayı
inceleyecek ve içeriÆine baÆlı olarak REC'e Türkiye'de
uluslararası örgüt statüsü verilmesi çalı∆malarına
ba∆layacaktır. Buna, diplomatik statü için özel vizelerin,
oturma izninin vs. verilmesi de dahildir.
Bu a∆amadan sonra Ïçi∆leri BakanlıÆı ve Emniyet
MüdürlüÆü nezdinde yapılması gereken ba∆ka
formaliteler de vardır. Bunların arasında, Türkiye'de
REC tarafından istihdam edilecek personele izin
vermek de bulunmaktadır. Bu ileri a∆ama hakkındaki
bilgi, Dı∆i∆leri BakanlıÆı nezdinde yukarda bahsedilen
formalitelerin
tamamlanmasından
sonra
saÆlanabilecektir.
Ancak REC'in Türkiye'de uluslararası bir örgüt olarak
ba∆vurusu sırasında kar∆ıla∆acaÆı bir engel önemle not
edilmelidir. Dı∆i∆leri BakanlıÆı'ndan yetkililerle yapılan
gayrıresmi görü∆melerde, uluslararası örgüt statüsü için
yapılan ba∆vuruların ve diplomatik dokunulmazlıÆın
kabulünün son derece zor olduÆu belirtilmi∆tir. Yetkililer
örnek olarak, ba∆vurusundan sonra 10 yıl boyunca
diplomatik statü verilmeyen Avrupa BirliÆi temsilciÆini
göstermi∆tir. Uluslararası örgüt statüsü Birle∆mi∆
Milletler'e baÆlı veya doÆrudan onun kontrolü altındaki
örgütlere daha kolay verilmektedir ve REC böyle bir
statüye sahip bulunmadıÆı için ba∆vurusunun
reddedilmesi büyük olasılıktır.
Sonuç olarak REC, Çevre BakanlıÆı'nın desteÆini
alarak Dı∆i∆leri BakanlıÆı ile tescil süreci konusunda
kesintisiz ileti∆imi ve görü∆meleri sürdürmelidir.
Uluslararası statü için pazarlık sürecinde kritik olan
unsurlar, ilgili otoritelerin siyasi iradesi ve Brüksel ile
Ankara'daki Avrupa Komisyonu'nun desteÆi olacaktır.
Kurumsal Çerçeve
Hedef
REC Türkiye, Bölgesel Çevre Merkezi'nin (REC’in)
organik bir parçasıdır ve hedefi örgütün misyonunu
Türkiye’ye ta∆ımaktır. DiÆer bir deyi∆le REC Türkiye'nin
misyonu, sivil toplum kurulu∆ları, hükümetler, i∆
çevreleri ve diÆer çevresel ilgi ortakları arasındaki
i∆birliÆini te∆vik ederek ve serbest bilgi payla∆ımı ile
çevresel karar alma sürecinde kamu i∆tirakini
destekleyerek Türkiye'deki çevresel sorunların
çözümüne yardımcı olmaktır.
Yöneti∆im
REC Türkiye Ülke Ofisi, Bölgesel Çevre Merkezi
(REC) tarafından (tercihen Uluslararası Örgüt
temsilciliÆi statüsünde) Türkiye'de kurulacaktır. DiÆer
benzeri REC ülke ofislerindeki yöneti∆im süreçlerinin
ana hatları ve bu ülkenin özellikleri dikkate
alındıÆında, REC Türkiye'nin i∆levleri a∆aÆıdaki gibi
tanımlanmaktadır:
• Karar alma — REC ve REC Türkiye'nin tüzüÆü ve
diÆer düzenlemelerine uygun olarak, kararalma
süreci ülke ofisi temsilcisi/yöneticisi ile i∆birliÆi
içinde olan REC Merkez Ofisinin sorumluluÆundadır.
• Yürütme — Ülke ofisi temsilcisi/yöneticisi ve
daimi/geçici personel, REC Türkiye Ülke Ofisi'nin
yürütme organını olu∆turur. Yürütme organı,
faaliyetlerin gündelik uygulamalarından sorumludur.
REC Merkez Ofisi tarafından atanan yürütmenin ba∆ı,
ofis(ler)in gündelik operasyonlarını idare eden ülke
temsilcisi/yöneticisidir (COR/COD). COR/COD,
komuta zinciri içinde, REC Merkez Ofisi, Ülke Ofisi
Destek Departmanı'na kar∆ı sorumludur. REC
Türkiye'nin yönetim yapısı, görevleri yerine
getirmede uzmanlıÆı bulunan profesyonel personelle
birlikte bir takım çalı∆ması yakla∆ımını yansıtmalıdır.
Bu açıdan, yüksek nitelikli profesyonel uzmanların
istihdamı Türkiyede uzun süreli ve ba∆arılı bir
mevcudiyet olu∆turmada anahtar önem ta∆ıyacaktır.
Kurulacak ekip, açıkça belirlenmi∆, yapılabilir ve
hizmet geli∆tirecek sorumluluklarla birlikte mali
açıdan da hesap verebilir özellikler ta∆ımalıdır.
Bunlara ek olarak etkin bir ekip a∆aÆıdaki özelliklere
sahip olacaktır:
• REC Merkez Ofisi'nin destek ve güvenine haiz
olacaktır
• REC ülke ofisleri ∆ebekesi çerçevesinde,
ülkedeki faaliyetler için gereken hacim ve
yapıda olacaktır
• Ülke Ofisi Destek Departmanı'yla (COSD) daimi
temasta olmak suretiyle REC Merkez Ofisi ve
diÆer REC ülke ofisleri ile irtibat içinde olacaktır.
Ülke ofisi temsilcisi/yöneticisi, gerekirse REC
Merkez Ofisi'ne danı∆arak, ofis(ler)in personelinin
atamasını yapar. Ba∆langıç evresinde nitelikli bir ekip
istihdam etmek güçlük arzedecektir. 21 Bir yandan,
REC'in yerel ve ulusal düzeyde çalı∆ma yöntemini
kavramak yeni bir ülkede faaliyete ba∆larken kritik
önem ta∆ır. Öte yandan, ülke hakkında etraflı bilgi
sahibi olmak ve Türkiye'deki çevre sektörünün
özelliklerini bilmek de aynı derecede önemlidir. Bu
nedenle, ilk REC Türkiye ekibi, uzmanlıkların
harmanlandıÆı ve ba∆tan itibaren ekip çalı∆masından
azami verimin alınacaÆı doÆru bir kombinasyonla
uluslararası ve ulusal personeli biraraya getirmelidir.
• Danı∆ma — Daimi ve geçici danı∆ma komiteleri,
gereklilik bazında kurulacaktır. Danı∆ma
komitelerinin kurulması, REC Türkiye Ülke
Ofisi'nin tüzük ve diÆer kurallarıyla
düzenlenmelidir. Bu komiteler isti∆ari bir rol oynar,
örgüte ek uzmanlık ve farklı bakı∆ kazandırması
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
63
KURUMSAL ÇERÇEVE
≥EMA 1
REC Türkiye’nin Örgütsel Yapısı
REC MERKEZ OFISI
Karar-Alma
Ülke Ofisi Destek Departmanı
Ülke Ofisi Temsilcisi/Yöneticisi
Kapasite
Geli∆tirme
Programı
BaÆı∆/Yardım
Programı
Özel Programlar
Yürütme
Enformasyon
Programı
Ïstanbul
Ülke Ofisi
Diyarbakır
Saha Ofisi
Danı∆ma Komiteleri
(Yerel BaÆı∆lar Danı∆ma Kurulu)
beklenir. Buna somut bir örnek yerel danı∆ma
kurulu (LAB) olup, STK'lara, belediyelere vs.
saÆlanan yerel ve ulusal yardım programlarına
karar vermek üzere geleneksel olarak tüm REC
ülke ofislerinde kurulmu∆tur.
Örgütsel Yapı
REC Türkiye Ülke Ofisi, program ve destek
departmanları itibarıyla REC Merkez Ofisi modeline
dayanan bir dahili yapıya sahiptir. Örgütsel modelin
esnek ve süregiden deÆi∆imlere uyabilen bir model
64
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
Danı∆ma
Antalya
Saha Ofisi
olduÆu ispatlanmı∆tır ve REC Türkiye Ülke Ofisi'nin de
bu modelle izleyen yıllarda büyük bir geli∆me
göstermesi beklenmektedir.
REC Türkiye Ülke Ofisi için a∆aÆıda sıralanan
hizmet-odaklı programlar öngörülmü∆tür:
• Kapasite Geli∆tirme Programı — ilgi ortaÆı
yelpazesindeki hedef gruplara yönelik eÆitim,
yardım ve danı∆manlık hizmetlerini içerir.
• Enformasyon Programı — yayınları, yönetmelikleri
ve tercümeleri (yurtiçinde veya REC Merkez
Ofisi'nde); kütüphane; bilgi merkezi; soru&yanıt
hizmeti; ihtiyaç deÆerlendirme ve fizibilite
KURUMSAL ÇERÇEVE
çalı∆malarını içerir. Bu hizmetler, ülkedeki tüm
çevre ortaklarına yöneliktir.
• BaÆı∆/Yardım Programı — yerel, ulusal ve tahsisli
yardımları içerir. Bu hizmetler esas itibarıyla STK
sektörüne yönelik olup, ortak projeler aracılıÆıyla
diÆer ilgi ortaklarının da yararlanması mümkündür.
• Özel Programlar — önceki üç programın
kapsamına girmeyen alanlarda yeni hizmetlerin
geli∆tirilmesi ve daimi deÆerlendirmeleri içerir.
Çalı∆ma Lisanı
REC Türkiye Ülke Ofis(ler)inin resmi çalı∆malarında
kullanacaÆı lisan Türkçe olacaktır. REC ve onun Ülke
Ofisi ≥ebekesi içindeki dahili ileti∆imde, tüm resmi
belgeler, raporlar ve iletiler Ïngilizce olacaktır.
Ülke Ofisi personelinin yazılı ve sözlü Ïngilizce'ye
üst düzeyde hakim olması beklenmektedir. Destek
personelinde istisnalar yapılabilir.
• Ïdare ve Saha Yönetimi
• Mali Ï∆ler ve Ïnsan Kaynakları Yönetimi
• Basın ve Halkla Ïli∆kiler
Örgütsel yapı ≥ema 1'de gösterilmi∆tir.
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
65
66
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
Örgütsel Çerçeve
Örgütsel Geli∆me
REC'in Türkiye'deki mevcudiyeti ve faaliyet hacmi,
a∆amalı olarak tüm ülkeyi kapsamayı, böylece sonunda
ulusal düzeyde çalı∆an bir örgüt haline gelmeyi
hedeflemelidir. Ancak REC, temkinli bir yakla∆ım
içinde olmalı ve faliyetlerinin ülke içindeki geli∆me
sürecini kontrol altında tutmalıdır. REC'in daimi
olabilmek amacıyla mali yardıma gereksinim duyacaÆı
ilk be∆ yıllık görev süresinde, birbiriyle baÆlantılı iki
evre dikkate alınmalıdır.
Ba∆langıç evresi, örgüt ulusal düzeyde i∆levsel
oluncaya kadar tahmini iki yıllık bir süre alacaktır.
Uygulama evresi, ba∆langıç evresini takip eder ve
en az üç yıl sürer. REC, bu evrede, Türkiye'nin bütün
bölgelerine komple bir hizmet paketi sunabilecek
konuma gelmelidir. Ïlgi ortaÆı bazında program ve
hizmetlere ili∆kin ayrıntılar izleyen paragrafta
verilmi∆tir.
Ba∆langıç a∆aması süresince, REC'in Türkiye'deki
ülke ve saha ofisleri tarafından bölge ve ile göre
deÆi∆iklik gösteren iki farklı hizmet paketi sunulacaktır:
Ana hizmetler, ilk faaliyet gününden itibaren ülke
çapında mevcut olacaktır:
• Bilgi payla∆ımı (örneÆin REC yayınlarının ve
veritabanının tercümesi ve daÆıtımı)
• Kapasite geli∆tirme (örneÆin teklif hazırlama,
örgütsel geli∆im)
• Yerel baÆı∆lar/yardımlar
Ek hizmetler, ülkenin seçilmi∆ bölgelerinde
sunulacak ve ana hizmet paketini tamamlayıcı özellik
ta∆ıyacaktır:
• Ïleri kapasite geli∆tirme ve eÆitim
• Bilgi payla∆ımı (örneÆin web tabanlı hizmetler)
• Ulusal ve tahsisli baÆı∆lar/yardımlar
Ba∆langıç evresinde bölgeler arasında hizmet
bölü∆ümü yapılmasının ardında yatan mantık iki
katmanlıdır. Öncelikle, REC'in bazı hedef bölgelerde
birlikte çalı∆acaÆı STK veya diÆer ilgi odaÆı ya mevcut
deÆildir ya da mevcudiyeti sınırlıdır. Ïkinci olarak,
DoÆu ve GüneydoÆu Anadolu'da sivil hakların kısıtlı
olduÆu bölgeler vardır ve durum normale dönünceye
kadar REC'in bu bölgelerdeki mevcudiyeti tercih ve
arzu edilmemektedir. REC Türkiye, be∆ yılın sonunda,
düzenli ihtiyaç deÆerlendirmelerine dayanarak mali
açıdan sürdürülebilir faaliyetlerini tüm ülke çapında
yürütebilecek konuma gelmelidir.
REC Türkiye, be∆ yılın sonunda, düzenli ihtiyaç
deÆerlendirmelerine dayanarak mali açıdan
sürdürülebilir faaliyetlerini tüm ülke çapında
yürütebilecek konuma gelmelidir.
Ofis Yerle∆imleri
Fizibilite çalı∆masından çıkarılan tavsiyelere göre
ülkede REC'in mevcudiyetini ba∆latmak için bir ülke
ofisi yeterli olacaktır. Yine de, özellikle düzenli yerel
topluluk tabanlı katılım gerektiren hizmetler için yerel
mevcudiyeti ve eri∆imi teminat altına almak amacıyla,
ileri bir a∆amada saha ofisleri açılması gerekebilir.
Ïzleyen paragraflarda, ülke ve saha ofislerinin yerle∆im
seçenekleri incelenecektir.
REC ÜLKE OFÏSÏ
Türkiye'deki REC ofisinin yerine ili∆kin
seçeneklerden biri, ofisin merkezi hükümet
kurumlarına, büyükelçiliklere ve destek kurulu∆larına
yakınlıÆı nedeniyle ba∆kent Ankara'da kurulmasıdır. Ne
var ki bu kurulu∆lardan bazıları aslında ba∆ka
kentlerde, çoÆunlukla da Ïstanbul'dadır. DiÆer yandan,
en uygun yerle∆imin deÆerlendirilmesi baÆlamında
Ankara'ya kıyasla önemli avantajları olan ba∆ka
seçenekler mevcuttur.
Ankara'ya tercih edilebilecek bir alternatif seçenek
Ïstanbul'dur. Bu metropol, büyük bir finans, kültür ve
basın merkezi olup halen küresel olaylara ba∆arıyla
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
67
KURUMSAL ÇERÇEVE
TABLO 16
Türkiye'de REC'in örgütsel geli∆imi
BA≥LANGIÇ EVRESÏ
Bölgeler
Ek Hizmetler
Tam Hizmetler
Ege
Evet
Evet
Evet
Karadeniz
Evet
Evet
Evet
Orta Anadolu
Evet
(Ankara dı∆ında Hayır)
Evet
DoÆu Anadolu
Evet
Hayır
Evet
Marmara
Evet
Evet
Evet
Akdeniz
Evet
Evet
Evet
GüneydoÆu Anadolu
Evet
Hayır
Evet
evsahipliÆi yapmaktadır. Türkiye'deki ana uluslararası
seyahat noktası olma özelliÆi ta∆ıyan Ïstanbul'un
geli∆mekte olan bir hizmet sektörüne ve
telekomünikasyon ∆ebekesine sahip olması, kenti hem
uluslararası hem de ulusal düzeyde faaliyet gösteren
kurulu∆lar içim uygun bir yerle∆im yeri haline
getirmektedir. Dahası, uluslararası ve ulusal STK'ların
yanısıra çoÆu destek örgütünün ofisleri de Ïstanbul'da
veya Marmara bölgesindedir.
Bir diÆer yaygın ofis modeli ise iki kentte “ikizofise” sahip olmaktır. Bu özel modelin açık faydaları
olmakla birlikte kira ve diÆer ofis giderleri de mutlaka
daha yüksek olacaktır.
Bu seçeneklerin tümü de REC'in Türkiye'deki ülke
ofisi için uygulanabilir seçeneklerdir. Hükümetin ofis
alanı konusundaki katkısı büyük memnuniyetle
kar∆ılanacaktır ve ülke ofisinin nihai yerle∆imi üzerinde
de belirleyici olabilecektir.
Sonuç olarak REC, ofislerini Ïstanbul'da ve
Ankara'da açmayı tercih etmektedir.
REC SAHA OFÏSLERÏ
REC Türkiye Ülke Ofisi ülke çapına yaygın bir
destek örgütü olacaksa, yerel düzeydeki projelerin
ba∆arısı için yerel mevcudiyet kilit önem ta∆ıyacaktır.
Bu durumda, saha ofisleri veya yerel düzeyde hukuki
statüsü bulunmayan proje bazlı ofisler açmak bir
seçenektir. Saha ofisleri, yerel düzeyde istikrarlı
mevcudiyetin gerekli olduÆu yerel ve cemiyet bazlı
projelerin uygulanması için özellikle ∆arttır. Bu model,
GTZ ve UNDP gibi diÆer destek örgütleri tarafından
Ege ve GüneydoÆu Anadolu bölgelerinde süregiden
yerel projeleri desteklemek amacıyla halen
kullanılmaktadır.
REC'in durumunda ise yerel düzeyde sunulan bazı
özel hizmetlerin, özellikle yerel yardımlar, kapasite
geli∆tirme ve kamu i∆tiraki programlarında, bu tür saha
ofislerine ihtiyaç duyması muhtemeldir.
68
UYGULAMA EVRESÏ
Ana Hizmetler
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
Bu gerçeklerin ı∆ıÆında ve finansmanın mevcut
olduÆu varsayımıyla, a∆aÆıdaki bölgelerde üç adede
kadar saha ofisi açılması gerekebilecektir:
• Ankara Saha Ofisi (Orta Anadolu ve Karadeniz
bölgeleri için)
• Diyarbakır veya Gaziantep Saha Ofisi (GüneydoÆu
Anadolu ve DoÆu Anadolu bölgeleri için)
• Antalya Saha Ofisi (Ege ve Akdeniz bölgeleri için)
REC Türkiye Ülke Ofisi Ïstanbul'da yerle∆ik olması
durumunda Marmara bölgesini de kapsayacak ve saha
ofislerinin çalı∆malarını takip edecektir.
Bütçesel nedenlerden ötürü REC'in Türkiye'deki
mevcudiyeti dü∆ük-maliyetli tutumlu bir yakla∆ım
etrafında dü∆ünülecektir. Sadece ülke ofisi be∆ yıllık ilk
görev dönemi boyunca var olacak, saha ofislerinin
masrafları ise üçüncü yıldan itibaren hesaba katılmaya
ba∆layacaktır. Ankara'da veya Ïstanbul'daki ofisin daha
yüksek maliyet getireceÆi dü∆üncesiyle, her bir saha ofisi
için benzeri dü∆ük maliyet rakamları öngörülmü∆tür.
Lojistik Ïhtiyaçlar
Düzgün faaliyet gösterebilmek için REC Türkiye'nin
uygun bir ofis alanına ve lojistik desteÆe ihtiyacı
olacaktır. Bu bakımdan, ülke ofisi ve saha ofisleri
bazında ayrı∆tırılmı∆ fiziki ihtiyaçlar ve gerekli teçhizat
a∆aÆıda sıralanmı∆tır:
ÜLKE OFÏSÏ LOJÏSTÏ≠Ï
Ofis alanı için a∆aÆıdaki asgari gerekler
saÆlanmalıdır:
• Ïdari ofisler — Daimi personel için ki∆i ba∆ına
tahmini 10 metrekarelik alan gerekmektedir. Ülke
KURUMSAL ÇERÇEVE
temsilcisi/yöneticisi için ayrı bir ofis odası
gereklidir.
• Toplantı odası — Personel toplantılarının, küçük
eÆitim oturumlarının, vs. yapılacaÆı 30 metrekarelik
çalı∆ma alanı gereklidir.
• Kütüphane ve enformasyon merkezi — Kitaplık, iki
çalı∆ma istasyonu ve i∆itsel-görsel teçhizat için 40
metrekarelik alan gerekmektedir.
Toplamda gereken asgari ofis alanı 170 metrekare
olarak tahmin edilmektedir. Teçhizat bakımından,
a∆aÆıdakilere ihtiyaç duyulacaktır:
• Ek tadilat ihtiyaçları; ofislerin boyanması, ısıtma ve
ı∆ıklandırma sistemleri, elektrik ve ileti∆im kablo
∆ebekesi, kilimler/halılar, perdeler/jaluziler, salon
bitkileri, vs.
• Ïnternet baÆlantısı (tercihen bir ISDN hattı)
• Bir fax makinesi
• Elektronik ve elektrikli ofis cihazları; Dahili telefon
istasyonu, TV/video göstericisi ve video kamera,
voltaj düzenleyici, ciltleme makineleri, hesap
makineleri, vs. ve bunların yanısıra buzdolabı,
kahve/çay makinesi ve diÆer ilgili mutfak gereçleri
• Gerekirse mobil telefonlar
• Ofis mobilyası; masalar, sandalyeler/koltuklar,
dosya dolapları, bilgisayar masaları, kitaplıklar, bir
toplantı masası, vs.
• Daimi personel için bilgisayarlar (çok amaçlı
veritabanı ve yayınlar vs. geli∆tirmeye müsait)
• Yazıcılar; masaüstü yayıncılık yazılımlarına uyumlu
• Bir fotokopi makinesi (harmanlama özelliÆine sahip
yüksek kapasiteli)
• Kırtasiye; damgalı muhasebe ve diÆer kayıt
defterleri, antetli kaÆıtlar, klasör ve dosyalar,
kartu∆lar, kaÆıtlar, yazı malzemeleri, vs.
• EÆitim teçhizatı; katlanır ∆emalar, eÆitim setleri,
kaÆıt, vs.
• Vasıtalar
SAHA OFÏSÏ LOJÏSTÏ≠Ï
Saha ofisi lojistiÆi, ülkedeki REC faaliyetlerinin yerel
mevcudiyeti ve eri∆imini temin için uygulama
evresinde dikkate alınacaktır. Saha ofisleri, en çok üç
personel istihdamına ihtiyaç duyacaktır. Ofis alanı
olarak, herbir saha ofisi için en az 50 metrekare
gerekecektir. Saha ofislerinin lojistik ihtiyaçları
a∆aÆıdadır:
• Ïnternet baÆlantısı; tercihen ISDN hattı
• Telefonlar ve fax makinesi
• Ki∆isel bilgisayarlar; daimi personel için
• Yazıcılar ve fotokopi makinesi
• Ofis mobilyası; masalar, sandalyeler/koltuklar,
dosya dolapları, bilgisayar masaları, kitaplıklar, vs
• Ek tadilat ihtiyaçları; ofislerin boyanması, ısıtma ve
ı∆ıklandırma sistemleri, elektrik ve ileti∆im kablo
∆ebekesi, kilimler/halılar, perdeler/jaluziler, salon
bitkileri, vs.
Personel Ïhtiyaçları
Türkiye'deki REC faaliyetleri için gerekli personel
bakımından, ülkede a∆amalı bir geli∆imin
desteklenmesine özel önem atfedilmelidir. Örgütün
ülkedeki mevcudiyetini nihai olarak etkileyecek planlı
hizmetleri belli bir esnekliÆi muhafaza ederek verimli
bir ∆ekilde yürütebilmeleri için, REC Türkiye Ülke Ofisi
ile REC Merkez Ofisi dahilinde insan kaynaklarının
geli∆tirilmesine öncelikli önem atfedildiÆi temkinli bir
yakla∆ımın uygulanması esastır.
Daha önce bahsedildiÆi üzere REC'in yeni bir
ülkeye açılması, sadece ülke ve saha ofislerine
personel atamak amacıyla deÆil, aynı zamanda REC
Merkez Ofisi'nde de yönetim ve program personeli
yeti∆tirmeye yönelik olarak da insan kaynaklarına
yatırım yapılmasını gerektirmektedir.
Ïzleyen bölümde, her düzeydeki personel
ihtiyaçları ayrı ayrı sunulmu∆tur.
PERSONEL ÏHTÏYACI —
MERKEZ OFÏS VE ÜLKE OFÏSÏ ≥EBEKESÏ
REC ülke ofisleri, REC Merkez Ofisi'nin
programlarıyla onların ulusal muadilleri arasında
baÆlantı görevi de gören Ülke Ofisi Destek Departmanı
(COSD) aracılıÆıyla Merkez Ofis tarafından izlenmekte
ve desteklenmektedir. Mevcut 15 ülke ofisi ve saha
ofisleri arasındaki ∆ebekenin optimal düzeyde i∆levsel
tutulması için REC Merkez Ofisi'ndeki tüm
programların ve destek departmanlarının büyük çaba
göstermesi gerekmektedir. Bu REC ofisleri ∆ebekesi,
ulusal düzeyde çalı∆ma konusundaki uzmanlıkları ile
REC Türkiye'nin kurulması sürecine katkıda bulunabilir
ve bu nedenle bir deÆi∆im programının olu∆turulması
gerekli görünmektedir.
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
69
KURUMSAL ÇERÇEVE
Türkiye'deki faaliyetleri desteklemek ve izlemek
için gereken asgari personel a∆aÆıda sıralanmı∆tır:
• Ülke Ofisi Destek Departmanı — proje müdürü, ilk
iki yıllık faaliyet döneminde tam zamanlı pozisyon.
Ï∆ yükü uygulama evresinde a∆amalı olarak
azalacaktır.
• Kapasite Geli∆tirme Programı — proje müdürü, REC
Türkiye'nin ilk iki yıllık faaliyet döneminde yarızamanlı pozisyon. Bu pozisyon, REC Merkez
Ofisi'nin desteÆiyle REC Türkiye Ülke Ofisi
tarafından gerçekle∆tirilecek Kapasite Geli∆tirme
programlarının tasarım, geli∆tirme, uygulama ve
deÆerlendirmesi için gereklidir. Proje müdürü, ek
olarak, REC Merkez Ofisi tarafından Türkiye'ye
uluslararası düzeyde doÆrudan saÆlanacak
hizmetlerin denetlenmesinden de sorumlu
olacaktır.
• Enformasyon Programı — proje müdürü, REC
Türkiye'nin ilk iki yıllık faaliyet döneminde yarızamanlı pozisyon. Bu pozisyon, REC Merkez
Ofisi'nin desteÆiyle REC Türkiye Ülke Ofisi
tarafından gerçekle∆tirilecek Enformasyon
programlarının tasarım, geli∆tirme, uygulama ve
deÆerlendirmesi için gereklidir. Proje müdürü, ek
olarak, REC Merkez Ofisi tarafından Türkiye'deki
çevresel ilgi ortaklarına doÆrudan saÆlanacak
enformasyon hizmetlerinin denetlenmesinden de
sorumlu olacaktır.
• BaÆı∆ Programları — proje müdürü, REC
Türkiye'nin ilk iki yıllık faaliyet döneminde yarızamanlı pozisyon. REC Merkez Ofisi'ndeki bu
pozisyon, REC Türkiye'deki baÆı∆ ve yardım
programlarının denetlenmesi, desteklenmesi ve
geli∆tirilmesi için gereklidir.
• Programlar ve destek departmanları — REC
Türkiye'nin faaliyetlerini desteklemek üzere en çok
11 REC Merkez Ofisi personeli gereklidir (örneÆin
Mali Ï∆ler Departmanı, Ïnsan Kaynakları
Departmanı vs.).
PERSONEL ÏHTÏYACI — ÜLKE OFÏSÏ
Ülke ofisi düzeyinde gereken asgari daimi personel
a∆aÆıda sıralanmı∆tır:
• Ülke ofisi temsilcisi/yöneticisi (COR/COD) — Tam
zamanlı pozisyon. Yürütmenin ba∆ı olacak ki∆i,
ülke ofisi için ilk istihdam edilecek personeldir.
COR/COD'un ilk yılki i∆ yükü aÆırlıkla idari olacak,
ofis personeli tümüyle tamamlanıp faaliyete
ba∆lanana kadar sürecektir. Sorumlulukları a∆amalı
olarak proje ve programlara kaydırılacak ve sonuçta
70
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
yüzde 50'si yönetim i∆lerine, yüzde 50'si de idari ve
temsilcilik i∆lerine ayrılan optimal bir i∆ daÆılımı
olu∆acaktır. COR/COD, Ülke Ofisi Destek
Departmanı aracılıÆıyla REC Merkez Ofisi tarafından
denetlenecektir.
• Mali i∆ler müdürü (MM) — Tam zamanlı pozisyon.
Mali i∆ler müdürü, mevcut yasalar, düzenlemeler ve
REC politikalarına uygun olarak ofisin mali
performansından sorumludur. MM pozisyonu,
faaliyetin ilk yılında tümüyle temel i∆lere yönelik
olacak ve örgütün i∆letme bütçesinden
faydalanacaktır. Mali i∆ yükünün artmasından
kaynaklı bir ihtiyaç doÆması halinde, bir mali i∆ler
yardımcısı istihdam edilebilecektir.
• BaÆı∆lar/Yardımlar Müdürü (BM) — Tam zamanlı
pozisyon. BaÆı∆lar Müdürü, COR/COD'un denetimi
altında baÆı∆/yardım programlarının takibinden
sorumludur. BM'nin aynı zamanda ofisin baÆı∆
toplama giri∆imlerine faal olarak i∆tiraki de
beklenmektedir. Pozisyon proje bazlı olup, tahmin
edilen i∆ yükünün yüzde 70'i projelere ili∆kin
görevlere, yüzde 3'ü de idari i∆lere tahsis
edilecektir.
• BaÆı∆lar Asistanı (BA) — Tam zamanlı istihdam.
Ülke ofisinin baÆı∆ ve yardım programları
çerçevesinde, baÆı∆ ve yardım hizmetlerini
e∆zamanlı olarak yürütmek için tam zamanlı ilave
bir istihdam daha gerektirmektedir. Bu pozisyon,
ülke ofisinin ikinci faaliyet yılında açılacaktır.
• Kapasite geli∆tirme müdürü (KGM) — Tam zamanlı
pozisyon. KGM; COR/COD'un denetimi altında
kapasite geli∆tirme programlarını yönetir. Ïdeal
durum, KGM'nin öncelikli çalı∆ma alanlarından
birinde (AB'ye katılım, kamu i∆tiraki veya sivil
toplum) deneyimli olmasıdır. Bu pozisyon proje
bazlı olup i∆ yükünün yüzde 70'i eÆitim ve
danı∆manlık faaliyetlerine, kalan yüzde 30'u da idari
ve baÆı∆ toplama görevlerine tahsis edilecektir.
• Enformasyon ve ileti∆im müdürü (EÏM) — Tam
zamanlı pozisyon. ICM, COR/COD'un doÆrudan
denetimi altında enformasyon programlarının
yönetiminden ve örgütün halkla ili∆kilerinden
sorumludur. Bu pozisyon proje bazlı olup i∆
yükünün yüzde 70'i eÆitim ve danı∆manlık
faaliyetlerine, kalan yüzde 30'u da idari ve baÆı∆
toplama görevlerine tahsis edilecektir.
• Ïdari i∆ler müdürü (asistan) — Tam zamanlı
pozisyon. Ïdari i∆ler müdürü, ülke ofisinin tüm idari
i∆lerinden sorumludur. Ïdari i∆ler müdürü,
gerektiÆinde, projelere ili∆kin i∆lerde proje
müdürlerine destek de saÆlayacaktır.
KURUMSAL ÇERÇEVE
• Ïdareci — Tam zamanlı pozisyon. Ïdareci, mekan
ve lojistik i∆lerin yönetiminden sorumludur (çalı∆ma
izinleri, kiralama vs.). Bu pozisyon tümüyle idari
i∆leri kapsamakta olup masrafları i∆letme ve proje
bütçelerinden kar∆ılanmaktadır.
• Destek personeli — Ïki tam zamanlı pozisyon. Ülke
ofisi en az iki adet destek personeline, temizlik, oto
sürücülüÆü vb. gibi görevler için ihtiyaç duyacaktır.
Personel ihtiyacı, örgütün stratejisine baÆlı olarak
büyük olasılıkla deÆi∆ecektir. Bilhassa ülke ofisinin
tümüyle i∆levsellik kazanmasından sonra, yani
uygulama evresinde, hizmetlerin merkezden yerel
düzeye kaydırılması gerekecek ve sonuçta kendi
personelini istihdam edecek saha ofisleri açılacaktır.
• Saha ofis müdürü — Tam zamanlı pozisyon. Saha
ofis müdürü örgütü yerel düzeyde temsil eder ve
ülke temsilcisi/yöneticisinin doÆrudan denetimi
altında çalı∆ır. Müdür, proje görevlerinin yanısıra
Saha Ofisi'nin uygun çalı∆masından, temsilcilik
i∆lerinden, vs. de sorumludur.
• BaÆı∆lar ve proje müdürü (proje bazında) — Tam
veya yarı zamanlı istihdam. Saha ofisi proje
müdürü, ülke ofisi tarafından yerel düzeyde
uygulanan projeleri yönetir (örneÆin baÆı∆lar,
kapasite geli∆tirme, vs.)
• Mali ve idari i∆ler asistanı — Tam veya yarı zamanlı.
Saha ofisindeki bu destek personeli, idari ve mali
kayıt ve raporlama i∆lerini yürütür.
PERSONEL ÏHTÏYACI — SAHA OFÏSLERÏ
Saha ofislerinin personel ihtiyacı proje bazlı olup,
genelde projenin süresi boyunca istihdam
saÆlanmaktadır. Bir saha ofisi için asgari personel
ihtiyacı a∆aÆıda verilmi∆tir:
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
71
72
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
Programlar ve Hizmetler
REC Türkiye tarafından saÆlanacak hizmetler ve
öncelikli alanlar, fizibilite çalı∆masına ve 2001-2002
arasında ülkede yapılan ihtiyaç deÆerlendirmesine
dayanarak tanımlanmaktadır.
REC Türkiye Ülke Ofisi'nin ilgi ortaklarına yönelik
çalı∆mayı amaç edinmesi, yani deÆi∆en ihtiyaç ve ∆artlara
ayak uydurma ve yanıt geli∆tirebilme yeteneÆine sahip
olarak, ülkedeki ilgi ortaklarından gelen tepkilerin
ı∆ıÆında hizmetlerini sürekli arıtıp gözden geçirmeyi
becerebilmesi, ba∆arılı bir ba∆langıç için kritik önem
ta∆ımaktadır. REC Türkiye, ba∆langıçtaki bulguların
üzerine oturacak düzenli ihtiyaç analizleri yapmalı,
böylece hizmetlerine olan talebi kar∆ılamada hep bir
adım önde olmalıdır. REC Türkiye, enformasyon aracısı
rolü itibarıyla, çevresel sektörün ihtiyaçlarını
tanımlamada iyi bir konuma sahiptir.
REC Türkiye Ofisi, ba∆langıç evresinde edinilen
deneyimlere dayanarak, uygulama evresinde geni∆ bir
ilgi ortaÆı kesimine yönelik ülke çapına yaygın tam
te∆ekküllü hizmetler geli∆tirmeye odaklanabilir. Örgüt
böylece yerel çevre sektöründe anahtar bir rol
üstlenirken, ülkedeki ve REC Ülke Ofisleri ≥ebekesi
içindeki uzun vadeli mevcudiyetini güvence almı∆ olur.
Önerilen hizmetlerin büyük çoÆunluÆu, REC'in
katılımcı ülkelerde saÆladıÆı hizmetlerle benzer
nitelikler ta∆ımaktadır. Ancak bu hizmetler, Türkiye'deki
ilgi ortaklarının kendi öncelikleri ve çıkarlarına dayanan
özel taleplerine uyarlanabilir. Bu bakımdan REC
Türkiye, üç adet öncelikli çalı∆ma sahası belirlemi∆tir:
• Avrupa BirliÆi’ne katılım süreci
REC, diÆer destek kurulu∆larının halen sunduÆu
hizmetlerle çakı∆mamalı, tanımlanan öncelikli
alanlardaki kendine has uzmanlıÆını onları
tamamlamakta kullanmalıdır.
Ïlgi ortaklarını biraraya getirip ortak sorunlara
eÆilmelerini saÆlamak, çevre sektöründe güven ve
anlayı∆ın tesisine yardımcı olacaktır. Türkiye'deki ilgi
ortakları arasındaki i∆birliÆi ve ortaklıÆın bizzat aynı
ortaklar tarafından oldukça zayıf olarak nitelendirildiÆi
gözönüne alındıÆında, bu çok yönlü yakla∆ım özellikle
önemli görünmektedir.
REC Türkiye, çevre sektörünün mevcut ihtiyaçlarını
kar∆ılayacak kaynakları hiçbir zaman tümüyle temin
edemez. Dahası, çevresel etki deÆerlendirme, denetim
ve yatırım gibi projeler yürütmek, REC’in misyonunun
dı∆ında yer almaktadır. Onun yerine REC Türkiye'nin
hizmetlerinin, Türkiye'deki çevre alanına yenilikçi
deÆi∆iklikler getirecek bir katalizör i∆levi görmesi
amaçlanmaktadır. Bu açıdan, REC Türkiye Ülke Ofisi'nin
faaliyetleri dört ana program etrafında gruplanabilir:
• Kapasite geli∆tirme programları — eÆitim, çevresel
öÆretim, danı∆manlık hizmetleri,
• Enformasyon programları — çevresel enformasyon
deÆi∆imi ve yayın hizmetleri,
• BaÆı∆ programları — yerel, ulusal ve tahsisli
baÆı∆/yardım hizmetleri,
• Özel programlar — diÆer üç program tarafından
kapsanmayan alanlarda yeni hizmetler.
• Sivil toplumun geli∆imi
• Kamu i∆tiraki ve bilinç yükseltme
Öncelikli alanlar, uygulama sürecinde REC Türkiye
Ülke Ofisi tarafından yürütülecek talep deÆerlendirme
çalı∆maları neticesinde deÆi∆ime uÆrayabilir. Her bir
öncelikli alandaki hizmetler geni∆ bir çevresel ilgi
ortaÆı kesimine açık olsa da aÆırlıkla merkezi ve yerel
yönetim kurulu∆ları ile STK'lar üzerinde durulacaktır.
Kapasite Geli∆tirme Programları
Kapasite geli∆tirme programları, REC Merkez Ofisi
ile Türkiye dahil tüm katılımcı ülkelerdeki ülke
ofislerinin sahip olduÆu know-how'u kopyalama,
büyütme ve birle∆tirmede kilit rol oynamaktadır.
Kapasite geli∆tirme hizmetleri sadece doÆrudan REC
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
73
PROGRAMLAR VE HÏZMETLER
personeli ile deÆil, ayrıca diÆer ilgili örgütlerin ve ortak
kurulu∆ların potansiyellerinden yararlanmak suretiyle
de saÆlanmalıdır. Bu nedenle Türkiye'de yürütülecek
kapasite geli∆tirme faaliyetleri, REC Merkez Ofisi ile
ulusal, bölgesel ve uluslararası eÆitim ve kalkınma
kurulu∆larının yakın i∆birliÆini ve ortak mesaisini
içermelidir. Bu i∆birliÆi, ortak programların
geli∆tirilmesinin yanısıra diÆer kurulu∆lar tarafından
yürütülen eÆitim müfredatına çevre programlarının
eklenmesini de kapsamalıdır. Bu program alanındaki
sorumluluklar a∆aÆıdakileri içerir:
• Çevresel ilgi ortaklarının kapasite geli∆tirme
ihtiyaçlarını tanımlamak ve strateji ve hizmetlerini
ona göre belirlemek,
• Know-how'un yerel ve bölgesel düzeye yayılması
için eÆitmenlerin eÆitimi programlarını geli∆tirmek,
uygulamak ve deÆerlendirmek,
• Tanımlanmı∆ öncelikli alanlarda (Avrupa BirliÆi
katılım süreci, sivil toplumun geli∆tirilmesi ve çevre
konularına kamunun i∆tiraki) eÆitim, yardım ve
danı∆manlık hizmetleri saÆlamak,
• Her bir ilgi ortaÆının, bilhassada çevre bakanlıkları,
onun il müdürlükleri, yerel belediyeler ve çevre
STK'larının ihtiyaçları için özel tasarlanmı∆ eÆitim
programlarını desteklemek ve geli∆tirmek,
• Proje yönetimi, baÆı∆ toplama, personel ve
gönüllülerin idaresi, kurumsal kültür vs. gibi
unsurları içeren kurumsal yönetim hakkında
ihtiyaçları belirlemek ve eÆitim saÆlamak;
• REC katılımcıları tarafından yürütülen kapasite
geli∆tirme programlarının olu∆turulması ve
uygulanmasına danı∆manlık ve yardım saÆlamak.
Kapasite geli∆tirme programlarında birbiriyle ili∆kili
iki hizmet hattı vardır: eÆitim ve çevresel öÆretim ile
danı∆manlık hizmetleri.
E≠ÏTÏM VE ÇEVRESEL Ö≠RETÏM
HÏZMETLERÏ
Kapasite geli∆tirme programlarının eÆitim ve öÆretim
bile∆enleri, çevrenin korunması için i∆tirakçilerin
yeteneklerini geli∆tirme ve yenilikçi, verimli
mekanizmaların olu∆turulmasını te∆vik amacı
ta∆ımaktadır.
REC, personelini ve know-how’unu eÆitim programları
tasarımlamak ve uygulamak için kullanacaktır. Ek olarak,
uygulama ve deÆerlendirme için, gerektiÆinde dı∆arıdan
yurtiçi eÆitim uzmanları getirilmelidir.
74
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
Önceliklere odaklı eÆitim hizmetleri
Ïhtiyaç deÆerlendirmesi sürecinde tanımlanan ∆u
öncelikli alanlara aÆırlık verilecektir: Avrupa BirliÆi’ne
katılım süreci, sivil toplumun geli∆tirilmesi ve kamu
i∆tiraki. Bu öncelikli konuların her biri hakkında somut
bir eÆitim ve danı∆manlık paketi, REC Türkiye
tarafından ba∆langıç a∆amasında belirlenecektir.
Örgütsel geli∆im eÆitim hizmetleri
Örgütsel
geli∆im
konusundaki
eÆitim
programlarına, özellikle çevresel STK'lardan, yoÆun bir
talep vardır. Türkiye'deki çevre sektörünün
özgünlüklerine uygun olarak finansman yaratma, teklif
hazırlama, proje yönetimi, mali yönetim gibi eÆitim
paketleri tasarımlanıp geli∆tirilebilecektir.
EÆitmenlerin eÆitimi
REC'in eÆitim faaliyetlerinin ba∆arısı için, bu kurumun
yeterli know-how'a sahip olduÆu ancak sınırlı yerel
uzmanlıÆı bulunan konularda eÆitim verecek bir
eÆitmenler ekibinin ülke içinde yaratılması anahtar önem
ta∆ımaktadır. EÆitmenlerin eÆitimi programları ülke
çapında eri∆ilebilir olmalı ve ülkenin tüm bölgelerinden
temsilcileri aÆırlamayı hedeflemelidir. Bu hizmetler, REC
Türkiye Ülke Ofisi'nin iki yıl süreli ba∆langıç evresinde
ba∆latılmalıdır.
Kamu bilinci ve kampanyalar
Bu hizmet bilhassa yerel topluluk bazlı STK'ları
hedef almakta ve REC Türkiye Ülke Ofisi'nin sivil
toplum kurulu∆ları ile i∆birliÆinin ana öncelikli
konularından birini olu∆turmaktadır.
DANI≥MANLIK HÏZMETLERÏ
REC Türkiye Ülke Ofisi, Kapasite Geli∆tirme
Programı dahilinde katılımcılara danı∆manlık hizmetleri
de sunmalıdır.
Önceliklere odaklı danı∆manlık hizmetleri
EÆitim hizmetlerinde olduÆu gibi burada da aÆırlık,
ihtiyaç deÆerlendirmeleri sürecinde tanımlanan ∆u
alanlara verilecektir: Avrupa BirliÆi katılım süreci, sivil
toplumun geli∆tirilmesi ve kamu i∆tiraki. Danı∆manlık
hizmetleri, bu alanlardaki tüm kapasite geli∆tirme
hizmetleriyle baÆlantılı olacaktır.
Ïhtiyaç deÆerlendirmesi ve
fizibilite raporları
REC Türkiye Ülke Ofisi, ülkede kurulduÆu günden
itibaren, i∆tirakçilerinin deÆi∆en taleplerine göre
hizmetlerini sürekli yenilemek zorundadır. Ïhtiyaç
deÆerlendirmeleri ve fizibilite raporları, ofis planlaması
ve strateji geli∆tirme çabalarının bir parçası olarak, en
azından ilk iki yılın ardından, düzenli olarak yapılmalıdır.
PROGRAMLAR VE HÏZMETLER
≥EMA 2
Kapasite Geli∆tirme Programı Hizmetleri
TÜRKÏYE REC ÜLKE OFÏSÏ
Kapasite Geli∆tirme Program Alanı
EÆitim ve
ÖÆretim
Programlari
Danı∆manlık
Programlari
Öncelikli Alan Programlari:
AB katılımı (AB Müktesebatı, Yönetmelikler, vs.)
Sivil Toplumun Geli∆imi (Sivil Toplumda STK’ların Rolü, Bir STK Kurmak, vs.)
Kamu Ï∆tiraki (Aarhus Konvansiyonu, Kamu Ïlgisi, vs.)
Kurumsal Yönetim: Stratejik Planlama, Proje Yönetimi, BaÆı∆ Toplama, Personel ve
Gönüllülerin Ïdaresi, Mali Yönetim, vs.
EÆitimenlerin
EÆitimi
Ïhtiyaç
DeÆerlendirmeleri
Kamu Bilinci ve
Kampanyalari
Fizibilite
Çalı∆maları
Çevre
Gençlik Liderlerinin
EÆitimi
Avrupa-içi
Kapasite Geli∆tirme
Programlari
REC MERKEZ OFÏSÏ
Kapasite Geli∆tirme Program Sahası
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
75
PROGRAMLAR VE HÏZMETLER
Enformasyon Programları
Enformasyon program ve hizmetlerinin amacı,
çevresel enformasyona ülke çapında kamusal eri∆im
saÆlamak, ∆ebeke çalı∆masını ve farklı çıkar grupları
arasındaki bilgi payla∆ımını te∆vik etmek ve
nihayetinde Türkiye'deki çevre sorunlarının
çözümünde ilgi ortaklarına yardımcı olmaktır.
Enformasyon programları iki tür talebe yönelik
olarak iki gruba ayrılmı∆tır:
• çevresel bilgi payla∆ımı
• yayınlar
ÇEVRESEL BÏLGÏ DE≠Ï≥ÏMÏ
Çevresel bilgi deÆi∆imi hizmetleri, REC programları,
finansman kaynakları ve ilgi ortaklarının talepleri
doÆrultusunda çevresel olaylara ili∆kin genel bilgi
temin eder. Tüm potansiyel katılımcılar, bilhassa
fizibilite çalı∆ması sırasında öne çıkan öncelikli alanlara
yönelik çevresel bilgiye ∆iddetle ihtiyaç bulunduÆunu
belirtmi∆tir. Bu nedenle, enformasyon deÆi∆imi
programlarının öncelikli görevi, a∆aÆıda belirtilen
alanlarda zamanlı ve güvenilir bilgi saÆlamak olacaktır:
• Avrupa BirliÆi katılım süreci: Sürecin çevresel
açılımlarına odaklanmak ve Ankara'daki Avrupa
Komisyonu Heyeti'yle yakın i∆birliÆi içinde olmak
gereklidir.
• Çevre konusunda sivil toplumun geli∆mesi: Hukuki
bilgi, veritabanları ve yayın gibi hizmetler, eylem
gruplarını ve yerel düzeydeki halk tabanlı STK'ları
destekleme amacıyla sunulacaktır.
• Kamu i∆tiraki: Türkiye'de çevresel enformasyon,
bir yandan çeli∆en yasalar öte yandan da dü∆ük
kamu ilgisi nedeniyle kolay ula∆ılabilir deÆildir. Bu
açıdan REC, kamu i∆tiraki için bilgi saÆlama ve
bilgiye eri∆imde belirleyici bir rol oynayabilir ve
diÆer çevresel aktörlerin bu alanda faal olmasına
katkıda bulunabilir.
Çevresel bilgi saÆlamanın çe∆itli yolları vardır ancak
REC Türkiye Ülke Ofisi'nin yapması gereken ülke
çapındaki i∆tirakçilerine ula∆makta en etkin yolu
belirlemek olmalıdır. Uygulamanın ileriki a∆amalarında
devreye sokulabilecek saha ofisleri aracılıÆıyla yerel
mevcudiyet temin edilmedikçe yerel düzeyde eri∆im
güçlük arzedecektir. Ba∆langıç a∆amasında üç temel
enformasyon aracı, ülke ofisi kapsamında geli∆tirilecektir:
• Enformasyon merkezi — Bilgi deÆi∆iminin merkezi
konumunda olacak ve kütüphane, soru&yanıt
hizmetleri ve katılımcıların çevreye ili∆kin basılı,
76
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
görsel-i∆itsel ve elektronik malzemeye doÆrudan
ula∆abileceÆi bir tesis hizmeti görecektir.
Kütüphanede çevresel konulara ili∆kin genel
referans malzeme ve Türkiye ile REC üyesi ülkeler
hakkında bilgi bulunacaktır. KurulduÆu ilk günden
itibaren, tüm kaynakların özet bilgileriyle ve
anahtar kelimeleriyle sisteme girileceÆi bir yönetim
sistemi olu∆turulması gereklidir.
• Veritabanı — Türkiye'de çevresel veritabanı
mevcuttur ancak bilgi eksikliklerine ve
tutarsızlıklara sık rastlanmaktadır. REC yerel
ortaklarla birlikte örgütün geni∆ uzmanlıÆı bulunan
alanlarda, yani STK'larla ileti∆im, devlet kılavuzları,
basın kaynakları vb. gibi konularda veritabanları ve
rehberler geli∆tirmelidir. Veritabanları ili∆kisel
veritabanı yönetim sistemi kullanılarak
olu∆turulmalı ve düzenli olarak güncellenmelidir.
• Web sitesi ve on-line (elektronik) hizmetler — REC,
Orta ve DoÆu Avrupa bölgesindeki üye ülkelerde
online bilgi saÆlama konusunda ileri bir konumda
bulunmaktadır. REC Türkiye Ülke Ofisi, ana REC
web sitesini kullanabileceÆi gibi kendi Türkçe online hizmetlerini de geli∆tirmelidir.
YAYINLAR
Ïhtiyaç deÆerlendirmesi, çevresel konularda basılı
malzemeye yüksek bir talep olduÆunu ve daha az
geli∆mi∆ bölgelerdekiler ba∆ta olmak üzere
Türkiye'deki ilgi ortaklarının pek azının elektronik
kaynaklara güvenilir eri∆iminin olduÆunu ortaya
koymu∆tur. REC, Orta ve DoÆu Avrupa'daki ilgi
ortaklarına yönelik çevresel bilgi basımında önemli bir
uzmanlıÆa sahip olup bu yayınların bir kısmı Türkiye
ile de ilgilidir. Bu gerçeklerin ı∆ıÆında ülke ofisi
a∆aÆıdaki yayın hizmetlerini sunmalıdır:
Yerel bülten
REC Türkiye, REC ile ülke ofisi ve diÆer hizmet
saÆlayıcıların saÆladıÆı hizmetlerden yararlanacak
potansiyel ilgi ortaklarını bilgilendirmek amacıyla
Türkçe bir Bülten yayımlayacaktır. DiÆer bültenler aynı
hizmeti saÆladıklarından bu Bülten'de genel çevresel
bilgiler bulunmayacaktır. Onun yerine REC ve REC
Türkiye faaliyetlerine ili∆kin geli∆meler, özellikle de
Avrupa BirliÆi’ne katılım süreci, kamu i∆tiraki ve sivil
toplumun geli∆imi hakkındaki haberler Bülten'de yer
alacaktır. Bülten, ikinci yıldan sonra ihtiyaç
deÆerlendirmelerinin i∆aret ettiÆi ülke içi bölgesel
geli∆meleri de duyurmayı dü∆ünebilir. REC Türkiye
Ülke Ofisi, diÆer kitle ileti∆im araçlarındaki mevcut
hizmetlerden de haber verebilir.
PROGRAMLAR VE HÏZMETLER
≥EMA 3
Enformasyon program ve hizmetleri
TÜRKÏYE REC ÜLKE OFÏSÏ
Enformasyon Programlan
Çevresel
Enformasyon DeÆi∆imi
Yayınlar
Bülten
Rehberler ve
Raporlar
REC MO
Yayınlarının
Tercümesi
Veri Tabanları
Enformasyon
Merkezi
Kütüphane
Soru ve
Cevap
Hizmetleri
Merkez Ofisi
Web Sitesi
Bölgesel Enformasyon Programlari
Süregiden Enformasyon Hizmetleri
REC MERKEZ OFÏSÏ
Enformasyon Program Sahası
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
77
PROGRAMLAR VE HÏZMETLER
Tercüme
Daha önce vurgulandıÆı gibi REC'in Ïngilizce ve
diÆer Orta ve DoÆu Avrupa dillerinde oldukça geni∆ bir
yayın, eÆitim mazlemesi, rapor, vs. portföyü
bulunmaktadır. Türkiye'deki REC faaliyetlerinin en
ba∆ında, gelecekteki i∆leri ve katılımcılarla i∆birliÆi
üzerinde hızlı etki yapacak yayınların tercümesi ve
daÆıtımı gelmelidir. Kamu i∆tiraki, çevre politikaları ve
çevresel etki deÆerlendirme konularındaki yayın
dizilerine özel ilgi gösterilmelidir.
Rehberler ve raporlar
Rehberler ve raporlar, ilgi ortakları itibarıyla
(hükümet, STK ve i∆ çevresi) çevresel kurulu∆ların bir
dökümünü saÆlayacaktır. Son zamanlarda yayımlanan
bu tür doküman bulunmamaktadır. Rehberler,
katılımcıların sektör genelindeki geli∆melerin yanısıra
bilgi ve yardım için kimle temas kuracaklarını bilmelerini
saÆlayacak tam bir örgüt ve kurulu∆ listesine de
ula∆masını saÆlayacaktır. Buna ek olarak, uygun ve
model te∆kil edebilecek nitelikteki proje ve program
raporları da geleneksel REC tasarımı ve formatında
Türkçe olarak yayınlanabilecektir.
BaÆı∆/Yardım Programları
BaÆı∆ programlarının amacı, çevresel ilgi
ortaklarının, özellikle de STK camiasının kurumsal
istikrara ula∆ması, çevresel karar alma sürecine
katılması, ulusal i∆birliÆi olanaklarının güçlenmesini ve
dahili kapasitelerini geli∆tirmesi için mali açıdan
desteklenmesini amaçlar.
Birbirini tamamlayıcı üç tipte baÆı∆ programı
planlanmaktadır:
• Küçük baÆı∆lar
• Ulusal baÆı∆lar
• Tahsisli baÆı∆lar
KÜÇÜK BA≠I≥LAR
Küçük BaÆı∆lar Programı, STK'ların, özellikle yerel
topluluk ve halka dayalı kurulu∆ların ihtiyaçlarına
seslenecektir. Küçük baÆı∆lar, baÆı∆lar kılavuzunda
belirtilecek ko∆ullara baÆlı olarak kayıtlı STK'lara,
hukuki statüsü bulunmayan veya tescil sürecinde olan
yurtta∆ grupları ve inisiyatiflerine verilebilecektir.
Türkiye Ülke Ofisi, proje tekliflerini baz alarak her biri
5 bin euro'ya kadar küçük baÆı∆ları a∆aÆıda belirtilen
kapsamlarda tahsis edecektir:
• Tescil ve i∆e ba∆lama — Yeni çevre STK'larının
tescil ve i∆e ba∆lama masraflarına katkıda
bulunmaya yönelik baÆı∆lar,
78
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
• Kurumsal geli∆im — Ofis kirası, ücretler ve teçhizat
giderleri gibi i∆letme giderlerine katkıda bulunmaya
yönelik baÆı∆lar,
• Çevresel projeler — Faaliyetler ve kampanyalar gibi
normalde yerel topluluk katılımıyla gerçekle∆tirilen
yerel projelerin uygulanmasını destekleyen
baÆı∆lar.
Türkiye Merkez Ofisi, saha ofisleri kuruluncaya ve
program uygulama evresinde bölgelere kayıncaya
kadar Küçük BaÆı∆lar Programı'nın idaresinden
sorumlu olacaktır.
Küçük BaÆı∆lar Programı Türkçe yürütülecektir.
Buna ek olarak, muhtemel eylem gruplarına ve
STK'lara teklif hazırlama, proje yönetimi ve
deÆerlendirme yöntemleri konularında eÆitimler
verilebilecektir.
REC standartlarına uygun olarak Küçük BaÆı∆lar
Programı'na sunulacak tüm proje teklifleri, yerel
danı∆ma heyeti (YDH) tarafından incelenip karara
baÆlanacaktır. Türkiye'deki çe∆itli çevre örgütlerinden
temsilciler ve REC personelinin olu∆turacaÆı YDH,
adaletli ve tarafsız bir baÆı∆ tahsisi karar-alma sürecini
temin edecektir. REC Türkiye Ofisi, böyle bir yapıyla,
yerel taleplere düzenli olarak uyum gösterecek bir
baÆı∆lar programları geli∆tirebilecektir.
ULUSAL BA≠I≥LAR
Ulusal BaÆı∆lar Programı, ulusal ve bölgesel
düzeyde çalı∆an STK'ların ihtiyaçlarına seslenecektir.
BaÆı∆lar kılavuzundaki belirli ko∆ullara baÆlı olarak,
belediye ve kamu kurulu∆ları gibi diÆer ilgi ortaklarına
da, STK veya diÆer katılımcılarla i∆birliÆini ispatlamaları
halinde ulusal baÆı∆ kullandırılabilecektir. Programı
yürütecek olan Türkiye Ülke Ofisi, a∆aÆıdaki amaçlara
uygun olarak 20 bin euro'ya kadar baÆı∆ tahsis
edebilecektir:
• Ulusal ve bölgesel düzeyde çevresel projeler;
• DiÆer ilgi ortaklarına örnek olma potansiyeli ta∆ıyan
kamu bilinci ve çevre kampanyaları;
• Dünya Günü faaliyetleri, STK'ların Ulusal Forumları,
vs. gibi ulusal faaliyetler, forumlar ve seminerler;
• Ïki ya da daha fazla çevresel ilgi ortaÆının katılacaÆı
ortak projeler.
Ulusal BaÆı∆ Programları Türkçe yürütülecektir.
Küçük BaÆı∆lar Programı'yla aynı ∆ekilde, sunulan tüm
proje teklifleri YDH tarafından önceden açıklanacak
kriterler ı∆ıÆında incelenecek ve karara baÆlanacaktır.
PROGRAMLAR VE HÏZMETLER
≥EMA 4
BaÆı∆/Yardım program ve hizmetleri
TÜRKÏYE REC ÜLKE OFÏSÏ
BaÆı∆/Yardım Programlari
Yerel BaÆı∆lar
Ulusal BaÆı∆lar
Tahsisli BaÆı∆lar
Ba∆langıç ve
Kurumsal
Destek
Bölgesel
BaÆı∆lar
Avrupa
BirliÆi’ne
Katılım
Sivil Toplumu
Kurmak
Ï∆birliÆine
Yönelik
BaÆı∆lar
Kamu
Ï∆tiraki
Çevresel
Projeler
Özel
Konular
Ï∆birliÆine Yönelik BaÆı∆lar
Özel BaÆı∆lar
REC MERKEZ OFÏSÏ
BaÆı∆/Yardım Programı
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
79
PROGRAMLAR VE HÏZMETLER
≥EMA 5
Özel Programlar ve Hizmetler
REC TÜRKÏYE ÜLKE OFÏSÏ
Özel Programlar
Yeni Öncelikli Alanlar için
Programlar
Uluslararası Programlar
Yeni Ïlgi Ortaklari
için Programlar
TAHSÏSLÏ BA≠I≥LAR
Özel Programlar
Birden fazla ilgi ortaÆı katılımıyla olu∆turulan ortak
projelere 20 bin euro'ya kadarlık (özel taleplere göre
deÆi∆iklik gösterebilecek) baÆı∆lar kullandırılacaktır.
STK'lar ile merkez, il ve bölgesel yönetim kurumları
arasındaki ortaklık anla∆maları te∆vik edilecektir. Her
yıl yapılacak bir ara∆tırma, belirli çevresel kategorilerin
tanımlanmasına yardımcı olacaktır. ≥u ana kadar iki
kategori tanımlanmı∆tır:
REC Türkiye, çevresel ilgi ortaklarına yönelik yeni
program ve hizmetleri “özel programlar” kategorisinde
altında sürekli deÆerlendirip geli∆tirecektir. Burada,
REC Türkiye Ülke Ofisi'nin üç ana programının
kapsamına giren hizmetler aracılıÆıyla kar∆ılanamayan
taleplere odaklanılacaktır. AÆırlık verilecek konular
a∆aÆıda sıralanmı∆tır:
• Avrupa BirliÆi katılım sürecine ili∆kin tahsisli
baÆı∆lar
• Çevresel konularda kamu i∆tirakine ili∆kin tahsisli
baÆı∆lar
REC Türkiye tahsisli baÆı∆lar için teklifleri
toplayacak ve tahsis kararı rekabetçi bir anlayı∆la
verilecektir. BaÆı∆ kararları ve yönetimi, Küçük ve
Ulusal BaÆı∆ Programları'ndaki gibi olacaktır.
80
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
• Talep varlıÆı tespit edilen öncelikli alanlarda hizmet
geli∆tirilmesi,
• REC Türkiye Ülke Ofisi'nin katkıda bulunabileceÆi
uluslararası programları geli∆tirilmesi;
• Mevcut durumda ülke ofisinin hedefleri dı∆ında yer
alan yeni ilgi ortaklarına yönelik hizmetler
geli∆tirilmesi.
≥ema 5, REC Türkiye tarafından sunulacak özel
programlar hakkında genel fikir vermektedir.
Mali Çerçeve
REC'in faaliyetlerini be∆ yıl süreyle finanse
edebilmek için önemli miktarda finansmanın, bilhassa
ba∆langıç evresinden önce, baÆı∆ ve katkı ∆eklinde
saÆlanması bir ön∆arttır. Ancak böylelikle REC'in
öngörülen i∆levlerini ba∆arıyla gerçekle∆tirmesi ve
kurulu∆un varlıÆının saÆlam bir zemine oturması için
yeterli kaynakların varlıÆı güvence altına alınmı∆ olur.
Türkiye'ye ilgi duyan uluslararası baÆı∆çıların
yanısıra yurtiçindeki kaynaklardan, özellikle
hükümetten, katkılar beklenmektedir.
Türkiye'deki REC faaliyetleri için yapılan tahminler,
en dü∆ük maliyet bazında yapılmı∆ tahminlerdir. Bütçe
örgütün faaliyetlerini sürdürmesi için yeterli olmalıdır
ve Türkiye'deki çevresel odaklardan gelen talepleri
kar∆ılayacak programlar için mali kaynak
saÆlayabilmelidir.
Maliyet tahminlerinin dökümü yıl bazında
yapılmı∆tır; Ïlk iki yıl ba∆langıç evresi, sonraki üç yıl
da uygulama evresidir. Her bir yılın bütçesi, tahmini
idari maliyetler ve programlara ili∆kin maliyetler
olarak ayrılmı∆tır.
Ba∆langıç Evresi Tahmini
Maliyetleri — Yıl 1
Ïlk faaliyet yılı esasen ofisin kurulmasına ayrılacak,
bu çerçevede gerek REC Türkiye Ülke Ofisi gerekse
Merkez Ofis düzeyinde personel istihdamı, lojistik ve
idari i∆lerde yoÆunla∆ılacaktır.
Bütçe iki ana kategoriye ayrılmı∆tır:
• Ïdari maliyetler — REC Merkez Ofis, REC Türkiye
Ülke Ofisi ve saha ofisleri olmak üzere
operasyonun her düzeyinde, personel gerekleri,
yatırımlar, doÆrudan maliyetler ve bakım
giderlerini içerir. Ba∆langıç evresinde, faaliyetlerin
ilk iki yıllık döneminde, saha ofislerinin
açılmayacaÆı öngörülmektedir. Maa∆lar tüm
vergiler dahil olarak hesaplanmı∆ ve bütçelenmi∆
olup, REC'e vergiden muaf uluslararası örgüt
statüsü tanınması halinde tahmini personel
maliyetleri yüzde 30-40 oranında dü∆ecektir.
• Programlara ili∆kin maliyetler — Türkiye Ülke Ofisi
çerçevesinde sunulacak temel hizmetleri kapsar.
Her bir program, ilk yıl geli∆tirilecek ana faaliyet ve
projeler de dahil ayrı ayrı gösterilmi∆tir.
Toplam idari i∆ler ve program maliyetlerinin bir özeti
bu raporun sonunda yer alan Tablo 27'de bulunmaktadır.
ÏDARÏ MALÏYETLER
Ïdari maliyet tahminleri, Türk Hükümeti'nden ayni
katkıların (ofis alanı) saÆlanacaÆı ve Türkiye'de REC ülke
ofisi ∆eklinde bir hukuki varlıÆın tesisinden önce mali
kaynakların temin edileceÆi varsayımına dayanmaktadır.
Tamirat, teçhizat, mobilya, vs. gibi masraflar izleyen
yıllarda tekrar etmeyecek olup bu nedenle doÆrudan
maliyetler ve bakım için ilk yıla ait tahmini bütçe
sonraki dört yıla kıyasla daha yüksek hesaplanmı∆tır.
Personel kapsamında, Türkiye'de yeni bir ülke
ofisinin kurulu∆ sürecini takip edecek tam zamanlı bir
pozisyonun REC Merkez Ofisi'nde açılması
öngörülmektedir. Ek olarak, 10 ki∆iye kadar program
ve destek elemanı da Merkez Ofis ve Ülke Ofisi
∆ebekesi dahilinde yıl boyunca görev yapacaktır.
Personele ili∆kin maliyetler, toplam istihdam maliyetleri
ve i∆ günü ödemelerine dayanmaktadır.
Ïlk faaliyet yılında, ülke ofisi düzeyinde dokuz
ki∆iye kadar tam zamanlı pozisyon açılacaktır. Personel
seçim süreci ikinci yıla, pozisyonlar uygun ∆ekilde
dolduruluncaya kadar sarkabilir.
DoÆrudan maliyetler kapsamında en büyük pay ofis
teçhizatı, mobilya, ofis tamiratına ayrılmı∆tır. Daha önce
belirtildiÆi gibi ofis kira giderleri bütçeye eklenmemi∆
olup, ülke ofis mekanının Türk Hükümeti'nce
saÆlanması beklenmektedir.
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
81
MALÏ ÇERÇEVE
Birinci yıl idari maliyetlerin bütçe dökümü Tablo
17'de verilmi∆tir.
PROGRAM MALÏYETLERÏ
Program maliyetleri, REC'in ülke ofisi aracılıÆıyla
saÆladıÆı ana hizmetlere dayalı tahminler olup REC
Merkez Ofisi tarafından yürütülen program ve projeleri
içermemektedir. Ofisin kurulması ve tümüyle faal hale
geçmesi esas alındıÆından hizmetlerin tümünün ilk
yıldan sunulmaya ba∆lanması mümkün deÆildir.
Kapasite geli∆tirme ve enformasyon programları
üzerinde odaklanılırken, bilhassa geni∆ bir ilgi alanına
hitap eden REC yayınlarının Türkçe'ye çevirisine
öncelik verilecektir. Yerine oturması ve uygun ∆ekilde
duyurulması için daha uzun bir zaman gerektiren BaÆı∆
Programı, ilk bir veya iki ba∆vuru ilanıyla sadece küçük
ve ulusal yardımlar sunabilecektir.
Bütçe dökümü Tablo 18’de yer almaktadır.
Ba∆langıç Evresi Tahmini
Maliyetleri — Yıl 2
Ïkinci faaliyet yılı, ülke ofisinin devamlılıÆını ve
Türkiye’deki mevcudiyetini saÆlamla∆tıracaktır. Birinci
yılda olduÆu gibi bütçe iki ana kategoriye ayrılmı∆tır:
• Ïdari maliyetler — REC Merkez Ofis, REC Türkiye
Ülke Ofisi ve onun saha ofisleri olmak üzere
faaliyetlerin her düzeyinde personel maliyetlerini,
doÆrudan giderleri ve bakım maliyetlerini kapsar.
• Programlara ili∆kin maliyetler — Türkiye Ülke Ofisi
kapsamında sunulacak ana faaliyetleri içerir. Ana
faaliyetler/projeler de dahil olmak üzere ba∆langıç
evresinin ikinci yılında geli∆tirilecek her bir
program ayrı olarak gösterilmektedir.
ÏDARÏ MALÏYETLER
Ïdari maliyet tahminleri, Türk Hükümeti'nden ayni
katkıların (ofis alanı) saÆlanacaÆı ve Türkiye'deki REC
mevcudiyeti için faaliyet maliyetlerini kar∆ılayacak
finansmanın
temin
edileceÆi
varsayımına
dayanmaktadır.
Personel ihtiyacı kapsamında, REC Merkez Ofisi
bünyesinde çalı∆acak ve ülke ofisinin faaliyetlerini
denetleyecek tam-zamanlı bir pozisyonun devam
etmesi öngörülmektedir. Ek olarak, ikinci yıl
çalı∆malarına katkıda bulunmak üzere merkez ofis
bünyesinde yedi ki∆iye kadar program ve destek
personeli bulunacaktır. Bunların istihdamlarının
tahmini maliyeti, toplam istihdam maliyetleri ve i∆ günü
ödemelerini baz almaktadır. Ülke ofisi düzeyinde
82
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
yedisi program ve yönetim üçü de destek olmak üzere
10 ki∆iye kadar tam ve yarı zamanlı pozisyonun
açılması beklenmektedir.
DoÆrudan giderler, Türkiye’ye ait ko∆ullar ve
tahminlere göre düzenlenmi∆ diÆer REC ülke ofisi yıllık
bütçe ihtiyaçlarına dayanarak tahmin edilmektedir.
Daha önce belirtildiÆi gibi ofis kira giderleri bütçeye
eklenmemi∆ olup, REC Türkiye Ülke Ofisi mekanının
Türk Hükümeti'nce saÆlanması beklenmektedir. Ïkinci
yılın son çeyreÆinde, finansmanın yeterli olması
durumunda, üç bölgede saha ofisleri açma süreci
ba∆latılacaktır. Saha ofislerine ili∆kin personel, lojistik
ve operasyon maliyetleri, ilgili faaliyetlerin ikinci yılının
sonunda ba∆laması ve üçüncü yılda tümüyle faal hale
gelmesi hedefine dayanmaktadır. Bütçe dökümü Tablo
19’da bulunmaktadır.
PROGRAM MALÏYETLERÏ
Tahmini program maliyetleri, REC tarafından ülke
ofisi aracılıÆıyla sunulacak ana hizmetleri baz alacak,
REC Merkez Ofisi tarafından yürütülecek program ve
projeleri kapsamayacaktır. REC, planladıÆı tüm
faaliyetleri ikinci yılın sonu itibarıyla temin etmeyi
planlamaktadır.
Kapasite geli∆tirme, enformasyon ve maddi yardım
programları, hükümet kurumları, STK’lar ve diÆer
çevresel ilgi ortaklarını hedef alan hizmetleri de
kapsayacak ∆ekilde tümüyle faal hale gelecektir. REC
yayınlarının Türkçe’ye tercümesi gibi bazı ana
faaliyetlere devam edilecektir. Ayrıntılı bütçe dökümü
Tablo 20’de verilmi∆tir.
Uygulama Evresi Tahmini
Maliyetleri — Yıl 3
REC Türkiye Ülke Ofisi, faaliyetlerin üçüncü,
uygulama evresinin ilk yılında Türkiye’deki çevre
sektörünün önde gelen destek kurumlarından biri
haline gelmelidir. Önceki yıllarda olduÆu gibi örgütün
tahmini maliyetlerini yansıtan bütçe iki ana kategoriye
bölünmü∆tür:
• Ïdari maliyetler — REC Merkez Ofisi, REC Türkiye
Ülke Ofisi ve onun saha ofisleri olmak üzere tüm
düzeylerde personel, doÆrudan giderleri ve bakım
masraflarını içerir.
• Programlara ili∆kin maliyetler — Türkiye Ülke Ofisi
kapsamında sunulacak ana faaliyetleri içerir.
Üçüncü yıl içinde geli∆tirilecek ana faaliyet ve
projeler de dahil herbir program ayrı
gösterilmektedir.
MALÏ ÇERÇEVE
ÏDARÏ MALÏYETLER
Ïdari maliyet tahminleri, Türk Hükümeti'nden ayni
katkıların (ofis alanı) saÆlanacaÆı ve REC’in
Türkiye'deki mevcudiyeti için operasyonel maliyetleri
kar∆ılayacak finansmanın temin edileceÆi varsayımına
dayanmaktadır.
Personel ihtiyacı kapsamında, REC Merkez Ofisi
bünyesinde çalı∆acak ve ülke ofisinin faaliyetlerini
denetleyecek tam-zamanlı bir pozisyonun devam etmesi
öngörülmektedir. Ek olarak, üçüncü yıl boyunca
çalı∆malara katkıda bulunmak üzere merkez ofis
bünyesinde altı ki∆iye kadar program ve destek
personeli bulunacaktır. Bunların katkılarının tahmini
maliyeti, i∆ günü giderlerini baz almaktadır. Ülke ofisi
düzeyinde 10 ki∆iye kadar tam ve yarı zamanlı pozisyon,
yedisi program ve yönetim üçü de destek olmak üzere
istihdam edilecektir. Saha ofisleri, ofis ba∆ına üç
personelle bu yıl içinde tümüyle faal duruma geçmelidir.
Tahmini doÆrudan giderler, Türkiye ko∆ullarına
göre ayarlanmı∆ diÆer REC ülke ofisi yıllık bütçe
ihtiyaçlarına dayanmaktadır.
Daha önce belirtildiÆi gibi ofis kira giderleri bütçeye
eklenmemi∆ olup, ofis alanlarının Türk Hükümeti'nce
saÆlanması beklenmektedir.
Bütçe dökümü Tablo 21’de verilmektedir.
PROGRAM MALÏYETLERÏ
Tahmini program maliyetleri, REC tarafından ülke
ofisi aracılıÆıyla sunulacak ana hizmetleri baz alacak,
REC Merkez Ofisi tarafından yürütülecek program ve
projeleri kapsamayacaktır. REC, planladıÆı tüm
faaliyetleri üçüncü yılın sonu itibarıyla gerçekle∆tiriyor
olmayı planlamaktadır. Ek olarak saha ofisleri de
maddi yardım ve enformasyon programları gibi altprogramları yerel düzeyde yürütecektir.
Kapasite geli∆tirme, enformasyon ve baÆı∆/yardım
programlarının yanısıra merkezi ve yerel yönetim
kurumları, STK’lar ve diÆer çevresel ilgi ortaklarını
hedef alan tüm hizmetler tamamen faaliyete geçmi∆
olacaktır. Ayrıntılı bütçe dökümü a∆aÆıdadır.
Uygulama Evresi Tahmini
Maliyetleri — Yıl 4
Dördüncü faaliyet yılında, ülkedeki katılımcılar
tarafından talep edilen geleneksel hizmetlerin temini
ile yeni eÆilim ve taleplerin deÆerlendirilmesine aynı
oranda aÆırlık verilecektir. Bu nedenle, REC Türkiye
Ülke Ofisi’nin stratejik yönelimini belirlemek üzere
Dördüncü Yıl içinde kapsamlı bir ihtiyaç
deÆerlendirme çalı∆ması yapılacaktır. Bütçe, önceki
yıllarda olduÆu gibi, örgütün tahmini maliyetlerini
yansıtması açısından iki ana kategoriye bölünmü∆tür:
• Ïdari maliyetler — REC Merkez Ofisi, REC Türkiye
Ülke Ofisi ve onun saha ofisleri olmak üzere tüm
düzeylerde personel, doÆrudan giderler ve bakım
masraflarını içerir.
• Programlara ili∆kin maliyetler — Türkiye Ülke Ofisi
kapsamında sunulacak ana faaliyetleri içerir.
Dördüncü yıl içinde geli∆tirilecek ana faaliyet ve
projeler de dahil her bir program ayrı
gösterilmektedir.
ÏDARÏ GÏDERLER
Ïdari maliyet tahminleri, Türk Hükümeti'nden ayni
katkıların (ofis alanı) saÆlanacaÆı ve REC’in
Türkiye'deki mevcudiyeti için operasyonel maliyetleri
kar∆ılayacak finansmanın temin edileceÆi varsayımına
dayanmaktadır.
Personel ihtiyacı kapsamında, REC Merkez Ofisi
bünyesinde çalı∆acak ve ülke ofisinin faaliyetlerini
denetleyecek tam-zamanlı bir pozisyonun devam etmesi
öngörülmektedir. Ek olarak, dördüncü yıl boyunca
çalı∆malara katkıda bulunmak üzere merkez ofis
bünyesinde altı ki∆iye kadar program ve destek personeli
bulunacaktır; Bu istihdamların tahmini maliyeti, i∆ günü
giderlerini baz almaktadır. Ülke ofisi düzeyinde 10 ki∆iye
kadar tam ve yarı zamanlı pozisyon, yedisi program ve
yönetim üçü de destek olmak üzere istihdam edilecektir.
Tahmini doÆrudan giderler, Türkiye ko∆ullarına
göre ayarlanmı∆ diÆer REC ülke ofisi yıllık bütçe
ihtiyaçlarına dayanmaktadır.
Daha önce belirtildiÆi gibi ofis kira giderleri bütçeye
eklenmemi∆ olup, ofis alanlarının Türk Hükümeti'nce
saÆlanması beklenmektedir.
Bütçe dökümü Tablo 23’de verilmektedir.
PROGRAM MALÏYETLERÏ
Tahmini program maliyetleri, REC tarafından ülke
ve saha ofisleri aracılıÆıyla sunulacak ana hizmetleri
baz alacak, REC Merkez Ofisi tarafından yürütülecek
program ve projeleri kapsamayacaktır.
REC hizmetlerine gelecek yeni taleplerin sonucu
olarak, geleneksel kapasite geli∆tirme, enformasyon
ve maddi yardım programlarının dı∆ında özel
programlar da geli∆tirilebilecektir. Bunlar, gereklilik
deÆerlendirmelerinde tanımlanacak merkezi ve yerel
yönetim kurumlarına, STK’lara ve diÆer çevresel ilgi
ortaklarına yönelik hizmetlerle birlikte tümüyle
faaliyet halinde olacaktır. REC, süregiden
deÆerlendirmelerde de tanımlanacaÆı gibi, öncelikli
alanlarda çalı∆mayı sürdürecektir.
Dördüncü yıl bütçesi Tablo 24’te verilmi∆tir.
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
83
MALÏ ÇERÇEVE
Uygulama Evresi Tahmini
Maliyetleri — Yıl 5
Faaliyetlerin be∆inci yılı — mevcudiyetin ilk ana
döneminin son yılı — örgütün mali açıdan tümüyle
kendine yeterlilik hedefine doÆru ilerlediÆi bir geçi∆
dönemi olmalıdır. REC Türkiye Ülke Ofisi, tümüyle
kendine yeterli olabilmek için hizmetleri aracılıÆıyla
yeterli finansmanı ve baÆı∆ları saÆlayabildiÆi bir
konuma gelmelidir.
Bütçe, önceki yıllarda olduÆu gibi, örgütün tahmini
maliyetlerini yansıtması açısından iki ana kategoriye
bölünmü∆tür:
• Ïdari maliyetler — REC Merkez Ofisi, REC Türkiye
Ülke Ofisi ve onun saha ofisleri olmak üzere her
düzeyde personel, doÆrudan giderler ve bakım
masraflarını içerir.
• Programlara ili∆kin maliyetler — Türkiye Ülke Ofisi
kapsamında sunulacak ana faaliyetleri içerir.
Be∆inci yıl içinde geli∆tirilecek ana faaliyet ve
projeler de dahil her bir program ayrı
gösterilmektedir.
ÏDARÏ GÏDERLER
Ïdari maliyet tahminleri, Türk Hükümeti'nden ayni
katkıların (ofis alanı) saÆlanacaÆı ve REC’in
Türkiye'deki mevcudiyeti için operasyonel maliyetleri
kar∆ılayacak finansmanın temin edileceÆi varsayımına
dayanmaktadır.
84
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
Personel ihtiyacı kapsamında, REC Merkez Ofisi
bünyesinde çalı∆acak ve ülke ofisinin faaliyetlerini
denetleyecek tam-zamanlı bir pozisyonun devam
etmesi öngörülmektedir. Ek olarak, be∆inci yıl boyunca
çalı∆malara katkıda bulunmak üzere merkez ofis
bünyesinde altı ki∆iye kadar program ve destek
personeli bulunacaktır; Bunların istihdamlarının
tahmini maliyeti, i∆ günü giderlerini baz almaktadır.
Ülke ofisi düzeyinde 10 ki∆iye kadar tam ve yarı
zamanlı pozisyon, yedisi program ve yönetim üçü de
destek olmak üzere, istihdam edilecektir.
Daha önce belirtildiÆi gibi ofis kira giderleri bütçeye
eklenmemi∆tir. Bütçe dökümü Tablo 25’te verilmektedir.
PROGRAM MALÏYETLERÏ
Tahmini program maliyetleri, REC tarafından ülke
ve saha ofisleri aracılıÆıyla sunulacak ana hizmetleri
baz alacak, REC Merkez Ofisi tarafından yürütülecek
program ve projeleri kapsamayacaktır. REC, ihtiyaç
deÆerlendirmeleriyle belirlenecek öncelikli alanlarda
çalı∆mayı sürdürecektir. REC hizmetlerine yönelik
taleplerdeki deÆi∆ikliklere baÆlı olarak özel programlar
geli∆tirilebilecektir.
Kapasite geli∆tirme, enformasyon ve baÆı∆/yardım
programlarıyla birlikte merkezi ve yerel yönetim
kurumlarına, STK’lara ve diÆer çevresel ilgi ortaklarına
yönelik hizmetler tümüyle faaliyet içerisinde olmaya
devam edecektir. Be∆inci yıl bütçesi Tablo 26’te verilmi∆tir.
MALÏ ÇERÇEVE
TABLO 17
Ïlk Yıl için Ïdari Bütçe
Ïdari Yıl 1
Açıklamalar
Toplam
Proje Müdürü
Ïdari Giderler
15,840
Proje ve Destek Personeli
Ïdari Giderler
5,088
REC MERKEZ OFÏSÏ — PERSONEL
Merkez Ofis Personel Ara Toplamı
20,928
REC MERKEZ OFÏS — DO≠RUDAN GIDERLER
Teçhizat
Genel toplam
3,500
Basım ve çoÆaltma
Genel toplam
500
Posta
Genel toplam
400
Telekomünikasyon
Genel toplam
1,500
Seyahat
Genel toplam
10,500
Muhtelif
Genel toplam
1,100
Merkez Ofis DoÆrudan Giderler
Ara-Toplamı
17,500
REC TÜRKIYE ÜLKE OFÏSÏ — PERSONEL
Ülke Ofisi Temsilcisi/Yöneticisi
Maddi Yardımlar Proje Asistanı, 2. yıl ba∆lıyor
Ïdari Giderler
18,000
Mali Ï∆ler Müdürü
Ïdari Giderler
11,400
Kapasite Geli∆tirme Müdürü
Ïdari Giderler
6,840
Enformasyon Proje Müdürü
Ïdari Giderler
6,840
BaÆı∆lar Proje Müdürü
Ïdari Giderler
6,840
BaÆı∆lar Proje Asistanı
2. Yılda Ba∆layacak
Ofis Müdürü
Ïdari Giderler
Ïdari Ï∆ler Müdürü
Ïdari Giderler
21,600
Destek Personeli
Ïki Pozisyon
14,400
0
10,080
Ülke Ofisi Personel Ara Toplamı
Ïdari Yıl 1
96,000
Açıklamalar
Toplam
Onarım ve ofis tadilatı
Genel toplam
19,000
Kira
Türkiye’nin ayni katkısı
Elektrik, su, gaz, vs.
Genel toplam
8,500
Vasıtalar
Genel toplam
28,000
REC TÜRKIYE ÜLKE OFÏSÏ — TESÏSLER VE BAKIM GÏDERLERÏ
Ülke Ofisi Tesis ve Bakım AraToplamı
0
55,500
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
85
MALÏ ÇERÇEVE
TABLO 17 devamı
Ïlk Yıl için Ïdari Bütçe devamı
REC TÜRKIYE ÜLKE OFÏSÏ — DO≠RUDAN GÏDERLER
Teçhizat
7 i∆ istasyonu, yazıcılar, fotokopi
makinesi, telefon sistemi, faks
46,000
Ofis Giderleri
Genel toplam
17,000
Seyahat
Genel toplam
35,000
Muhtelif
Genel toplam
Ülke Ofisi DoÆrudan Giderler Ara Toplamı
4,500
102,500
REC TÜRKÏYE SAHA OFÏSLERÏ
Saha Ofisleri Ara Toplamı
Ïdari YIl 1 — Ara ToplamI
86
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
1. Yılda Faaliyet Göstermeyecek
0
292,428
MALÏ ÇERÇEVE
TABLO 18
Ïlk Yıl için Programlar Bütçesi
Programlar Yıl 1
Açıklamalar
Toplam
Merkez Ofis Destek Departmanı
Proje Müdürü
Program giderleri
36,960
Proje ve Destek Personeli
Program giderleri
11,872
PROGRAMLARA ÏLÏ≥KÏN PERSONEL GÏDERLERÏ
REC Merkez Ofisi
Merkez Ofis Ara Toplamı
48,832
REC Türkiye Ülke Ofisi
Ülke Ofisi Temsilcisi/Yöneticisi
Program giderleri
18,000
Mali Ï∆ler Müdürü
Program giderleri
11,400
Kapasite Geli∆tirme Müdürü
Program Giderleri
15,960
Enformasyon Proje Müdürü
Program Giderleri
15,960
BaÆı∆lar Proje Müdürü
Program Giderleri
15,960
BaÆı∆lar Proje Asistanı
Program Giderleri
0
Ofis Müdürü
Program Giderleri
4,320
Ïdari Ï∆ler Müdürü
Program Giderleri
0
Destek Personeli
Program Giderleri
0
Ülke Ofisi Ara Toplamı
PROGRAMLARA ÏLÏ≥KÏN PERSONEL GÏDERLERÏ ARA-TOPLAMI
81,600
130,432
KAPASÏTE GELÏ≥TÏRME PROGRAMLARI
EÆitim ve ÖÆretim Hizmetleri
Sivil Toplum Geli∆tirme
21,000
Kamu Ï∆tiraki
36,000
AB Katılımı
67,000
Örgütsel Ïdare
EÆitim ve ÖÆretim Hizmetleri Ara Toplamı
15,000
139,000
Danı∆manlık Hizmetleri
Kamu Ï∆tiraki
10,500
AB Katılımı
29,000
Danı∆manlık Hizmetleri Ara Toplamı
KAPASÏTE GELÏ≥TÏRME PROGRAMLARI ARA TOPLAMI
39,500
178,500
ENFORMASYON PROGRAMLARI
Çevresel Enformasyon DeÆi∆imi Hizmetleri
Enformasyon Merkezi
20,000
Kütüphane
14,000
Veri Tabanı
8,000
Web Sitesi
10,000
Soru & Cevap Hizmetleri
Çevresel Enformasyon DeÆi∆imi Hizmetleri Ara Toplamı
2,000
54,000
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
87
MALÏ ÇERÇEVE
TABLO 18 devamı
Ïlk Yıl için Programlar Bütçesi devamı
Programlar Yıl 1
Açıklamalar
Toplam
Yayınlar
Bülten
9,000
Çeviriler
38,000
Rehberler ve Raporlar
28,000
Yayınlar Ara Toplamı
Enformasyon ProgramlarI Ara ToplamI
75,000
129,000
BA≠I≥/YARDIM PROGRAMLARI
Küçük BaÆı∆lar
Ba∆langıç ve Kurumsal Geli∆me
30,000
Projeler ve Faaliyetler
50,000
Küçük BaÆı∆lar Ara Toplamı
80,000
Ulusal BaÆı∆lar
Projeler
Kampanyalar ve Kamusal Bilinç
Ulusal BaÆı∆lar Ara Toplamı
Tahsisli BaÆı∆lar
50,000
100,000
0
BaÆı∆/Yardım ProgramlarI Ara ToplamI
180,000
Programlar Ara Toplamı
617,932
Ïdari Giderler Ara Toplamı
292,428
Programlar Ara Toplamı
617,932
Beklenmedik Giderler (15%)
YIl 1 Toplam
88
50,000
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
136,554
1,046,914
MALÏ ÇERÇEVE
TABLO 19
Ïkinci Yıl için Ïdari Bütçe
Ïdari Yıl 2
Açıklamalar
Toplam
Merkez Ofis Destek Departmanı
Proje Müdürü
Ïdari Giderler
15,840
Proje ve Destek Personeli
Ïdari Giderler
REC MERKEZ OFÏSÏ — PERSONEL
5,088
Merkez Ofis Personel Ara Toplamı
20,928
REC MERKEZ OFÏS — DO≠RUDAN GÏDERLER
Basım ve çoÆaltma
Genel toplam
500
Posta
Genel toplam
400
Telekomünikasyon
Genel toplam
1,200
Seyahat
Genel toplam
10,100
Muhtelif
Genel toplam
500
Merkez Ofis DoÆrudan Giderler Ara Toplamı
12,500
REC TÜRKIYE ÜLKE OFÏSÏ — PERSONEL
Ülke Ofisi Temsilcisi/Yöneticisi
Ïdari Giderler
18,600
Mali Ï∆ler Müdürü
Ïdari Giderler
12,000
Kapasite Geli∆tirme Müdürü
Ïdari Giderler
7,200
Enformasyon Proje Müdürü
Ïdari Giderler
7,200
BaÆı∆lar Proje Müdürü
Ïdari Giderler
7,200
BaÆı∆lar Proje Asistanı
Ïdari Giderler
6,000
Ofis Müdürü
Ïdari Giderler
10,920
Ïdari Ï∆ler Müdürü
Ïdari Giderler
22,800
Destek Personeli
Ïki Pozisyon
15,600
Ülke Ofisi Personel Ara Toplamı
107,520
REC TÜRKIYE ÜLKE OFÏSÏ — TESÏSLER VE BAKIM GÏDERLERÏ
Onarım ve ofis tadilatı
Genel toplam
Kira
Türkiye’nin ayni katkısı
2,500
Elektrik, su, gaz, vs.
Genel toplam
Vasıtaların Bakımı
Genel toplam
0
14,000
7,000
Ülke Ofisi Tesis ve Bakım AraToplamı
23,500
REC TÜRKÏYE ÜLKE OFÏSÏ — DO≠RUDAN GÏDERLER
Teçhizat
2 Ï∆ istasyonu, mobilya
Ofis Giderleri
Genel toplam
14,000
Seyahat
Genel toplam
28,000
Muhtelif
Genel toplam
4,500
Ülke Ofisi DoÆrudan Giderler Ara Toplamı
5,500
52,000
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
89
MALÏ ÇERÇEVE
TABLO 19 devamı
Ïkinci Yıl için Ïdari Bütçe devamı
Ïdari Yıl 2
Açıklamalar
Toplam
Saha Ofisi Müdürü (2. Yıl Ekim’de Ba∆layacak)
Ïdari Giderler
10,500
Proje Müdürü
3. Yıl Ba∆layacak
0
Ïdari ve Mali Asistan
3. Yıl Ba∆layacak
0
REC TÜRKÏYE SAHA OFÏSLERÏ — PERSONEL
Saha Ofisleri Personel Ara Toplamı
10,500
REC TÜRKIYE SAHA OFÏSLERÏ — TESÏSLER VE BAKIM
Ofis Onarımı ve Bakımı (3 Ofis)
Genel toplam
Kira
Türkiye’nin Ayni Katkısı
Elektrik, su, gaz, vs.
Genel toplam
Saha Ofisleri — Tesisler ve Bakım Ara Toplamı
8,500
0
4,500
13,000
REC TÜRKÏYE SAHA OFÏSLERÏ — DO≠RUDAN GÏDERLER
Teçhizat
Ofis Giderleri
Genel toplam
5,500
Seyahat
Genel toplam
4,000
Muhtelif
Genel toplam
Saha Ofisleri — DoÆrudan Giderler Ara Toplamı
ÏDARÏ GÏDERLER ARA TOPLAMI
90
16,000
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
1,200
26,700
266,648
MALÏ ÇERÇEVE
TABLO 20
2. Yıl için Programlar Bütçesi
Programlar Yıl 2
Açıklamalar
Toplam
Merkez Ofis Destek Departmanı Proje Müdürü
Program Giderleri
36,960
Proje ve Destek Personeli
Program Giderleri
11,872
PROGRAMLARLA ÏLGILI PERSONEL GÏDERLERI
REC Merkez Ofisi
Merkez Ofis Ara Toplamı
48,832
REC Ülke Ofisi
Ülke Ofisi Temsilcisi/Yöneticisi
Program Giderleri
18,600
Mali Müdür
Program Giderleri
12,000
Kapasite Geli∆tirme Müdürü
Program Giderleri
16,800
Enformasyon Proje Müdürü
Program Giderleri
16,800
BaÆı∆lar Proje Müdürü
Program Giderleri
16,800
BaÆı∆lar Proje Asistanı
Program Giderleri
6,000
Ofis Müdürü
Program Giderleri
4,680
Ïdari Ï∆ler Müdürü
Program Giderleri
0
Destek Personeli
Program Giderleri
Ülke Ofisi Ara Toplamı
0
91,680
REC Saha Ofisleri
Saha Ofis Müdürü (2. Yıl Ekim’de ba∆layacak)
Program Giderleri
Proje Müdürü
3. yıl istihdam edilecek
0
Ïdari ve Mali Asistan
3. yıl istihdam edilecek
0
Saha Ofisleri Ara Toplamı
PERSONEL GÏDERLERÏ ARA TOPLAMI
4,500
4,500
145,012
KAPASÏTE GELÏ≥TÏRME PROGRAMLARI
EÆitim ve ÖÆretim Hizmetleri
Sivil Toplumu Geli∆tirmek
21,000
Kamu Ï∆tiraki
56,000
AB’ye Katılım
67,000
Örgütsel Ïdare
15,000
EÆitmenlerin EÆitimi
EÆitim ve ÖÆretim Hizmetleri Ara Toplamı
10,000
169,000
Danı∆manlık Hizmetleri
Kamu Ï∆tiraki
10,500
AB’ye Katılım
8,000
Ïhtiyaç DeÆerlendirmeleri
Danı∆manlık Hizmetleri Ara Toplamı
KAPASÏTE GELÏ≥TÏRME PROGRAMLARI ARA TOPLAMI
24,500
43,000
212,000
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
91
MALÏ ÇERÇEVE
TABLO 20 devamı
2. Yıl için Programlar Bütçesi devamı
Programlar Yıl 2
Açıklamalar
Toplam
ENFORMASYON PROGRAMLARI
Çevresel Bilgi DeÆi∆imi Hizmetleri
Enformasyon Merkezi
14,000
Kütüphane
7,000
Veri Tabanı
4,000
Web Sitesi
5,500
Soru & Cevap Hizmetleri
5,000
Çevresel Bilgi DeÆi∆imi Hizmetleri Ara Toplamı
35,500
Yayınlar
Bülten
11,000
Çeviriler
22,000
Rehberler ve Raporlar
32,000
Yayınlar Ara Toplamı
ENFORMASYON PROGRAMLARI ARA TOPLAMI
65,000
100,500
BA≠I≥/YARDIM PROGRAMLARI
Küçük BaÆı∆lar
Ba∆langıç ve Kurumsal Geli∆me
Projeler ve Faaliyetler
Küçük BaÆı∆lar Ara Toplamı
80,000
70,000
150,000
Ulusal BaÆı∆lar
Projeler
40,000
Kampanyalar ve Kamu Bilinci
60,000
Ulusal BaÆı∆lar Ara Toplamı
100,000
Tahsisli BaÆı∆lar
AB’ye Katılım
100,000
Kamu Ï∆tiraki
60,000
Tahsisli BaÆı∆lar Ara Toplamı
BA≠I≥/YARDIM PROGRAMLARI ARA TOPLAMI
160,000
410,000
PROGRAMLAR ARA TOPLAMI
867,512
Ïdari Giderler Ara Toplamı
266,648
Programlar Ara Toplamı
867,512
Beklenmedik Giderler (15%)
YIL 2 TOPLAM
92
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
170,124
1,304,284
MALÏ ÇERÇEVE
TABLO 21
Üçüncü Yıl için Ïdari Bütçe
Ïdari Yıl 3
Açıklamalar
Toplam
REC MERKEZ OFÏSÏ — PERSONEL
Merkez Ofis Destek Departmanı Proje Müdürü
Ïdari Giderler
6,105
Proje ve Destek Personeli
Ïdari Giderler
4,200
Merkez Ofis Personel Ara Toplamı
10,305
REC MERKEZ OFÏS — DO≠RUDAN GÏDERLER
Basım ve çoÆaltma
Genel toplam
500
Posta
Genel toplam
200
Telekomünikasyon
Genel toplam
1,200
Seyahat
Genel toplam
10,100
Muhtelif
Genel toplam
500
Merkez Ofis DoÆrudan Giderler
Ara Toplamı
12,500
REC TÜRKIYE ÜLKE OFÏSÏ — PERSONEL
Ülke Ofisi Temsilcisi/Yöneticisi
Ïdari Giderler
19,200
Mali Ï∆ler Müdürü
Ïdari Giderler
12,600
Kapasite Geli∆tirme Müdürü
Ïdari Giderler
7,560
Enformasyon Proje Müdürü
Ïdari Giderler
7,560
BaÆı∆lar Proje Müdürü
Ïdari Giderler
7,560
BaÆı∆lar Proje Asistanı
Ïdari Giderler
7,800
Ofis Müdürü
Ïdari Giderler
11,760
Ïdari Ï∆ler Müdürü
Ïdari Giderler
24,000
Destek Personeli
Ïki Pozisyon
16,800
Ülke Ofisi Personel Ara Toplamı
114,840
REC TÜRKIYE ÜLKE OFÏSÏ — TESÏSLER VE BAKIM GÏDERLERÏ
Onarım ve ofis tadilatı
Genel toplam
5,000
Kira
Türkiye’nin ayni katkısı
Elektrik, su, gaz, vs.
Genel toplam
19,000
Vasıtaların Bakımı
Genel toplam
10,000
Ülke Ofisi Tesis ve Bakım AraToplamı
0
34,000
REC TÜRKÏYE ÜLKE OFÏSÏ — DO≠RUDAN GÏDERLER
Teçhizat
2 Ï∆ istasyonu, mobilya
Ofis Giderleri
Genel toplam
14,000
Seyahat
Genel toplam
28,000
Muhtelif
Genel toplam
Ülke Ofisi DoÆrudan Giderler Ara Toplamı
5,500
4,500
52,000
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
93
MALÏ ÇERÇEVE
TABLO 21 devamı
Üçüncü Yıl için Ïdari Bütçe devamı
Ïdari Yıl 3
Açıklamalar
Toplam
REC TÜRKIYE SAHA OFÏSLERI — PERSONEL
Saha Ofisi Müdürü
Ïdari Giderler
9,720
Proje Müdürü
Ïdari Giderler
6,480
Ïdari ve Mali Asistan
Ïdari Giderler
Saha Ofisleri Personeli Ara Toplamı
3,240
19,440
REC TÜRKÏYE SAHA OFÏSLERÏ — TESÏSLER VE BAKIM
Ofis Onarımı ve Bakımı (3 Ofis)
Genel toplam
Kira
Türkiye’nin Ayni Katkısı
Elektrik, su, gaz, vs.
Genel toplam
Saha Ofisleri — Tesisler ve Bakım Ara Toplamı
3,000
0
6,000
9,000
REC TÜRKÏYE SAHA OFÏSLERÏ — DO≠RUDAN GÏDERLER
Teçhizat
Ofis Giderleri
Genel toplam
14,000
Seyahat
Genel toplam
12,000
Muhtelif
Genel toplam
Saha Ofisleri — DoÆrudan Giderler Ara Toplamı
ÏDARI GIDERLER ARA TOPLAMI
94
9,000
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
3,000
38,000
290,085
MALÏ ÇERÇEVE
TABLO 22
3. Yıl için Programlar Bütçesi
Programlar Yıl 3
Açıklamalar
Toplam
Merkez Ofis Destek Departmanı Proje Müdürü
Program Giderleri
14,245
Proje ve Destek Personeli
Program Giderleri
9,800
PROGRAMLARLA ÏLGÏLÏ PERSONEL GÏDERLERÏ
REC Merkez Ofisi
Merkez Ofis Ara Toplamı
24,045
REC Ülke Ofisi
Ülke Ofisi Temsilcisi/Yöneticisi
Program Giderleri
19,200
Mali Müdür
Program Giderleri
12,600
Kapasite Geli∆tirme Müdürü
Program Giderleri
17,640
Enformasyon Proje Müdürü
Program Giderleri
17,640
BaÆı∆lar Proje Müdürü
Program Giderleri
17,640
BaÆı∆lar Proje Asistanı
Program Giderleri
7,800
Ofis Müdürü
Program Giderleri
5,040
Ïdari Ï∆ler Müdürü
Program Giderleri
0
Destek Personeli
Program Giderleri
0
Ülke Ofisi Ara Toplamı
97,560
REC Türkiye Saha Ofisleri (3 Ofis)
Saha Ofis Müdürü
Program Giderleri
22,680
Proje Müdürü
Program Giderleri
15,120
Ïdari ve Mali Asistan
Program Giderleri
Saha Ofisleri Ara Toplamı
PERSONEL GIDERLERI ARA TOPLAMI
7,560
45,360
166,965
KAPASÏTE GELÏ≥TÏRME PROGRAMLARI
EÆitim ve ÖÆretim Hizmetleri
Sivil Toplumu Geli∆tirmek
18,000
Kamu Ï∆tiraki
56,000
AB’ye Katılım
78,000
Örgütsel Ïdare
EÆitim ve ÖÆretim Hizmetleri Ara Toplamı
10,000
162,000
Danı∆manlık Hizmetleri
Kamu Ï∆tiraki
15,500
AB’ye Katılım
22,000
Ïhtiyaç DeÆerlendirmeleri
34,500
Danı∆manlık Hizmetleri Ara Toplamı
KAPASÏTE GELÏ≥TÏRME PROGRAMLARI ARA TOPLAMI
72,000
234,000
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
95
MALÏ ÇERÇEVE
TABLO 22 devamı
3. Yıl için Programlar Bütçesi devamı
Programlar Yıl 3
Açıklamalar
Toplam
ENFORMASYON PROGRAMLARI
Çevresel Bilgi DeÆi∆imi Hizmetleri
Enformasyon Merkezi
14,000
Kütüphane
7,000
Veri Tabanı
4,000
Web Sitesi
5,500
Soru & Cevap Hizmetleri
Çevresel Bilgi DeÆi∆imi Hizmetleri Ara Toplamı
5,000
35,500
Yayınlar
Bülten
Çeviriler
11,000
8,000
Rehberler ve Raporlar
16,000
Yayınlar Ara Toplamı
ENFORMASYON PROGRAMLARI ARA TOPLAMI
35,000
70,500
BA≠I≥/YARDIM PROGRAMLARI
Küçük BaÆı∆lar
Ba∆langıç ve Kurumsal Geli∆me
45,000
Projeler ve Faaliyetler
45,000
Kamu Bilinci Artırma
Küçük BaÆı∆lar Ara Toplamı
60,000
150,000
Ulusal BaÆı∆lar
Bölgesel BaÆı∆lar
50,000
Projeler
40,000
Kampanyalar ve Kamu Bilinci
60,000
Ulusal BaÆı∆lar Ara Toplamı
150,000
Tahsisli BaÆı∆lar
AB’ye Katılım
120,000
Kamu Ï∆tiraki
50,000
Özel BaÆı∆lar
80,000
Tahsisli BaÆı∆lar Ara Toplamı
BA≠I≥/YARDIM PROGRAMLARI ARA TOPLAMI
PROGRAMLAR ARA TOPLAMI
Ïdari Giderler Ara Toplamı
Programlar Ara Toplamı
Beklenmedik Giderler (15%)
YIL 3 TOPLAM
96
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
250,000
550,000
1,021,465
290,085
1,021,465
196,733
1,508,283
MALÏ ÇERÇEVE
TABLO 23
Dördüncü Yıl için Ïdari Bütçe
Ïdari Yıl 4
Açıklamalar
Toplam
REC MERKEZ OFÏSÏ — PERSONEL
Merkez Ofis Destek Departmanı Proje Müdürü
Ïdari Giderler
6,105
Proje ve Destek Personeli
Ïdari Giderler
4,200
Merkez Ofis Personel Ara Toplamı
10,305
REC MERKEZ OFÏS — DO≠RUDAN GÏDERLER
Basım ve ÇoÆaltma
Genel toplam
500
Posta
Genel toplam
200
Telekomünikasyon
Genel toplam
1,200
Seyahat
Genel toplam
10,100
Muhtelif
Genel toplam
500
Merkez Ofis DoÆrudan Giderler Ara Toplamı
12,500
REC TÜRKÏYE ÜLKE OFÏSÏ — PERSONEL
Ülke Ofisi Temsilcisi/Yöneticisi
Ïdari Giderler
19,200
Mali Ï∆ler Müdürü
Ïdari Giderler
12,600
Kapasite Geli∆tirme Müdürü
Ïdari Giderler
7,560
Enformasyon Proje Müdürü
Ïdari Giderler
7,560
BaÆı∆lar Proje Müdürü
Ïdari Giderler
7,560
BaÆı∆lar Proje Asistanı
Ïdari Giderler
7,800
Ofis Müdürü
Ïdari Giderler
11,760
Ïdari Ï∆ler Müdürü
Ïdari Giderler
24,000
Destek Personeli
Ïki Pozisyon
16,800
Ara Toplam
Maa∆ Ayarlamaları
ÜLKE OFÏSÏ — PERSONEL ARA TOPLAMI
114,840
21,240
136,080
REC TÜRKÏYE ÜLKE OFÏSÏ — TESÏSLER VE BAKIM GÏDERLERI
Onarım ve ofis tadilatı
Genel toplam
Kira
Türkiye’nin ayni katkısı
Elektrik, su, gaz, vs.
Genel toplam
19,000
Vasıtaların Bakımı
Genel toplam
10,000
Ülke Ofisi Tesis ve Bakım Ara Toplamı
5,000
0
34,000
REC TÜRKÏYE ÜLKE OFÏSÏ — DO≠RUDAN GÏDERLER
Ofis Giderleri
Genel toplam
14,000
Seyahat
Genel toplam
28,000
Muhtelif
Genel toplam
4,500
Ülke Ofisi DoÆrudan Giderler Ara Toplamı
46,500
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
97
MALÏ ÇERÇEVE
TABLO 23 devamı
Dördüncü Yıl için Ïdari Bütçe devamı
Ïdari Yıl 4
Açıklamalar
Toplam
REC TÜRKÏYE SAHA OFÏSLERÏ — PERSONEL
Saha Ofisi Müdürü
Ïdari Giderler
9,720
Proje Müdürü
Ïdari Giderler
6,480
Ïdari ve Mali Asistan
Ïdari Giderler
Ara Toplam
Maa∆ Ayarlamaları
SAHA OFÏSLERÏ PERSONELÏ ARA TOPLAMI
3,240
19,440
6,600
26,040
REC TÜRKÏYE SAHA OFÏSLERÏ — TESÏSLER VE BAKIM
Ofis Onarımı ve Bakımı (3 Ofis)
Genel toplam
Kira
Türkiye’nin Ayni Katkısı
Elektrik, su, gaz, vs.
Genel toplam
SAHA OFISLERI — TESISLER VE BAKIM ARA TOPLAMI
3,000
0
6,000
9,000
REC TÜRKÏYE SAHA OFÏSLERÏ — DO≠RUDAN GIDERLER
Teçhizat
Ofis Giderleri
Genel toplam
14,000
Seyahat
Genel toplam
12,000
Muhtelif
Genel toplam
Saha Ofisleri — DoÆrudan Giderler Ara Toplamı
ÏDARI GÏDERLER ARA TOPLAMI
98
9,000
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
3,000
38,000
312,425
MALÏ ÇERÇEVE
TABLO 24
4. Yıl için Programlar Bütçesi
Programlar Yıl 4
Açıklamalar
Toplam
Merkez Ofis Destek Departmanı Proje Müdürü
Program Giderleri
14,245
Proje ve Destek Personeli
Program Giderleri
9,800
PROGRAMLARLA ÏLGÏLÏ PERSONEL GÏDERLERÏ
REC Merkez Ofisi
Merkez Ofis Ara Toplamı
24,045
REC Ülke Ofisi
Ülke Ofisi Temsilcisi/Yöneticisi
Program Giderleri
19,200
Mali Müdür
Program Giderleri
12,600
Kapasite Geli∆tirme Müdürü
Program Giderleri
17,640
Enformasyon Proje Müdürü
Program Giderleri
17,640
BaÆı∆lar Proje Müdürü
Program Giderleri
17,640
BaÆı∆lar Proje Asistanı
Program Giderleri
7,800
Ofis Müdürü
Program Giderleri
5,040
Ïdari Ï∆ler Müdürü
Program Giderleri
0
Destek Personeli
Program Giderleri
0
Ülke Ofisi Ara Toplamı
97,560
REC TÜRKIYE SAHA OFÏSLERÏ (3 OFIS)
Saha Ofis Müdürü
Program Giderleri
22,680
Proje Müdürü
Program Giderleri
15,120
Ïdari ve Mali Asistan
Program Giderleri
Saha Ofisleri Ara Toplamı
PERSONEL GÏDERLERÏ ARA TOPLAMI
7,560
45,360
166,965
KAPASITE GELI≥TIRME PROGRAMLARI
EÆitim ve ÖÆretim Hizmetleri
Sivil Toplumu Geli∆tirmek
18,000
Kamu Ï∆tiraki
56,000
AB’ye Katılım
78,000
Örgütsel Ïdare
EÆitim ve ÖÆretim Hizmetleri Ara Toplamı
10,000
162,000
Danı∆manlık Hizmetleri
Kamu Ï∆tiraki
9,000
AB’ye Katılım
16,000
Ïhtiyaç DeÆerlendirmeleri
34,500
Danı∆manlık Hizmetleri Ara Toplamı
KAPASÏTE GELÏ≥TÏRME PROGRAMLARI ARA TOPLAMI
59,500
221,500
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
99
MALÏ ÇERÇEVE
TABLO 24 devamı
4. Yıl için Programlar Bütçesi devamı
Programlar Yıl 4
Açıklamalar
Toplam
ENFORMASYON PROGRAMLARI
Çevresel Bilgi DeÆi∆imi Hizmetleri
Enformasyon Merkezi
14,000
Kütüphane
7,000
Veri Tabanı
4,000
Web Sitesi
5,500
Soru & Cevap Hizmetleri
Çevresel Bilgi DeÆi∆imi Hizmetleri Ara Toplamı
5,000
35,500
Yayınlar
Bülten
Çeviriler
11,000
8,000
Rehberler ve Raporlar
16,000
Yayınlar Ara Toplamı
ENFORMASYON PROGRAMLARI ARA TOPLAMI
35,000
70,500
BA≠I≥/YARDIM PROGRAMLARI
Küçük BaÆı∆lar
Ba∆langıç ve Kurumsal Geli∆me
45,000
Projeler ve Faaliyetler
45,000
Kamu Bilinci Artırma
Küçük BaÆı∆lar Ara Toplamı
60,000
150,000
Ulusal BaÆı∆lar
Bölgesel BaÆı∆lar
100,000
Projeler
40,000
Kampanyalar ve Kamu Bilinci
60,000
Ulusal BaÆı∆lar Ara Toplamı
200,000
Tahsisli BaÆı∆lar
AB’ye Katılım
50,000
Özel BaÆı∆lar
80,000
Tahsisli BaÆı∆lar Ara Toplamı
BA≠I≥/YARDIM PROGRAMLARI ARA TOPLAMI
PROGRAMLAR ARA TOPLAMI
Ïdari Giderler Ara Toplamı
Programlar Ara Toplamı
Beklenmedik Giderler (15%)
YIl 4 Toplam
100
120,000
Kamu Ï∆tiraki
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
250,000
600,000
1,058,965
312,425
1,058,965
205,709
1,577,099
MALÏ ÇERÇEVE
TABLO 25
Be∆inci Yıl için Ïdari Bütçe
Ïdari Yıl 5
Açıklamalar
Toplam
REC MERKEZ OFÏSÏ — PERSONEL
Merkez Ofis Destek Departmanı Proje Müdürü
Ïdari Giderler
6,105
Proje ve Destek Personeli
Ïdari Giderler
4,200
Merkez Ofis Personel Ara Toplamı
10,305
REC MERKEZ OFÏS — DO≠RUDAN GÏDERLER
Basım ve çoÆaltma
Genel toplam
500
Posta
Genel toplam
200
Telekomünikasyon
Genel toplam
1,200
Seyahat
Genel toplam
10,100
Muhtelif
Genel toplam
500
Merkez Ofis DoÆrudan Giderler Ara Toplamı
12,500
REC TÜRKÏYE ÜLKE OFÏSÏ — PERSONEL
Ülke Ofisi Temsilcisi/Yöneticisi
Ïdari Giderler
19,200
Mali Ï∆ler Müdürü
Ïdari Giderler
12,600
Kapasite Geli∆tirme Müdürü
Ïdari Giderler
7,560
Enformasyon Proje Müdürü
Ïdari Giderler
7,560
BaÆı∆lar Proje Müdürü
Ïdari Giderler
7,560
BaÆı∆lar Proje Asistanı
Ïdari Giderler
7,800
Ofis Müdürü
Ïdari Giderler
11,760
Ïdari Ï∆ler Müdürü
Ïdari Giderler
24,000
Destek Personeli
Ïki Pozisyon
16,800
Ara Toplam
Maa∆ Ayarlamaları
Ülke Ofisi — Personel Ara Toplamı
114,840
45,000
159,840
REC TÜRKÏYE ÜLKE OFÏSÏ — TESÏSLER VE BAKIM GÏDERLERÏ
Onarım ve ofis tadilatı
Genel toplam
Kira
Türkiye’nin ayni katkısı
Elektrik, su, gaz, vs.
Genel toplam
19,000
Vasıtaların Bakımı
Genel toplam
14,000
Ülke Ofisi Tesis ve Bakım Ara Toplamı
7,000
0
40,000
REC TÜRKIYE ÜLKE OFÏSÏ — DO≠RUDAN GÏDERLER
Ofis Giderleri
Genel toplam
14,000
Seyahat
Genel toplam
28,000
Muhtelif
Genel toplam
4,500
Ülke Ofisi DoÆrudan Giderler Ara Toplamı
46,500
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
101
MALÏ ÇERÇEVE
TABLO 25 devamı
Be∆inci Yıl için Ïdari Bütçe devamı
Ïdari Yıl 5
Açıklamalar
Toplam
REC TÜRKIYE SAHA OFÏSLERÏ — PERSONEL
Saha Ofisi Müdürü
Ïdari Giderler
9,720
Proje Müdürü
Ïdari Giderler
6,480
Ïdari ve Mali Asistan
Ïdari Giderler
Ara Toplam
Maa∆ Ayarlamaları
Saha Ofisleri Personeli Ara Toplamı
3,240
19,440
12,000
31,440
REC TÜRKÏYE SAHA OFÏSLERÏ — TESÏSLER VE BAKIM
Ofis Onarımı ve Bakımı (3 Ofis)
Genel toplam
Kira
Türkiye’nin Ayni Katkısı
Elektrik, su, gaz, vs.
Genel toplam
Saha Ofisleri — Tesisler ve Bakım Ara Toplamı
3,000
0
6,000
9,000
REC TÜRKÏYE SAHA OFÏSLERÏ — DO≠RUDAN GÏDERLER
Teçhizat
Ofis Giderleri
Genel toplam
14,000
Seyahat
Genel toplam
12,000
Muhtelif
Genel toplam
Saha Ofisleri — DoÆrudan Giderler Ara Toplamı
ÏDARI GIDERLER ARA TOPLAMI
102
3,000
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
3,000
32,000
341,585
MALÏ ÇERÇEVE
TABLO 26
Be∆inci Yıl için Programlar Bütçesi
Programlar Yıl 5
Açıklamalar
Toplam
Proje Müdürü
Program Giderleri
14,245
Proje ve Destek Personeli
Program Giderleri
PROGRAMLARLA ÏLGÏLÏ PERSONEL GÏDERLERÏ
REC Merkez Ofisi
Merkez Ofis Destek Departmanı
Merkez Ofis Ara Toplamı
9,800
24,045
REC Ülke Ofisi
Ülke Ofisi Temsilcisi/Yöneticisi
Program Giderleri
19,200
Mali Müdür
Program Giderleri
12,600
Kapasite Geli∆tirme Müdürü
Program Giderleri
17,640
Enformasyon Proje Müdürü
Program Giderleri
17,640
BaÆı∆lar Proje Müdürü
Program Giderleri
17,640
BaÆı∆lar Proje Asistanı
Program Giderleri
7,800
Ofis Müdürü
Program Giderleri
5,040
Ïdari Ï∆ler Müdürü
Program Giderleri
0
Destek Personeli
Program Giderleri
Ülke Ofisi Ara Toplamı
0
97,560
REC Türkiye Saha Ofisleri (3 Ofis)
Saha Ofis Müdürü
Program Giderleri
22,680
Proje Müdürü
Program Giderleri
15,120
Ïdari ve Mali Asistan
Program Giderleri
Saha Ofisleri Ara Toplamı
PERSONEL GÏDERLERÏ ARA TOPLAMI
7,560
45,360
166,965
KAPASÏTE GELÏ≥TÏRME PROGRAMLARI
EÆitim ve ÖÆretim Hizmetleri
Sivil Toplumu Geli∆tirmek
25,000
Kamu Ï∆tiraki
55,000
AB’ye Katılım
74,000
Örgütsel Ïdare
4,000
EÆitim ve ÖÆretim Hizmetleri Ara Toplamı
168,000
Danı∆manlık Hizmetleri
Kamu Ï∆tiraki
9,000
AB’ye Katılım
16,000
Ïhtiyaç DeÆerlendirmeleri
34,500
Danı∆manlık Hizmetleri Ara Toplamı
KAPASÏTE GELÏ≥TÏRME PROGRAMLARI ARA TOPLAMI
59,500
227,500
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
103
MALÏ ÇERÇEVE
TABLO 26 devamı
Be∆inci Yıl için Programlar Bütçesi devamı
Programlar Yıl 5
Açıklamalar
Toplam
ENFORMASYON PROGRAMLARI
Çevresel Bilgi DeÆi∆imi Hizmetleri
Enformasyon Merkezi
18,000
Kütüphane
5,000
Veri Tabanı
8,000
Web Sitesi
6,500
Soru & Cevap Hizmetleri
Çevresel Bilgi DeÆi∆imi Hizmetleri Ara Toplamı
4,000
42,000
Yayınlar
Bülten
Çeviriler
11,000
8,000
Rehberler ve Raporlar
16,000
Yayınlar Ara Toplamı
ENFORMASYON PROGRAMLARI ARA TOPLAMI
35,000
77,000
BA≠I≥/YARDIM PROGRAMLARI
Küçük BaÆı∆lar
Ba∆langıç ve Kurumsal Geli∆me
45,000
Projeler ve Faaliyetler
45,000
Kamu Bilinci Artırma
Küçük BaÆı∆lar Ara Toplamı
60,000
150,000
Ulusal BaÆı∆lar
Bölgesel BaÆı∆lar
100,000
Projeler
40,000
Kampanyalar ve Kamu Bilinci
60,000
Ulusal BaÆı∆lar Ara Toplamı
200,000
Tahsisli BaÆı∆lar
AB’ye Katılım
50,000
Özel BaÆı∆lar
80,000
Tahsisli BaÆı∆lar Ara Toplamı
BA≠I≥/YARDIM PROGRAMLARI ARA TOPLAMI
PROGRAMLAR ARA TOPLAMI
Ïdari Giderler Ara Toplamı
Programlar Ara Toplamı
Beklenmedik Giderler (15%)
YIL 5 TOPLAM
104
120,000
Kamu Ï∆tiraki
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
250,000
600,000
1,071,465
341,585
1,071,465
211,958
1,625,008
MALÏ ÇERÇEVE
TABLO 27
Evre bazında toplam maliyetlerin özeti
BA≥LANGIÇ EVRESI
REC’in Türkiye’ye Açılması —
Maliyet Özeti
UYGULAMA EVRESI
YIL 1
(EUR)
YIL 2
(EUR)
YIL 3
(EUR)
YIL 4
(EUR)
YIL 5
(EUR)
TOPLAM
(EUR)
%
Personel
20,928
20,928
10,305
10,305
10,305
72,771
1.0
DoÆrudan Giderler
17,500
12,500
12,500
12,500
12,500
67,500
1.0
96,000
107,520
114,840
136,080
159,840
614,280
8.7
ÏDARÏ GÏDERLER
REC Merkez Ofisi
REC Türkiye Ülke Ofisi
Personel
Tesisler ve Bakım Giderleri
55,500
23,500
34,000
34,000
40,000
187,000
2.6
DoÆrudan Giderler (teçhizat dahil)
102,500
52,000
52,000
46,500
46,500
299,500
4.2
Personel
0
10,500
19,440
26,040
31,440
87,420
1.2
Tesisler ve Bakım Giderleri
0
13,000
9,000
9,000
9,000
40,000
0.6
DoÆrudan Giderler
0
26,700
38,000
38,000
32,000
134,700
1.9
292,428
266,648
290,085
312,425
341,585
1,503,171
21.3
REC Merkez Ofisi
48,832
48,832
24,045
24,045
24,045
169,799
2.4
REC Türkiye Ülke Ofisi
81,600
91,680
97,560
97,560
97,560
465,960
6.6
0
4,500
45,360
45,360
45,360
140,580
2.0
EÆitim ve ÖÆretim
139,000
169,000
162,000
162,000
168,000
800,000
11.3
Danı∆manlık Hizmetleri
39,500
43,000
72,000
59,500
59,500
273,500
3.9
Çevresel Enformasyon
DeÆi∆im Hizmetleri
54,000
35,500
35,500
35,500
42,000
202,500
2.9
Yayınlar
75,000
65,000
35,000
35,000
35,000
245,000
3.5
Küçük BaÆı∆lar
80,000
150,000
150,000
150,000
150,000
680,000
9.6
Ulusal BaÆı∆lar
100,000
100,000
150,000
200,000
200,000
750,000
10.6
250,000
250,000
250,000
REC Türkiye Saha Ofisleri (3 adet)
Ïdari Giderler Ara Toplamı
PROGRAMLAR
Programlarla Ïlgili Personel Giderleri
REC Türkiye Saha Ofisleri (3 adet)
Kapasite Geli∆tirme Programları
Enformasyon Programları
BaÆı∆/Yardım Programları
Tahsisli BaÆı∆lar
0
160,000
Programlar Ara Toplamı
617,932
867,512
Beklenmedik Giderler
(Ïdari ve Program
Giderlerinin %15’i)
136,554
170,124
TOPLAM GÏDERLER
1,046,914
1,021,465 1,058,965 1,071,465
196,733
205,709
211,958
1,304,284 1,508,283 1,577,099 1,625,008
910,000
12.9
4,637,339
65.7
921,077
13.0
7,061,587 100.0
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
105
106
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
Dipnotlar
1 Literatür deÆerlendirmesi, REC'ten temin edilebilir.
2 T.C. Ba∆bakanlık Devlet Planlama Te∆kilatı, Ulusal Çevre Faaliyet Planı,
1998.
3 Hükümet Kararnamesi no. 443/1991
4 T.C. Ba∆bakanlık Devlet Planlama Te∆kilatı, Ulusal Çevre Faaliyet Planı,
1998.
5 2001 yılına ait veri.
6 T.C. Ba∆bakanlık Devlet Planlama Te∆kilatı, Ulusal Çevre Eylem Planı,
1998.
13 Tarih Vakfı tarafından yayımlanan STK Kılavuzu’nda (1996), 120 adet
çevre örgütü bulunmaktadır Bölgesel düzeyde hazırlanmı∆ daha yeni tarihli Ïzmir'de STKlar: Geli∆imlerinden Sorunlara çalı∆masına göre sadece
Ïzmir bölgesinde 174 çevresel STK ve eylem grubu mevcuttur.
14 KOÏ’leri Desteklemek için Mali Politikalar Konferansı, GüneydoÆu
Avrupa Ï∆birliÆi Ïnisiyatifi (SECI) Projesi Grup Toplantısı, 24 Nisan 1997.
Mehmet Atilla SöÆüt/KOSGEB-Ankara tarafından revize edilmi∆tir.
15 Avrupa Komisyonu, Katılım Yolunda Ïlerleme Raporu Türkiye 2001,
Brüksel.
16 Çevre ≠alı∆maları yapan üniversitelerin tam listesi için Ek 2’ye bakınız.
7 Merkezi hükümet kurumları için uygulama stratejisi, programlar ve
hizmetler için bkz. Bölüm 8.
17 Ankara’daki Avrupa Komisyonu Heyeti resmi web sayfası <www.deltur.cec.eu.int>
8 InterMedia, Yönetici'nin El Kitabı Türkiye 2001.
18 Dünya Bankası Türkiye resmi internet sitesi: www.worldbank.org.tr
9 T.C. Ba∆bakanlık Devlet Planlama Te∆kilatı, Ulusal Çevre Eylem Planı,
1998.
19 DoÆu Anadolu ve GüneydoÆu Anadolu Bölgeleri.
11 Ayrıntılar için Uygulama Stratejisi’yle ilgili bölüme bakınız.
20 Bu bölüm, Hergüner,Bilgen & Özeke Avukatlık Bürosu tarafından REC
için hazırlanan hukuki tavsiyelere ve UNDP'nin REC Orta ve Asya ve
Kafkaslar için Bölgesel Çevre Merkezi Kurma Fizibilite Çalı∆ması raporuna
dayanarak hazırlanmı∆tır.
12 UNDP danı∆manları, REC Orta Asya ve Kafkaslar için Bölgesel Çevre
Merkezi Kurulması Fizibilite Çalı∆ması (RECCAC), Ankara: 1997.
21 REC Türkiye için önerilen personelin ayrıntıları için Bölüm 8 –
Uygulama Stratejisi’ne bakınız.
10 agk.
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
107
108
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
Kaynakça
Ankara’daki Avrupa Komisyonu Heyeti
www.deltur.cec.eu.int.
Milli Parklar ve Av-Yaban Hayatı Genel MüdürlüÆü
www.milliparklar. gov.tr/p1-1.htm.
ECOTEC. The Benefits of Compliance with the
Environmental Acquis for the Candidate Countries
(Çevresel Müktesebata Uyumun Aday Ülkeler Ïçin
Yararları). 2001.
Milliyet. 25 Ekim 2000.
The Energy Information Administration (Enerji
Enformasyon Ïdaresi) www.eia.doe.gov.
PetroGas Magazine. Temmuz-AÆustos 2001.
Türkiye Çevre Vakfı. Environmental Profile of Turkey
(Türkiye’nin Çevresel Profili). Ankara, 1999.
Avrupa Komisyonu. 2001 Regular Report on Turkey’s
Progress Toward Accession (Katılıma DoÆru
Türkiye’nin Ïlerlemesi Hakkında Düzenli Rapor).
Brüksel.
Birle∆mi∆ Milletler Gıda ve Tarım Örgütü.
<www.un.org.tr/fao/fao.html>.
GEF/SGP. Country Program Strategy Paper – Turkey
2000 (Ülke Programı Strateji Raporu – Türkiye 2000).
Türkiye Hükümeti. Hükümet Kararnamesi No.
443/1991.
Helsinki Avrupa Konseyi. 10 ve 11 Aralık 1999.
Ba∆kanlık Sonuçları, Doc/99/16.
Tarih Vakfı. STK’lar Rehberi. 1996.
InterMedia, Yönetici’nin El Kitabı Türkiye 2001. Ïstanbul, 2001.
Japonya Uluslararası Ï∆birliÆi Ajansı Türkiye Ofisi
www.jica.org.tr.
Çevre, Kültür ve Sürdürülebilir Kalkınma Ïçin Akdeniz
Enformasyon Ofisi www.mio-ecsde.org.
Merkat Inc. Implementation of EMAS in Turkey
(Türkiye’de EMAS’ın Uygulaması). LIFE Üçüncü Ülkeler Projesi Final Raporu. Ïstanbul, 1999.
Milliyet Web Sitesi
www.milliyet.com.tr/ozel/21yy/990207.
Türkiye’de Avrupa Komisyonu TemsilciliÆi www.deltur.cec.eu.int.
Türkiye Cumhuriyeti Ba∆bakanlık GAP Bölgesel
Kalkınma Ïdaresi www.gap.gov.tr.
Türkiye Cumhuriyeti Ba∆bakanlık Özelle∆tirme Ïdaresi
www.oib.gov.tr.
Türkiye Cumhuriyeti Ba∆bakanlık – AB Genel
SekreterliÆi. “Avrupa Müktesebatına Uyum Ulusal
Programı.” Turkish Environment Review. Mart 2001.
Türkiye Cumhuriyeti Ba∆bakanlık Devlet Planlama
Te∆kilatı. Ulusal Çevre Eylem Planı, 1998.
Türkiye Cumhuriyeti Ba∆bakanlık Devlet Ïstatistik
Enstitüsü www.die.gov.tr.
Çevre Koruma Vakfı www.dhkd.org.tr.
GüneydoÆu Avrupa Ï∆birliÆi Ïnisiyatifi. KOÏ’leri
Desteklemek Ïçin Mali Politikalar Konferansı, Proje
Grubu Toplantısı. 24 Nisan 1997. AÆustos 997’de
Mehmet Atilla SöÆüt (KOSGEB/Ankara) tarafından
gözden geçirilmi∆tir.
Devlet Planlama Te∆kilatı. Yıllık Program 2002.
Ankara.
Devlet Planlama Te∆kilatı www.ekutup.dpt.gov.tr/kit.
Devlet Ïstatistik Enstitüsü. Çevre Ïstatistikleri,
Belediyeler Ïçin Çevre Envanteri, 1996.
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
109
LIST OF REFERENCES
Devlet Ïstatistik Enstitüsü. Türkiye Ïstatistik YıllıÆı
2000. AÆustos 2001.
T.C. Çevre BakanlıÆı www.cevre.gov.tr.
TEMA www.tema.org.tr.
Tosun, Gülgün ErdoÆan. Ïzmir’deki STK’lar:
Geli∆meden Sorunlara. Doktora Tezi, 2000.
Birle∆mi∆ Milletler Kalkınma Programı
www.un.org.tr/undp.undp.htm.
Birle∆mi∆ Milletler Kalkınma Programı danı∆manları,
Orta Asya ve Kafkaslar Bölgesel Çevre Merkezi (RECCAC) Kurulması Ïçin Fizibilite Çalı∆ması. Ankara, 1997.
Birle∆mi∆ Milletler Çevre Programı www.unep.org.
Birle∆mi∆ Milletler Sınai Kalkınma Örgütü
www.un.org.tr/unido/unido.htm.
Dünya Bankası Türkiye www.worldbank.org.tr.
Dünya Bankası Grubu Türkiye Ülke Ofisi www.worldbank.org.tr.
110
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
Ek 1
Kısaltmalar
AB
Avrupa BirliÆi
MEDO
Akdeniz Çevre ve Kalkınma Gözlemevi
ABUP
Avrupa BirliÆi Müktesebatına Uyum
Ulusal Programı
METAP
Akdeniz Çevresel EÆitim ve Eylem Programı
MPG
AK
Avrupa Komisyonu
Milli Parklar, Av ve Yaban Hayatı
Genel MüdürlüÆü
APSA
Özel Alanları Koruma Ajansı
OB
Orman BakanlıÆı
BÏB
Bayındırlık ve Ïskan BakanlıÆı
OECD
Ïktisadi Kalkınma ve Ï∆birliÆi Örgütü
BMÇP
Birle∆mi∆ Milletler Çevre Programı
PB
Vilayet Ofisi
BMKP
Birle∆mi∆ Milletler Kalkınma Programı
REC
DoÆu ve Orta Avrupa Bölgesel Çevre Merkezi
CAMP
Kıyı Bölgelerinin Ïdaresi Programı
SB
SaÆlık BakanlıÆı
CCF
Ülkesel Ï∆birliÆi Çerçevesi
SMAP
CEE
Orta ve DoÆu Avrupa
Kısa ve Orta Vadede Öncelikli
Çevre Eylem Programı
ÇED
Çevresel Etki DeÆerlendirme
STK
Sivil Toplum Kurulu∆u
ÇEKUD
Çevre ve Kültür Kuruluları Ï∆birliÆi DerneÆi
TAEB
Türkiye Atom Enerjisi Ba∆kanlıÆı
ÇK
Çevre Konseyi/Çevre BakanlıÆı
TBMM
Türkiye Büyük Millet Meclisi
ÇKV
Çevre Koruma Vakfı
TÇV
Türkiye Çevre Vakfı
ÇY≥
Çevre Yüksek ≥urası, Türkiye Çevre BakanlıÆı
TDA
Sınırötesi Diagnostik Analizi
DB
Dünya Bankası
TEMA
DHKD
Türkiye DoÆal Hayatı Koruma DerneÆi
Türkiye Erozyonla Mücadele, AÆaçlandırma ve
DoÆal Varlıkları Koruma Vakfı
DÏB
Dı∆i∆leri BakanlıÆı
TKB
Tarım ve Köyi∆leri BakanlıÆı
DÏE
Devlet Ïstatistik Enstitüsü
TL
Türk Lirası
DPT
Devlet Planlama Te∆kilatı
TSE
Türk Standartları Enstitüsü
DSÏ
Devlet Su Ï∆leri
DTÇ
Durum Tespit Çalı∆maları
EIB
Avrupa Yatırım Bankası
FAO
Gıda ve Tarım Örgütü
GAP
GüneydoÆu Anadolu Projesi
GM
Genel Müdürlük
GTZ
Alman Kalkınma Ï∆birliÆi Ajansı
ISDE
Çevre için Uluslararası Doktorlar DerneÆi
ÏB
Ïçi∆leri BakanlıÆı
JICA
Japon Uluslararası Ï∆birliÆi Ajansı
KÇP
Karadeniz Çevre Programı
KOÏ
Küçük ve Orta Ölçekli Ï∆letme
KOSGEB
Küçük ve Orta Ölçekli Sanayii Geli∆tirme ve
Destekleme Ïdaresi Ba∆kanlıÆı
KSEP
Karadeniz'in Rehabilitasyonu ve Korunması Ïçin
Bölgesel Stratejik Eylem Planı
MAP
Akdeniz Eylem Planı
TURMEPA Türkiye Deniz Çevre Koruma DerneÆi
TÜBÏTAK
Türkiye Bilimsel ve Teknik Ara∆tırmalar Kurumu
UÇEP
Ulusal Çevre Eylem Planı
UMK
Uluslararası Mali Kurumlar
UNIDO
Birle∆mi∆ Milletler Sınai Kalkınma Örgütü
ÜO
Ülke Ofisi
YSGM
Yabancı Sermaye Genel MüdürlüÆü
WHO
Dünya SaÆlık Örgütü
WWF
World Wildlife Fund
YBKP
Yedinci Be∆-Yıllık Kalkınma Planı
YÇEP
Yerel Çevre Eylem Planı
YÇK
Yerel Çevre Konseyi, Çevre BakanlıÆı
YDH
Yerel Danı∆ma Kurulu
YG 21
Yerel Gündem 21
YPK
Türkiye Yüksek Planlama Kurulu
YSGM
Hazine Müste∆arlıÆı Yabancı Sermaye Genel
MüdürlüÆü
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
111
112
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
Ek 2
Türkiye’de Çevre Çalı∆malarının
YapıldıÆı Akademik Kurumlar ve
Ara∆tırma Merkezleri
Ege Üniversitesi, Çevre Bilimleri Ara∆tırma ve
Uygulama Merkezi
Marmara Üniversitesi, Çevre Bilimleri
Ara∆tırma ve Uygulama Merkezi
Anadolu Üniversitesi, Çevre Bilimleri
Ara∆tırma ve Geli∆tirme Merkezi
Marmara Üniversitesi, DoÆal Bitki ve
Su Ürünleri Ara∆tırma ve Geli∆tirme Merkezi
BoÆaziçi Üniversitesi, Çevre Bilimleri Enstitüsü
Orta DoÆu Teknik Üniversitesi, Çevre Ara∆tırma
Merkezi
Celal Bayar Üniversitesi, Çevre Bilimleri Ara∆tırma
Merkezi
Cumhuriyet Üniversitesi, Çevre Bilimleri Ara∆tırma
Merkezi
Dicle Üniversitesi, Çevre Bilimleri
Ara∆tırma Merkezi
Dokuz Eylül Üniversitesi, Deniz Bilimleri ve Teknoloji
Enstitüsü
Dumlupınar Üniversitesi, Çevre Bilimleri Ara∆tırma ve
Geli∆tirme Merkezi
Hacettepe Ünivesitesi, Çevre Ara∆tırma ve Uygulama
Merkezi
Ïstanbul Teknik Üniversitesi, Enerji Bilimleri ve
Teknolojileri Ara∆tırma ve Geli∆tirme Merkezi
Selçuk Üniversitesi, Çevre Bilimleri
Ara∆tırma ve Uygulama Merkezi
Trakya Üniversitesi, Çevre Bilimleri
Ara∆tırma ve Uygulama Merkezi
Tübitak, Marmara Ara∆tırma Merkezi, Çevre ve Enerji
Teknolojileri Ara∆tırma Merkezi
UludaÆ Üniversitesi, Çevre Ara∆tırma ve Uygulama
Merkezi
Akdeniz Üniversitesi, Biyolojik Çe∆itlilik Ara∆tırma,
Geli∆tirme ve Uygulama Merkezi
Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Çevre Bilimleri Ara∆tırma
ve Uygulama Merkezi.
Ïstanbul Teknik Üniversitesi, Çevre ve Kentle∆me
Ara∆tırma Merkezi
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
113
114
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
Ek 3
Orta ve DoÆu Avrupa Ülkeleri’nde
Mevcut Bazı REC Hizmetleri
PROGRAM ALANLARI
Çevre Politikaları
Ï∆ ve Çevre
Kapasite Geli∆tirme
Ïklim DeÆi∆imi
Çevre Hukuku
Aarhus Ï∆ ve Çevre
Ïnisiyatifleri
Genç Çevreciler için
Kapasite Geli∆tirme
Geçi∆ Ekonomileri
Ïçin Kapasite
Geli∆tirme Ïhtiyaçları
Ortak Çevre HukuÆu Ekonomik Araçlar
Hizmeti (JELS) (UNEP,
IUCN ile birlikte)
Daha Temiz Üretim
Programları
Çevre STK’ları için
Ïleri Düzey EÆitim
Hizmetleri
Ïklim Koruması için
Finansal Olanaklar
Ulusal Çevre
Hukuku’nun
Hazırlanmasına
Yardım
Ula∆ım ve Kırsal
Kesim Politikalarına
Çevresel Kaygıların
Dahil Edilmesi
Politikaları
Çevresel Teknoloji
Pazarı
Sürdürülebilir
Finansman
Ortak Yürütülen
Projelerde Orta ve
DoÆu Avrupa’nın
Deneyimleri
Çevre Hukuk
Merkezleri
Hükümet Düzeyinde
AB Katılım Sürecine
Uyum
Ï∆ Dünyası için
Sürdürülebilirlik
Ödülü
Okullarda Çevre
EÆitimi
Sera Gazları
(GHG’ler)
Emisyonlarının
Ïzlenmesi ve
Raporlanması
Çok-taraflı Çevre
Anla∆maları (MEAs)
Çevresel Etki
DeÆerlendirme ve
Stratejik Çevresel
DeÆerlendirme
Ïklim DeÆi∆imi için Ï∆
Kapasitesi Geli∆tirme
Küçük ve Orta
Ï∆letmeler için
Kapasite Geli∆tirme
Yasal Uyum ve
Tatbikat
Hükümet Düzeyinde
Çevresel Yatırım
Stratejileri
Eko-verimlilik
Staj Programları
Çevreye Verilen
Zararlarda Sivil
Yükümlülük
Bio-çe∆itlilik ve DoÆa
Koruma
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
115
EK 3 — ORTA VE DO≠U AVRUPA ÜLKELERÏ’NDE MEVCUT BAZI REC HÏZMETLERÏ
PROGRAM ALANLARI devalmı
Enformasyon
Lokal Ïnisiyatifler
STK’lara Destek
Kamu
Halkla ve Medyayla
Ïli∆kiler
Yerel Çevre Eylem Planları
(YÇEP)
Yerel Maddi Yardım
Programı
Ï∆tiraki
Aarhus Konvansiyonu’nun
Uygulanmasına DestekBilgiye Eri∆im
AB Uyum Programları
Ulusal BaÆı∆/ Yardım
Programı
Aarhus Konvansiyonu’nun
(AC) Desteklenmesi ve
Kolayla∆tırılması
Kampanya Stratejileri
Hakkında Danı∆manlık
Yerel Düzeyde AB KatılımıProgramlar
Bölgesel Ï∆birliÆi Maddi
Yardım Programı
Kirli Madde Yayım ve
Dola∆ım Kayıtları (PRTR) ve
GMO’lar hakkında Yeni AC
Ïnisiyatifleri; Adalete Eri∆im
Kütüphane ve Enformasyon
Merkezi
Yerel Düzeyde Yatırım
Politikaları Olu∆turmak için
Destek
STK ≥ebekele∆mesi ve
Bölgesel Ï∆birliÆi
Kamu Katılımıyla Stratejik
Çevresel DeÆerlendirme
Protokolü
Yayınlar ve Rehberler
Yerel otoriteler için EÆitim
ve Kapasite Geli∆tirme
STK’lar için EÆilim ve
Ïhtiyaç DeÆerlendir meleri
Kamu Ï∆tiraki ve AC
Uygulamaları Konusundaki
Ba∆arılı Pratikler Hakkında
EÆitim ve Kapasite
Geli∆tirme
Uygulanabilir STK Geli∆imi
ve Sürdürülebilir
Finansman
Aarhus Konvansiyonu
Hakkında Yasal/ Politika
Danı∆manlıÆı-Hükümet
Yetkilileri ve STK’lar için
Kamu Ï∆tiraki
Mü∆teri Bazlı Enformasyon
Tetkiki, Teknoloji
Ara∆tırmaları ve Çevre
Raporları
Ulusal PRTR
Geli∆tirmeye Destek
116
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
Ek 4
“REC Türkiye’ye Açılıyor” Raporuna
Katkıda Bulunanlar
Proje Ekibi
PROJE DÏREKTÖRÜ
Alexander Juras
The Regional Environmental Center
for Central and Eastern Europe (REC)
(Orta ve DoÆu Avrupa için
Bölgesel Çevre Merkezi)
Ady Endre ut 9-11
2000 Szentendre, Macaristan
Tel: (36-26) 504 000
Fax: (35-26) 311 294
E-mail: [email protected]
PROJE MÜDÜRÜ
Sergiu Dragos Serban
The Regional Environmental Center
for Central and Eastern Europe (REC)
(Orta ve DoÆu Avrupa için
Bölgesel Çevre Merkezi)
Ady Endre ut 9-11
2000 Szentendre, Macaristan
Tel: (36-26) 504-000
Fax: (35-26) 311-294
E-mail: [email protected]
PROJE KOORDÏNATÖRÜ
Kerem Okumu∆
MERKAT Inc.
Barbaros Bulvarı, No. 24/8
Balmumcu 80700 Ïstanbul, Türkiye
Tel: 90 212 274 38 28
Faks: 90 22 266 23 41
E-mail: [email protected]
PROJE EKÏBÏ ÜYELERÏ
Robert Atkinson
The Regional Environmental Center
for Central and Eastern Europe (REC)
(Orta ve DoÆu Avrupa için Bölgesel Çevre Merkezi)
Ady Endre ut 9-11
2000 Szentendre, Macaristan
Tel: (36-26) 504-000
Fax: (35-26) 311-294
E-mail: [email protected]
Jozef Skultety
The Regional Environmental Center
for Central and Eastern Europe (REC)
(Orta ve DoÆu Avrupa için Bölgesel Çevre Merkezi)
Ady Endre ut 9-11
2000 Szentendre, Macaristan
Tel: (36-26) 504-000
Fax: (35-26) 311-294
E-mail: [email protected]
Proje Yürütme Komitesi Üyeleri
Henriette Faergermann
Avrupa Komisyonu Çevre Nükleer Emniyet ve Sivil
Koruma Genel MüdürlüÆü
Due de la Loi/Wetstraat 200
B-1049 Brüksel, Belçika
Tel: (32-2) 296-0435
Fax: (32-2) 299-1069
E-mail: [email protected]
GürdoÆar Sarıgül
Avrupa Komisyonu Heyeti, Ankara
UÆur Mumcu Cad. No: 88 Gaziosmanpa∆a
Ankara, Türkiye
Tel: (90-312) 446-5511
Fax: (90-312) 446-6737
E-mail: [email protected]
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
117
EK 4 — “REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR” RAPORUNA KATKIDA BULUNANLAR
Aslı Umar
Bilgi Bulu∆
T.C. Dı∆i∆leri BakanlıÆı Enerji, Su ve Çevre Genel
Müdür Yardımcısı
Ankara, Türkiye
Tel: (90-312) 287-3556/1823
Fax: (90-312) 287-1648
E-mail: [email protected]
Birle∆mi∆ Milletler Kalkınma Programı – Küçük Maddi
Yardımlar Programı
197 Atatürk Bulvarı, Kavaklıdere, 06680
Ankara, Türkiye
Tel: (90-312) 467-4946
Fax: (90-312) 426-1372
E-mail: [email protected]:
Kumru Adanalı
T.C. Çevre BakanlıÆı Dı∆ Ïli∆kiler Bölümü
Eski∆ehir Yolu 8.km
Ankara, Türkiye
Tel: (90-312) 287-9963/4301
Fax: (90-312) 285-3739
Müjgan Kunt
T.C. Çevre BakanlıÆı Dı∆ Ïli∆kiler Bölümü
Eski∆ehir Yolu 8.km
Ankara, Türkiye
Tel: (90-312) 285-1705
Fax: (90-312) 285-3739
E-mail: [email protected]
118
REC TÜRKÏYE’YE AÇILIYOR
Sema Alpan
Medconsult
Çetin Emeç Bulvarı 74.Sokak No: 14/9, A Öveçler
Ankara, Türkiye
Tel: (90-312) 478-0834
E-mail: [email protected]
Erdem Vardar
Greenpeace Akdeniz – Türkiye Ofisi
P.K. M.B.E. 105/109 Salıpazarı 80040
Ïstanbul, Türkiye
Tel: (90-212) 292-7620

Benzer belgeler

RECTR-RECTR-DGumusel-tr

RECTR-RECTR-DGumusel-tr REC, 27 ülkenin hükümetleri ve Avrupa Komisyonu tarafından imzalanmı∆ bir tüzüÆe ve Macaristan hükümetiyle yapılmı∆ uluslararası bir anla∆maya baÆlı olarak hukuki bir kimlik ta∆ımaktadır. REC’in me...

Detaylı