N2K_Ekoiq_Oct2015

Yorumlar

Transkript

N2K_Ekoiq_Oct2015
SÖYLEŞİ
“Natura 2000 Alanları
Gelişmeye Engel Değil”
Avrupa Birliği Doğa Koruma mevzuatının kalbi kabul edilen
Natura 2000 Korunan Alanlar Ağı, kıtanın biyoçeşitlilik
varlığı ve mirasının korunmasında en önemli yapılardan
biri. Avrupa’nın birçok ülkesinde Natura 2000 projeleri
yürüten REC’in Türkiye Ofisi, Eylül 2015 itibarıyla, Natura
2000 Gereksinimlerinin Uygulanması İçin Ulusal Doğa
Koruma Sisteminin Güçlendirilmesi projesine başladıklarını
duyurdu. Natura 2000 alanlarının belirlenmesi ve ülkemizde
uygulanmakta olan Sistematik Koruma Planlaması (SKP)
yaklaşımının Natura 2000 yaklaşımları ile uyumlu hale
getirilmesi üzerine yoğunlaşan proje konusunda görüşlerine
başvurduğumuz Rifat Ünal Sayman ve Dursun Baş, “Doğa
koruma, sanıldığı gibi gelişmeye engel değil. Natura 2000
alanlarının belirlenmesi sürecinde, uygulama sürecini
kolaylaştıracak bir toplum desteğinin olması ise kritik” diyor…
Barış DOĞRU
70 EKİM 2015 / EKOIQ
Natura 2000’i, Avrupa Birliği’nin
en önemli doğa ve biyoçeşitlilik
programlarından biri olarak biliyoruz. REC olarak Türkiye’de ve
Avrupa’nın çeşitli ülkelerindeki
ofislerinizde Natura 2000 projeleri yürütüyorsunuz. Peki, tam olarak nedir Natura 2000? Ne gibi bir
önemi var?
Doğa koruma mevzuatı, Avrupa Birliği (AB) çevre mevzuatının en eski
parçası. AB Doğa Koruma mevzuatının köşe taşları da Kuş (1979 tarih
ve 79/409/EEC sayılı Kuş Direktifi) ve Habitat Direktifleri (1992
tarih ve 92/43/EEC sayılı Habitat
Direktifi) olarak kabul edilir. Bu iki
direktif, üye ülkelerde doğal yaşam
alanlarının ve yabani fauna ile flora-
Habitat ve Kuş Direktiflerinde İzlenen Süreç
“Genel Müdürlükler
Birleştirilmeli”
Sultansazlığı
nın korunması yoluyla biyolojik çeşitliliğin devamlılığının sağlanmasını hedefliyor. Hedefler, korumanın
yanında onarım ve iyileştirmeyi de
içeriyor.
Bu hedeflere ulaşmanın aracı olarak, Kuş Direktifi, kuşlar için Özel
Koruma Alanları-ÖKA (Special
Protected Areas-SPA), Habitat Direktifi ise, kuşlar haricindeki diğer
canlılar ve yaşam alanları için Korunacak Özel Alanları-KÖA (Special
Areas for Conservation-SAC) ilan
ediyor. Bu iki direktif kapsamında
belirlenen bu alanların (ÖKA ve
KÖA’lar) tümü ve aralarındaki ilişki, resmi olarak 1992 tarihli Habitat Direktifi altında kurulan Natura
2000 Korunan Alanlar Ağı olarak
adlandırılıyor. Natura 2000 ağı AB
Doğa Koruma mevzuatının kalbi diyebiliriz.
AB, Natura 2000 alanları ile kapsamlı bir Avrupa Ekolojik Ağı oluşturdu. SOER 2015 (The European
environment - state and outlook
2015) raporuna göre, doğal habitatların ve yabani fauna ve flora türlerinin, asgari koruma statüsü (favourable conservation status) olarak
adlandırdığımız düzeyde muhafazasını ve iyileştirmesini sağlayan
alanlar, 2015 yılı itibarıyla, AB ülkelerinin toplam arazi yüzölçümünün
%18’ine ve AB denizlerinin %4’üne
karşılık geliyor.
Natura 2000, hem habitat hem de
Bildiğiniz gibi, aday devletler, üye
devlet statüsünü kazanana kadar
Natura 2000 alanları resmilik
kazanmıyor. Bu durum, üye
olana kadar bu alanlarda koruma
yapılmaması anlamına gelmiyor.
Aksine, üye olmadan önce, bütün
Natura 2000 alanlarının bilimsel
olarak belirlenmesi, sınıflandırılması,
haritalandırılması gerekiyor.
Bu açıdan ülkemizde koruma
alanlarının belirlenmesi için çeşitli
projelerin yürütülüyor olması
önemli. Ülkemizde iki başlı bir yapı
var: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
altında Tabiat Varlıklarını Koruma
Genel Müdürlüğü, Orman ve Su İşleri
Bakanlığı altında ise Doğa Koruma
ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü.
Bu iki bakanlık ve ilgili genel
müdürlükler arasındaki işbölümü
tam olarak netleşebilmiş değil.
Mümkünse bu iki idarenin birleşmesi
ya da en azından genel müdürlükler
arasındaki işbölümünün daha
belirgin hale gelmesi önemli.
Türkiye’de, hızlı ama plansız bir
şehirleşme hepimizin malumu. Ve bu
şehirleşmenin doğa koruma alanları
üzerinde oluşturduğu büyük bir
baskı var. Şehirlerin imar planlarının
yapılmasında doğa koruma
alanlarının mutlaka dikkate alınması
ve şehirlerin bu alanlara doğru
genişlemesinin önünün kesilmesi
gerekiyor.
EKİM 2015 / EKOIQ 71
SÖYLEŞİ
kuş koruma alanlarına yönelik sanırım, ayrıca denizel çevreyi de içine alacak şekilde genişledi zaman
içinde… Bu anlamda bir bölgenin
Natura 2000 alanı olması için temel kriterler nedir?
Bahsettiğimiz üzere, Natura 2000
alanlarını Kuş ve Habitat Direktifleri kapsamında belirlenen ÖKA’lar
ve KÖA’lar oluşturuyor. Bu alanlar
belirlenirken topluluk için önemli
olan hayvan ve bitki türleri ile doğal
yaşam alanları dikkate alınıyor. Bu
önem, türlerin ve habitatların yok
olma riski; türler için hassas ya da
endemik olma durumu ve habitatlar
için biyocoğrafik bölgeleri temsil etmesi ile yakından ilişkili.
Bu iki direktif kapsamında alanlar belirlenirken farklı prosedürler izleniyor. Kuş Direktifi için
ÖKA’ların belirlenmesinde takip edilen çok detaylı bir prosedür yok. Bu
alanlar belirlenirken, Direktif ekleri
ve Dünya Kuşları Koruma Kurumu
(BirdLife International) tarafından derlenen Önemli Kuş Alanları
(IBA) bilgileri dikkate alınıyor. Habitat Direktifi kapsamındaki KÖA’ların belirlenmesi ise daha detaylı
tanımlanmış. ÖKA ve KÖA’lar arasında örtüşme de olabiliyor. Önemli
bir doğa alanımızın, hem Kuş, hem
de Habitat direktifi kapsamında koKüre Dağları
72 EKİM 2015 / EKOIQ
runması gerekebiliyor.
Seçilen Natura 2000 alanları ile
Avrupa biyoçeşitlilik varlığının ve
mirasının korunması sağlanıyor.
Yeni üye devletlerin katılımı ile birliğin biyoçeşitlilik varlığı da genişliyor. Çeşitli müzakereler sonucu
yeni üye devletlerdeki yeni türler
ve nesli tehlike altındaki türler ve
habitatlar, eklere dahil ediliyor.
Türkiye’nin üyeliğiyle Anadolu Biyocoğrafik bölgesi de birliğe eklenmiş olacak.
Peki, Türkiye’nin durumu nedir
Natura 2000 programı çerçevesinde?
Ülkemizde potansiyel Natura 2000
alanları resmi olarak henüz belirlenmedi. AB Çevre Faslı müzake-
releri altında, AB Doğa Koruma
Direktiflerinin
uyumlaştırılması
çalışmaları devam ediyor. (Mülga
Çevre ve Orman Bakanlığı 2011
yılı verilerine göre Habitat Direktifi
%34 oranında, Kuş Direktifi ise %74
oranında uyumlaştırıldı.) 2000’li
yılların başından bu yana bilimsel
çalışmalar ve kapasite geliştirme
projeleri artış gösterdi. Natura 2000
alanlarına altlık oluşturacak çok
kapsamlı çalışmalar STK’larca ve
uluslararası kuruluşlarca yürütüldü
ve yürütülmeye devam ediyor.
Aslında doğa koruma alanında köklü bir ulusal mevzuatımız var. Bu
mevzuat, tür koruma ve habitat
koruma şeklinde ikiye ayrılabilir.
Uluslararası sözleşmeler dahilinde
de biyolojik çeşitliliğin korunması
Türkiye’nin AB Doğa Koruma Direktiflerinin
Uyumlaştırılması ve Uygulanması Planlaması
AB’ye Katılım için Ulusal Eylem Planı
Habitat ve Kuş Direktifleri Uygulama
Planı
AB’ye Katılım için Ulusal Eylem
Planı’nın I. Aşaması (Kasım 2014 Haziran 2015):
Planlanan takvime göre, Orman ve Su
İşleri Bakanlığı tarafından 2015 I. Dönemi
içinde, Kuş ve Habiat Direktiflerini tam
olarak uyumlaştıracak olan “Tabiatı ve
Biyolojik Çeşitliliği Koruma Kanunu”nun
çıkarılması hedeflenmişti.
AB’ye Katılım için Ulusal Eylem Planı’nın
II. Aşaması (Haziran 2015-Haziran
2019):
Orman ve Su İşleri Bakanlığı tarafından
2017 II. dönemde ele alınacak konular:
“Tabiatı ve Biyolojik Çeşitliliği
Koruma Kanunu”nun uygulanmasına
yönelik yönetmelikler çıkarılacak. Bu
yönetmelikler ile Kuş Direktifi, Habitat
Direktifi ve Tabiatı ve Biyolojik Çeşitliliği
Koruma Kanunu Tasarısında geçen bazı
maddelerin daha net anlaşılması ve etkin
bir şekilde uygulanması amaçlanıyor.
faaliyetleri yürütülüyor. Bu düzenlemeler kapsamında, 2013 yılı sonu
itibarıyla Türkiye’nin ulusal (kara)
sahasının yaklaşık %8’i farklı doğa
koruma uygulama ve düzenlemelerinden yararlanıyor. Mevcut düzenlemeler köklü olmasına karşın,
ulusal mevzuatın Natura 2000 yaklaşımını gözetecek şekilde yeniden
ele alınması gerekiyor. Bunun için
de Tabiatı ve Biyolojik Çeşitliliği
Koruma Kanunu Tasarısı gündeme
alındı. Bu tasarı, yeterince katılımcı
bir süreçle yürütülmediği için çok
fazla eleştirildi. Biliyorsunuz, Natura 2000 ağlarının oluşturulması
ve yönetilmesi için en önemli konu
katılımcı bir süreç işletilmesi.
Hem Avrupa’da hem de Türkiye’de
birçok Natura 2000 projesinde yer
aldınız. Kısa bir süre önce de REC
Türkiye olarak Natura 2000 üzerine yeni ve önemli bir çalışma programının parçası oldunuz. Çalışma
kapsamında biraz bilgi verebilir
misiniz?
Polonya, Çek Cumhuriyeti, Bulgaristan gibi Orta ve Doğu Avrupa
ülkelerinde, adaylık sürecinde ve
üyelik döneminde teknik ve kurumsal destek sunduk, sunuyoruz.
Türkiye’de de büyük projelerimiz
oldu. Daha önce 2009-2012 yılları
arasında yürüttüğümüz AB projesinde Habitat ve Kuş Direktifleri
için kapsamlı eğitimler ve Düzenleyici Etki Analizi raporu çalışmaları
yürütmüştük. Bu çalışmada potansiyel Natura alanlarını ve bu direktiflerin getireceği fayda maliyetlerini
ortaya koymuştuk.
Eylül 2015 itibarıyla da, Natura
2000 Gereksinimlerinin Uygulanması İçin Ulusal Doğa Koruma Sisteminin Güçlendirilmesi projesine
başladık. Orman Su işleri Bakanlığı
Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nün faydalanıcısı olduğu proje 2015-2018 yılları arasında yürütülecek. REC olarak, Kuş ve
Habitat Direktiflerinin eklerinde yer
Kıta Avrupası
Alpler
Akdeniz
Stepler
Karadeniz
Anadolu
“Natura 2000 alanlarının
belirlenmesi sürecinde,
uygulama sürecini
kolaylaştıracak bir toplum
desteğinin olması kritik.
Başlangıçtan itibaren
kamuoyunu bilgilendirmeye
yönelik geniş çaplı iletişim
programları hazırlanmalı”
alan tür ve habitatların ülkemizdeki
durumu tespit çalışmaları ve Natura 2000 alanlarının belirlenmesine
ilişkin olarak da ülkemizde uygulanmakta olan Sistematik Koruma
Planlaması (SKP) yaklaşımının Natura 2000 yaklaşımları ile uyumlu
hale getirilmesi faaliyetlerinde yer
alacağız. Proje kapsamında, SKP
metodolojisi kullanılarak, pilot bölge seçilen İç Anadolu’da Natura
2000 alanları belirlenecek. Projede
ayrıca Natura 2000 alanlarına yönelik olan ve AB ülkelerindeki diğer
biyolojik çeşitlilik veritabanları ile
uyumlu yeni bir veritabanı kurulması ve kapsamlı bir kurumsal kapasite
geliştirme faaliyeti de yürütülecek.
Türkiye’de bu konularda hızla
ilerlememizi engelleyen en önemli
zihinsel bariyerler nedir diye sorsak…
En önemli nokta, ülkemizde genel
olarak doğa koruma faaliyetleri ve
özel olarak Natura 2000 alanlarının “kalkınmayı” engelleyeceği yönündeki endişeler. Bu endişelerin
yersiz olduğunu söylemek gerekiyor. Doğaya saygılı yatırımlar yapıldığı sürece, Natura 2000 alanları gelişmenin önünde bir engel
değil. Bu nedenle olsa gerek, AB
ülkelerinde, Natura 2000 alanlarının belirlenmesi aşamasında ekonomik faktörler dikkate alınmıyor.
Alanlar, yalın olarak doğa koruma
gereklilikleri dikkate alınarak belirleniyor. Belirlenen alanların yönetimi aşamasında, ekonomik ve
sosyal etkiler doğaya zarar vermeyecek şekilde düzenleniyor.
Biyoçeşitliliğin korunması ekosistem hizmetlerinin devamlılığı için
olmazsa olmaz. Bu hizmetlerden
en fazla yararlanan tarım, balıkçılık, ormancılık, enerji, turizm ve
endüstriyel sektörlerde izlenecek
politikaların bir o kadar önemli
olduğunu da tekrar vurgulayalım.
Natura 2000 alanlarının belirlenmesi sürecinde, uygulama sürecini kolaylaştıracak bir toplum
desteğinin olması kritik. Başlangıçtan itibaren kamuoyunu bilgilendirmeye yönelik geniş çaplı
iletişim programları hazırlanmalı.
Natura 2000’in felsefesi hakkında
bir farkındalık yaratılmalı; yanlış
anlaşılmalar ve olumsuz tepkilerin önüne ancak bu sayede geçilebilir. m
EKİM 2015 / EKOIQ 73

Benzer belgeler