Untitled

Yorumlar

Transkript

Untitled
?
Haiku Nedir?
Haiku iiri 17.yy a dayanır. Ba langıçta sözcüklerle
yapılan bir oyun gibi nitelendirilip, biraz ikinci sınıf
bir edebiyat gibi görülür.
altın karahindibam
uçuşur ayrıayrı
dünyanın her yerine
Haiku Nasıl Yazılır?
?
01
♥
Haiku Nedir?
Haiku Nasıl Değerlendirilir?
03
Kural-1 Mevsimler
04 Kural-2 Kendi Dünyanı ve Kalbini Yansıt
07 Kural-3 Anı Yakala
09
Haiku Her Durumda
Inna Yegaj 5 ya , Kız, Rusya (2008)
Мой золотой одуванчик
Ра злетелся
По всему свету
Ta ki modern haiku iirinin ustası Masaoka Shiki
(1867-1902), "Haiku edebiyattır" diyene kadar.
Masaoka dan sonra Haiku Japonya ya özgü geleneksel ve önemli bir iir formu olarak kabul görür.
Haiku airin küçücük bir anı yakalayıp, o anı dizelerinde tanımladı ı bir iir formudur. iir o bir anı dondurur, hayal gücünüz ile bir odada ya arsınız.Her kelime
bir di erinde erir, i te sadece bu üç dize ile iirsel
aleme giren okuyucu hayal kurar.Derin dü ünmeyi
seven haiku iiri do a, renkler, mevsimler, çeli kiler
ve a ırtıcı konuları ele alır.Haiku insano lu dahil
do anın bütünü için derin duyguları üç dizede ifade
ederek geli mi tir.Bu aynı zamanda, insano lunun
do al ya amın bir parçası oldu u ve onunla harmoni
içinde ya ama dü üncesine sahip Japon geleneksel
anlayı ının bir uzantısıdır.
Matsuo Basho(1644-1694), Haiku tarihindeki en
büyük air olarak bilinir. Basho (Ba o) Güney Japonyada fakir bir samuray ailesinin çocu u olarak dünyaya
gelir.Çok genç ya ta haiku yazmaya ba layan Ba o,
kısa bir sürede iki bine yakın ö rencisi olan kendi okulunu açacaktır. lk dönem Ba o iirleri de komik ve
kelimeler ile oynama modasına uygundur, fakat
1680 li yıllarda Ba o'nun dizeleri Haiku iirinde
önemli rol almaya ba lar.
“
rüzgara bayılırım
heyecanlandırır beni
yüzüme esti inde
I adore the wind
It makes me feel excited
When it blows at me
”
Guy Peppiatt, 6 ya , Erkek, ngiltere (2008)
Haiku Formu
Bu iir basitçe 17 hecenin dizelerde (geleneksel
formda 3 dize); 5 hece -7 hece -5 hece olarak yazıldıı bir forma sahiptir.
Kısa-uzun-kısa gibi aklınızda tutabilirsiniz.Herkes Haiku
yazabilir. Haiku nun en güzel özelli i kafiye gerektirmemesidir. Bazı airler geleneksel olan 17 heceden az
ya da çok hece kullanarak yazar.Kısa-uzun-kısa kalıbına
uygun oldu u sürece böylesine de Haiku diyebiliriz.
Haiku yazarken ço unlukla semboller kullanılır, kullandı ınız sembol, dü üncenizi en basit bir dil ile yansıtır,
yani dü ünceniz sembolün arkasında zarif bir ekilde
saklanmı tır. yi bir Haiku da detaylı bir gözlem ve
oyuncu bahar esintileri
üzgünüm küçük uğur böceği
dalın üzerinde bekle
Playful spring breezes
Sorry little ladybug
Hold on to the stem
do aya duyulan derin sevgi görülebilmelidir.
Haiku,güzel sözcüklerle yapılmı bir resim gibidir,ki bu
sözcükler ayrıntıyı içermez. Yalın bir tanım, okuyucunun hayal dünyasını geni letip, kendi görüntüsünü
yaratmasını sa lar.
Haiku genellikle bir nefes uzunlu undadır. yi bir Haiku
yazmak için air kulakları kadar, gözleri ve kalbi ile de
olabildi ince iyi dinlemelidir.
Keoho Bryant 8 ya , Erkek, ABD (2008)
01
Haiku'nun Güzelliği
Her bir okuyucu göre, haikunun yorumu
de i ir.Uluslararası bir zemindeki haikuları
de erlendirebilmek için airin ya adı ı o ülkenin kültürünü anlamak gerekir.
Ortaya çıkan farklı duygu ve ifadeleri gördü ümüzde,
Haiku nun dünyanın her yerindeki insanlar arasında
ba kuran ortak bir sesleni olabilece ini
dü ünüyouz. Bu dü ünce ile Haiku dizelerinin
güzeli i içinde, kültürler arası diyolog ve uzla ma için
Haiku yu payla ıyoruz.
21. yüzyılda ülkeler arasındaki ekonomik, siyasi ve kültürel engellerin kaldırılması çok önemlidir. Bu amaca
ula mak için birlikte çalı arak çaba sarf etmeliyiz.
Ancak bunu gerçekle tirebildi imizde, ülkeler
arasındaki anlayı faklılıklarını da yok etmi olabiliriz.
VE belki Haiku yu anlamak daha uyumlu bir küresel
toplum yaratılmasına katkıda bulunabilir.
Haiku Nasıl Değer Kazanır?
“
”
A long dark night
Full of whistling wind
No moon
Ana Sirnik 12 ya , Kız, Slovenya (2008)
Haydi, Bir Haiku Çizmeyi Deneyelim?
Haikunuzu yazmaya ba larken, hakkında yazmak
istedi iniz eyin resmini çizmeyi deneyebilirsiniz.
Bu resim elbetteki ba yapıt olmayacak, sadece zihninizde beliren eyin resmini yansıtın.Bu resim rengarenk de olabilir, siyah-beyaz, karakalem de.
Nutchanard bu resimde haikusunda tanımladı ı o anı
çizmi ; - Rüzgar hafifçe çayırı süpürüyor, patlamı
pirinç ba akları e ilirken, karası ır gezisi ü ütüyor .
Mevsimlere Değin
Kural-1
uzun karanlık gece
rüzgarın ıslığı ile dolu
ay yok
Nutchanard, haikusunda sade bir dile ile günlük
hayatını ifade ediyor ve çizdi i renkli resim ile gördüü güzelli i aktarıyor. Her iki yılda bir dünyanın her
yerinden binlerce çocuk, kendi haikularını ve resimlerini Dünya Çocukları Haiku Yarı masına göndermektedir.
Haiku do a ile olan ili kimizin farkındalı ını artırarak
bizi do a ile yeniden birbirimize ba lar. Geleneksel
olan Haiku iirinde; Japonca'da Kigo' olarak söylenen Türkçe'ye 'mevsime özgü kelime' diye çevirebilece imiz, o mevsimi ça rı tıran bir kelime yer alır.
Haikunuzda Kigo olması Haikunuzu daha derin ve
evrensel bir hale getirir. Haiku için favori diyebilece imiz bazı kelimeler unlardır, ya amın kısalı ı,
ku lar,di er hayvanlar, böcekler, a açlar, çiçekler,
da lar, ay, güne ,kar, ya mur, sis ve di er benzer
do a olayları.
Bu daima kullanılan mevsimsel referans, ya da 'kigo',
bazen çok dolaylı olarak da verilebilir, So uk
Ay-Kı ,'Erik Çiçekleri - lkbahar', Ate böce i- Yaz ',
Sarı/Kırmızı Yapraklar-Sonbahar' gibi.
Bu kigo cümlece i, dört mevsimin öneminin daima
bilincinde olan Japon kültürünün bir sonucu olarak,
erken ça lardan beri Japon iirinin önemli bir özelli i
olagelmi tir. Ba o da do aya yakınlık duygusunun
önemini u sözle dile getirir - 'bir çam a acı hakkında
yazmak için, çam a acı ile bir olmalısın - do a ile
yakınlık böyle bi ey olmalı!
“
sıcak güneşin altında
dalgalarda sörf yapıyorum
yunus arkadaşlarımla
”
Under the hot sun
I am surfing on the waves
With my dolphin pals
Dale Jasch, 11 ya , Erkek, Avusturalya
Rüzgar hafifçe çayırı süpürüyor,
patlamış pirinç başakları eğilirken,
karasığır gezisi üşütüyor
ลมพัดมากลางทุ่ง
รวงข้าวชูช่อล้อตามลม
ฉันขี่ควายกินลม
Nutchanard Wongsricha 12 ya ,Kız, Tayland (2008)
02
♥
Japonya'da, Haiku airleri 'saijiki' denilen mevsimsel
sözcüklerin yeraldı ı bir sözlükten yardım alırlar.
Elbette, ülkeden ülkeye küçük farklılıklar olabilir,
Haiku airlerinin kendi iklimlerine uygun mevsimsel
kelimeleri' gözlem yaparak bulmaları gerekir.
Avusturalya dan Dale' in iirinde 'sıcak güne ' ve '
dalgaların üzerinde sörf' gibi yaz mevsimini tanımlıyan ifadeler görüyoruz, O aynı zamanda bize sörften
bahsederek, Avustralya'da insanların yaz aylarında
neler yapmaktan ho landıkları hakkında da fikir veriyor.
te gördü ünüz gibi yaz sözcü ünü kullanmadan, plajda sıcak bir yaz günü görüntüsünü yarattı.
Bu 'Kigo' nun güzelli idir.
Ba o'nun do aya yakınlık duygusunun önemine
vurgu yapan; 'bir çam a acı hakkında yazmak için,
çam a acı ile bir olmalısın sözünden bahsetmi tik.
Mark iirinde kurba a sözcü ünü kullanarak bize
ilkbahar aylarını dü ündürüyor. Pırıl pırıl, parlak ya
da fırıl fırıl dönen gibi sözcükler zihnimizde, mutlu
ve aydınlık bir ortam sezgisi yaratacaktır.
Kullanaca ınız dil ile Haiku nuzun atmosferini olu turaca ınızı hatırlayın. Belki Mark akıntıda yüzen kurba aları yakalamı , çok e lenceli zaman geçirmi ti!
şelale parıldar
ve derenin aşağısına dönerek iner kurbağlar
nilüfer yapraklarıyla
Waterfalls glitter
And swirl the frogs down the stream
To the lily pads
Mark Rokitka, 11 ya , Erkek, ABD
03
Dikkat Edin
Braedon a a ıdaki Haiku iirinde, konu etti i eyi
sadece gözledi, belki ileride kelebek olmayı da
deneyecektir. O, çiçeközlerini daha önce hiç
tatmamı oldu u halde, tatlı oldu unu hayal
ediyor. lkbahar sözcü ünü kullanmadan, kelebek',
'yaban gülü' ve 'çiçek özü sözcükleri ile okuyucunun zihninde ilkbaharı tanımlıyor. Braedon basit ve
zarif anlatımı yakaladı ı Haikusunda, okuyucunun
zihninde güzel eyler canlandırıyor.
“
kelebek geliyor
bayır gülüne doğru alçalarak
lezzetli çiçeközünü tatmaya
The butterfly comes
Descending to the wild rose
Tasting sweet nectar
”
güzel bir buz zerreciği
bizim penceremizde
soğuk kış dokumuş
Na našem oknu
Lepa ledena ipka
Stke jo zimski mraz
“
Nela Zorko, 12 ya , Kız, Slovenya
Nela ise buz zerreciklerinin varlı ını penceremizdeki buz parçalarının nedeni so uk bir kı olması
gibi bir dil ile açıklamıyor. Nela basit,güzel ve imalı
bir dil kullanarak okuyucunun zihninde ho bir kı
manzarası olu masına fırsat veriyor.
gözü kapalı babam hala yatıyordu
annem ve ben sarıldık ona sıkıca
son nefesini verdi
Bu Haiku örneklerinden, okuyucuya ne görmeleri gerekti ini
söylemenin iyi bir fikir olmadı ını görebiliyoruz. Basit fakat
güçlü anlatım, okuyucunun zihninde hayal kurmasına izin veren
bir iir, en az bu sayfadakiler kadar güzel olacaktır. Belirli bir
mevsimi konu alan Haiku yazarken, o mevsimi dü ündürecek
sözcükler kullanın, mevsimin kendi adını yazmamayı dü ünün.
Bu zor olsa bile, alı tırma yapın ve Haiku yazmaktan keyif alın.
Bir süre sonra kendinize inanamayacaksınız.
พ่อนอนหลับตานิ่ง
หนูกับแม่กอดพ่อไว้แน่น
ลมหายใจหยุดแล้ว
Ekaparb Uawisaswathana
Ya 12, Erkek, Tayland (2008)
Braedon Stenson, 9 ya , Erkek, Kanada
Kural-2
Kendi Dünyanı ve Kalbini Yansıt
Haiku sadece do a ile insanı ba layan bir yol de ildir, aynı zamanda dünyayı net olarak algılamayı ve tarif
etmeyi de sa lar. Haiku formu çok kısa oldu u için, airin aklında donup kalan o an, okuyucuya 3 kısa,imgeci
dize ile berrak ekilde hissettirilebilmelidir.
birşey şiddetle takırdıyor
okul bahçesinde
rüzgar boş tenekeyi savuruyor
hafif esinti yavaşca devinir
kabarık bulutların yığınları zevkle yüzer
gökyüzü müzevirleri eğlenirler aşağıda
Es scheppert laut
im Schulgelände
Der Wind treibt eine leere Büchse
สายลมพั ด แผ่ ว พลิ ้ ว
ก้ อ นเมฆลอยละลิ ่ ว เล่ น ลม
นอนชมนิ ท านฟ้ า
Bunu yapabilmek, iyi bir haiku yaratabilmek için, dünyayı net, açık bir ekilde görmek ve ya anan ana özel,
elle tutulur semboller ve o anki duyguları ça rı tıran
sözcükler yada sözcük grupları ile okuyucuya göstermek, dokundurmak, duyurmak, koklatmak, tattırmak
gerekir.
04
Tobias Bockmann, Ya 11, Erkek, (2008) Almanya
Pruksachart Pratoomnan,10 ya , Kız, Tayland (2008)
”
Haiku ekseriyetle objektif tasvir yönü ile ünlenmi
olsa da iyi bir Haiku okuyucuda bazı duygular da
uyandırmalıdır. Haiku güçlü duygular içermelidir,
keder veya anla ılması güç a ır duygular, güzellik
hissi, hayatın gelip geçicili i ya da ne esi gibi. Bu duygularda aynı ekilde dolaylı olarak uyandırılmalıdır.
ASLA açıkca anlatılmamalı, bunun yerine semboller
aracılı ı ile yansıtılmalıdır.
“
okul çetesi gibi
güreşiyor evin yolunda
sert rüzgar iteleyerek
Like school bully
Wrestling me to my home
The tough wind pushes
”
Claudya Sanchez, 11 Ya , Kız, (2008) ABD
05
Anı Yakala
Kural-3
Dikkat Edin
A a ıdaki iirlerde görece iniz gibi, kullanılan sembollerin duyguyu dolaylı ve örtülü ekilde dile getirmesi önemlidir.
Daniel'in Haikusunda büyük bir keder ve kayıp
duygusu hissediyoruz. Karı ık duygular ve anılarla
kucakla ma ilk bakı ta bize Daniel in nasıl bir
durumu aktardı ını tam olarak açıklamıyor, ancak
son satır okuyucuyu alabildi ine sarsıyor, böylelikle
Daniel in iiri etkileyici oluyor.
rüzgarlar uğuldar
delici güneş günışığını getirir
flora çiçeklenir
Angin menderu
Sinar mentari cerah
Flora pun mekar
Haiku modern hızlı dünyamızı
y a v a l a t m a n ı n b i r y o l u d u r,
böyle oldu unda ya amımız
rahatlar ve de eri artar.
Ba o 'Haiku, bu anda, bu sürede,
burada ne oldu udur der. En iyi
Haiku, genellikle ki inin orada ve
o anda ya adı ı deneyimi yazar.
karışık duyguların girdabında
anılar ruhumu kucaklar
tabut alçalır
Mixed emotions swirl
Memories embrace my soul
The casket lowers
Daniel Wood, 12 ya , Erkek, Yeni Zelanda
“
Fathatunnur Asyiqin bt.Khairul Anuar
11 Ya ,Kız, Malezya (2008)
A a ıdaki iir çok akıllıca yazılmı , sürpriz ve mizah
unsurlarını birlikte içeriyor. lk iki satır ba arıyla
e lenceli ve beklentili bir yapı kurmu ve biz
Ta r z a n d a n n e a v l a n m a y a g i t t i i s e o n u n l a
dönmesi beklenti içindeyiz. Ama Tarzan bizim beklentimizin aksine çok daha küçük bir ey ile dönüyor
sayısız ateşböcekleri
kaplayın sonsuz çayırları boylu boyunca fenerlerinizle
denizciler yollarını kaybetmiş
Persi marinai
nell' immensa campagna
-lucciole quante!
Gianluca Sordi, Erkek, talya
”
Gianluca'nın iiri merak ve do anın güzelli ine kar ı
takdir ile dolu. O her bir ate böce i parıltısını,
denizcilerin kendi evlerinin yolunu bulabilecekleri
bir fener gibi aydınlattı ını hayal ediyor.
06
bir iki üç dört beş
tarzan kaplan avına gitti
bir fare ile geri geldi
One two three four five
Tarzan went on a tiger hunt
Came back with a mouse
Shen Hua Quiang, 12 ya , Erkek, Singapur
Bazı insanlar hatıra veya hayallerini yazmalarına
ra men, o ki inin anlık deneyimi ya da en azından
ki inin gerçek deneyimlerinden bir parça gibi özgün
gelir.
“
sağanak ve sert soğuk rüzgar
titreyen büyük bir dala savurdu beni
ailem gitti.
ลมฝนปนพายุ
นั่งหนาวสั่นบนกิ่งไม้ใหญ่
ครอบครัวฉันหายไป
karın savrulmasını izlerim
zemine düşer,hatırlarım
yaptıklarımı
”
I watch the snowdrift
Fall to the ground I think of
The things I have done
Hannah Ferguson, 10 ya , Kız, Kanada
Kittamet Thongchom, 12 ya , Erkek, (2008) Tayland
Haiku yazmak için farkındalık önemlidir. Zihnimiz u
anda oldu unda, uykuda ya da kalabalık dü ünceler
içinde olmadı ında, nerede oldu umuzu net olarak
görebilmemiz mümkündür.Bu net ekilde görü ,
sürpriz veya taze anılar haline gelir. Günlük ya amımızın daha da fazla kıymetini bilmeye yöneltir. Asla
sürpriz veya a ırtıcı eyleri beklemeyin, sadece sessizce oturun ve orada ne oldu u hakkında farkındalıınızı sa layın.
07
Haiku Her Durumda
Dikkat Edin....
A a ıdaki üç air Haikuları ile ki isel deneyimlerini ifade ediyorlar. Na okyanus kıyısında durup,dalgaların
müzi ini dinledi i bir zaman hakkında yazıyor. una dikkat edin, O do rudan okyanusun sesine muziktir
demiyor, daha zarif bir anlatım ile bunu sezmemizi sa lıyor.
“
dalgaların sesi
bir konser düzenler
okyanus dibinde
Na Young Ay, 12 ya , Kore
Belki Alex karanlık bir gecede kayan bir yıldız
gördü,ve bunun Samanyolundan kaçan bir yıldız
oldu u hayali Haiku yazmak için bir ilham verdi ...
“
yıldız kayar
dünyayının hasretiyle
samanyolunun dışına
Etoile filante
A voulu se détacher
De la voie lactée
”
Alex Malot, 13 ya , Erkek, Fransa
Bu iirler bize kendi deneyimleriniz üzerine bir
Haiku yazmanızın ne kadar önemli oldu unu
gösteriyor. Ve unutmayın Haiku'da okuyucuya
açık ifadeler ile ne oldu unu aktarmanın iyi olduunu söyleyemeyiz. Basit ve etkili bir dil kullanmaya çalı ın.
08
”
해변 음악회
한창 열리고 있네
철썩철썩쏴
A a ıdaki iir de okuyucunun , Haiku nun konusu
üzerine dü kurmasına izin veriyor. Yaygın ekilde
bilinen eyler üzerinde durmanıza gerek yok- örnein, hepimiz yusufçukların gözlerinin neye benzediini biliriz. Yapmanız gereken aktarmak istedi iniz
konuyu özel ,belirgin sözcükler ile ifade etmeniz.
“
1
Bir Gün Boyunca
Bazen en ilginç Haiku konuları gündelik ya amın içindeki basit konulardan çıkar. 6 ki ilik bir evde ya asanız,
ya da binlerce ki ilik bir ehirde, günlük aktiviteleriniz ve gün içinde ke fettikleriniz benzersizdir, bu ke ifleri
sadece siz yapabilirsiniz. Haiku ba ka ülkelerde ya ayan insanlara, ülkenizde neler oldu unu aktarmak için bir
araçtır.
Haikuyu okuyanlar, böylece dünyayı olu turan sizin paçanızı dahi iyi anlamı olacaktır. Aileniz, okulunuz, mahalleniz, hobileriniz, bahçeniz ve evcil hayvanlarınız hakkında bir konu seçebilirsiniz.
Dü ündü ünüz zaman, Haiku için olası konuların sonsuz bir listesi var. Yapmanız gereken tek ey gözlerinizi
açmak.
Gündüz Vakti
Sabahları uyanır uyanmaz ilk ne yaparsınız? Gününüz
nasıl geçer ? Bu gün iyi bir gün müydü, kötü bir gün
mü? Kiminlesiniz ? Neredesiniz ? Hatırlayın, çok
detaya girmek gerekmez, okuyucuda sadece gününün nasıl geçti i hakkında bir duygu uyandırmalısınız.
2
yansıma
yusufçuk’ un gözlerinde
andromeda
トンボの目
アンドロメダを
映している
”
Natsuki Toyokawa, 12 ya , Erkek, Japonya
Gece her yerde farklı gösterir kendini…
Yıldızlı mı?
Korkutucu mu?
Geceleri ne yapmak istersin?
Bir Hafta Boyunca
Pazartesi'den Cuma'ya kadar günlerimiz yo un olabilir, geçen Salı ne yaptı ımızı, hatta dün ne yaptı ımızı
unutmu gitmi olabiliriz.
te Haiku yazmak bir hafta boyunca yaptıklarımızdan bazılarını unutmamak, anılarımız arasında sonsuza kadar güzelce korumak
için bir çözümdür.
3
Gecenin Karanlığında
Haftasonları
Hafta sonu herkesin favori zamanı olmalı !
Haikularınız hafta sonu hakkında olabilir,
arkada larınızla geçirdi iniz vakit, ailecek yaptı ınız
geziler ya da rahatlamak için kendi ba ınıza neler
yaptıysanız.
Bir Yıl Boyunca
Her yeni yıl yeni birçok ey getirir tüm dünyamıza, de i en mevsimler, yeni okul yılı, yeni arkada lar, yeni
deneyimler ... Bir yıl boyunca bu ya adı ınız duyguları Haikularınızla hatırınızda tutmak iyi bir yöntemdir.
Yaz Sıcağı
Yaz ayları nasıl hatırlanır sizin ülkenizde?
Dünyanın heryerindeki insanlara ülkenizin yaz
mevsimini nasıl göstermek istersiniz?
Yaz aylarında ne yapmaktan ho lanrsınız?
kış soğuğu
Sizin memleketinizde kı ın gerçekten so uk mu
geçer? Tropik bir adada mı ya ıyorsunuz?
Kı ayları boyunca e lenmek için neler yapmaktan
ho lanırsınız?
Türkçe Çeviri ve Düzelti: JIKAD Derne i
09

Benzer belgeler