ISO ENERJİ

Yorumlar

Transkript

ISO ENERJİ
İstanbul Sanayi Odası 500 Büyük Sanayi Kuruluş Listesinde Enerji Sektörü
Geçtiğimiz ay İstanbul Sanayi Odası (İSO), Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu2014 araştırma sonuçlarını kamuoyuna açıkladı. İSO'nun açıkladığı verilere göre,
sanayinin zirvesinde geçen yıl olduğu gibi bu yıl da 37 milyar 501 milyon TL’lik
üretimden satışı ile TÜPRAŞ yer aldı. Net satışlarını 2013 yılına göre % 3,9 artırarak
473 milyar TL’ye çıkaran İSO 500 Büyük Sanayi Kuruluşu’nun Türkiye sanayi
ihracatının % 40,7’sini gerçekleştirdi.
İSO 500 Büyük Sanayi Kuruluşu araştırmasına göre şirketler, 30 milyar TL olan esas
faaliyet gelirlerinin yine yarısından fazlası olan 16 milyar TL’sini finansmana harcadı.
Şirketler toplam istihdamını % 5,3’lük artışla 580 bine çıkardı. Şirketlerin duran
varlıklarının toplam varlıklar içindeki payı % 50’den % 46’ya gerilerken, zarar eden
şirketlerin sayısı ciddi bir azalışla 129’dan 83’e indi.
Üretimden yapılan satış rakamları bazında yapılan değerlendirmede, enerji üreticisi
ve dağıtıcısı şirketler enerji sektörüne doğrudan bağlı birçok firma (petrol rafinerileri,
petrol şirketleri, kömür üreticileri, gaz şirketleri, enerji dağıtım şirketleri, elektrik
dağıtım şirketleri, termik santraller) her sene olduğu gibi listede yerini alırken özellikle
enerji üreticilerinin sıralamada geçen yıla göre geriye düşmesi dikkat çekti.
İSO 500 listesinde yer alan Enerji Sektörü Kuruluşları - 2014
2014
2013
KURULUŞLAR
1
5
16
21
25
27
52
53
72
73
108
109
112
123
136
157
168
194
202
243
258
306
384
386
405
1
3
13
20
21
22
48
53
112
71
129
160
125
156
177
213
239
238
199
253
358
418
426
TÜPRAŞ
EÜAŞ Gen.Müd.
PETKİM
Milangaz Lpg
Türkiye Petrolleri
İpragaz AŞ
Eren Enerji AŞ
Enerjisa AŞ
İçdaş Elektrik
Aksa Enerji Üretim
Soma Elektrik AŞ
OMV Samsun AŞ
Ravago
Alstom Grid Ene.
Çelikler Seyitömer
Schneider Elektrik
Hema Endüstri AŞ
ABB Elektrik AŞ
Şa-Ra Enerji AŞ
Park Termik AŞ
Kardemir Elektrik
Mitaş Enerji AŞ
İskur Tekstil Enerji
Legrand Elektrik
Rasa Enerji AŞ
BAĞLI
BULUNDUĞU
ODA / KAMU
Kocaeli
Kamu
Ege Bölgesi
İstanbul
Kamu
İstanbul
Zonguldak
Kocaeli
Çanakkale
İstanbul
Kamu
İstanbul
İstanbul
Kocaeli
Kütahya
Manisa
İstanbul
İstanbul
Ankara
Ankara
Denizli
Ankara
K.Maraş
Kocaeli
İstanbul
KAMU
SIRA
NO
1
3
7
-
ÖZEL
SIRA
NO
1
15
19
24
46
47
66
67
102
105
116
129
149
159
185
193
234
249
297
374
376
394
ÜRETİMDEN
SATIŞLAR
(NET) (TL)
37.501.812.917
6.707.382.164
3.671.224.523
2.597.664.707
2.482.372.036
2.457.053.316
1.702.808.608
1.628.888.987
1.145.149.896
1.139.061.311
808.522.103
806.909.00
787.263.678
741.129.011
663.514.17
597.619.551
568.208.549
504.820.666
480.765.789
410.679.217
393.600.259
332.914.261
276.665.216
275.672.930
260.048.651
446
456
471
477
488
450
340
329
311
298
Entek Elektrik AŞ
B-Plas Bursa Ene.
Zorlu Enerji AŞ
Park Elektrik AŞ
Cengiz Enerji AŞ
Kocaeli
Bursa
Bursa
İstanbul
İstanbul
-
435
445
460
466
477
İstanbul Sanayi Odası'nın (İSO) ''Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi
araştırması sonuçlarında ilk sırayı geçmiş yıllarda olduğu gibi
Rafinerileri AŞ (TÜPRAŞ) aldı. TÜPRAŞ, 2014'te 37 milyar 501
liralık net üretimden satışla birinci olurken, TÜPRAŞ'ı 10 milyar
862 liralık net üretimden satışla Ford Otomotiv Sanayi AŞ izledi.
milyar 777 milyon 455 bin 748 lira ile Oyak-Renault aldı.
237.515.739
234.127.292
228.911.688
224.769.187
219.096.306
Kuruluşu" 2014 yılı
yine Türkiye Petrol
milyon 812 bin 917
539 milyon 302 bin
Üçüncü sırayı ise 8
İSO'nun ''Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu" 2014 yılı araştırması sonuçlarına
göre, İSO 500 Büyük Sanayi Kuruluşu listesine 2014 yılında 52 yeni firma girdi.
Bunlardan 40 tanesi geçen yıl "İSO İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu" sıralamasında
yer alırken, 12 firma ise 2014'te İSO 1000 dışından ilk 500 sıralamasına doğrudan
girdi. 2013 yılında üçüncü sırada bulunan Elektrik Üretim AŞ (EÜAŞ) 2014 yılı
sıralamasında beşinci sıraya geriledi. İlk 10 kuruluş arasına girebilen tek kamu
kuruluşu EÜAŞ'ın üretimden satışları 6 milyar 707 milyon 382 bin 164 lira olarak
gerçekleşti.
Araştırmaya göre 2014 yılında üretici fiyatlarıyla en yüksek katma değer oluşturan
kuruluş 2013 yılında olduğu gibi TÜPRAŞ oldu. TÜPRAŞ 20 milyar 25 milyon 166 bin
12 liralık brüt katma değer ile tek başına ilk 500 kuruluşun ortaya koyduğu toplam
katma değerin 2013 yılında yüzde 17,3'ünü gerçekleştirirken, 2014 yılında bu oran
yüzde 15,3 olarak gerçekleşti. En fazla kar eden ilk 10 kuruluş içinde iki kamu, sekiz
özel sektör kuruluşu bulundu. Kamu kuruluşları en fazla kar eden kuruluşlar arasında
üçüncü ve dördüncü sırada yer aldı.
Bu tabloda dikkati çeken en önemli konu listede ülkemizin en önemli madencilik ve
enerji kuruluşu olan Türkiye Kömür İşletmeleri TKİ'nin listede yer almamasıdır. Oysa
İSO 2013 rakamlarına göre TKİ, 2.212.592.358 TL'lik satışı ile ilk 500 sıralamasında
kamu kurumları arasında 4., tüm kurumlar arasında 26. sırada yer almıştı. TKİ'nin
İSO tarafından hazırlanan ilk 500 Büyük Sanayi Kuruluşu ve ikinci 500 Büyük Sanayi
Kuruluşu içinde yer almaması hayli düşündürücü olmuştur.
Konu hakkında yaptığım bir araştırmada TKİ'nin 2014 yılı faaliyet raporunda
üretimden satış rakamı 2.342.530.561 olarak, yani bir önceki yıldan 129.938.203 TL.
olması gerekli. Üstelik bu satıştan elde edilen gelir rakamı ile TKİ'nin İSO 500
sıralamasında geçtiğimiz yıl olduğu gibi 4. büyük kamu kurumu olarak 29. sırada yer
alması gerekirdi.
Konu hakkında yaptığım incelemede, 2014 yılında Aile ve Sosyal Politikalar
Bakanlığı’na bağlı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu tarafından
ihtiyaç sahibi 2.149.272 aileye toplam 2.232.700 ton kömür dağıtılmıştır. Enerji ve
tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, 2003 ile 2014 yılları
arasında Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu Genel Müdürlüğü tarafından Aile ve
Sosyal Politikalar Bakanlığına toplam 19 milyon 222 bin 397 ton kömür verildiği
açıklanmıştır. Enerji Bakanı, TKİ tarafından Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığına
verilen kömürler karşılığı Hazine Müsteşarlığından olan alacağın 2014 yılı sonu
itibarıyla 2.047.489.353,77 TL olduğunu belirterek, Hazine Müsteşarlığı tarafından
ödeme yapılmaktadır ifadelerini kullanmıştır.
Bilindiği gibi, geçen yıl KİT'lerin ve ilgili kuruluşların faaliyetlerinden doğan görev
zararı alacağı kuruluş kayıtlarına göre 1 milyar 923 milyon 130 bin lira olarak
gerçekleşti. Söz konusu dönemde Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu'nun görev
zararı 734 milyon olarak gerçekleşmişti. Kurumun görev zararı nedeniyle bu yıl İSO
500 Büyük Sanayi Kuruluşu listesinde zarar ettiğinin gözükmemesi amacıyla, İstanbul
Sanayi Odası'na bildirimde bulunmadığı anlaşılmaktadır.
NO
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
KURULUŞLAR
TÜPRAŞ
EÜAŞ Gen.Müd.
PETKİM
Milangaz Lpg
Türkiye Petrolleri
İpragaz AŞ
Eren Enerji AŞ
Enerjisa AŞ
İçdaş Elektrik
Aksa Enerji Üretim
Soma Elektrik AŞ
OMV Samsun AŞ
Ravago
Alstom Grid Ene.
Çelikler Seyitömer
Schneider Elektrik
Hema Endüstri AŞ
ABB Elektrik AŞ
Şa-Ra Enerji AŞ
Park Termik AŞ
Kardemir Elektrik
Mitaş Enerji AŞ
İskur Tekstil Enerji
Legrand Elektrik
Rasa Enerji AŞ
Entek Elektrik AŞ
B-Plas Bursa Ene.
Zorlu Enerji AŞ
Park Elektrik AŞ
Cengiz Enerji AŞ
ÜRETİMDEN
SATIŞLAR
(NET) (TL)
2014
ÜRETİMDEN
SATIŞLAR
(NET) (TL)
2013
FARK (TL)
37.501.812.917 39.729.407.044 -2.227.594.127
6.707.382.164 9.263.860.001 -2.556.477.837
3.671.224.523 3.862.135.599
-190.911.076
2.597.664.707 2.390.595.958
207.068.749
2.482.372.036 2.358.965.819
123.406.217
2.457.053.316 2.357.598.000
99.455.316
1.702.808.608 1.525.998.064
176.810.544
1.628.888.987 1.360.186.107
268.702.880
1.145.149.896
719.850.875
425.299.021
1.139.061.311 1.072.842.369
66.218.942
808.522.103
633.270.408
175.251.695
806.909.00
787.263.678
521.043.035
266.220.643
741.129.011
658.845.835
82.283.176
663.514.175
597.619.551
531.731.555
65.887.996
568.208.549
484.362.024
83.846.525
504.820.666
413.349.405
91.471.261
480.765.789
378.586.185
102.179.604
410.679.217
380.752.104
29.927.113
393.600.259
436.480.566
-42.880.307
332.914.261
352.178.978
-19.264.717
276.665.216
261.872.482
14.792.734
275.672.930
226.579.251
49.093.679
260.048.651
220.340.818
39.707.833
237.515.739
209.811.870
27.703.869
234.127.292
275.512.971
-41.385.679
228.911.688
284.932.407
-56.020.719
224.769.187
298.577.066
-73.807.879
219.096.306
305.736.080
-86.639.774
İSO 500 Büyük Sanayi Kuruluşu listesinde yer alan enerji sektörü şirketlerinden bir
kısmı 2013 yılına oranla 2014 yılını zararla kapatırken, bir kısmı da kar ederek
kapattılar. Bu tabloda en dikkat çeken rakam TÜPRAŞ ve EÜAŞ'a ait. 2013 yılını
39.729.407.044 TL satış rakamı ile kapatan TÜPRAŞ'ın 2014 yılı satışları
37.501.812.917 TL'ye kadar düşmüştür. Yine aynı şekilde, 2013 yılını 9.263.860.001
TL satış rakamı ile kapatan EÜAŞ'ın 2014 yılı satışları 6.707.382.164 TL'ye kadar
düşmüştür. Enerji sektörü şirketleri arasında en yüksek karlılık oranı ise İçdaş
Elektrikte gerçekleşmiştir. 2013 yılında 719.850.875 TL satış yapan kurum, 2014
yılında da 1.145.149.896 TL satış gerçekleştirmiştir. Satış rakamını 425.299.021 TL
arttıran İçdaş Elektrik, yaklaşık % 37 cıvarında bir karlılığa sahip olduğu
görülmektedir.
Yanlış enerji politikaları ve seçim ekonomisi, kamu enerji şirketlerini vurdu. Enerji
Bakanlığı'na bağlı BOTAŞ, EÜAŞ, TKİ, TTK gibi enerji ve maden şirketleri 2014 yılı
için rekor zarar açıkladı. Önceki yılı 2,3 milyar lira kârla kapatan EÜAŞ, geçen yıl için
2,5 milyar lira zarar etti. BOTAŞ da aynı dönemler itibarıyla 1,5 milyar kârdan 587
milyon lira zarara düştü. TKİ ve TTK da 2014'ü zararla kapattı.
Kamu enerji şirketleri, 2014 yılı faaliyet raporlarını açıklamaya başladı. Raporlara
göre yanlış enerji politikaları ve seçim ekonomisi enerji sahasında faaliyet gösteren
kamu iktisadi teşebbüslerini (KİT) vurdu. Enerji Bakanlığı'na bağlı-ilgili en büyük
enerji KİT'lerinden BOTAŞ (Boru Hatları ile Petrol Taşıma AŞ), Elektrik Üretim AŞ
(EÜAŞ), Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu (TKİ) ve Türkiye Taş Kömürü Kurumu
(TTK) gibi şirketler 2014 yılını rekor zararla kapattı. EÜAŞ geçen yıl için 2,5 milyar
lirayla en fazla zarar eden kamu enerji şirketi olurken, BOTAŞ ise yılı 587 milyon lira
zarar etti. Ölümlü maden kazalarıyla gündeme gelen şirketlerden TKİ'nin geçen yılki
zararı 43 milyon lira, TTK'nın zararı ise 580 milyon lira oldu. Önceki yılı kârla kapatan
TPAO, TEİAŞ gibi şirketler ise henüz 2014 yılı faaliyet raporlarını açıklamadı.
Bir diğer kategori olan, İstanbul Sanayi Odası (İSO) İkinci 500 Büyük Sanayi
Kuruluşu araştırmasında, enerji sektöründe, ilk 100 (500-600) arasına giren şirket
sayısı sınırlı düzeyde kalmıştır. İkinci 500 sanayi kuruluşu listesine Aliağa
Çakmaktepe Enerji Üretim A.Ş. 167,4 milyon liralık cirosu ile 58. Sıradan girerken,
Modern Enerji Elektrik Üretim AŞ 154,5 milyon liralık cirosu ile listede 106. sırada yer
aldı.
SONUÇ
İstanbul Sanayi Odası (İSO) tarafından açıklanan “Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi
Kuruluşu” (İSO 500) araştırmasının 2014 yılı sonuçlarına göre, söz konusu listede yer
alan şirketlerin toplam üretimden satışları 421 milyar 155 milyon 976 bin 571 lira oldu.
Bu rakam, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) 31 Aralık 2014 tarihli
döviz satış rakamı baz alınarak hesaplandığında yaklaşık 180,6 milyar dolara denk
geliyor.
Forbes dergisinin 2015 yılı “Dünyanın En Büyük 2000 Şirketi” listesinde ise 485,7
milyar dolarla Amerikan perakende sektörünün önde gelen şirketlerinden Wall-Mart
Stores ilk sırada yer alıyor. Söz konusu şirketin satışları 485,7 milyar dolar olarak
kayıtlara geçerken, bu rakam ISO 500’de yer alan şirketlerin toplam satışlarının 2,7
katı düzeyinde bulunuyor. Böylece Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu’nun
toplam üretimden satış değeri, Wal-Mart Stores’un sadece yüzde 37.2’sini
karşılayabiliyor.
Forbes’uın “En Büyük 2000” listesinde, Wal-Mart Stores’un ardından 427.6 milyar
dolarlık satışla Çinli enerji şirketi Sinopec ikinci sırada bulunuyor. Bu şirketi, 420.4
milyar dolar satışla Hollandalı enerji şirketi Royal Dutch Shell, 376.2 milyar dolarlık
satışla Amerikan enerji şirketi Exxon Mobil takip ediyor. Listenin 5’inci sırasında ise
İngiltere’de enerji sektöründe faaliyet gösteren BP yer alıyor. Bu sonuçlarla Forbes’un
listesinde ilk beş sırada yer alan şirketlerin 4’ünün enerji sektöründe faaliyet
gösterdiği dikkati çekiyor.
Türkiye'de özelleştirmeler yapılsa da enerji sektöründe önemli mal ve hizmetler kamu
şirketleri eliyle yürütülüyor. Kısaca KİT olarak adlandırılan kamu iktisadi teşebbüsleri,
kamusal kaynakları kullanarak ekonomik faaliyet gösteren kamu kuruluşları olarak
tanımlanıyor. Türkiye enerji sektöründe EÜAŞ yaklaşık yüzde 30 pazar payı ile en
büyük üretici olup, BOTAŞ'ta doğalgaz pazarının yüzde 80'e yakınını elinde tutuyor.
Benzer şekilde TPAO, TTK, TKİ, TEİAŞ gibi kuruluşlardan enerji ve maden
sektöründe faaliyet gösteren devletin önemli şirketleri arasında yer alıyor.
Büyük kamu enerji şirketleri geçen yıl rekor zarar yaptı. 2014 yılının seçim dönemi
olması, enerji KİT'lerinin mali yapısını bozdu. Faaliyet raporlarında yer alan “ayrıntılı
gelir-gider tabloları”nda (net dönem kâr veya zararı) incelendiğinde, şirketlerin
bozulan mali yapıları bütün ayrıntılarıyla ortaya çıkıyor. 2013'ü büyük kârlarla
kapatan enerji KİT'leri geçen yıl zarara geçti. Bazı KİT'ler de zarar etmese de
kârlılıklarında önemli düşüş yaşadı.
Nadir AVŞAROĞLU
Maden Mühendisi
Haziran - 2015

Benzer belgeler