Türkiye`de Nakit ve Kart Ödemelerinin Karşılaştırmalı Maliyeti

Transkript

Türkiye`de Nakit ve Kart Ödemelerinin Karşılaştırmalı Maliyeti
N
A
K
Ý
T
S
Ý
Z
Y
A
Þ
A
M
Boðaziçi Üniversitesi Ekonomi ve Ekonometri Merkezi
tarafýndan hazýrlanan bu çalýþma
M a s t e r C a r d Tü r k i y e ’n i n
i l g i l i s e k t ö r , k i þ i v e k u r u l u þ l a r a a r m a ð an ý d ý r .
Türkiye’de Nakit ve Kart Ödemelerinin Karþýlaþtýrmalý Maliyeti
Ceyhun Elgin, Refik Erzan ve Umut Kuzubaþ
N
A
K
Ý
T
S
Ý
Z
Y
A
Þ
A
M
Boðaziçi Üniversitesi Ekonomi ve Ekonometri Merkezi
tarafýndan hazýrlanan bu çalýþma
M a s t e r C a r d Tü r k i y e ’n i n
i l g i l i s e k t ö r , k i þ i v e k u r u l u þ l a r a a r m a ð an ý d ý r .
Türkiye’de Nakit ve Kart Ödemelerinin Karþýlaþtýrmalý Maliyeti
Ceyhun Elgin, Refik Erzan ve Umut Kuzubaþ
Çalýþmanýn Kapsamý
Bu çalýþma tüm banka ve kredi kartlarýnýn yalnýzca ödemeleri
kolaylaþtýran bir araç olarak kullanýlmasýnýn etkilerini
incelemektedir. Kartlarýn bakiyesinin her dönem sonu
ödenmeyip ayný zamanda bir borçlanma aracý olarak kullanýlma
olasýlýðý ve bunun etkileri çalýþmanýn kapsamý dýþýndadýr.
ÖNSÖZ
Dünyadaki hýzlý geliþimine paralel olarak ödeme sistemlerinin ülkelerin finansal ve reel
piyasalarýnýn verimliliðini belirlemede artýk çok etkin rolleri bulunuyor. Farklý ödeme
sistemlerinin verimlilik dereceleri ve getirdikleri maliyet farklýlýklarý ise, gerek global
anlamda gerekse de ülkemizde üzerinde tartýþýlmaya baþlanan bir konu…
MasterCard olarak bizler, Boðaziçi Üniversitesi, Ekonomi Bölümü’nün deðerli öðretim
üyelerinin katkýlarýyla bir rapor hazýrladýk. Raporu hazýrlarken temel amacýmýz, bankalar,
perakendeciler, tüketiciler gibi finansal toplumu oluþturan farklý segmentler bazýnda,
nakit kullanýmýnýn maliyetini hesaplamak, kart kullanýmýndaki artýþýn Türkiye ekonomisine
saðlayacaðý etkinlik ve büyümeye katkýsýný ortaya koymak oldu. Nakit kullanýmýnýn
maliyeti ve kartlý ödemeye döndüðünde, finansal aktörlerin elde edeceði kazanç gözler
önüne serildi. Bugüne kadar dünya üzerinde pek az örneðine rastladýðýmýz bu çalýþma
Türkiye ekonomisi için de bir ilk.
Ýlginç sonuçlarý ile bizlere büyük bir heyecan veren çalýþmayý gerçekleþtiren Boðaziçi
Üniversitesi Ekonomi Bolümü Öðretim Üyeleri Ceyhun Elgin, Refik Erzan ve Umut
Kuzubaþ'a teþekkürlerimizi sunar, çalýþmanýn ödeme sistemleri sektörüne deðer katmasýný
dilerim.
Mete Güney
MasterCard Güney Doðu Avrupa Genel Müdürü
1
GÝRÝÞ
GÝRÝÞ
Ödeme sistemi bir ülkenin finansal ve reel piyasalarýnýn verimliliðinin önemli
belirleyicilerinden biridir. Farklý ödeme sistemleri, farklý verimlilik düzeylerine sahip
olduklarýndan ve deðiþik düzeyde maliyetler getirdiklerinden, ülke ekonomilerine etkileri
ayný olmayacaktýr. Herhangi bir mal takasla deðil de çek, nakit ya da kartla ödendiðinde
ticaret, deðiþim maliyetlerinin düþmesi nedeniyle önemli ölçüde artar. Günümüzde,
dünyada ve Türkiye’de en yoðun kullanýlan ödeme araçlarý nakit ile karttýr (kredi ya da
banka kartý) .
Bu doðrultuda, ekonomi biliminde, var olan ödeme sistemlerinin etkinliði bir varsayým
olarak kabul edilmektedir. Ancak bu varsayým sýklýkla kullanýlmasýna raðmen, farklý
ödeme sistemlerinin göreceli özel ve sosyal maliyetleri hakkýnda pek az çalýþma yapýlmýþtýr.
Türkiye ekonomisi için böyle bir çalýþma bulunmamaktadýr.
Bu konuyu araþtýran az sayýdaki örnekten, Humphrey, Pulley ve Vesala (2000) ABD
ekonomisi için yaptýklarý bir araþtýrmada, ABD’de mevcut ödeme maliyetlerinin gayrisafi yurtiçi hasýla’nýn (GSYÝH) %3’üne denk gelecek kadar yüksek olabileceðini
hesaplamýþlardýr. Elektronik ödemelerin, toplam ödemelerin üçte biri ile yarýsý arasýnda
olduðunu düþündüðümüzde (Moody’s, 2013), elektronik ödeme sistemine geçiþin,
sosyal maliyetleri GSYÝH’nýn % 1’i ile % 2’si arasýnda düþüreceði anlaþýlmaktadýr.
Elektronik ödemelerin kullanýmýndaki artýþ bir ülkenin ödeme sistemindeki sosyal
maliyetleri, sistemi daha verimli kýlarak ve doðrudan maliyetleri azaltarak
düþürebilmektedir. Bunun yanýnda devletin vergi kaçýrmaya karþý ekonomi politikasýnýn
kalitesinde bir artýþ saðlar ve kayýt dýþý ekonominin büyüklüðünü de etkiler (Rogoff, 1998
ve Schneider ve Enste, 1998).
Yapýlan az sayýda çalýþma farklý ülkelerdeki ödeme sistemleri arasýnda büyük farklýlýklar
olduðunu göstermektedir. Bunun yanýnda hýzlý teknolojik geliþmeler ödeme sistemlerinin
etkinliklerini de göreceli olarak etkilemektedir.
2
Bergman, Guibourg ve Segendorf (2007), Ýsveç ekonomisinde 2002 yýlý için yaptýklarý
tahminde ödeme sistemlerinin sahip olduðu paylarý ayný þekilde sürdürmenin toplam
maliyetini yaklaþýk olarak GSYÝH’nin % 0.4’ü olarak hesaplamýþlardýr. Sonuçlara daha farklý
bir metotla, að ekonomisi yöntemlerini kullanarak Garcia Swartz, Hahn and Layne-Farrar
(2006a, 2006b) da Hollanda örneðinde ulaþmýþlardýr. Gresvik ve Ovre (2003) ise benzer
bir çalýþmayý Norveç ekonomisi için 2001 yýlý verilerini kullanarak yapmýþlardýr.
Türkiye’de nakit ve kart kullanýmýnýn özel ve sosyal maliyetleri üzerine bir çalýþma yokken,
Kýzýlot, Kýlýç ve Tokatlýoðlu (2010) çeþitli makroekonomik ve mikroekonomik veriler
ýþýðýnda kart kullanýmýnýn vergi gelirlerini arttýracaðýný hesaplamýþ ve kart kullanýmýnýn
teþvik edilerek, kayýt dýþý ekonominin ve vergi kaçaðýnýn önlenmesinin ve ülke
ekonomisinde canlýlýk yaratýlmasýnýn önünün açýlacaðýný vurgulamýþlardýr.
Biz ise, bu çalýþmada, Türkiye’de nakit ve kart kullanýmýnýn özel ve sosyal maliyetlerini
tahmin etmeyi amaçladýk. Bu amaçla, 2012 yýlý verilerini kullanarak, yukarýda atýfta
bulunulan çalýþmalar doðrultusunda farklý ödeme sistemlerinin özel ve sosyal maliyetleri
için tahminlerde bulunduk. Özellikle Türkiye’de en yoðun kullanýlan nakit ve kart
kullanýmýný inceledik. Metodolojik olarak temel aldýðýmýz yaklaþým, Bergman, Guibourg
ve Segendorf 2007)’de kullanýlan modeldir. Buna karþýlýk, Türkiye’de kayýt dýþý ekonominin
Ýsveç’ten farklý olarak göz ardý edilemeyecek bir büyüklüðe sahip olduðu için, bu
modelden çýkacak tahminlere, kayýt dýþý ekonominin etkileþimini de ekleyecek metodolojik
ve ampirik eklemeler yaptýk.
Çalýþmamýzýn planý þu þekilde: Ýkinci bölümde Türkiye ekonomisinde kart piyasasýný
inceledik ve geçmiþten günümüze kart kullanýmýnýn nasýl deðiþtiðini açýkladýk. Üçüncü
bölümde ise, nakit ve kart kullanýmýnýn özel ve sosyal maliyetlerini ölçmek için
kullandýðýmýz modeli tanýmladýk, daha sonra ise bu modeli kullanarak ulaþtýðýmýz maliyet
büyüklüklerini sunduk. Daha sonra, dördüncü bölümde, bir önceki bölümdeki veriler
ýþýðýnda Türkiye ekonomisinde kart kullanýmýnýn muhtemel geleceðini ve bu yönde
uygulanmasý düþünülebilecek politika önerilerini tartýþtýk. Bir sonuç bölümüyle çalýþmamýzý
bitirdik.
3
TÜRKÝYE’DE KART PÝYASASINDA GELÝÞMELER
TÜRKÝYE’DE KART PÝYASASINDA GELÝÞMELER
Türkiye’de 1968 yýlýnda baþlayan kredi kartý kullanýmý dünyadaki trende paralel olarak
geçen zaman içinde yaygýnlaþmýþ ve geniþ bir tüketici kitlesi tarafýndan kullanýlmaya
baþlanmýþtýr. 1990 yýlýnda bankalararasý takas ve otorizasyon iþlemlerinin yapýlmasý
amacýyla 13 özel ve kamu bankasý ortaklýðý ile Bankalararasý Kart Merkezi (BKM)
kurulmuþtur. Bu tarihten itibaren kredi kartý kullanýmýnda ciddi bir artýþ gözlenmiþtir.
1991 yýlýnda 6 milyon olan banka kartý sayýsý 2012 yýlýnda, yaklaþýk 15 kat artarak 90
milyon seviyesine ulaþmýþtýr. Kredi kartlarý da, banka kartlarýndaki yükseliþe paralel olarak
önemli bir artýþ göstermiþ, 1991 yýlýndaki 76 bin seviyesinden 50 milyon seviyesine
yükselmiþtir. Aþaðýdaki grafikte, 1991 yýlýndan günümüze, banka ve kredi kartý sayýlarýndaki
geliþmeler sunulmuþtur .1
Grafik 2 : Kredi Kartlarý Toplam Ýþlem Tutarý (2007-2012)
(milyon TL)
900000
800000
Toplam Ýþlem Tutarý
700000
600000
500000
400000
300000
200000
100000
20
100000
90000
0
07
20 -Q1
07
20 -Q3
08
20 -Q1
08
20 -Q3
09
20 -Q1
09
20 -Q2
10
20 -Q1
10
20 -Q3
11
20 -Q1
11
20 -Q3
12
20 -Q1
12
-Q
3
Grafik 1 : Türkiye’de Banka ve Kredi Kartlarýnýn Geliþimi (1991-2012)
Kaynak: BKM
Banka Kartý
80000
Grafik 3 : Kredi Kartlarý Toplam Ýþlem Adedi (2007-2012)
70000
60000
50000
Kredi Kartý
40000
400.000
30000
350.000
300.000
20000
Toplam Ýþlem Adedi
250.000
10000
200.000
91
19
93
19
95
19
97
19
99
20
01
20
03
20
05
20
07
20
09
20
11
150.000
4
1 http://www.bkm.com.tr/kronoloji.aspx
0
20 -Q1
07
20 -Q3
08
20 -Q1
08
20 -Q3
09
20 -Q1
09
20 -Q2
10
20 -Q1
10
20 - Q3
11
20 -Q1
11
20 -Q3
12
20 -Q1
12
-Q
3
Kredi kartlarýnýn sayýsýndaki artýþa paralel olarak, bu kartlarla yapýlan iþlemlerin sayýsý ve
hacminde önemli bir artýþ gözlemlenmiþtir. Grafik 2 ve Grafik 3 kredi kartlarý ile yapýlan
toplam iþlem tutarýný ve adedini göstermektedir.
50.000
07
Kaynak: BKM
20
19
100.000
Kaynak: BKM
5
TÜRKÝYE’DE KART PÝYASASINDA GELÝÞMELER
TÜRKÝYE’DE NAKÝT VE KART KULLANIMININ ÖZEL VE SOSYAL MALÝYETÝ
Türkiye’de uzun dönem nakit kullanýmýnýn aðýrlýðýný koruduðu, ancak zaman içinde kredi
kartý kullanýmýndaki artýþ ile beraber, alýþveriþlerde nakit kullanýmýnýn azaldýðý görülmektedir.
Bu geliþmenin temel nedeni, harcama ile ödeme arasýnda geçen süre, enflasyondan
korunma düþüncesi ve yine kredi kartlarýnýn faizsiz kredi kullanabilme aracý olarak
görülmesidir.2 Bunun yanýnda, iþyerleri, daha önceleri kullanýlan çek veya senet gibi
ödeme yöntemleri yerine kredi kartýný tercih etmekte, bu sayede borcun ödenmeme
riskini bankalara yansýtmaktadýrlar.
Herhangi bir maliyet analizi yaparken ayrýlmasý gereken sosyal ve özel maliyet þeklinde
iki olgu bulunmaktadýr. Özel maliyet kiþi ya da kurumlarýn tek baþlarýna üstlendikleri
maliyet, sosyal maliyet ise toplumun bir bütün olarak üstlendiði maliyeti ifade etmektedir.
Kimi kiþi ya da kurumlar için maliyet olarak gözüken bir kalem, diðer kiþi ya da kurumlar
için gelir/fayda/kar olacaðý için sosyal maliyet, özel maliyet kalemlerinin toplamýndan
daha az bir büyüklüðe sahiptir. Dolayýsýyla, özel ve sosyal maliyet kalemlerinin ayrý ayrý
hesaplanmasý gerekmektedir.
Kredi kartý harcamalarý ile nihai tüketim harcamalarý arasýndaki artýþta bir paralellik
gözlemlenmektedir. Grafik 4’de 2000 yýlýndan günümüze kredi kartý harcamalarý ve nihai
tüketim harcamalarýnýn seyri sunulmuþtur. Kredi kartlarý, tüketicilerin ertelenmiþ taleplerini
hayata geçirmelerine yardýmcý olmasý ve gelirlerinin düzensiz olduðu durumlarda istikrarlý
bir tüketim saðlamalarýna yardýmcý olmaktadýr.3 Böylece, kredi kartlarý, tüketicilerin likidite
kýsýtlarýný esnetmek suretiyle, üretim için gerekli talebin sürekliliðinin saðlanmasý
konusunda önemli bir iþlev üstlenmektedir.
Þekil 1. Ödeme iþlemlerinin özel ve sosyal maliyetleri
700000
H
600000
I
HALK
Diðer marketler
e/den destek
F
E
Hane Halký Tüketimi
G
BANKALAR
D
(milyon TL)
800000
C
B
Grafik 4: Kredi Kartý Harcamalarý ve Tüketici Nihai Tüketim Harcamalarý
900000
TAÞERON
A
PERAKENDE
J
500000
400000
300000
Kredi Kartý Harcamalarý
200000
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2003
2004
2002
0
2000
2001
100000
Kaynak: BKM
Þekil 1, bu maliyetleri ölçmede kullanacaðýmýz söz konusu modele görsellik kazandýrmak
amacýyla arz zinciri içinde ödeme sistemlerinin maliyetlerinin þematik bir görünümünü
sunmaktadýr. Modelde dört temel aktör bulunmaktadýr:
Bunlar bankalar, perakende satýþ sektörü, halk (ya da tüketiciler) ve taþeron (ödeme
sistemlerinin gerçekleþmesinde, para basýmý, taþýmasý, güvenlik vs. gibi çeþitli iþ yükünü
üstlenen firmalar) olarak sýralanmýþtýr. Tek siyah çizgi halindeki oklar, ödeme hizmetleri
için ödenen ücretleri, blok oklar ise, maaþlý çalýþanlar ya da zaman gibi diðer maliyetleri
göstermektedir.
2 Kirdaban, Ýbrahim, Ödeme Sistemlerindeki Geliþmeler ve Ödeme Sistemlerinin
Finansal Sistem Ýstikrarý Üzerindeki Etkileri, TCMB uzmanlýk tezi
6
3 Kaynak: Kýzýlot, Þ., Kýlýç, C., Tokatlýoðlu, 2010 Kartlý Ödemeler Sistemi Ekonomik Katkýlar Raporu.
7
TÜRKÝYE’DE NAKÝT VE KART KULLANIMININ ÖZEL VE SOSYAL MALÝYETÝ
TÜRKÝYE’DE NAKÝT VE KART KULLANIMININ ÖZEL VE SOSYAL MALÝYETÝ
Ödemelerde Verimlilik Artýþýndan Elde Edilen Kazanç
Örnekleþtirmek gerekirse, bankalarýn ödeme hizmeti için üstlendikleri özel maliyetler
B+D olarak verilmiþtir. Bu maliyetler, kullanýlan iþgücü (B) ve sermaye (D) için gereken
girdi maliyetlerini göstermektedir. Bankalar, verdikleri ödeme hizmeti karþýlýðýnda
tüketicilerden ve perakende sektöründen sýrasýyla E ve F kadar bir ücret aldýklarý için,
sosyal maliyeti hesaplamak için oluþturduðumuz net özel maliyeti hesaplarken bu
büyüklükleri bankalara düþen B+D özel maliyet miktarýndan çýkartmamamýz
gerekmektedir.
Ödeme sistemleri analizinde diðer aktörleri de hesaba kattýðýmýzda oluþan özel maliyet,
aktörler arasýndaki kaynak transferini düþtüðümüzde elde ettiðimiz net özel maliyet ve
bunun aktörler üzerinden toplanmasý sonucu oluþan sosyal maliyet büyüklükleri Tablo
1’de özetlenmektedir.
Tablo 1: Özel ve Sosyal Maliyetler
Özel Maliyet
Net Özel Maliyet
Taþeron
A
A-B-C
Bankalar
B+D
B+D+E+F
Perakende
C+F+J
C+F+J+I
Halk
E+H+I
E+H+I
Sosyal Maliyet
8
A+D+H+J
Bu bölümde, yukarýdaki analitik metodoloji çerçevesinde, Türkiye’de 2012 yýlý için nakit
ve kart kullanýmýnýn özel ve sosyal maliyet analizini yapacaðýz. Bu amaçla, sýrasýyla önce
nakit daha sonra ise kart kullanýmýnda piyasadaki aktörlerin üstlendikleri özel maliyetleri
ve kendi aralarýnda gerçekleþtirdikleri transferleri toplayacaðýz ve bu þekilde sosyal
maliyet hesabýna ulaþmýþ olacaðýz. Nihai amacýmýz ise, nakit ve kart kullanýmýnýn sosyal
maliyet büyüklüklerini karþýlaþtýrmak ve aralarýndaki farký bulmak olacak. Bu þekilde, kart
kullanýmýnýn nakit kullanýmýna göre, GSYÝH’nin yüzdesi olarak ne kadarlýk bir sosyal
maliyet düþüþüne yol açacaðýný hesaplamýþ olacaðýz.
Nakit kullanýmýna bakýldýðýnda piyasadaki temel aktörler, Merkez Bankasý, bankalar,
mevduat sahipleri, hane halký ve perakendeciler olarak göze çarpmaktadýr. Bu aktörler
arasýnda para akýþýný kýsaca özetlemek gerekirse, Merkez Bankasý para emisyonunu
saðlamakta, bu emisyonun bir kýsmý doðrudan mevduata dönüþmekte, bir kýsmý ise
hane halkýnca perakendecilere yapýlan harcamalarla piyasada kalmakta ya da yeniden
bankalara mevduat olarak geri gelmektedir.
Türkiye’de 2012 yýlýnda piyasadaki emisyon miktarý (M0) 2012 fiyatlarýyla yaklaþýk 60
milyar TL olarak tespit edilmiþ olup, bu 2012 yýlý GSYÝH’nýn yaklaþýk % 4.60’ýna karþýlýk
gelmektedir (TCMB, 2013). Bu oran her ne kadar 2011 yýlýna göre bir miktar artmýþsa da
(2011 yýlý oraný %4.32’dir) 1998 yýlýndaki %1.89’luk oran hatýrlandýðýnda, geçtiðimiz 15
yýllýk dönemde sürekli arttýðý görülmektedir. (TCMB; 2011) Yine 2012 yýlýnda, BKM verilerine
göre, ATM sisteminden yerli banka kartlarýyla çekilen nakit miktarý yaklaþýk 867 milyon
adet iþlemle, yaklaþýk 294 milyar TL seviyesine ulaþmýþtýr (iþlem baþý ortalama 339 TL).
Buna ek olarak, yerli banka kartlarýyla yapýlan alýþveriþ 436 milyonun üzerinde iþlemle
yaklaþýk 16.2 milyar TL’ye ulaþmýþtýr (iþlem baþý ortalama 37.1 TL). ( BKM Web sitesi)
9
TÜRKÝYE’DE NAKÝT VE KART KULLANIMININ ÖZEL VE SOSYAL MALÝYETÝ
Buna ek olarak yerli kredi kartý kullanarak ATM sisteminden yapýlan nakit çekim miktarý,
yaklaþýk 88.4 milyon adet iþlemde 28.3 milyar TL olurken (iþlem baþýna ortalama 320 TL),
yine yerli kredi kartýyla toplamda 2.3 milyarý aþan iþlemde toplam 326.5 milyar TL tüketim
harcamasý yapýlmýþtýr (iþlem baþýna ortalama 142 TL). 2012 yýlý için toplam tüketimin
yaklaþýk 992 milyar TL olduðu hatýrlandýðýnda, kredi ve banka kartýyla yapýlan tüketim
harcamalarýnýn toplam tüketim harcamalarýnýn içindeki oraný %32.9 olarak gerçekleþmiþtir.
Bu orana yabancý kredi ve banka kartlarýnýn kullanýmý da eklendiðinde oran %35 seviyesine
ulaþmaktadýr. 2002 yýlýnda bu oranýn %10’un, 2007 yýlýna kadar da % 20’nin altýnda
olduðu düþünüldüðünde, artýþ trendinin seyri gözler önüne serilmektedir. Tüketim
harcamasý amacýyla kart kullanýmý 10 yýl gibi kýsa bir süre içinde üç kattan fazla artýþ
göstermiþtir.
Yukarýda özet bilgileri verilen tüm bu harcamalar 2012 yýlý sonu itibariyle, Türkiye’de
bulunan yaklaþýk 2.1 milyon POS cihazý, 36 bini aþan ATM, 54 milyonun üzerinde kredi
ve 91 milyonun üzerinde banka kartýyla gerçekleþmiþtir.
Nakit Taþýmanýn Maliyetini Kimler Ödüyor?
TCMB’ye Maliyetleri
TCMB 2011 bilançosu, 2012 verileri ve giriþ bölümünde atýfta bulunulan benzer çalýþmalar
taranarak yapýlan tahminle TCMB’nin nakit üretimi ve daðýtýmý için üstlenmiþ olduðu
maliyet bulunmaya çalýþýlmýþtýr. TCMB bilançosundan alýnan bilgiye göre, banknot tabý
maliyetleri 2011 yýlý için yaklaþýk 28 milyon TL civarýndadýr. Bu maliyetler 2012 yýlý için
30 milyon TL civarýnda gerçekleþmiþtir. Buna personel giderleri, haberleþme giderleri,
vergi resmi harçlar, sosyal giderler vs. eklendiðinde ulaþýlan gider toplamý 365 milyon
TL olmaktadýr. Bu miktar toplam para arzýnýn yaklaþýk % 0.61’ine denk gelmektedir.
Bankalara Maliyetleri
Buna ek olarak, bankalar için ATM sisteminde iþlem baþýna maliyetin 0.53 TL olduðu4
göz önüne alýndýðýnda, bu maliyet banka ve kredi kartýyla yapýlan nakit çekim adedi ile
çarpýldýðýnda oluþan tahmini maliyet yaklaþýk 500 milyon TL olmaktadýr. Buna ek olarak,
bankalarýn nakit daðýtýmý ve lojistiði için yapýlan harcamalarýn (ek personel giderleri vs.)
Bergman, Guibourg, ve Segendorf Yöntemi’yle (2007) deðerlendirdiðimizde, Türkiye’de
1.3 milyar TL’ye ulaþtýðýný tahmin etmek mümkündür.
4 2007 yýlýnda iþlem baþýna olan maliyetlerin 35 kuruþ civarýnda olduðu bulgusundan hareketle
10
2012 yýlýna her yýl için yýllýk enflasyon oranýnda bir artýþla yükseltilerek bulunmuþtur.
http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=216762
11
Nakit Taþýmanýn Maliyetini Kimler Ödüyor?
Nakit Taþýmanýn Maliyetini Kimler Ödüyor?
Sektörün Maliyeti
Tüketicilere Maliyetleri
Türkiye’de tüketiciler, kendi bankalarýnýn ATM’lerini kullandýklarý sürece neredeyse hiçbir
ücret ödememekte, ancak baþka banka ATM kullanýmlarýnda, kullaným baþýna bir miktar
ücret ödemektedirler. Baþka bankalarýn ATM’lerinin kullanýmý toplam ATM kullanýmýnýn
%1’inin dahi altýnda kalmakta olsa da bu noktada tüketicilerin bankalara yaptýðý ödemenin
miktarý 2012 yýlý için 225 milyon TL civarýndadýr. (Yýlmaz (2000)’deki bulgulara dayanarak
hesaplanmýþtýr.)
Nakit kullanýmýyla ilgili olarak tüketicilerin üstlenmek zorunda olduðu baþka maliyetler
de vardýr. Bunlardan birincisi, likit para taþýma maliyetidir. Bu maliyeti, ortalama nakit
taþýma miktarýnýn faiz maliyeti olarak tanýmlayabiliriz. Ýkinci maliyet, literatürde “shoe
leather cost” olarak geçen, en yakýn ATM’ye gidiþ süresinin tüketiciye getirdiði maliyettir.
Üçüncü tür maliyet ise, nakitle ödeme yapmak için nakit kasasýnda geçen maliyet olarak
düþünülebilir. Bergman, Guibourg, ve Segendorf (2007)’ta olduðu gibi tüketicilerin, bu
maliyetleri minimize etmek amacýyla, ATM’de yaptýklarý nakit çekimi sayýsýný optimize
ettiklerini bir envanter-teorik model kapsamýnda varsaydýðýmýzda, ATM’den banka ya
da kredi kartýyla yapýlan kiþi baþý yýllýk nakit çekim sayýsý (12.7), yapýlan ortalama para
çekimi (337 TL) ve 2012 yýlý yýllýk mevduat ortalama faiz oranýný (%7.5) hesaba katarsak,
tüketicilerin yaklaþýk 315 milyon TL’lik bir maliyet üstlendikleri hesaplanmýþtýr. Bu maliyetin
yarýsý çekim maliyeti (‘shoe leather’ maliyeti), kalan yarýsý ise, ortalama nakit çekimi
nedeniyle kaybedilen faiz kazancýdýr.
ATM’de bir kart sahibinin yaklaþýk 1.5 dakika zaman harcadýðý, bunun öncesinde ortalama
1.5 dakika kadar da beklediðini varsayarsak, ortalama ücretleri ve kart kullanýcý sayýsýný
göz önüne aldýðýmýzda, ek olarak 400 milyon TL’lik 5 bir maliyeti daha maliyet hesabýna
eklemek durumundayýz.
Bütün bunlara ek olarak, hem tüketiciler hem de perakendeciler, nakit kasasýnda farklý
tür zaman maliyetleriyle karþýlaþmaktadýrlar. Tüketiciler için bu zaman maliyeti yukarda
ayrýntýlý olarak anlatýlmýþtýr. Perakende satýþ sektörü ise, kart ve nakit kullanýmýnda farklý
maliyetlerle karþýlaþabilmektedir. Ýsveç’te yapýlan bir araþtýrmadan (Svensk Handel, 2004)
bu konuda farklý büyüklükteki perakende firmalarýnýn üstlenmek durumunda kaldýðý
zamansal maliyetler toplanmýþ ve emisyon miktarý cinsinden büyüklükleri ölçülmüþtür.
Bu zaman ölçümüne, nakit ödemelerin getirdiði ek zaman maliyetleri, bu nakdin sayýlmasý,
ulaþýmý, düzenlenmesi vs. gibi aktiviteler dahil edilmiþtir. Benzer zamansal maliyetlerin
Türkiye için de geçerli olduðunu düþündüðümüzde ulaþtýðýmýz 2.12 milyar TL
düzeyindedir. Bu maliyetin %28’i nakit kasasýnda geçirilen zamanýn maliyeti, kalan %72’si
nakit kullanýmýnýn getirdiði diðer maliyetlerin toplamýdýr. Bu toplama nakit kullanýmý
nedeniyle kaybedilen faiz geliri de dahildir.
Son olarak, nakit kullanýmýnda sahte para kullaným riskinin getirdiði maliyetin de hesaba
katýlmasý gerekmektedir. Farklý ülkeler için hesaplanmýþ sahte para/emisyon oranlarýna
göre yapmýþ olduðumuz tahminde, toplamda sahte para maliyetinin tüketici ya da
perakendecilere yazabileceðimiz maliyetini 54 milyon TL olarak hesaplamaktayýz.
Tablo 2: Nakit Kullanýmýnýn Özel ve Sosyal Maliyeti
Özel Maliyet
Transferler
Net Özel Maliyet
TCMB
365 milyon TL
Bankalar
1.8 milyar TL
225 milyon TL
1 milyar 575 milyon TL
Perakende
2.12 milyar TL
225 milyon TL
1 milyar 900 milyon TL
Tüketiciler
225+715 +54 milyon TL
115 milyon TL
879 milyon TL
TOPLAM
5 milyar 279 milyon TL
A+D+H+J
560
milyon TL
4 milyar 719 milyon TL
365 milyon TL
2012 yýlý baz fiyatlarýyla hesaplanmýþtýr.
Tablo 2’de bu þekilde hesapladýðýmýz özel maliyetler sýralanmýþtýr. Ancak, daha önce de
deðinildiði gibi, kimi özel maliyet kalemleri (örneðin perakendecilerin zaman maliyeti
nedeniyle çalýþanlarýna yaptýðý ödemeler), aktörler arasýnda yapýlan kaynak transferinden
ibaret olup, bir sosyal maliyet olarak düþünülmemelidir.
5 Hesaplama ayrýntýlarý için Bergman, Guibourg ve Segendorf (2007) çalýþmasýna bakýlabilir.
12
13
Kartlarýn Maliyeti
Kartlarýn Maliyeti
Bankalarýn Kart Maliyetleri
Kartla yapýlan ödemelerin bankalar, kullanýcýlar ve perakende sektörü için farklý türde
maliyetleri bulunmaktadýr. Tüketiciler, kart kullanýmý için gerektiðinde belli kullaným
bedelleri ödemekte, perakende sektöründekiler kartla yapýlan alýþveriþlerde belli miktarda
payý bankaya vermektedirler. Bankalar ise, kartlarýn getirdiði yönetim giderleri ve buna
ek olarak, kullanýcýya verilen faizsiz kredinin getirdiði ek maliyetlerle karþýlaþmaktadýrlar.
Bu noktada bankalarýn kart kullanýmý nedeniyle üstlendiði maliyetlerin 420 milyon TL
civarýnda olduðu hesaplanmýþtýr.6 Bu maliyetin yaklaþýk 330 milyon TL’si kredi, 90 milyon
TL’si banka kartý kullanýmý nedeniyle oluþmaktadýr.
Tüketicilerin Kart Maliyetleri
Kart kullanýcýlarýnýn üstlendikleri maliyetin önemli bir kýsmýný, kullanýcýlarýn kart kullanýmý
nedeniyle üstlendikleri zaman ile ölçmekteyiz. Buna ek olarak, kart kullanýmýnda maliyeti
artýran bir olgu da, ayrýca kart borcu ödemesi sýrasýnda harcanan zamandýr. Nakit kullanýmý
için yaptýðýmýz hesabýn benzerini burada yaptýðýmýzda ulaþtýðýmýz maliyetin büyüklüðü
yaklaþýk olarak 540 milyon TL olmaktadýr.
Tablo 3: Kart Kullanýmýnýn Özel ve Sosyal Maliyeti
Özel Maliyet
Transferler
Net Özel Maliyet
Bankalar
420 milyon TL
3.25 milyar TL
-2.83 milyar TL
Perakende
3.25 milyar TL
3.25 milyar TL
Tüketiciler
540 milyon TL
540 milyon TL
TOPLAM
4 milyar 210 milyon TL
A+D+H+J
3.25
milyar TL
960 milyon TL
2012 yýlý baz fiyatlarýyla hesaplanmýþtýr.
Tablo 3’te kart kullanýmýnýn özel ve sosyal maliyetleri sunulmuþtur. Tablo 2 ve 3’e
karþýlaþtýrmalý olarak baktýðýmýzda sosyal maliyet açýsýndan, kart kullanýmýnýn, nakit
kullanýmýna göre yaklaþýk 3 milyar 759 milyon TL seviyesinde ve daha az maliyetli olduðu
gözükmektedir. 2012 rakamlarýyla, bu miktar GSYÝH’nin yaklaþýk % 0.27’sine denk
gelmektedir ve haliyle bu ihmal edilemeyecek bir büyüklüktür.
Perakendeciler ise, kredi kartý kullanýmýyla, POS makinalarý, komisyon bedelleri ve yine
kasada geçirilen zaman nedeniyle bir maliyet yaþamaktadýrlar. Bu maliyeti de yaklaþýk
3.25 milyar TL olarak hesaplamaktayýz. Bu maliyetin yaklaþýk 600 milyon TL’si banka kartý,
2.650 milyon TL’si ise kredi kartý kullanýmý nedeniyle yaþanan maliyetlerdir.
6 Bu hesap yapýlýrken, Bergman, Guibourg ve Segendorf. (2007)’de olduðu gibi kredi kartý kullanýmýnýn bankalarýn faizsiz kredi
14
vermeleriyle eþ bir maliyet yarattýðý varsayýlýp, ortalama parametre deðerleri söz konusu çalýþmadan alýnmýþtýr.
15
Ekonomiyi Kayýt Altýna Almanýn Ülkeye Kazancý
Her ne kadar bir önceki bölümde sosyal maliyet yönünden kart kullanýmýnýn nakit
kullanýmýna göre getireceði net avantaj büyüklüðü hesaplanmýþ olsa da, Türkiye gibi
geliþmekte olan bir ülkede kart kullanýmýnýn nakit kullanýmýna göre getireceði tek maliyet
avantajý bu deðildir. Getireceði etkinlik kazanýmýna ek olarak, kart kullanýmýnýn bir diðer
olumlu boyutu da kayýt dýþý ekonomiyi kayýt altýna almaktaki etkisidir. Kart kullanýmýndaki
artýþa paralel olarak, kayýt dýþýnýn küçülmesi ve kayýtlý ekonominin seviyesinde ve büyüme
oranýnda bir artýþ yaþanmasýný beklemek yanlýþ olmayacaktýr.
Ekonomik literatürde kayýt dýþý ekonomi, kayýtlý ekonomiye göre daha düþük verimlilikte,
daha emek yoðun ve küçük ölçekli çalýþan bir sektör olarak tanýmlanmaktadýr. Ayrýca
vergi denetimi dýþýnda bir sektör olarak, kayýtlý ekonomiyle karþýlaþtýrldýðýnda kamu
yatýrýmlarýndan ve kamusal sermayeden de daha az yararlanabilmektedir.
Kart kullanýmý artýþýnýn kayýt dýþý ekonomiyi hangi mekanizma ile etkileyeceði açýktýr.
Alýþveriþlerde kart kullanarak yapýlacak iþlemler neredeyse otomatik olarak
faturalandýrýlacaðýndan ve dolayýsýyla kamunun gözetimi altýna gireceðinden, bu
iþlemlerin kayýt altýna girmesini zorunlu kýlacaktýr. Zaten bu nedenledir ki, kayýt dýþý
ekonomi büyüklüðünü ölçme amacýný taþýyan birçok modelde nakit emisyon miktarý
kayýt dýþý ekonominin bir göstergesi olarak ele alýnmaktadýr. (Buehn ve Schneider, 2012,
Elgin ve Öztunalý, 2012)
Farklý araþtýrmalara göre kayýt dýþý ekonominin büyüklüðünün kayýtlý ekonomiye oranýnýn
%30’u bulduðu (Elgin, 2012) Türkiye’de kart kullanýmýnýn, nakit kullanýmýna göre getireceði
etkinlik kazancý ortadadýr. Kayýt dýþý ekonomide var olan emek arzý ve firma faaliyetlerinin
kayýt altýna alýnmasý vergi gelirlerini ve dolayýsýyla kamu yatýrýmlarýný arttýracaktýr. Ayrýca
düþük verimlilikte çalýþan ve kayýtlý ekonominin yararlandýðý finansal araçlardan ve kamu
yatýrýmlarýndan büyük ölçüde yoksun kalan kayýt dýþý ekonomi aktörlerinin kayýtlý ekonomi
avantajlarýndan yararlanmasýný saðlayacaktýr.
Doðaldýr ki, kayýt dýþý ekonominin kayýt altýna alýnmasý, daha önceden çeþitli vergilerden
kaçýnan kayýt dýþý sektör aktörlerinin vergi denetimi altýna alýnmasýný zorunlu kýlacaðýndan
bu aktörlerin üretim ve arz kararlarýný bir miktar olumsuz etkileyecektir.
Ekonomiyi Kayýt Altýna Almanýn Ülkeye Kazancý
Dolayýsýyla, kart kullanýmýnýn artýþý sonucu, kayýt dýþý ekonomide gerçekleþecek düþüþ
ile kayýtlý ekonominin artýþý ayný oranda olmayacaktýr. Bu iki geliþmenin muhtemel
neticesini yeni geliþtirilen iki sektörlü bir dinamik genel denge modelini (Elgin ve Yücel,
2012) baz alan bir simülasyonla7 tahmin edebiliriz.
Türkiye’de kayýt dýþý ekonominin 2012 yýlýndaki büyüklüðünü (yaklaþýk %30) sýfýra indirecek
bir ekonomi politikasý izlendiðinde, kayýtlý ekonomideki artýþ miktarý, kayýt dýþý ekonominin
tamamýnýn GSYÝH hesaplarýnda hiç gözükmediði varsayýmý altýnda dahi %4.2 civarýnda
olacaktýr. Ancak daha makul bir varsayýmla (Buehn and Schneider, 2012) bu büyüklüðün
yarýsýnýn GSYÝH hesaplarýnda görüldüðü varsayýldýðýnda, GSYÝH’deki artýþýn %2.1 ile sýnýrlý
kalacaðýný söyleyebiliriz.8 Kayýt dýþý ekonominin büyüklüðünün GSYÝH’nin %30 olduðunu
hatýrladýðýmýzda bu artýþ çok yüksek gözükmeyebilir. Ancak, bu artýþ sadece GSYÝH’nin
düzeyiyle sýnýrlý kalmayacaktýr. Kayýtlý ekonominin kayýt dýþýna oranla daha yüksek toplam
faktör verimlilik büyüme oranýna sahip olduðu düþünüldüðünde, bu sektörel kaymanýn,
kayýtlý ekonominin büyüme oranýný da olumlu etkileyeceðini görebiliriz. Yukarýda kýsaca
sözünü ettiðimiz modeli Roca, Moreno ve Sanchez (2001)’in yaptýðý varsayýmlarla yeniden
çözdüðümüzde, kayýt dýþý ekonominin (kayýtdýþýlýðýn tamamen ortadan kalktýðý bir
ortamda) Türkiye’de GSYÝH’nin büyüme oranýnýn yaklaþýk % 0.25 oranýnda artacaðý
sonucuna ulaþabiliriz. %0.25’lik büyüme artýþý 2012 rakamlarýyla yýllýk 3.5 milyar TL’lik ek
bir getiri anlamýna gelmektedir.
Kart kullanýmýnýn yaygýnlaþmasýnýn kayýt dýþý ekonomiye olan etkisini niceliksel olarak
hesaplayabildiðimizde, kart kullanýmýndaki artýþýn kayýt dýþý ekonomide ne kadar bir
düþüþe neden olacaðý ve bu düþüþün GSYÝH’de ne kadar bir artýþ yaratacaðýný
hesaplayabiliriz. Bu hesabý yapabilmek için öncelikle Türkiye’de kayýt dýþý ekonominin
ve tüketimde kart harcamalarýnýn oranýnýn zaman içinde nasýl seyrettiðinin bilinmesi
gerekmektedir. Bu amaçla Grafik 5, 1991-2012 yýllarý için yýllýk olarak bu iki deðiþkenin
seyrini göstermektedir. Söz konusu dönemde, kayýt dýþý ekonominin GSYÝH’ye oraný bir
düþüþ trendi izlerken, kart kullanýmý da tüketim harcamalarýndaki yerini düzenli bir
þekilde artýrmaktadýr.
7 Söz konusu model ekte sunulmuþtur.
16
8 Görüldüðü gibi kayýtdýþý ekonominin tamamen kayýt altýna alýnmasý, GSYÝH’de kayýtdýþý ekonominin
büyüklüðünden daha az bir artýþa neden olmaktadýr.
17
Kart Kullanýmýnýn Ülkeye Kazancý
Kart Kullanýmýnýn Ülkeye Kazancý
Grafik 7. Kiþi Baþý GSMH ve Kiþi Baþýna Düþen Kart Sayýsý
Kredi kartý kullanýmýnýn yüksek olduðu ülkelerde kayýt dýþý ekonominin göreceli olarak
daha küçük olduðu, kayýt dýþýlýk oranýný tahmin etmek amacýyla yapýlan çalýþmalar ile
ortaya konmuþtur. (Elgin ve Öztunalý, 2012) Önceki bölümlerde yapýlan analiz, kredi kartý
kullanýmýnýn artmasýnýn, kayýt dýþý ekonominin büyüklüðünü azaltacaðýný öngörmektedir.
90.000
80.000
70.000
60.000
50.000
Dolayýsýyla kart kullanýmýnýn yaygýnlaþmasý, kayýt dýþýlýk ile mücadele için önemli bir
adým olacaktýr. Ancak, kayýt dýþý ekonominin varlýðýna sebep olan koþullar ortadan
kalkmadýkça, tüketicilerin, vergiden kaçýnmak amacýyla, kart kullanýmýna geçiþlerinde
zorluklar ortaya çýkacaktýr. Bu noktada, kredi kartý kullanmayý teþvik edici politikalar etkin
olarak kullanýlmak durumundadýr. Hâlihazýrda, kredi kartlarýnýn sunduðu taksit imkanlarý,
tüketicilerin geçici likidite kýsýtlarýný rahatlatmak anlamýnda kart kullanýmýný arttýran
önemli bir teþvik olarak görülebilir.
y = 17499x - 3978,3
R2 = 0,4729
40.000
30.000
20.000
10.000
0
0.00
Türkiye
0.50
1.00
1.50
2.00
2.50
3.00
3.50
Kaynak: Kiþi baþý GSMH: Eurostat / World Bank, Kiþi Baþýna Düþen Kart Sayýsý: Euromonitor
Burada seçilen ülkeler kiþi baþýna GSMH seviyeleri açýsýndan belli bir geliþmiþlik düzeyini
yakalamýþ ve geliþmekte olan ülkeleri içeren bir örneklem oluþturmaktadýr. Bu baðlamda,
yapýlabilecek temel gözlem, hane halklarýnýn gelirleri arttýkça, kredi kartý kullanýmýnýn
arttýðýdýr. Bu noktayý daha iyi analiz etmek için belli bir yýlda kiþi baþýna GSMH anlamýnda
farklýlaþan ülkelerde kredi kartý kullanýmýnýn seviyesine bakýlabilir. Grafik 7, 2011 yýlý için
kiþi baþýna GSMH ve kiþi baþýna kredi kartý sayýsýný göstermektedir. Kiþi baþýna GSMH ve
kredi kartý sayýsý arasýnda pozitif bir iliþki olduðunu gözlenmektedir. Türkiye’nin kiþi baþý
GSMH oraný deðerlendirildiðinde, kiþi baþý kullanýlan kart sayýsýnýn görece yüksek olduðu
ve kart kullanýmýnýn yaygýnlaþtýðý görülmektedir. Bu gözlemin yanýsýra, ADNKS (Ankete
Dayalý Nüfus Kayýt Sistemi) 2012 verilerine göre, Türkiye nüfusunun %33.73’ü 18 yaþýn
altýndadýr ve bu sebeple ancak velilerinin izniyle kart sahibi (banka ve kredi kartý)
olabilmektedir. Türkiye’nin genç nüfus yapýsý, önümüzdeki yýllarda kart piyasasý için
önemli bir büyüme potansiyeli oluþturmaktadýr.
20
Kartlý alýþveriþlerden elde edilen vergi iadeleri (rebate) de bir teþvik mekanizmasý
oluþturmaktadýr. Örneðin, Brezilya’da uygulanan bir program çerçevesinde kredi kartý
ile yapýlan alýþveriþlerde, kredi kartý slibini ibraz eden tüketiciler, %30’a varan vergi iadesi
almaktadýrlar. Kredi kartý ile yapýlan harcamalarda, harcama miktarýna göre vergi iadesi
öngören benzer bir politika 1999 yýlýnda Güney Kore’de yürürlüðe girmiþ ve yapýlan
çalýþmalar bu politikanýn nakit harcamalarýn toplam tüketim oranýnda %5.2’lik bir düþüþe
yol açtýðýný ortaya koymuþlardýr.
Avustralya için yapýlan benzer bir akademik çalýþma, bu tür iade programlarýnýn sonucunda
tüketicilerin kredi kartý kullanýmýnda marjinal maliyetinden daha düþük bir ödeme
yaptýklarýný ortaya koymaktadýr. Amerika Birleþik Devletleri’nde bankalar tüketicilere
verdikleri kredilerin þartlarýný kredi skorlarýný deðerlendirerek belirlemektedir. Bu skora
sahip olmak kredi kartý sahibi olmayý gerektirmektedir. Bu ve benzeri teþvik sistemlerinin
oluþturulmasý, kredi kartý kullanýmýný yaygýnlaþtýracak ve kayýt dýþý ekonomi ile mücadele
için önemli bir iþlev görecektir.
11 Bakýnýz Yoo (2006)
21
SONUÇ
SONUÇ
Kart Kullanýmý ile 2015’e Kadar Ülkenin Kazancý 43 Milyar TL
100 TL Harcama Nakit Yerine Kartla Yapýlýnca 2 TL Kazanç
Bu çalýþmanýn temel amacý kart kullanýmýnýn artýþýnýn Türkiye ekonomisi için getireceði
etkinlik ve büyüme katkýsýnýn hesaplanmasýdýr. Yapýlan analiz ýþýðýnda, Türkiye’de kart
ile yapýlan tüketim harcamalarýnýn oraný 2013 yýlýnda bulunduðu 1/3 seviyesinden üç
katýna çýkarak tüm tüketimi kapsadýðý durumda, Türkiye ekonomisi GSYÝH’nin % 0.27’si
oranýnda doðrudan bir etkinlik kazancý elde edebilecektir. Ayrýca kayýt dýþý ekonominin
büyük ölçüde azalmasýndan kaynaklanan, GSYÝH’nin %1.4’ü oranýnda bir kereye mahsus
bir büyüme katkýsý mümkündür.12
Son olarak, kart kullanýmýnýn nakit kullanýmýna göre ekonomiye kazandýrdýklarýný basite
indirgemek için “100 TL harcama nakit yerine kartla yapýlýrsa ekonomiye ne etkisi olur?”
sorusunun cevabý kabaca Tablo 5’te verilmektedir. Hesaplarýmýzda GSYÝH’nin yüzdesi
olarak bulduðumuz verimlilik kazanýmýný (paydayý deðiþtirerek) tüketim harcamasý oraný
olarak ifade edebiliriz. Böyle ifade edildiðinde 100 TL nakit kullanýmýnýn sosyal maliyeti
71 kuruþken kartta bu maliyet 29 kuruþtur, yani 42 kuruþluk bir verimlilik kazancý elde
edilmektedir.
Bunlara ek olarak, kart kullanýmýndaki artýþýn GSYÝH’nýi sadece düzeyini deðil, büyüme
oranýný da yýlda % 0.25 oranýnda artýracaðý hesaplanmýþtýr. Kart kullanýmýnýn ekonomiye
getireceði maliyet düþüþü, Tablo 4’te özetlenmiþtir. 2013-2015 makroekonomik hedeflerini
kapsayacak mevcut Orta Vadeli Plan ýþýðýnda 2013, 2014 ve 2015 yýllarý için büyüme
hedefinin sýrasýyla %4, %5 ve %5 olduðu düþünülürse, kart kullanýmýndaki bu þekilde
gerçekleþecek bir artýþýn Türkiye ekonomisi için 2015 yýlýna kadar getireceði toplam
kazancýn yaklaþýk 43 milyar TL olacaðý hesaplanmaktadýr. Bu, 2015 için tahmin edilen
GSYÝH’nýn yaklaþýk % 2.64’üne denk gelmekte olup, Türkiye ekonomisi için
küçümsenmeyecek bir kazançtýr.
Buna ek olarak, tüketimin tamamýnýn nakit yerine kartla yapýlmasý sonucu, kayýtdýþý
ekonominin büyük ölçüde kayýt altýna alýnmasý neticesinde GSYÝH’de bir seferlik % 1.4’lük
bir büyüme elde edilecektir. Kabaca bu da, 100 TL’de 140 kuruþ ek gelir olarak düþünülebilir.
Nihayet, kart kullanýmýnýn GSYÝH’nin yýllýk büyüme hýzýný % 0.25 düzeyinde arttýracaðý
hesabýndan hareketle bu toplama bir 25 kuruþ daha ilave edilebilir. Böylece 100 TL’de
toplam kazanç, 1.40 TL’si bir kereye mahsus olmak üzere, 2.07 TL’yi bulmaktadýr.
KAYNAK
Tablo: 4 Kart Kullanýmýnýn Ekonomiye Katkýsý
2013
2014
2015
Mevcut Orta Vadeli Plan
Büyüme Tahmini
%4
%5
%5
Kart Kullaným Artýþý
Ortalama Büyüme Oraný
%4.25
%5.25
%5.25
Kart Kullanýmýnýn
Getireceði Verimlilik
Kazancý
11.46 milyar TL
Kart Kullaným Artýþý ile
GSYÝH Büyüme Oraný
Artýþýndan Kaynaklanan
Kazanç
11.67 milyar TL
Kart Kullanýmýndaki
Artýþla Kayýtdýþý
Oranýndaki Azalmanýn
Katkýsý (1 kereye Mahsus)
19.84 milyar TL
(2013-2015) EKONOMÝYE KAZANÇ TOPLAM
22
12 Bakýnýz Katz (2001)
Tablo: 5 - 100 TL Harcama Nakit Yerine Kartla Yapýnca Kazaným
KAZANÇ TL
Verimililik Kazancý
0,42 TL
Ekonomik Büyüme Etkisi
0.25 TL
Kayýtdýþý Ekonominin
Kayýt Altýna Alýnmasý
(Bir kereye mahsus)
1.40TL
TOPLAM
2.07 TL
42,97 MÝLYAR TL
23
REFERANSLAR
REFERANSLAR
- Arbex, M. 2012. Tax evasion: Is this a government fight or anyone can join Windsor Üniversitesi
çalýþma tebliði
- Bankalararasý Kart Merkezi (BKM) Web Sitesi: http://www.bkm.com.tr/
- Kýzýlot, Þ., Kýlýç, C. Ve Tokatlýoðlu, Ý. (2010) Kartlý Ödeme Sistemleri ve Ekonomik Katkýlar Raporu
ve 2008 Krizinde Kartlý Ödeme Sistemlerinin Olumlu Etkileri, Gazi Üniversitesi Maliye-Vergi Hukuku
Uygulama ve Araþtýrma Merkezi
- Bergman, M., Gabriela Guibourg, and Björn Segendorf. 2007. “The Costs of Paying Private and
Social Costs of Cash and Card Payments” Sveriges Riksbank Working Paper Series (September)
No. 212
- Moody’s Analytics, (2013) The Impact of Electronic Payments on Economic Growth,
http://corporate.visa.com/_media/moodys-economy-white-paper.pdf
- Buehn, A., ve F. Schneider. 2012. "Shadow Economies around the World: Novel Insights, Accepted
Knowledge, and New Estimates." International Tax and Public Finance 19, no. 1: 139-171.
- Roca, J. C. C., Moreno, C. D., Sanchez, J. E.G. 2001. Underground economy and
aggregate fluctuations, Spanish Economic Review, vol. 3(1), pages 41-53.
- Elgin, C. 2012 “Vergiler ve Kayýdýþý Ekonomi: Bir Deðerlendirme ve Türkiye Örneði”, ODTÜ Geliþme
Dergisi, 39 (2), 237-258.
- Rogoff, K. (1998). Blessing or Curse? Foreign and underground demand for the euro notes,
Economic policy: The European Forum 26 (July), pp.261-304.
- Elgin, C., ve Oztunali, O. 2012. "Shadow Economies around the World: Model Based Estimates."
Working Papers 2012/05, Bogazici University, Department of Economics.
- Schneider, F. and Enste, D. (1998). Increasing Shadow Economics All Over the World – Fiction
or Reality? Working Paper 9819, Institute of Economics, University of Linz.
- Elgin, C. ve Yücel E.2012. Informal Sector and Preferences for Leisure, Bogazici University, mimeo.
- Svensk Handel 2004, “Kostnader för olika betalningsmedel”, december 2004
- Garcia Swartz, D., Hahn, R., Layne-Farrar, A., 2006a. “The Move Toward a Cashless Society: A Closer
Look at Payment Instrument Economics”, Review of Network Economics, 5, 175-198.
- Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasý 2011 Faaliyet Raporu (2011)
http://www.tcmb.gov.tr/research/yillik/11turkce/11turkce.php
- Garcia Swartz, D., Hahn, R., Layne-Farrar, A., 2006b. “The Move Toward a Cashless Society:
Calculating the Costs and Benefits”, Review of Network Economics, 5, 199-228.
- TCMB 2013 Web Sitesi Elektronik Veri Daðýtým Sistemi http://evds.tcmb.gov.tr/cbt.html
- Gresvik, O., Owre, G., 2003. “Costs and Income in the Norwegian Payment System 2001. An
Application of the Activity Based Costing Framework”, Working Paper 2003/8, Norges Bank
- Yýlmaz, Eyyüp, 2000 Plastik Kart Sistemlerinin Bankalar Arasýnda Ortak Kullanýlmasý, Bankacýlar
Dergisi 32, 31-36.
- Yoo B.H. “ Why Did the Demand for Cash Decrease Recently in Korea? ” Bank of Korea
- Humphrey, David B., Lawrence B. Pulley, and Jukka M. Vesala. "Cash, Paper, and Electronic
Payments:A Cross-CountryA nalysis."Journal of Money, Credit, and Banking 28 (1996), 914-39.
-Katz, M. (2001) Reform of Credit Card Schemes in Australia II, Sydney, Australia: Reserve Bank of
Australia.
24
25
EK B Ý L G Ý
26
EK B Ý L G Ý
27
Boðaziçi Üniversitesi Ekonomi ve Ekonometri Merkezi
tarafýndan hazýrlanan bu çalýþma
M a s t e r C a r d Tü r k i y e ’n i n
i l g i l i s e k t ö r, k i þ i v e k u r u l u þ l a r a a r m a ð ý n ý d ý r.

Benzer belgeler