Ata`w yanmda, diin

Transkript

Ata`w yanmda, diin
C!d&l BepI'm Q6piik'te)riilk se&n nutko.
(fzS/msen/lgaO)
"-Demokrasi gihdarla kaim d+dir. Maksat ve gayeye h e t i e
netice elde edilir. Skin hymetli h-hriniz
bu asil hareketi ile maksada
narnl bet edilecew egsk bir niimuneaini gijstermigtir." dedi ve yine
dzlerine $yle devam etti :
"-Vatandaglanm, dijrt seneden beri demokrasinin bu memlekette
g-ai
isin miicadele ediyoruz. Bu miicadele zaman zaman giddetlendi.
W mman itidal yolunu anyarak neticeyi elde etmek istedik. Fakat
netice itibariyle arzumuz tektir. Bu memlekette Tiirk milletinin kendi iradeaini hie kisseden perm etmeksizin yerlegtirmektir. Bunun tek istinah ise
ae&ncir. Bugiin Allaha $cmi~rek sijyliiyorum ki, Demokrat Parti milletinin iradesinin tecelisini istihsal i ~ i nyeni bir sqim kanununu millete
b a w a m a k yolunn bulmughr. Biz sqime neden ehemmiyet veriyoruz?
Arkarhjlar, o kadar diigiiumege rnahal ve ihtiyac yoktui B i i t i ins a n i p t kendini idare i ~ i nuzun zaman tecriibe yap1111g ve en iyisi olarak
demokrasi rejimini bulmugtw. Tetkik ediniz, ne zaman millet hiikiimeti
ile kucak kucaga gelmigse, milletine hizmet aglu ile hareket etmigse milletin yiizii giilmiig ve memlekette bir itilEi devri [email protected]&r. Ve yine dikkat
ediniz ne vakit hiiiimet k a h duvarlar ark~ekilenlermilleti unutmuglardil. Millet de bu isyan kargsmda onlardan itimaduu kesmigtir. fate
Demokrat Parti, demokrasi yolu ik hakm iradesini tecelli ettirmege ve bu
m t t e milleQe ozledi&th refah ve saadeti elde etmege u m k t d r .
Eger milletimiz Demokrat Partiye gimdiye kadar giisterdigi itimah sqim
yolu ile reyini vererek giistermekte demm ederse, parti olarak bkim milletin hakkm [email protected] ba&yarak hiiiimet makinesini milletin armsuna gore igletec-den
emin olabilirsiniz. Kicbir zaman y a p a ~ n ~ p x @ uuz bir wyle milleti aldatmak ve bu gekilde sehil bir usul ile muvaffaki~ei.
anyacak d e s k . m e t bize itimad [email protected] -an
gorecekeiniz bu ma&
nz.d igliyecektir. Milletimizin aseletine ve temiz duygusuna inan&gibi, bizi m r v m goriin, liyakatimize de inaniyom. 3receksiniz, tecriibe
edkeksink. Allaha giikrede~ksoyleyebilirim ki, h i ~ b i rzaman inkisan
hayale @mmyacaksl1112.
Asil hemgehrilerim, iyi giinkr oniimiizdedir. sag olun, varc!unn
Cel3 Eayar, Goyniik wpm& bir ilceden girndiye kadar giiriiimern~
tezahiiratla u&rlank.
8O/Nisan/1950
Zafer Gazdeai.
29iNhan/1950
Zafer Gazeted.
"D. P. iip yagmda, beg m m d a bir qocd. L%nqizmeli, kasketli insanlar partisi f i l h deniyor. Bunun karglslnda C.P. nin bii aday listesi vardr.
Bu liste medeketin en gihide evl&tlamihtiva etmektedir. Listemiz i
hedilince halk ferahhk hissetti. D. P. y a m iktidara gelince gosterdig Damzetlerle f e d ferah beg heyeti vekile meydana getirebilk. b t e D. P. bijyle
evGtLanm vatana b e t e srzetmekWir. baqm gelince bu elemanlarla en miikemnel gekilde ig giirecee. Hilkiimeti k u r a c a h . Bu namzetlerle
devleti teslim a l a c a h . Siz devleti tealim ahyowmuz, bunu al&&
zaman biiyiik bir mesuliyet altma gireceksiniz. Wii 18 milyonun vebali
pmuzlanrmza y i i k l e o r . Fakat hiz bu mesuliyeti almaktan korkmuyoruz. Devlet ginde iffet ve - h e t l e hareket edenler iil~vaffakolurlar.
Biz oimayacak geyleri vadetmeyiz. Fakat yaph&mz vidi muhakkak
tutanz. Onlar, su elektrik [email protected] halledeceD diyorlar ve bii t a b yiizmilyonlardan bahsediyorlar.
Xunlar astronomik r a k a m l d r . Fakat her geyi boyle yiiksek qarelere mi miitevaklufhr? Hiirriyet ve dezlokrasiye muhalif kanunhn kald m k ipin de mi milyonlar l b d i ? Ash.. Biz bli memlekette her vatandagm alm yiiksek oiarak ~ ~ e s i nhiikiirnete
i ,
igtirakini isterken, jandarma hL!&neti istemiyoruz. Bu medeketin bankalamda yatan >iiz milyonlarca lira vardu: Bunlar ig d y e t i goremedik!erinden ig sahaema qikanuyorlar. Mmekete ecnebi sermaye de giremiyor. mnkii emniyetleri
yoktur. D. P. iy b a m a gelince bunlar t
h ortadan kalkacak ve vatandaglam genig p b a sahalaii aqdacakbr. Bizim vergilerimizde adalete dayanmayan vergi!erdir. Ve bagtan baga d a h l l i b n d r . Knyaca&nu kazan* sysr sdilecektir. Velhasll D. P. i y bagma gelir gelmez mali sahada
pok bilyiik Islahat yapmak mecburiyetindedir.
Binaenaleyh 14 M a p da biiyiik imtihan giinii reyl-i
bize verecek olumanu progrsrmrmzl ve vhdlerimizi biliyorsunuz. 14 Maylstan sonra ya bu per& ha1 devam edecek veya memleket bir kurtd3.5 ve kalkmma yoluna girecektir."
'
Bayar kiirsiiye gelince, mey*
dolduranlar bir a-
teahiitla
B q h selinhhlar. Bqkan heyecam gittikpe artan uzun ve eon derece
'
mileasir biu konugma y a m . Cela Bayar, bqeriyetin en iyi devlet idareai
h a k h d a yapha uzun aragtumalar ve bir qok tecriibeler son&
en iyi
geklin demokrasi oldu+un [email protected], dort yilm miicadeleleri bu u&rda oldu&mu anlatt&tan soma oy kullanma giini olan 14 Maylsln bu bah d a n ehemmiyetini belirtti. Ve siizlerine @yle devam etti :
"- Meaelenin bu kadar ehemmiyeti u!du$ kabul edilince hatua bii
sual geliyor. 1946 sqimlerinde reylerimiz @m&, tazyik yapdd.~.Acaba
bu defa da ayni hal tekerriir edecek midir? "
Bayar sorusunu @yle cevaplandrrd? :
"Di5rt senedenberi hayli mesafe aid&. Bu i n k k edilemiyecek bir
hakikattir. Vatandaglarca ya bu memlekette hakiki hiirriyet, adalet, milletin iradesiyle tecelli edecektir. Yahut bugiinkii wklin man& bir liareket old*
anlaglacaktu. Halbuki ciddi milletkr ve ciddi partiier manhiz
hareketler [email protected] kogmazlar. Milletqe inanmig bulunuyom ki, bu memlekette demokrasinin lnuvlmasi sureti katiyede l i u d u r . hiesele boyle
olunca s q i d e r d e sand& bagma emniyetle gidecekmiyiz? rgte soylemek
i s t e d i h nokta budur. Diinii milleke unutmah hepimii h a m u . Y ~ ~ I U Z
istikbalden emin olalun. Gerpi bu&kii hiikiimet bize iatikbal haklnnda
biyiik vaitlerde bulundu. Bagbakanln htanbul'da verdig derneci radyodan
dinledim diyor ki : "Sqim emniyetle yapdacaktr" Bu ozledi&mk bir key-fiyettir. D. P. Seqim mevzuuuda sadece millet namma emniyet ve hak aranugbr. F z h t ayni zamanda h a k s d g a kargl h a k l a m korumak ihtiyaqm
duymugtur. N e t liwistemektedir.
Bugiin harp bitmigtir. Fakat sulh olmarmghr. Vatamm seven herkes,
biitiin Tiirk milleti bu memlekette miill b i i l i b tezahiiriinii umumi politikamu ve memleket m e n f a a t l s m icabi olarak qok liizumlu buhaktayn.
Memlekette bu itibarla da miistiikar bir hayat yagamanln elzem bulundu&na kaniiz. gimdi;yine sualimi tekrar edeyim. Sqimler emniyetle yapdacak m d r ? Biiazariye boyle oimasi b i h w e , bilfiil de bijyle olmasi limnd i . Yeni bir s q i m kanunu p ~ k a d m @ mMemleketin
.
hq. tarsfindan millet
a r m u izhar e m . Bugiinkii kanun baa noksanlara ra&nsa bu emni-
yeti saglamak kudretindedir. Memlekette yeni bir ~ i c imh w kurulmup
tur. Bada gerefli h W e r i m i z geikihigtir. Kanun m d a n endir
ge ewe& mahal olma&@m zannhekteyim.
dakiksya kadar s e i m
'1.
'idareaindeil eikayettimiz olrna&@mda stiyleyebiliriz. Y a k QU
hakikab de sijylemek isterim. Bu sec$m kanununa piire sqimi idare edecek
cihaz e t m h d a bii idar2 cember mevcuttur. Kiil halinde hip bir meslek erbabm itham e t m 3 e hnklnmlr yoktur. F&at biliyoruz ki baPlan, ya malum bir zihniyet teairiyle, yahut itiyat saikasiyla veyahut ts gu veya bu
M e t e hog giiriiniirlim bddiyle vazifelerini s u i s t k d e miisait bulunmaktadular. Bizim g6zihnii bu sqim cihamun yam baigndaki bu pembere ve
bu cihaza matuftur."
Cela Bayar, bundan mnra iktidar partisinin gurada burada size m u
getirecee, yardnu yapaca&, bununmukabiilinde biie kac rey ternin edersiniz? Qeklinde oy mubayaamna girigtiw belirttikten e m sozlerine goyle devam etti :
"Size emu siiylemek isterim ki bu, dwletin hazinesinden &an para
milletin paras~drr.IZimsenin bir ltltfu veya hibeai [email protected] Biz tebaa d e w ,
bir r e a n [email protected] 0 devir gwmigtir. 'I!iirkiye'de hiir ve miistakil vatandq
vardu. Biz vatsndag olarak kanunun verdig haklara sahibiz Vazife verd i m idtm hirleri de kanunlann kendilerine pihudut dahilinde kalma& mecburdurlar. Bu boyle old* takdirde netice pok d y e t b a l q olacakbr. R e a d W d e bir derebeylik bu memlekette asla viicut bulmaya'
rvlln hangisi miistait
.
H i 01stiylemek isterim ki, bugiinkii hiikiimei. bize sand&
baglanna emniyetle gitmemizi tavsiye & o r . Biz, hip fiitur getirmeden
bu tawiyeye riayet [email protected] F#w bu tawiye tahakkuk sahaama intikal
edecek olursa D. P. bunu yapatun elini hlirmetle iipmege ham&. Biice
frka tegalliibii yoktur, diisturumuz sadece milletin yiiksek menfaatlandm.
Vatsnda&nm, diyorlar ki D. P. yeni kurulmqtur. Hiikiimeti eline
ahp idere e h e k ipin heniiz gengiir. Bizirii
etti$miz aday listelerini
&den g e @ d n k D. P. kurulah do* sene olmugtur. Bu do&udur. Fakat
a1danW.h nokta, D. P. nin dayan&& kuwete dikkat etme)*.aleridir. D.
P. nin iki milyoou agan gihide evlk& v a e Atatiirk ortaya a t h a d a n
kendieinin bayle bii muvaffakiyet temin [email protected] biiiyor muqrdu? Kim
biliyor ki, Tiirk analan ;iizlerce binlem Abtiirk do&umamakta&. Biz
d-n
[email protected] Hip kimseden lukd ve inayet beklikimsenin
yecek kadar zelil d i i c e l i insaniar da A&Biz bu memleket pccukla-
'I,
ise ig bypna g&p bu memleketi idare etmaini Memekteyiz Bu millet onlara iyi
miitideke miizahir olacakhr!'
Cela Bayar,Korgeneral Fahri Belen hakkmda sitayQM&r &&r a6yledi ve siizleriae @yle devam etti :
"-Vakit bir hayli ilerledig ipin sozlerime eon vermek mecburiyetindeyim. Son olanrk gunu ilive edeyim ki; akin mukadderatmm el koyarak
memleketi idare edenlerden memnun ieeniz reylerinizi iktidar partisine
veriniz. Yok budan memnm d e s e n i z , bugiinkii kanunlann d-esini,
ihtiyscs uygun gddde t%lile tiibi tutulmasm istiyorsam Demokqt Partiyi tercih ediniz program^^^^ realist bir program&. Qu halde diyolvz
ki, bike in-,
biz size nmyolvz, siz bize itimat-g&t.erirseniz, biz de aize gece @diiz himet ebe& h a m ve hadeyiz.. Bu olursa yakm bir istikbZllde bu memleketi huzur ve refaha kavueturacakhr.
BUah muinimiz o h . "
m&kh
Biiyiik tezahiirat a m d a Bayar d o w c a Yegilyurt Oteline gitti ve
bslkona plkarak kendisini bu kadar yiiksek bir heyecan ve eo&dukla
kaqahyan halka b e bii hitabede bulundu, siize $aShyan Bayar :
'ISizden bir gey sormak istiyorum DihxWer. Si;: memleket meselelerinde her zaman bu kadar hejecanh rmslulz?" M e y d q dolduran 10 bine yakm halk hep bir a w n "Evet" m b m vermigtir.
Bayar Yeailyurt otekde hsa bir iatirahatten sonra mitingin yapdaca& Cumhuriyekalam halln davet etti
On biierce demokrabn siirekli ~e @ddetli&$an araslnda kiiraiiye
geien Bayar ezciimie gmlan soylemkjth :
"- Aziz Euiizceliler; bir miiddet ewe1 [email protected] gibi gimdi de a i d e gijW e k @erefineermie ve size omriimiin sonuna karar memlekei himetinde [email protected] s6y1~1igt.h. Bu s6z iizerine bana h a y a b d m endieeye
d i W & old*
iamsdm ortaya atmqlardrr. Ben hayatnun sonuna yaklagm~gve yebighi aarmg bir faniyim. Bu memleketin istNA% g w elemanlara teslim edecek p&[email protected] ihtiyarun. Fakat yine tekrar ediy o i i . Gijzlerim toprakla iirtiilkceye kadar memleket hizmetinde bulu-
nacgun. Zakn namuslu bir vatandag icin de bundan daha germ bir ig
mevcut de&Idir.
Aziz Diizceli hemgehrilerim; DPnokrat Partinin muvazaa partisi olhaklundaki Lftirslara gelince,gunu dyliyebilirim ki; biz karar verd*
mek icin cok d~~
fakat karar w h c e , tiliceye kadar da onu takip
ederiz. Memiekete hizmet bahsinde aiifli dirncelere meydan yoktur. Bu
d-cede
olanlar, yllan gibi yerde siiriinmeye liyik kiiszierdir. Bir vatandag memleketinde rahaka ve emniyet icinde yagamah&. Fakat bir vatandag rahah bollnasm, diye evinden dqan &mama onun biiyiik mesuliyeti vamb. Biz hicbii aaman @siyata yer vermedik ve [email protected]
Aziz h - h r i l q ,
b y e w
ur siirmek gerefd&ni yapmyaca&. [email protected] devrinin particilik kavgalarvldan ders almq olan Demokrat Partinin bu yolda aarfedecek zamaa yoktur. Hi$bir zaman gahsiyat ~ukurunad-:E+xek vatandaglar arasma nifak aokuuyaca&.
S q i i e r e giriyonu; sqimlerin emniyet icinde gqmeai garttr. Hiikiimeti temsil eden zatta bu fikirdedir. Bdlu'da soyledipkn gibi, bugihkii
mekanizxna da b u m miisaittir. Fidilik biiyiik bii h a k s W goremiyecegmize igaret yoktur. E&r h a W g a
bunu ifadeden qekhmiyeceSqece*
kimselerin itimadmm lcfik olmasi l h d w . Milletvekili
icabedprse, bu memleketin harbe girniesi?e karar verehilecek mesuliyette
bir adamdw.
Aziz Diizceliler; biitiin hiir memleketler demokrasi ile idare edilir. Bu
rejimin de tenkid edilecek taraflan vardr. Fakat bunun mevcut en iyi rejim o l d u h kabul edilmigtii. Biz bu parti$ Sunun idn kurduk.
Demokrat Parti, ne Ahmedin ne Mehmedin ve ne de CeM Bayar'm
partiaidir. Demokrat Parti milletin yani sizin prtmizdir. Beni bagkan olrnaya liyik gormiigaiiniiz,-fakatbenirn &ere lhyik [email protected]
bii an [email protected] vakit beni alagah etmezseniz bunun vebali de sizin boynunuzdadlr.
Memleket werinde miisarnahaya yer yoktur. Her igimizi iyi yapacae.
@nkii fertlerin h a t a h n d a n fertler zarar giiriirler, fakat t ~ p l u hal ~
takumdan biitiin ~ e m l e k e zarar
t
goriir. &$e, 14 Maylsta bunu [email protected]; demir gibi bir h i i e t i n temellerini a t a c a h . Eger bu meydan toplanbmda uzun konqma i m k h olssy&, size Demokrat Partinin adli, siyasi, mali ve zaire h a k h d a goriiglerinden bahsedecektim. Fakat b u m
maalesef i m k h yok. Bunlar kepah bir yerde teker teker, d e allnacak meaelelerdir.
D e m h t Partinin program gu filezofun, bilmem kimin fikrine dayanan bii prcg-ram d+&.
Memleketin realitesi goz oniinde tutularak
haprhumqb. Bize Demokrat Partinin p r o w var mdr? diye eoran-
lann htknilniyetinden giiphe e t m k k bile, onu o k u m a m d a n diphe
ed*.
Bugiinkii hiilkiimet aakat bir mali L stem takip e b e k t e d i r . - Y a bir
para siyaseti takip etmektedir. M&ur 7 EylCil kararlan b u n en giizel
misalidir. htikrarh bir iktidarla paralaymeti di*r memleketleh
ayarma getirilebilir. Biz en miisait bir zamammmh pararmzdan d w i e
y
a
m en y a d q bir hareketi yap-.
Boiki milyar, agrmgtir.
Parlnymetini d Q i i r d i i i i z ; icin bu borcu iicyiiz milyon fazlasiyle
Size bii rakam vereyim. 1946 dan 1048 e Icadar ithal m a l l a m
bedeline fazladan 791 milyon lira vermkj bulunuyoruz Bu, hesabi
yapan bii h i i e t i n igidir. Demokrat Parti bu meseleleri halkdecek iktidardadir.
Milli hayatta iki partiye ihtiyaclrmz vardw. Biibirimizi murakabe edetee. Demokrat Parti kardei) kavgam yapmamak iizere bu memlekete hizmez e h e k icin ortaya c~krmgtn.14 Maylsta sizin reyinizle nurlu bir dewe
ap11acakt.m H a p h bir giinei) do&caktr.
Hepinizi hiirmetk selhlanm. AlIaha mmarla& Diizceliler."
"- Aziz vatandagkmn;
.
Ewela gu W a t i tebariiz ettirmek iaterim. Sqimlere yaklazaman D. P. B a g k w Kastamonz'ya giderek s q i m nutku v m e s i n i
hayretle kaqhyanTar olabii. Fakat, k c aadece bir s q i m propagandasi
,vapmak icin gelmig d e w . Ben buraya arkadaglanrmn mesaisini gormek
icin geldim ve burada goreceklerimden feyiz zlmak iatedirn. Geldikten SOEr a da konqmamakh&m bii hata tegkil ederdi. Onun icin huzurunuza elkrmg bulunuyorum. M e m ne olabw? Hit giiphe yok ki giinii en miihim
mevzus, s q i m d2vasac-k. Arkadaghr, 1946 sqimlerinde h
h olan zihniyeti ve ayni zamanda o sqimlere tatbik olunan kanunu burada telrmr
ifaie etmekte fayda gomiiyorum. Y a l m bu defa kabul edilen kanun eskisine r a h e n milletin h a k h kuilanmak hususunda emniyet vericidir. Ek
bakundan a r k a w l a m miisterih olmaai lhmgelir.
Sir muhalif parti bagkamm bu ~ k i l d ekonuemas~b w a n icin garip
goriinebilir. Fakat biz, memlekette iyi olan geyleri h i l i p e m soylemek hak-
cndlklnFla da l&
kimsenin teeiri altmda kalmadan ve M e n perva etmeden miicadele etmek durumundap. Su halde h i m Kanununun cihazl a n m idarenin ve t a t b i #eklinin lehinde bulunurken onun etmfmda
idare m
ayni iyi y i t l e iglemesini ternenni etmek bir vazifedk. A c a h 1946 zihniyeti y e i e durmakta m d r ? Bu zihniyet yllnlrm8im vatanda&mm, Hiq olmaesa ylpranmqtm. B h profesyoneller istisna
e d i h e devlet davazife alanlar milletin hakkma dort elle
sanl&@mgb;rerek,onlar da zihniyet f e d a k k h h d a bulunmahdrlar. Sunu
b i a e 8 a siiylemek iskiul :
1946 t&d&imii aslit ohyacalrtr. Bunu bize resmen de ifade etmektedirler. Temenni edelim ki bu vaad tahakkuk ebnig olsun. W d a r d a bulunan partinin miimesailllerinin bitaraf kalmasl bir zarurettir. Devlet idareslnde vatandsglar araslnda fark g5zetrnemek, idare Bmilerinin vazifeai
ve bunu bilhassn tatbik etmek yine bu gayenin icabidr. Vazifaini suiistim d eden memurlara adetleri ~ h d u da
t olsa yer yer tesadii etmekteyiz.
Fakat bu s w e r i n istikrbozacak mahiyette deadir. Su halde her
langi teairle olursa olsun kendish tevdi edilen vazifeyi ifa ederken nisyana sapsnlsr iqin ilerde k o n m hakkm muhafaza e t t i w stiylemek
kt&. D. P. hiqbir zaman halrsuhk etmewtir. Kendisine yapdan hiicumlam selhbetle ve miidafaayl megrua ile kargdamytr. Tiirkiye'de siilsh ve
hunuun k d i olarak kendimizi giktermek sure'ciyle memleket menfaatlalvla ne kadar
bulundu&~~~uzu
bundan aonra hpat edece*. Biz sqime d y e t ve huzur iqinde girmek istiyoruz. Su halde bize affolunan, isnat olunan bi t a b mtinasu hareketlerin yersiz o l d u h u him ve vaka
tasrihinden b i g h e kalarak ifade etmig bulunu~orum.Biliyorum ki D. P.
bu memleketin 63 menfaatlerinin bekgisidir. Bir nimm ve intizam partisidir. Buna gore memlekette her zaman iqin huzur ve s W m u muhafazaya
herkesten $k tplqiacaktr.
buluArkadaglar, d61t seneden beri miiteaddit @i hayatma
nuyoruz. KUi tecriibelerimiz var. Fakat bundm ewei de miiteaddit prtiler haiinde ya-abr.
Yabana memleket!er siyasi tarihine de balnyoruz. Siyasi miicadeleler ne zaman gaksiyat kavgasi, kardeg kavgssi haline dokiilmiipe m a biinye bundan fazlasiyle muztarip olmug ve sarsdnugtm. Demokrasiden beklenen nimetler elde edilememiatir. B
i
z buEk%
sayan ve seven partilerle memleketi idare edec-.
Ve bu diitur tatbik
edildig zaman da bu memleket huzura, refaha, saadete kamgacah. Erenq, mkaslz dedikodulardax, -hnatlardan beri okrak terakki hamleleri
kaydedecektir. fste size Demokrat Partinin bu huswtaki dik$hcelerini
tekmrhyorum. "lyilik &den gelirse gelsin iyidir." Tereddiit etmiyece$.
~ a k a aiyasi
t
i h h d a n n a millet menfnatlerhi kulianmak istiyderin kar-
ha
glslna da biim bir cesaretle durmaktan geri kalrmyacak giarlanmudan birisi de budur : "HakslzWc etmiyece*, fakat hakslzWc edenlere kar4 siikt~tuda bir hakmhk kabul edece$."
Size bu mukaddemeden soma giiniin bir aktiialitesinden bahsetmek
btiyorum. Akgam yolch gelirken arabarmpn radyosu htanbul'da Bagbakanm bi basm toplanbmda soylediklerini yaymladi. Atatiirk i n k i l B b
karumak igin Bayarla mutablk kaldk. [email protected] bi yerinde de rejime ait meselelerin iki ana partinin ayni prensipleri [email protected] d i d irticaa sapmyacaklam, saptnmqacaklaruu, ~Yyliiyor,B a g b a h n bu siizleriyle biz
tamamen mutabiloz. Esas fikri tamamen ifade etmezden ewe1 ufak bir
yapmak mecburiyetindeyim. D. P. kurulugundan gu W a y a kadar iki nt tesir a l k d a kahqtm.
I([email protected] zaman bash iie bid dabtmak istediler. 46 m$mlerinde
h a k l a m gaspolmdu. Biz hkkmm ararken ayni zamanda da memleketin huzur ve s a U n [email protected] k a h w m a d i i a t i bir boq b i k e n muvazaa isnadiyle kargdag*. Bu iki kit isnat kargumda yolumuzdan gagmad&. Biz
art& kokrnug olan, tefessiih etmig olan bu kelimeyi ifade etmemege karar
vermigtik. Fakat b u r a h son defa 6yliiyorum. D. Parti muvazaa yapacak
bir parti okay&, eger mesuliyet alan insanlar bu kadar kiigiik M u insnlar olsayhk. Biz Demokrat Partiyi kunnaz, iktidam niifuzu a l h d a kal u ; kendimizi i k W lollan teminine p,hgrdk. Bunun muvazaa nerwindedir? Ryasiya tenkidde muvazaam n h a a i nasd yer bulabilir? Kendi hesabuna dyliiyorum, ben Atatiirk'iio en so= bawekili alarak, o Biiyiik
adam ruhunu k u c a h d a Allaha teslim etmigtir. Bunun iistiinde bana kim
ne =enfaat temin edebilir di ki, muvazaaya sapaylm? Bu, ya cinnettir, ya
hiyanettir. Su halde D. P. kendisine hiicumlardan p i m ehcdigi gibi
memleketin H1i menfaatlan iizerinde de durmakt*.
Bagvekille konugma.
rn da bu gekiI.de vuku bulmugtur. Bagvekil yine bir hakikat ifadesi olarak soyliyeyim ki, din ve iliihiyat adarmdr. 0 tehlike g i i r d w zaman D. P.
ink%i%bimuhafaza iqin h i siyasete alet etmemek hususunda kenzeriyle
beraber chidntan tereddiit etmez. Bunu bu sozler ifade ettikten sonra huzurunuzda W i k haklunda birkag soz soyliyecegim. L5iklik bilirsiniz din
ile devlete ait diinya iglerinin aynlmasl demektir. Ve biz bunu bu m h d a
anhyoruz. Muhakkak ki, liiikli& diger m h a s i da biitiin dinleri ve vicdanlan muhafaza etmek esaslna mituftur. Kimsenin vicdamna Allahla
ku: miinasebetine kangmamak suretiyle vazifesini yapan bir nevi miiejryidedir. B
j
m v h olan yersiz isnatlara cevap vermig olmak iqin son kongremizde kabul edilen maddeleri gi5sterebiliciz. Her meselenin miitehamsl
vardr. Dini tedrisah ne surette yapllacaaiyasilerin bilgisine terki
hatah olur. Ciddi ve ilmi netice elde etmek igin miitehessidara bag v m a k
auretiyle D. P. iktidara geldi& ;
i
ha&&
gegecektir. Bu auretle ve
lnsaca bu meseleye temaa ettikten soma-Bagbakamn soyled& lumna geliyorum. h r benimle konugsun, ister konugmasm. Biu Atatiik W&imn ve bu memleket tarihini i l h etmig olan 0 Biiyiili Zatm i n k i l i p l m ne
pahaslna olursa olsun muhafaza edece*.
Memleketi kurtarmak iddiasiyle tek badanna ileriye atdadar ve d e b inanmyad, her geyi kendilerinden bilenler diktatijr ruhln kimselerdir. B n l a r , bazan ilk admdarda
muvaffakiyetler giisterebilirler. Fakat s o m d a n hiisran m s i . AtaHirk bidtiin hareketlerinde "Ben Tiirk miIletine dayamyorum."
Ve
muvaffakiyet arlanndan biri de bu i d i Atatiik inkilibm hig b e ile
konugmaya hacet gormeden D. P. nin biiyiik biu kiitle halinde w h i y e t i
mheviyesi narmns katiyetle sSyliiyorum ki, inldip her hal ve W)arttamahfuz tutulacaktu. Tiirk rnilleti o sayede gerefi kazanmqtu. hkidilbm muhafazaslnda memleketi swen higbir Tiirk'i tercaiit e d e c e e e %a1
vermiyonun. Din mukaddea bu mefhumdur. Onun hususi nenfaatlere, sip s i ihtiras!ara alet edilmesi bizzat bu kutsi zefhuma hurme'csizliktir.
Onun ic$n prograrmrmzds gu kaylt da vardu : "Dinin s i p a t Neti o i m k
kulladmasma, ywttaglar arasmda sevgi ve tesaniicf: bozacak gekilde propaffcnda yapllmaslna serbest tefekkiire kargi tasssup iuygularmi hareket e getirmesine miisamaha o l u n r m y a c a ~ . "
AUah'la kul a m m u girmeye kimsenin hakk? yoktur.. D. P. p r o p mda da g i i d d i i g vqhile dini insanlann vicdanmda mukaddes bir mefhum olarak m a t m a k ve dini tedrisab din miitehmlslanna birahnak karanndadu. Sidi bu yukarda soyl&i&
esaslar d W d e Bagba.kmn ded i g gibi kendisiyle mutabkz.
Vabdaglar, biu noktaya &ha ternas edelim. Muharebe bitmiitir.
Fakat sulh olmamlgtu. Diinya iki manzumeye aynlrmS kdunmaktadu.
Bir tarafta Rusya ve peykleri, di&r tam?% h i i y e t ve demokrasinin
miimessilleri Anglo - Saksonlar. Bunlar hef& miicadelehalindedir. Bqeriyet s u l h a k a v u g m q t u . Y u r d u m m [email protected] w e e t i cok naziktir. Taraflardan birieini tutmak, mukadderatmm onlara baglan.?l mecburiyetimdeyiz. gu halde kaqmlzdaki iki manzumenin vaziyetini, nenleketia
s e l h t i n a m m mukayeae mecburiyetindeyiz.
Bir tar& hiiriyeti tehdit ediyor ve kendi i i i i Z f a~ l h a ahyor. Memleketimii hakIwida b i n siyasi en&& old-u
da aglkga ifade ediyor.
Dijjer taraf, h i i y e t ve demokrasiyi temsil ediyor. Soranm size hangi tarafi tuhahylz? E 3 b e t t i ikincisini.-Hiikiiet D. P. kurulmazdan once Anglo Sakson politikasm t u b & bagiarmgt;-. Bi h h d a n r m p n ak
&[email protected] diyecek kadar luau diigiinceli insanlar d e w . Madem ki
-
hiikiimet mi;i& menfaati hetabma, b i de lpnaatimize g6re iyi yolu
tutmugtur, kendigiyle berabw olmaktan higbir zaman @[email protected]
Buna da egw muvapra diyecek varsa, o betbahtlan kendi diigihceleriyle
baebaga bualar, geCer gideriz
Arkadaglar, Qimdi biraz iktidar partisinden a y n l d g m z noktalar iizer b d e [email protected] iatiyorum. Bizim iktidar parthhh, devleti bu gekilde idaresinin devammdan fayda gelecegini asla urnmuyonu. Hiikiimet makinas
iyi iglemiyor. Memleketin mali sistemi bozuktur. Bir miiddetten beri israrla kkip
mali politika e
er bundan siiratle ricat etmezlerse bizi mutliZk bu i P l h gotiirecektir. @k iyi bir hamket olan Marshall P l h Yarw,laamen olsun imdada [email protected] bu iPlL gimdiden tahakkuk
e m ola-.
Wkat tagma su ile &@men diinmez
Bii kendi menbzhmmm dayanarak mali politikarmzl yiMtmeliJriz
lktisadi vaziyetimize gelince, bir kelime ile siiyliyeyim ki, memlekette iktisadi istikrar yokt*. u g ay ewel ahmug bu karar iig ay sonra bozulmaktadu. Para politikam yanlq bir yola siiriiklenmigtir. 7 Ey1G1 karan milyonlar ve milyontarat zarar vermigtir. Diinya konjodttiirii y a d q g o d mi& Yanlq karar a
m ve & y d q t a t b i edilmietir. Biitiin bunlam
dokiimanlan ehizdedir. Tabit insanlara yer yer ve geeitli gwim vasltalan vmnigtk. BZla yerler zirai iatihsalden, ban biilgeler madenden, b h
yerlerde ormandan faydalamrlar. Bir kLnun g k b . 0 kanunun iddiaslna gore ormanlar muhafaza olunacaktu. Aym zamanda suf gqimlerini, evlit ve ayalinin nafakasmi ormandan ternin eden koyliiIer de sefalete
~Wenmiyecektir.
Halbuki tatbikab gordiik. Sciuyoruz : Beklenen geyler tahakkuk
mu e-tir?
Yoksa orman mesdeleri bu memleketin bagnda bir belii haline mi [email protected]? Ert seneden beri bu dkvenm pqindeyiz. 5 a n zaman
bu meaele;i halledeceklerini s6yliiyorlar. Fakat ortada yaphcak higbir
gey yokhu. Anlawla: ve zhiyetler yams kanun tadilleriyle dehtirilem a B i i t i i hakikatleri cesaretle ele almak, ona g5re hareket etmek lg
mmgelir. Bu o m a n smeti*:den memleket ekonornisi kiil h a h d e faydalanabilir. Bu arada koyliiierin intifa hakki Hzetilebilir. Bn ineseleleri telif
ettnek belki mi2jkiildiir. Fakat asli gayri miimkiin d+dir.
Vatandaglanm, medeniyetle sanayi a t bag beraber gider. Biz iptidai
naddeleri hymetlendirmek igin bilharssa harp sonunda n u h t q olduklanmm htihsal suretiyle sanayie vprlnek mecburiyetindeyiz. Memlekette
bizzat Atatjkk'iin ehemmiyet verdi& bu mesele iizerinde g a k j h q t u . Fakat umulan neticeye v b d o l u n a ? ~ Bizden
.
yiiz sene ewe1 bizim
gimdi w a d sanayi politikasi iizerinde dijjer memleketlerde miina-
e
kagalar olmugtur. Sanayie ihtiyag yoktur diyenler maglap ohuglardU',
hiisrana u&[email protected] Bizde de sanayi hareketi [email protected] andan itibaren
milnakafja devam e t m e k t d . Memleketinrizde Chta ca& mahsua olrnak
iizere ileri bir sanayi mevcuttur. tjimdi eI aanayiine liizum ve ihtiyac w r
mdr? Biitii dilnyaya mama ma1 satan medeketler el sanayiine de aynca laymet vermektedirier. Bizim memleketimizin biqok biilgelerinde, bilirsiniz, kq bash& zaman hallumm biiyiik bir lnsm igsiz kahr. Alh yedi
fju halde her memlekete nazaran el saay eli kolu bog bekliyenler va*.
nayiini en gok neri giitiirmek mecburiyetindeyiz. El sanayiini vatandaglara ig bulmak, gal- gc-a
nafzka temin etmek bakmmdan iktisadi ve igtimai bii zaruret olarak ele aImak zorundaylz. Bunun halli bssittir:
Tezgiih sahiplerine en iyi ip*,
en iyi boyayl temin etmek ve istihsallerini
piyaaada onlann menfaatine giire hymetlendirmek bu memlekette milyonlarca insam refaha kavugturacakbr.
,
(Tam bu mada biiyiik bii korna seai ile miisella jandarma [email protected]
bir kamyon kalabah* icine gkmig ve Bajx'm biraz ilerisinde d u r m w
tur. Jandarmalar ailihlarm oynatarak ayah kalkmqlar ve gofor Bayar'a
.
soziinii kamig ve etrafindakilere: 'We var ?
bakarak korna ~ l = l l g t rBayar,
Ne oluyor? diye sormugtur. "Bir gey yoktur" demeleri b r i n e konugmasina devam etmig ve kamyon da gekip gitmigtir.
Bayar, sijzlerine Nyle devam etmigtir :
"- Demokrat Parti 3u huaustaki goriiglerini teabit etmig bulunmaktadw. Smsi gelince bu d&vaylda liiyik olduh ehemmiyette ortaya atacaktr.
tju hakikati soyliyerek sijzlerime son vermek ktiyorum :
Tiirkiye 14 M a p t a yeni bir hayata girecektir. Dort ylldan beri gqird
i
m a f i mill? hayatunuda cok miihimdir. Y a d devletin temellerini atacak sizlein 14 M a p t a v e r e c e w reylerdir. Ben Atatiirk'ten al&iiham ile bu biiyiik milletin kudretine, abelimine inamyorum. BiijGk
medeniyetler, biiyiik imparatorlulrlar kunnug olan bu milletin yam&
devletin de temelini ataca&ndan giiphem yoktur. Hepiniz var olun, sas
~1111~"
vekili adayl Muhip DL&- iusa bir konwma ile ash. m
s muvazaa isnatlanna cemip. verdi. Ve sozii Bayar'a b m h . Bayar, Dernokrat Partinin kurulugundaki gayeyi anlath. Kurulugu muteakip g w n 8 a f W izah
etti. Bayar liu arada goyle dedi :
':- Biz gu veya bu zatm lfitufdidesi olarak ona tekapu eQcek insanlar d w . Miiietimiz de bu hakikati anlamqtn. Bunun igindir ki
bagkalanua birakmamlg, bizzat elim almigbr,"
9/Mayrs/1950
Zafer Gazetesi.
Diin gece yamma do&u Bafra'ya varan Demokrat Parti Ba&m
CelU Bayar gehir &r~da
150 ye y a k kamyon ve otomabiile gelen biiyiik
bir kafile tarafindan ka~qJzmm&r. Bafra'ya girerken halkm biiyiik tezahiirleriyle ka-an
Bayar Demokrat Parti binasinds halka klsa bir hit a m e b u l ~ r a k:
"Demokrat Partinin Samsun zaferini gimdider~din ediyorum." demigtir.
2/Mayzs/1950
Zafer Gazetesi.
...
C k M Bayar'rir Boysbat'dakl Nutku
(l/Mayls/l%O)
Bu sabah saat 11 de bii niting yapdh. Koylemen de gelen biiyiik bir
kalabahk huzurunda hiikiimet maydanmda y a p h n mitingi Simp Millet-
TI
Samsun'dan Cargamba'ya hareket d e n Bayar or,iaki D. P. mitingine igtirak ederek kalabahk 5ir ha& kiitlwi kargmndzi ezcilmle w
a
n
s~ylemigtir:
"- D. P. nin Atatiirk U b a - tamamlamak id6iasiyle ortaya atdmq tamamiyle ve mill? bii tegeirkiildiir. D. P. " H W y e t kayltsu garhi
milletindir." diturunu kendisine giar edhmig bir partidir!'
Sayar 1946 sqimlerinde y a p h yolsuzluklardan bahsederek bugiin
memlekette 1946 sqmlerinde h&
olan zihniyetin biiyiik bir defiiklik
arxttiBni, fakat o zaman kullamhn metodlann bagka tiirliiiniin b i n
yerIerde aqk ve kapah olarak cievam e t t i w sijylecligtir. Bayar'm bu secimkrde D. P. nin yolsuz!uldara boyun e & n i y e c m soyliyerek $oyle dedtir :
'IBa#vekil M
e [email protected] ve aglk darak halka hitabelerinde emniyetli bir [email protected] y a p h c a & ~katiyetle beyan etmig bullmaktadm.
Ben bum i n a m , inanmak isterirn. Fakat halkta bunun fiiliyatta tahakkukunu giirmek isternektedir. Baghisam bu taninatmu &I yerlerde
pkhi [email protected] oldu&mu igitmekkyk Ve bunlar ipin vesikalar toplamaktaym. Omit ediyorum ki, [email protected] &amm y a l l l b a ~ d a
igliyen idari cihazda da arbk bu aksakhklara nihayet wrilsii, s q i m partinin k a z a ~ l a a ipin
l yapdamaz. S-erde
su veya bu Qahsa sandalya temini it$n. -u
Biz sqimde milletin bd&i iradesinin diiriist olarak
tecelliaiain Met haline gelmesini istiyoruz. H i i e t i bn yolda da tayakkuza davet etmek d e s i kangsmdaylz D. P. yahuz milletin iradesine ve arzusuna boyun e&n bir partidir."
"@k sevgili vatandadanm,
Ne vakit bu aziz Diyarbahr'a gelirsem nazamda mazinin canl~tarihi belirir. Diyarbaku islhiyetin zuhurundan 18 sene sonra o camizya
mensup olmak gerefii k a z a m g ve b b siyasi istilillardan sonra burada
M a n devletler i s l h ve Tiirk medeniyetini temail ehigtir. Burada Diyarbalar sender boyunca b i o k i%limve miitefekkir yetigtirmiitir. Diyarb a l n r l h bununla iftihar etmekte hakhdmlar. Dip-Mar
v a t a m her
yerinde vazife ve fedak&rh& h a d e bulunmaktadrkr. D. P. vatandaglar
arasmda hangi rktan ve dinden 01olsun Cunihuriyet kanunlanna itaa t edilmesi @artiyle vatandqlar a m d a bir fark giizetmemektedir.
Zaman zaman b h kimselerin zihiulerinde bir giiphe k&mekt&r.
Acaba bu memleket s-eri
aramda garkh ve garph bir fark var mdm?
Varaa bunu kokiinden sokiip atmak 1imndr. Nazanrmzda ne w k
var, ne garp vardlr. N a z a m z d a gark, garp, garkl~ve garph yerine kiil
halinde memnun edilmesi icabeden milletimiz vmdr.
M a a t t d i burada maarif geri kalmqtr, Atatiirk'iin en p k isteklerinden garb bir iiniversite kurulmasl&. D. P. Atatiirk'iin bu son kar a m bir vasiyet olarak kabul ederek garkta bir iiniveisite kurmak kararmda ve azmindedir."
Bayar'm "EWaYdaki nutku
..."
"Adliye l&bi zaman politikaya Uet ohyacakhr. Sqim k u d a n
memlekette ilk defa olarak diiriist bir w i m yaphasnu temin ederlerse
milletin giikmma rnazhar olacaklardr."
"Sizin cazibenizden kendimi k u r t a m m h . Miknatis gibi beni buraya pektiniz. Malatya'yl ziyaret ipin progrclrmrm d e w r m e k i m k h bulamarmgtm. Bizim tayyare E'Ez~Ydangeri donmek mecburiyetinde kald ~ .S i i giirmek fmabm verdi.
Hudut bek~isikahraman Ebmmmlh ziyarete imkb b m W .
bulunuyorum. nk miinden itibaren b&ok bahanelerle
Bugiin
tecaviize @[email protected] Haklan [email protected] Bum mukabi D. P. sadece mildafaai m e g w halinde haklannl korumaya g h - b .
bitiyoruz Id, bir
h a d edaaiyle, bi melek sedasiyle memlekette k a r d w k muhabbeti partiler araslnda iyi g q h e ve dostluk propagandasl yaphmktadm.
Hdbuki gimdi &a,
irtikip edilmig siyasi br cinayetin elemi i&de kaibim titremektedir.
UC giin ewel burada, digkan, namuslu, fedakk ve memleketini seven bir a r k a d a w siyasi bir kastm kurbanl olmugtur. Samsun'dan gqerken Uzunkoprii'yii de ziyaret etmigtim. Orada da i i ~
ay ewel s i w i maksatla kurban edilmig, melek gibi ahUh bir a r k a d a p , aileaine b u m oldu& gibi aynl suretle taziyede bulmugtum. D m e k Id, tsanvzlar Demokratlar tarafidan viki olmamaktadr. Memlekete kardqlik tavsiye
edader nazariye itibariyle hakh g6riinebilirler. Bu hareketin s i w i bir
taktik oldu&ma kaaniim. E y l e de olaa nasiha'iierhii biz Demohtlara deyakm dostlama, kendi mensuplam tevcih etmelidirler. Tiirk milleti ruhundaki asaletin icabah darak haksn harekette bulunamaz. Bu biiyiik camiamn bir ~ W ibiiz demokratlar memleket menfaah hessbma nasli
davf.anaca&mm biliriz. Onlara gelince, w e mensuplan en akh bawda
olanlan bizi arkarmzdan v u r m k t e ~ d a r .Nasihatlar yolunu yvrmasm.
n. P. biiyle siyasi bir kiitlenin m i n m iyi anlamaktadm. Burada, her yerde swim yapdacakhr. Arkadaglar, s q k d e d e partilerin programlanndan
bahsediyorlar. D. P. nin program yok diyorlar, helbuki miikemrnel program~var. Biitiin memleketin i h t i y ~ l a m iameli bir suretle cevaE; vermektedir.
a,
Mjlletimiz itimat edip de iktidan D e m o b t Partiye teslim ederse
p r o g r a m fiill n e t i d . semereai o zaman goriilecektir. D. P. beyannamesini bRkliyorlarmlQ.
Bu beyamme w
h
. zaman beyannamekt hayale yer
vermiyen, yapllmasi miimkiin olan igleri ihtiva etti& g6riilecektir. Halk
Partisink kendileri tarafmdan metholunan a-im beyannam~iniokuduk.
Oteden beri birikmig Pkir ; ~ @ n h bu
m defa da tekramdan ibaret ol&rl&mu g2irdii. Hiikiiclet degigtikge bu fikirler ortaya a&. Yeai bir hiikiimet kuruIu11c.a & yukan ayni geyler tekrar edik-.
Bu fikir s q i m dolaylsiyle millete tekrarlanmak+adu:
Sox-siiylemek qok kolaydr. Yalnu onlan fiiliyat sahaslna glkarmak
zannolundu& kadar kolay deadir. Herkesin b i l d i w ortaya a W a
memleketk bunlam peginde k o g a c a h zannetmiyonun.
Fiiliyat beklenrneMe.dir. Hangi parti kendisiie ihtiyacm dindirecek
esash icraata. girigirae millet onu destekliy~ektir.Nazariyatian b h g t r .
m&
.htihap.zamanmda nazara aluLscak esash bir nokta vardr. Bitiin ISh p l a n n m anhyaeara vekaet veriniz. Sizin elernlerinki kendi elemleri
olarak Crlyanlara vekdet verkiz. Yapmazsamz, reylerinizi gimdiye kadar
olduh gibi a h vesizi unuturlar. Bigkimaenin biiyiik kiigiik gahsm istihdaf etmigorum. Y a k fikirler iizerinde sqim sistemine hiicurn ediycrum.
Bu taiidirde biitiin s-imlen goz oniine getiriniu. Formalite prine gelsin
diye vali, kaymakam nasbder gekilde matbu pudalar~sanhga giriyor ve
d e t v e k z oluyorlarh. Ve onlar b h n a k i dahi olaa h a t r l a m getirerek bizi namzet gosteren kuwetin mebusuyuz. Bu takdirde onlam h o ~ u na gidewk-harekette bulunuyordu. Bugiin mesele tamamijjle de&migtir.
Vicdawzm [email protected] kimselere, aizleri adyanlara reylerinizi veriniz. Reyinizi [email protected] zatm icraatm da yakmdan kontrol ediniz. Qlqmyaii olurss onu alagah etmeyi ihmal ekneyhiz..
Dibyamn
cennetinde ya.yymz. Iyl a h l W , melek gibi bir milletiz.
Iyi bir hayata kavugmak igin biitiin v h m haiziz. Buna nazaran iyi. !ii
hayata kavugmak ha.H W y e t i n i z i iyi kullanmak suretiyle biitiin bunlan temin edeceksiniz. Bunu hatrdan glkarmaylll;z. Son s6z olarak @[email protected] :
Her hangi bi partinin miikemmel bir program olabilir. Iktidar parkinin bir hayli zamandan beri hangi h W i e t i iktidara g w + & de, methettikIeri prograrrrrm ele ahq.tr. Her hiikiimet kendi fikirlerini tahakkuk
ettirmeye ph~rmgtw.Bir aonra gelen de evvelkieinin hareketini ve progr a m bozarak
~ ~ ~ bu milleti miigkii hale getirmigtir. HattA vekiller bCe ken-
!
!
1
I
disinden ewpmgrarrmu, icraatvll altiit ederek bugiinkii d m munu meydana gekniglerdir.
14 M a p Tiirk milletinin mukadderatm Gyin edecektir.
Sayin Malatya'W, bug'irnkii gi& ve idareden, bugiinkii hayattan
memnun is&,
Halk Partisine reyinizi vermekte tereddiit etmeyin. D e s seniz, yapaca&m miihim bii vazife vardn. Zen aizi bu vazifenin ifasma,
D. P. ye &vet ediyonun
Allah muhimiz olsun!'
I
\
I
.
,
t
10/Maye/1950
Zafer Gazetesi.
"- Bursa'da benden sual sormuglar, cevap bekliyorlarrmg). Bizim kimseye, ama hi$ kimseye ne kadar kudret sahibi olursa olsun, c m p vermege
mecburiyetimiz yoktur. Hesap vermek idn mecburiyetimiz v&.
0 da
ancak, biiyiik Tiirk milletinedir. Bize anCak Tiirk milleti sual sorar ve biz
de ona cevap vemeyi vazife b i i . Bu vazifemizi de her flrsatta yapmaktaylz."
Siddetle allnglanan bu hitabden sonra Celil Bayar, halkm tezahuratl araslnda Bursa'ya hareket e t t i
I
I
i
I
10/Mayw/1950
Zafer Gazetesi.
I
Cellu Baydm Bnraa Nuth..
I
~emylsflsaor
1
II
Biliodig gibi Cela Bayar, Demokrat Partsin Bursa Milletvekili adayldu.. Segnenleiine kendisiii g6yle takdim etti :
Ben ~emlik'inUmurbey kiiyiinde d o b ~ u m Babam
.
kiyiin riigtiye muallimi eweli -4bdubh P h i e f e d i d h Kendiaini tamyanlir, mesl e e e be11 iyi bii imm oldu&u dylerler."
Gendigni Bursa'da ggk&[email protected]%ve d e n Zayar, butiin hayatmda
memlekete faydali olmaktan ba&a bir gey diiiinmedi$ni s 5 y l d di
"- Mill! mucadelenin ilk giiniinden beri BilJn'9cAta'w yanmda, diiny a m hayranlim *ken inkilaplar olurken, vazife bagmda idim. EayabI-
,[
I
I
:'
rmn en biiyiik bahtiyartegkil eden bu p k d & ve [email protected]&~ Ahtiirk'iin nefesini Allaha teslim [email protected] a m kadar devam etmigtir."
Wal Bayar bundan soma Dmokrat Partinin kurulmasma tekaddiim
eden ve sebep olan hldkeleri ve meseleleri h a m giizden g ~ i r d i .
Bayar, idaresizlik yiiziinden memleketin u&&&
u h p t a n bahsederken 1946 ya tekaddiim eden bir meelis miizakereshde siiz alarak butcenin a k h b d a n W s e t t i w ve takip olunan mall siyasetin kJ'aba$1a.ytuPlaMa Lagha h i i o l d u m u ileri swigiinu, fakat kimseye soz anl a t ~ ~ m d ~ifade
& m ve sijzlerine giiyle dewm etti :
"0 zaman biie, bi iki giin e d sizlere burada sijylenenler a&
yukan tekrar edildi. "Biiyiik bii ordu besliyomz". denildi."
Bayar, kahmman Tiirk miletbin ordusuna her zaman en biiyiik fee
l
~
yapmaktan
&
cekinmediw ve cekinmiyece* belW&tm sonra,
orkonulan iddialarm ne dereceye kadar yerinde [email protected]~ a r a g w &dan bahsetti ve ~imdimilyan agan butcede orduyam, yoksa sivil ihtiya$ara m daha fazla harean&@ b h arkadaglm ile birlikte t e t a ederek ~u neticeye var&&m siiyledi :
'IBiitcedeki artq &beti sivil ihtiyagarda % 425 olmasuls ra*en
sskeri ihtiyagarda ancak : % 2.1 dir."
Bayar a&, hats varhk vergisi gibi gsyri tabii yollarla saglanan geLirin [email protected] gibi tam gekilde askeri ihtiyaglara d e g , sivil masrdara harcanmaktan [email protected]
ve ayni halin bugiin de devam etmekte
oldu&mu izah etti.
D. P. Bqkam devlet biitcesiuin 10 yllllr seyrini losaca tahlil ettikten
sonra d d ki :
'I1940 senesinde 460 K i m milyon lira olan biitce, bugiin bii milyar 490 k%ur milyonu buimugtur. Boqlar 700 kiisur milyon lira iken 2
milyan a m . Ve her sene de 150 milyon !ha aqk vermek sucetiyle ve
a& faizlerle boqlar yzkiinu co+lmakta devam etmigtir."
Bayar, Demokrat Parti aduia yapdan b i k e tenkidlerini de kaydederek -mukabilinde tejekkiir beklenek icin d e g , vazife duyp:
iie @allgll&&UI belirttikten soma :
'IBu yolda bike t M z edenlerden perva edecek klsa diigiinceli insanlar '!ddedi ve Qijyle devam etti.
"Bu yd b i k e a& istikraz yolu ile [email protected] Marshall Yardunm&n
kapammgtw. Tekrar ediyorum, biutcemiz memldietio takati ile mutewip
dewdir. Taguna su 2e de-en
donmez. &mdi Vie, yo1 giisteriniz, diyorlar. D6rt seneden 'oe2S bu yolu [email protected] Devlet a&' yiikler dim.'p k pahah devlet i & e A haline ge-tir.
Demokrat Pmti bunnn ha1
'
yoIunu biliyor, yaparlarsa t e k k i i r ederiz, y a p a m a m a n takdirde onu
milletin takdirine brakarak igi ehline bmkmalam isteriz."
D. Parti B~&~Iu,Demohat Partinin kurulmasindan ewe1 Halk Partisi Meclis Grubuns d e n dortlii takrir h a w bu vesile ile losaca izahlarda bulundu. Bu takriin gddetle, hattl hakaretle reddolundugunu anlatlrken :
"Ben arkada&zrnla vaziyeti yeniden miitalb ederek bir karar
almak mecburiyetini hydum. Ya miicadele decektim, yahut evimde otura"-.
dedi.
Bayar, milletin kendisine lsyik [email protected] nimetlerin &ran borcunu
gemek icin oliinceye ksdar hizmet yolunda miicadeleye karar verdi&
anlatarak bunun aacak ikinci bir parti h m d i l a kabi! olacaa kanaatine
varrmg oldu&mu beyan etti. Biiyiik Atatiirk, bu memlekette miX h W yetin temellerini a t m q b . Bayar, bu eseri tekabiil e'ctirmek liinununa inandl& anlabken dedi ki :
"Ben C. H. P. n i ikinci reislijjini ifa ettim. Birinci Reis rahmetli
Atatiik'tii. Partide kalmmi &am&, yoksa dikjiindiigibi vazife g5rnekligim mi Tereddiit etmedim, ikinci bir partinin kurulmasmda
memleket icin fayda g6rerek arkada&mmla beraber miicadeleye a M h .
Vzerimde mebusluk sdah var& ve beni Halk Partisi aday gostermigti. Tereddiit etmeden mebusluktan istifa ettim, minnet borcc alt~ndakalmamak
iein Kyle hareket liizumw kaani idim."
Bayar, burada 5u [email protected] bulundu :
"1946 da-bir a w e D. Partili milletvekillefi ile toplan&giin
Meclise girip girmemek meselesi iizerinde durduk. Bu memleketin muhtac
[email protected] huzur, siikiin ve istkam :mini ipin tahammiil gostenneyi umilmi menfaata daha uygun bulduk. Kendileriyle [email protected] slrada bizim
i$mizde t e c ~ b e l iarkadaglar o l d u ~ a usoyledik. Ve memleketin bozuk
olan iktisadi iglerinde yanbm teWinde bulundd&. lcabederse sizinle giiriigiiriiz, dediler. Bekledik, fakat gfiriiguediier."
Bayar, bundan soma 7 EylGl kararlanni eiddetle tenkid etmig, 1946
senesinden 1919 ydl nihayetine kadar Avrupa'dan ithal e t t i w mallan n bedellerinin fa& olarak harice 790 meyon lira akip g i t t i w , harici
bor~larada 300 milyon fazla iidemek mecburiyeti hlsli oldu&u ifade etmigtir. Pararun kiymetinin diigiriilmesi yiiziinden irayat pahalsn&& ipin
de memur maaglama 35 milyon liiz raddesinde zam y a p a m siizlerine
i!&ve etmigtir,
Daha soma Ku-klardi'ndeki bir miigahedesini anlatan Bayar dsmigti ki :
'
I
"-Partimizin
ilk kurulqu zammlamda =kkeli'nde
Demokrat
arks- lionuguyordum. K ~ Q I W e i ~ b i ikii m i gonderilmw.
Bunlar ellerine verilen sualleri bans tevci ederek, pmgrarmm var m ~ ?
diye sordular. Var ama, o h m ne olacsk. Pmgram bagks, yapmak bagkadu: Muhatabma dedim ki; Fanet ki, yaktur. Sizin p r o g r a m alaca&I ve yapaea-, ciinkii siz becerez5yomuz."
Bayar bundan soma wirn meseIeIerine Oemasla :
"-Bugiin biyiik millf bir vazifenin [email protected] bulunuyoruz. 'l'kk
milleti hikimiyetini kullanmak, efendi oldu&m isbat etmek istiyor. Bunu 14 Maylets giisterecektir." dedi.
Daha soma Swim Kanunu noksanslz olmamakla beraber, bu kanunla emniyetli bir s q i m yapdam*
inan*
kaydederek # d meoyledi.
"- VatandasIan sand& bagm davet ediyom. s k i m c i b m i a yam b w d a idari cihaz iglemektm. Kimseye t&
dmek niyetinde d e n .
Idare Bmirleri de bu memleketin evlitlmdr. Fakat oillm suiistimale sevk
eden idare ve iginde bul-mduklan sistemdir. 0 sisteme hiicum edereir duzelttik. Bundan soma da diizeltmee c&gaca&. Taraf&@m bourn idare Bmirlerine maaleaef b b yerlerde rastlanmaktadr. Gwen defa oldu&
gibi dayak atmyorlar ve atsrmyacaklardw. 1946 s e w e r i n d e oldc~&~
gibi
rey hV81zh&, mazbata sahtekbha yaphyacakhr. Bugiinkii miidahele
vatandaglara telkin suretiyle olmaktadr. Yuhtarlan ca&nyorlar, shin
koye su getirecdiyorlar. Eger muhtan bu ige tegne gijrmezlaae tehdit
ediyorlar. Biitii idare Bmirlerine soziim yok, vazifesini suiiitmal etmek
istidadmda olanlara hitap ediyorum. Eger boyle devam.ede?!erse Tiirk milletinin mukaddes olan rey hakkma ihanet etmig olacaklardw."
Bu memlekette giddet poLitikas1ndan bahedenler bizzat kendileoluyorlar. Burada giiriiyorum ki; 30 biiden fazla vatandas
hitap etmekteyim. Soruyorum size : Nigh geldiniz? Nasll gehkh?Sizi buraya gelmek isin zorladdar m?"
40 biie yskm vatandag hep bir a+&
bz&&
:
Haylr,"
Bayar, W a r sordu :
"Size miikifzi vaadeden oldu du?"
Cumhuriyet d a m tekfar : ''Hay~r" aesleriyle qnkt&.
Bayar, siizlerine devamla :
Ben de biliyorum ki, bu muazzam topluluk sadece vatan a& ile
meydana gelmistir. B ' i uc yaglnda c!du&muzu soylerniglerdi. Yine onlann hesabiyIe bugiin gok gtkiir diirt y a m basmtg bulunuyom.
'I-
rlai dda-
'I-
Y i bize : "Sarr ~izmeliMehmet A&" partisi diyorlar. Aday listeierjmizi t e W edenler goriirler ki, bu listeler i~erisindekolayhkla fakat bugilnkii hiikijmetten daha liyakatli olmak gartiyle beg tane hiiiimet hurulabilir. Bu memlekette biiok gizli irfan hazineleri v e . Tiirk kadmlan
her giin Atatiirk gibi yiizlerce Mustafa Kemaller do&rmaktadrh. 0
Mustafa Eemallere halka hizmet icin imkh verilmelidii-. Demokrat Part.
beg senelik miicadelesinde boyle bir imkH hamlamakla bahtiyardw."
10/Mayw/1950
Yeni As7 Gazetesi.
Bayar, bu lass tevakkufu eanasmda gu hitabede bulunmugtm :
"-Azk Akhisarh kardeararuzda bir miiddet kakp sizinle konuemayl ~ o arzu
k
ederdim. Sozlerime aizlere tegekkiir etmekle h&mak
isterjm. Akhisarhlar her zaman beni minuettar bmkrmglar, muhabbet g6st w e r d i r . qinidi de ayni yakd& gosteriyorlar.
aakara'dan hareketimaen beri yo1 boyunca, her g e g t i m ye&
Egelilere s e l k g i i t i i e m i soylediler.
"
B
i
zimtihana hazmz. 14 Mayla giinii sqmenlerimizin huzunrns perv a m &am&, alam&tuz nurnara ondur. Fakat acaba on ve 3 yddm onlar m,biz mi, alaca*? Bunu Egelilerden o&en ve bize bildir" dediler.
S i Ege'nin bu ilk olerhalesinde sizlere soruyorum, Akhisarhlar :
Onun iistiinde iic yd& jyani tam muvaffakiyet) 'kime nasip o l a c a h ? "
Bayar'm bu sualine m e y h ve sokaklan dolduran halk hep bir a&
dan :
"&.. Demokratlara... diye ba&ddar ve D. P. Bagkam vatandaglan n cogkun tezahurleri araslnda Manisa'ya hareket ettiler.
lO/Mayw/1950
Yeni Am7 Gazetesi.
B a w , s6ze g6yle b a y o r :
"B.r selhnl yerine ulagt-umak vazifesini iizerine also kimse Met&
miinevi bir boq altma gimig saydlr. Sevgili vatandaglarvll : Ben vaher yerinde her =ti*
gehb vc kasabadan sii sayln vatandaglanv selim ve muhabbetiei- getiriyoium. ( S e 01 sesleri)

Benzer belgeler