ALMANAK013

Yorumlar

Transkript

ALMANAK013
mimari tasarım kuram
ALMANAK013
Bu almanak, mimari tasarım kuram
dersi kapsamında, Prof. Dr. Ayse
Sentürer, Prof. Dr. Arda Inceoglu
ve Yard. Doç. Dr. Funda Uz
yürütücülügünde, 2012/13 bahar
yarıyılı döneminde hazırlanmıstır.
canan erten 502121106
Zaman Çizelgesi
1
Önsöz
2
%XDOPDQDNWDSUHPRGHUQGQ\DGDQEDüOD\DUDNPRGHUQL]PLQ
GRùXüXQGDQҋO×\×OODU×QEDü×QDNDGDURODQG|QHPLQNHüILLOH
\\ҋ×Q|QHPOLPLPDULL]OHNOHULQLQYHEDùODQW×ODU×Q×QGHüLIUHVL\DN×Q
WDULKVHOG|QHPOHUHDLWRODQVHoLOPLüPLPDULSURMHOHUELQDODUPLPDUODU
PLPDUO×NWDULKoLOHULPHNDQODURNXOODUHNROOHUYELNLOL|UQHNOHU]HULQGHQ
\DS×OPD\DoDO×ü×ODFDNW×U
0LPDULSURMHOHULPLPDULX\JXODPDODU×YHPLPDUODU×ELUELUOHUL\OH
HüOHüWLUHUHNNDUü×ODüW×UPDO×ELUDQDOL]\DSPDNKHGHIOHQPHNWHGLU
gUQHùLQ(FROHGH%HDX[$UWV3DULVLOH$OPDQ%DXKDXVRNXOODU×
HNROOHULNDUü×ODüW×U×ODUDNPHNDQVDOYHUHWLPVHOEHQ]HUOLNOHUYH\D
IDUNO×O×NODU]HULQGHQoHüLWOLGHüLIUHOHU\DS×OPD\DoDO×ü×ODFDNW×U
'HüLIUHLoLQEHOLUOHQHQL]OHNWDULKDOJ×V×Q×QJHoPLüLYHPRGHUQL]POH
JHOHQNXWVDOELOJLQLQ\×N×P×YHPRGHUQPLPDUO×NDQODW×PODU×LOHEDüOD\×S
PRGHUQLVWG|QHPLQoHüLWOLDNW|UOHUUHWLPOHULYHVRQUDV×QGDSRVWPRGHUQLVWG|QHPLQUHWLPOHULLOHGHYDPHGHFHNWLU0RGHUQLVWSRVWPRGHUQLVW\DS×VDOF×DUG\DS×VDOF×YENDWHJRUL]DV\RQODU|]HOOLNOH
NXOODQ×OPDP×üW×U=DPDQoL]HOJHVLGHG|QHPOHUKDNN×QGDILNLUYHUHFHN
üHNLOGHROPDV×Q×Q\DQ×V×UDROGXNoDVHUEHVWELUüHNLOGHNXUJXODQP×üW×U
Pre-Modern: Evrensel ve Statik Tarih
3
M.Ö. 4.yy.’da
yasayan yunan
tarihçi Ephorus,
yazdığı 29 tarih
kitabıyla, tüm evrenin
700 yıllık tarihini
yazan ilk tarihçi
olduğu düşünülüyor.
>h677(@+RPHUҊ×QGQ\D
J|UVQQWHPVLOL,O\DGDYH
2GHVDҋGDQ
><8.$5,'$1
$6$*,@+RPHU
$QD[LPDQGHUYH
+HFDWHDXVҋXQ
GQ\DWDVYLUOHULQLQWHPVLOOHUL
Tarihi fiziksel olaylar (hükümdarlar / tarihler/
imparatorluklar) üzerinden deùil, insanoùlunun
ruhsal geliüimi üzerinden okur. (Hegel, 1967)
*(d0øù!ùø0'ø!*(/(&(.
SOMUT <> DOLAYLI <> DOLAYSIZ
6(17(=!7(=!$17,7(=
4
Zeitgeist: Dinamik Tarih
Durağan tarih anlayışı, pre-modern dönemin
ana karakteristiklerinden biridir. Peki, bu
zamanın akmadığı tarih anlayışından nasıl
uzaklaşıldı?
=HLWJHLVW
6WDWLN7DULK$QOD\×ü×
Tarih felsefesine yeni bir bakiş açısı
getirir Zeitgeist. Tarihsel bakış
açısının merkezine bireyi koyar,
tanrıyı değil. Zamanın ruhu sürekli
akış halindedir.
“Angelus Novus isimli Klee
çalışmasında, sanki hareketsizce
düşündüğü (contemplating) bir şeyden
uzaklaşmak üzereymiş gibi görünen
bir melek görürüz. Meleğin gözleri bir
noktaya odaklanmış bakmakta, ağzı
açık, kanatları açılmış. Tarihin meleği
nasıl resmedilirse öyle. Yüzü, geçmişe
doğru dönmüş.
Bizim bir dizi olay algıladığımız
yerde o, üst üste yığılmaya devam
eden, enkaz üstüne enkaz ve
ayaklarının önüne savrulan tek bir
katastrof görür. Melek kalmak ister,
ölüyü uyandırmak ve parçalanmış
olandan bütün yaratmak.
Ama fırtına esiyor cennetten; kanatlarını öyle bir şiddetle yakaladı ki
melek artik kanatlarını kapatamıyor. Meleğin önündeki enkaz yığını göğe
doğru büyürken, fırtına karşı konulmaz bir biçimde meleği, arkasının
dönük olduğu geleceğe doğru itiyor. Bizim gelişim dediğimiz şey, işte bu
fırtınadır.” (Benjamin, Theses on the Philosophy of History, 1940)
Dymaxion Evi, Buckminster Fuller, 1925
5
6
Tarihçiler ve Tarih: Giedion vs. Banham
´7DULKDN×üLoLQGHGLUGXUPDNV×]×QGHùLüLU
YHEX\]GHQGHVDGHFH\DQV×PDODUGD
J|UQUROXUYH\LQHEX\]GHQPLPDUO×N
WDULKLJQONKD\DWLoLQGHNLROD\ODU×
G]HQHNR\PDNLoLQLVLPVL]ELUELoLPGH
WDULKWHQo×NDQYHJQGHOLNKD\DW×ELoLPOHQGLUHQDUDoODU×LQFHOHPHNLoLQ
WDPDPODQPDP×üROPDN]RUXQGDG×Uµ
*LHGLRQ
6LJIULHG*LHGLRQ
!+DUHNHW
!0HNDQL]DV\RQ
Mechanization Takes Command:
A contribution to an anonymous
history, 1948
5H\QHU%DQKDP
´7DULKLQELUE|OPPDQW×NO×RODELOLU
EDVLWKD\DWGHVWHNPHNDQLNVHUYLVOHUL
LOHVLUNODV\RQYHLOHWLüLPVHUYLVOHULQLQ
WDULKL\DGDoHYUHPLPDULVLQLROXüWXUDQ
E|OPµ%DQKDP
!dHYUH
The Architecture of the welltempered environment,1967
*LHGRQWDULKLDQODW×V×Q×ҊLONҋOHU]HULQGHQNXUPD\×VHoHU'ROD\×V×\OD
WDULKVHONHüLIOHULQNDODEDO×NODUWDUDI×QGDQQH]DPDQNXOODQ×O×UYHELOLQLU
ROGXùXQXRQXQWDULKDQODW×Vׁ]HULQGHQRNX\DPD]V×Q×]
%DQKDPLVHWDULKL´RUWDDYHUDMµ]HULQGHQRNX\DELOHFHùLPL]LV|\OHU
´\D\J×QRODUDNµNXOODQ×ODQODU]HULQGHQDQODW×V×Q×NXUDU
´3ODQROPDGDQQHKHGHILQLKWLVDPLQHLIDGHQHULWLPQH
WNLWOHQHGHWXWDUO×O×NRODELOLU3ODQROPDG×ù×QGDIDNLUOLJLQ
ELoLPVL]OLùLQG]HQVL]OLJLQLVWHNVL]OLJLQGX\JXVXROXVXU
LQVDQGD3ODQHQDNWLIKD\DOJFQJHUHNWLULUYHGHHQ
Dù×UGLVLSOLQL3ODQKHUVH\LEHOLUOH\HQGLUEHOLUOH\LFLDQG×Uµ
/H&RUEXVLHU
[imaj] Plan Voisin, 1925 by Le Corbusier
Le Corbusier vs Adolf Loos | Fotoğraf
8
/RRVҋDJ|UH´PLPDUO×NGHUJLOHULJUDILNYHIRWRJUDIJLELDù×UVLODKODU×\OD
PLPDUO×ù×ELUWNHWLPQHVQHVLQHG|QVWUUVDQNLGQ\DGDELUDQGDNWOHVLQL
YHKDFPLQL\LWLUPLVJLELWNHWLUPLPDUO×ù×µ&RORPLQD
/RRV´<DUDWW×ù×PLo
PHNDQODU×QIRWRJUDIODU×Q×Q
LQVDQGDQHUHGH\VHKLoELU
GX\JXX\DQG×UPDPDV×HQ
E\NJXUXUXPµGHU
Villa Savoye, 1931, Poissy
&RUEXVLHULoLQLVHIRWRùUDIDGHWDELUIHWLüQHVQHVLGLU&RUEXVLHUoRN\|QOELU
NLüLGLUHGLW|UGUUHVVDPG×UIRWRJUDIo×G×U&RUEXVLHUIRWRJUDI×\DS×ODU×Q×Q
WDQ×W×OPDV×LoLQDNWLIRODUDNNXOODQP×üoHüLWOLNRODMODUIRWRPDQLSODV\RQODUGD
\DSP×üW×U8OXVODUDUDV×PLPDUO×NGHUJLOHULQGHIRWRùUDIODU×Qo×NPDV×\OD]DWHQ
QORODQ&RUEXVLHUҋQLQ\DS×ODU×GDKDE\NELUK×]ODELOLQLUROPXVODUG×U
Steiner Evi, 1910, Viyana
Wassily Sandalyesi, 1926
Ecole de Beaux-Arts vs. Bauhaus | (QGVWUL\HOWDVDUÖP
10
iki okuldan ögrenci
üretimleri.
Bauhaus’ta, ilk kez
FOEàTUSJZFMUBTBS‘N
ZBQ‘MNBZBCBTMBO‘ZPS
'POLTJZPOLBWSBN‘
PCKFUBTBS‘N‘OEBJML
LF[ÚOFΑL‘ZPS
solda: Bauhaus
Okulu’nda bir
atölye, 1928
sagda: BeauxArts okulunda bir
atölye, 1800’ler
%DXKDXVRNXOXQGDNODVLNHùLWLPDQOD\×ü×Q×QGLüLQGDELUVDQDWHJLWLPLYHUL\RUGX
ROGXNoD\HQLOLNoLHJLWLPVLVWHPOHULX\JXODQ×\RUGX$O×ü×OP×ü×QG×ü×QGD|JUHWPHQ|JUHQFLKL\HUDUüLW|USOHQPLüXVWDo×UDNLOLVNLVLQHEHQ]HPLüWL
Instant City, Archigram, 1970
(VZ%FCPSE1BSJTJO1TJLPDPHSBmLIBSJUBTJ%VSVNDVMBS
Durumcular vs. Archigram |0RGHUQ$QODWÖODU
(VZ%FCPSE"THFS+PSO±‘QMBL4FIJS
12
´*X\'HERUGҋXQWUHPH
GHULYHWHRULVLJQON
KD\DW×P×]×Q\ROODU×QYH
GDYUDQ×üODU×QULMLWOLùLQGHQ
NHQGLPL]LQDV×O
NXUWDUDELOHFHùLPL]LYHJQON
KD\DWODU×P×]×QDQODW×ODU×Q×
IDUN×QGDO×NGX\JXVXLOHGDKD
HVQHNYHRWDQWLN\DSPDV×
QDV×OVDùOD\DELOHFHùLPL]L
VRUJXODUµ
1958,International
Situationniste #2
3VLNRFRùUDI\D´EHOLUOL\DVDODU×QYHELOLQoOLRUJDQL]HHGLOPLü\DGD
HGLOPHPLüFRùUDILoHYUHQLQELUH\OHULQGX\JXYHGDYUDQ×üODUׁ]HULQGHNL
VSHVLILNHWNLOHULQLNRQXDODQELUoDO×üPDG×Uµ*X\'HERUG
´.HQWµWHULPLELUNROHNWLIRODUDNNXOODQ×OG×3URMHoHVLWOLILNLUOHULoLQELUWU
SRUWPDQWRJ|UHYLJ|UGGROD\×V×\ODWDPRODUDNELOLQHQDQODPGDNLNHQWOHUH
ELUDOWHUQDULIVXQX\RUGHùLOµ3HWHU&RRN
1MVHJO$JUZPmTWFLPOVUCJSJNMFSJ1FUFS$PPL%FOOJT$SPNQUPO
Pompidou Center, Richard Rogers, Renzo Piano, 1977, Paris
Fun Palace, Cedric Price,1965
Fun Palace vs. Pompidou Center | Kitlesel Üretim: Parça
.LWOHVHOUHWLPVLVWHPOHULQLQELQD
\DS×PVLVWHPOHUL]HULQGHNLHWNLVL
ROGXNoDE\NROGX3UHIDEULND
RODUDNUHWLOHQ\DS×SDUoDODU×KHP
LQVDDWVUHOHULQLD]DOWW×KHPGH
E\NDo×NO×NO×HVQHNPHNDQODU
WDVDUODPDQ×Q\ROXQXDoP×üROGX
14
´2)XQ3DODFHELUGL]L
SDUoDELUELQDGHùLOµ
&3ULFH
,JUMFTFMàSFUJNUBL‘MBCJMJSQMVHJO
TJTUFNMFSTUSàLUàSàOE‘üavurumu,
esnek mekanlar
4USàLUàSFM.BLBTMBS‘OUFTMJNJ
Pompidou Center,1975
Sibernetik
Diyagram ve
Fun Palace
1MBOMBS‘
C.Price,1965
&YPEVTZBEBNJNBSM‘H‘OHÚOàMMàNBILVNMBS‘0."
$BTBEFM'BTDJPLPMBK‘1FUFS&JTFONBO
16
Eisenman vs. Koolhaas | Politik
(LVHQPDQYH.RROKDDV
HüOHüWLUPHVLLNLPLPDU×QGD
JoOSROLWLNNLPOLNOHULQLQROPDV×
YHEXNLPOLNOHULQ\DSW×NODU×
PLPDUO×NODU×GRùUXGDQHWNLOHPHVL
J|]OHPOHULQLQELUVRQXFXRODUDN
\DS×OP×üW×U
3HWHU(LVHQPDQ 2003,
Giuseppe Terragni:
Transformations,
Decompositions, Critiques
´%HONLGH
XQXWPD\×
|JUHQPHPL]
JHUHNL\RUµ
20$YH9ULHVHQGRUS
1972, Exodus yada
.JNBSM‘ù‘OHÚOàMMà
NBILVNMBS‘
(LVHQPDQNHQGLQLOLEHUWHU
DQDUüLVW olarak,
.RROKDDVLVHUDGLNDOUHIRUPFX
UHYL]\RQLVWolarak
WDQ×PODPDNWDG×U
&DVDGHO)DVFLR7HUUDJQL
(LVHQPDQ
(LVHQPDQҋDJ|UH7HUUDJQLҋQLQ)DVL]P(YLELQDV×Q×VDGHFH)DüL]PLOH
LOLVNLOHQGLUPHN´7HUUDJQLҋQLQEXoDO×üPDV×LOHEXNDWHJRULOHUHFRNGDKDNROD\
X\DELOHFHNGLJHUSURMHOHUDUDV×QGDNLNLULWLNIDUNO×O×NODU×NDUDUWPDNW×Uµ
(LVHQPDQ
([RGXV
\DGDPLPDUO×J×QJ|QOOPDKNXPODU×
OMA,1972
gQJ|UOYHX\JXODQDELOLU
3ROLWLNRODUDNVUUHDOYHVDùGX\XOX
3ULWHQYH/NV
'HYULPFLYH(YULPFL
Parc de la Villette, Paris, Bernard Tschumi, 1987
Cannaregio, Venedik, Peter Eisenman,1978
Cannaregio vs. Parc de La Villette | Grid
18
Cannaregio, Eisenman
1
2
3
0RGHQL]P*HOHFHNQRVWDOMLVL
.DYUDPVDOODVW×UPDûLPGLNL]DPDQQRVWDOMLVL
3RVW0RGHQL]P*HoPLüQRVWDOMLVL
1. Hastane Projesi Önerisi,
Le Corbusier, 1960
2. ve 3. Ev 11A, 1978
Maket ve diyagramlar
La Villette, Tschumi
1
2
3
Çizgiler (Hareket Vektörleri)
Noktalar (Olayın Yoğunluğu)
Yüzeyler
Kaynakça
#FOKBNJO8
*MMVNJOBUJPOT&TTBZTBOE3FnFDUJPOT
i5IFTFTPOUIF1IJMPTPQIZPG)JTUPSZw4DIPDLFOCPPLT/FX
:PSL
$PMPNJOB#
.BISFNJZFUWF,BNVTBMM‘L.FUJT
:BZ‘OD‘M‘L*TUBOCVM
Peter Eisenman, (2003), Giuseppe Terragni: Transformations,
%FDPNQPTJUJPOT$SJUJRVFT5IF.POBDFMMJ1SFTT/FX:PSL
)FHFM(8'%PHSVOVOGFMTFGFTJ0YGPSE61/FX:PSL
pp. 216–223
-F$PSCVTJFS:FOJCJSNJNBSM‘HBEPHSV1BSJT
4JNPO4
"SDIJHSBN"SDIJUFDUVSFXJUIPVU
"SDIJUFDUVSF.*51SFTT$BNCSJEHF
5TDIVNJ#
&WFOU$JUJFT.*51SFTT$BNCSJEHF
"SDIJUFDUVSBM3FWJFX%FSHJTJ1FUFS&JTFONBO3ÚQPSUBK‘OJTBO
IUUQXXXBSDIJUFDUVSBMSFWJFXDPNWJFXJOUFSWJFXT
JOUFSWJFXQFUFSFJTFONBOBSUJDMFTPOFSJTJN.BZ‘T
2013)
8FTUNJOTUFSÃOJWFSTJUFTJ0OMJOF"SDIJHSBN"STJW1SPKFTJ
IUUQXXXFYQFEVPSHJOEFYQIQ QSPKFDUBSDIJHSBNBSDIJWBM
QSPKFDUTTPOFSJTJN.BZ‘T
19

Benzer belgeler