Fibonacci Sayıları

Yorumlar

Transkript

Fibonacci Sayıları
Fibonacci SayÕlarÕ
Volkan Baykut ve F. Efe KÕvanç
[email protected], [email protected]
Eleútirel - YaratÕcÕ Düúünme ve DavranÕú AraútÕrmalarÕ LaboratuvarÕ
Ad× orta çaù×n en
büyük matematikçileri
aras×nda geçen Fibonacci’nin
hayat× ile ilgili pek fazla bilgi
bulunmamaktad×r. útalya’n×n
Pisa üehrinde 1170’li y×llarda
doùduùu san×lmakta,
babas×n×n iüi nedeniyle
Kuzey Afrika’ya ve
Cezayir’e gitttiùi ve burada
Arap hocalardan matematik dersleri ald×ù×
bilinmektedir. Hint-Arap say×lar×n× (1, 2, 3...)
öùrenerek, bunlar× Avrupa’ya tan×tm×üt×r. Bu
bak×mdan Fibonacci, matematiùi Araplardan al×p
Avrupa’ya tan×tan kiüi olarak an×l×r. (3)
“Fibonacci say×lar×” ve özellikle “Alt×n
Oran”, matematikçilerin oldukça ilgisini çekmiü ve
birçok araüt×rmaya konu olmuü bulgulard×r. Bunun
sebepleri; Fibonacci dizisindeki say×lar×n oran× olan
0,61803... say×s×n×n -ki buna “Alt×n Oran”
denilmektedir- tarihte oyun kartlar×ndan piramitlerin
yap×m×na kadar birçok alanda kullan×lm×ü olmas×,
say× teorilerinde ortaya ç×kmas× ve doùada birçok
varl×kta gözlemlenmesidir. (2)
úlk olarak 1202’de yazd×ù× Liber Abaci “The
Book of Calculation” kitab×n×n yeni versiyonunu
1228’de tamamlayan Fibonacci’nin, Practica
Geometria “The Practice of Geometry” (1220) , Flos
“The flower” (1225) ve Liber Quadratorum “The
Book of Square Numbers” (1225) kitaplar× ise
matematik alan×nda ele alm×ü olduùu diùer
eserlerdir. Bu kitaplar×n içinde en ünlü olan×,
Fibonacci say×lar×yla Alt×n Oran’×n anlat×ld×ù× “Liber
Abaci”dir. Kitapta karü×laü×lan bir problemin
çözümünde Fibonacci dizisi anlat×lmaktad×r. Bu
problem aüaù×daki gibidir: (4), (5)
Resim 1: Tavüanlar×n art×ü grafiùi.
Tavüan Problemi
“Dört yan× duvarlarla çevrili bir yere bir çift
tavüan konmuütur. Her çift tavüan×n bir ay içinde
yeni bir çift tavüan yavrulad×ù×, her yeni çiftin de
erginleümesi için bir ay gerektiùi ve tavüanlar×n
ölmediùi varsay×l×rsa, 100 ay sonunda dört duvar×n
aras×nda kaç çift tavüan olur?” Bu üekilde
düüünüldüùü takdirde tavüan çiftleri aylara göre üu
s×ralamay× ortaya koymaktad×r: 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21,
34, 55, 89,... Görüldüùü gibi ilk iki say× hariç, her say×
kendisinden önce gelen iki say×n×n toplam×na eüittir.
Tavüanlar, görülen grafik (bkz, resim 1)
doùrultusunda art×ü göstermektedir. Bu say×lar×n
aras×ndaki oran ise bize alt×n oran× vermektedir.
Fibonacci Dizisinin Görüldüùü ve
Kullan×ld×ù× Yerler
Fibonacci say×lar×na özellikle doùada çok s×k
rastlamaktay×z. Bu say×lar bitki yapraklar×, bitki
tohumlar×, çiçek yapraklar× ve kozalaklarda s×kça
karü×m×za ç×kmaktad×r. Daha da ilginci bu say×lara
Pascal veya Binom üçgeninde, Mimar Sinan’×n
eserlerinde, Da Vinci’nin resimlerinde de
rastlanmaktad×r.
Da Vinci’nin
yandaki (bkz: resim 2)
yap×t×nda, Mona Lisa’n×n
baü× etraf×na bir dörtgen
çizildiùinde, saùlanan
dörtgen alt×n orana uymakta
olup resmin boyutlar× da
alt×n oran× vermektedir. (1)
Fibonacci dizisindeki bir
terim, ondan önce gelen bir
terime bölündüùünde,
bölümün sonsuza eüit olmas×
için irrasyonal bir say× olan
alt×n oran say×s×na
Resim 2: Da Vinci, “Mona
yaklaüt×ù× görülmektedir.
Lisa”, 1503 - 1506
(2)
Bitkiler alemine
genel bir bak×üla yaklaü×ld×ù×nda ise, bitki saplar×
üzerindeki yapraklar×n diziliüinin Fibonacci dizisine
uygun olduùu görülür. Bu yarg×; kavak, elma, muz,
armut, karaaùaç gibi birçok bitki için geçerlidir.
ûekilde görüldüùü gibi (bkz: resim 3) sap
üzerindeki yapraklar Fibonacci say×lar×na uygun
olarak, birbirlerini kapatmayacak üekilde s×ralan×r.
Sap üzerindeki ilk yapraù× “1” numara olarak al×rsak;
“1” numara ile ayn× yönde olan bir sonraki yapraùa
ulaümak için saat yönünde 3 defa dönmemiz gerekir.
Bunun sonuncunda toplam 5 yaprak sayar×z. Bu
P i V O L K A, YÖl: 3 SayÖ: 13, Sayfa: 3
Kaynaklar:
(1) Alt×n Oran Sitesi (2002).
http://www.metu.edu.tr/~e115152/project/ind
ex.htm [12 Mart 2004, WEB]
(2) Buzkan, G., kiüisel web sitesi (2000).
http://matematikcionline.8m.com/fibonacci.htm
[ 12 Mart 2004, WEB]
(3) Çelik, M. A., kiüisel web sitesi (2000).
http://matlab.s5.com/fibonacci.htm [12 Mart
2004, WEB]
(4) Knott, R., kiüisel web sitesi (1996).
http://www.mcs.surrey.ac.uk/Personal/R.Knot
t/Fibonacci/ [12 Mart 2004, WEB]
(5) School of Mathematical and Computational
Sciences University of St Andrews (1998).
http://www-gap.dcs.stand.ac.uk/~history/Mathematicians/Fibonacci.
html [12 Mart 2004, WEB]
(6) http://tebesir.webhostme.com/fibonacci.htm [12
Mart 2004, WEB]
Resim 3: Yaprak Diziliüi..
dönüüü saat yönünün tersinde yaparsak, 2 tur
atmam×z gerekecek ve bu da bize “2, 3, 5” ard×ü×k
Fibonacci dizisini verecektir.
Tütün bitkisi yapraklar×n×n diziliüindeki
Fibonacci dizisi ise, bitkinin güneüten ve havadaki
karbondioksitten optimum düzeyde faydalanmas×n×
saùlayarak, yüksek düzeyde fotosentez yapmas×na
olanak verir. Bu özellik eùrelti otunda da
gözlemlenmektedir.
Ayçiçeùinin üstündeki spiral üeklinde
dizilmiü tohumlar× saat yönünde ve tersi yönde
sayd×ù×m×zda ard×ü×k iki Fibonacci say×s×na ulaü×r×z.
Papatya çiçeùinde de ayn× Fibonacci dizisi
gözlenmektedir. Benzer bir durum çam kozalaù×
üzerindeki tanelerde de mevcuttur. Bu taneler
kozalaù×n alt k×sm×ndaki sabit bir noktadan
baülayarak, tepe noktas×ndaki baüka bir sabit noktaya
doùru eùriler çizerek geliüirler ve bu geliüim sonunda
taneleri soldan saùa ve saùdan sola doùru sayarsak
baüka bir Fibonacci dizisi elde ederiz. (6)
Fibonacci dizisinin görüldüùü objeler
yaln×zca doùan×n döngüsü içinde deùil, insan
yap×lar×nda da mevcuttur. Kubbe ve kule tasar×mlar×
içeren ve genellikle eski çaùlara ait mimari eserlerde
de Fibonacci dizisi gözlemlenir. Mimar Sinan’×n
yapm×ü olduùu Selimiye ve Süleymaniye camilerinin,
kubbe ve minarelerinde alt×n oran gözlenmektedir.
Matematikte ise baüta geometri alan×nda
kullan×lan Pascal üçgenini göz önünde
bulundurursak, üçgeni oluüturduktan sonra,
katsay×lar×n s×ral× çapraz toplamlar× Fibonacci dizisini
vermektedir. (1)
Escher,
“Still Life and Street”, 1937
P i V O L K A, YÖl: 3 SayÖ: 13, Sayfa: 4

Benzer belgeler

FİBONACCİ SAYILARI ve ALTIN ORAN

FİBONACCİ SAYILARI ve ALTIN ORAN Abaci”dir. Kitapta karü×laü×lan bir problemin çözümünde Fibonacci dizisi anlat×lmaktad×r. Bu problem aüaù×daki gibidir: (4), (5)

Detaylı

Fibonacci Sayı Dizisi ve Altın Oran

Fibonacci Sayı Dizisi ve Altın Oran görüldüùü ve kullan×ld×ù× yerlerin tamam×n× sizlere aktarmam×z için oldukça kal×n bir kitap ç×karmam×z gerekebilir. Bu bak×mdan konuyu genel itibariyle net olarak aç×klayabilecek düzeyde örneklediù...

Detaylı

PiVOLKA 13 - Başkent Üniversitesi Psikoloji Bölümü

PiVOLKA 13 - Başkent Üniversitesi Psikoloji Bölümü üzerindeki yaprakların dizilişinin Fibonacci dizisine uygun olduğu görülür. Bu yargı; kavak, elma, muz, armut, karaağaç gibi birçok bitki için geçerlidir. Şekilde görüldüğü gibi (bkz: resim 3) sap ...

Detaylı